Аллаға шүкір ету дұғасы

Шейх Абдуррахман әс-Сағдидің тәпсірі

Сүлеймен құмырсқаның сөзінен оның шешендігіне, насихаты мен ойын көркем жеткізуіне сүйсініп, күлімсіреп күлді. Бұл — пайғамбарларға тән көркем әдеп: орынды жерде таңғалу және күлкінің күлімсіреуден аспауы. Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) күлкісінің көбі де күлімсіреу болатын. Өйткені қарқылдап күлу ақылдың жеңілдігі мен әдепсіздікті білдіреді.

Ал таңғаларлық нәрсеге таңғалмау әрі күлімсіремеу мінездің дөрекілігі мен озбырлықты көрсетеді. Пайғамбарлар мұндай сипаттардан пәк.

Сүлеймен өзін осы дәрежеге жеткізген Аллаға шүкір етіп: «Раббым, маған нәсіп ет», — деді. Яғни: «Маған шабыт бер әрі жәрдеміңмен тура жолға сал: «Өзің маған және ата-анама берген нығметіңе шүкір етуімді». Ата-анаға берілген нығмет — перзентке де берілген нығмет. Сөйтіп, ол Раббысынан өзіне және ата-анасына берілген діни әрі дүниелік нығметтеріне шүкір етуді атқаруға жәрдем беруін сұрады.

«Өзің разы болатын ізгі амал істеуімді» — яғни, әміріңе сай, ықыласпен орындалған, бұзатын әрі кемітетін нәрселерден ада ізгі амал істеуге жәрдем беруіңді сұраймын. «Мейіріміңмен мені ізгі құлдарыңның қатарына кіргіз» — сол мейірімнің ішінде жәннат та бар. Мейірім ізгі құлдарға дәрежелері мен орындары әртүрлі болса да беріледі. Құмырсқаның сөзін естіп, үн қатқан кезде Сүлейменнің қандай күйде болғанын Алла осылай үлгі етіп баяндады.

Имам Ибн Кәсирдің тәпсірі

«Ол оның сөзінен күлімсіреп күлді де: «Раббым, маған Өзің маған және ата-анама берген нығметіңе шүкір етуімді әрі Өзің разы болатын ізгі амал істеуімді нәсіп ет…» деді» (яғни, маған құстар мен жануарлардың тілін үйретуің арқылы маған берген нығметіңе, ал ата-анама Өзіңе бойсұну мен Саған иман келтіруді нәсіп етуің арқылы берген нығметіңе шүкір етуімді жүрегіме ұялат әрі соған жәрдем бер). «Өзің разы болатын ізгі амал істеуімді» — яғни, Өзің жақсы көріп, разы болатын амал істеуімді.

«Мейіріміңмен мені ізгі құлдарыңның қатарына кіргіз» — яғни, жанымды алғанда мені ізгі құлдарыңның қатарына және Өзіңе жақын болған достарыңның ең жоғары дәрежесіне қоса гөр.

Кейбір тәпсіршілердің бұл аңғардың Шам өлкесінде немесе басқа жерде болғаны, ал құмырсқаның шыбын тәрізді екі қанаты болғаны және өзге де осындай сөздері жөнінде айтқандарының пайдасы жоқ. Науф әл-Бикәлиден: «Сүлейменнің құмырсқалары қасқырдай үлкен еді», — деген сөз жеткен. Мен оның жазылуын йа әрпімен көрдім, бірақ ол бә әрпімен жазылуға тиіс. Бұл — мәтіндегі қате, Алла жақсырақ біледі.

Негізгі мақсат — Сүлейменнің оның сөзін түсініп, бұған таңғалып күлімсірегенін баяндау. Бұл — аса ұлы оқиға.

Ибн Әби Хатим былай деді: «Әкем бізге жеткізді, Мұхаммад ибн Башшар бізге жеткізді, Язид ибн Һарун бізге хабарлады, Мисғар Зәйд әл-Ағмиден, ол Әбу әс-Сыддық ән-Нәжиден жеткізген хадисте: «Сүлеймен (оған Алланың сәлемі болсын) жаңбыр тілеуге шықты. Сонда шалқасынан жатқан, аяқтарын аспанға көтерген бір құмырсқаны көрді. Ол: «Уа, Алла! Біз — Сенің жаратылыстарыңның бір жаратылысыбыз.

Сенің суаруыңсыз күніміз жоқ. Егер бізге жаңбыр жаудырмасаң, құрып кетеміз», — деп дұға етіп жатыр екен. Сонда Сүлеймен: «Қайтыңдар! Өзгелердің дұғасының себебімен жаңбыр жаудырылды», — деді».

Муслимнің «Сахихында» Абдурраззақ — Мағмар — Һәммам — Әбу Һурайра жолымен Пайғамбардан (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) мына хадис сенімді түрде жеткен: «Бір пайғамбарды құмырсқа шағып алды. Сонда ол құмырсқалардың илеуін түгел өртеп жіберуді бұйырды. Алла оған уахи етіп: «Сені бір құмырсқа шаққаны үшін Алланы пәктеп мадақтайтын үмбеттердің бірін жойдың ба? Бір ғана құмырсқамен шектелмедің бе?» — деді».

Әл-Бағауидің тәпсірі

Алла Тағаланың: «Ол оның сөзінен күлімсіреп күлді» дегені туралы әз-Зәжжәж: «Пайғамбарлардың күлкісінің көбі — күлімсіреу», — деген. «Күлді» дегені — күлімсіреді деген мағынада. Сондай-ақ, күлкінің басы күлімсіреу, соңы күлкі болған делінеді.

Абдулуахид әл-Мәлихи бізге хабарлады: Ахмад ибн Абдулла ән-Нуғайми бізге хабарлады: Мұхаммад ибн Юсуф бізге жеткізді: Мұхаммад ибн Исмағил бізге жеткізді: Яхъя ибн Сүлейман маған жеткізді: Ибн Уәһб бізге хабарлады: Амр, яғни Ибн әл-Харис, бізге хабарлады: ән-Надр оған Сүлейман ибн Ясардан жеткізді, ол Айшадан жеткізген хадисте: «Мен Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) аузындағы таңдайы көрінетіндей болып, бар даусымен күлгенін ешқашан көрген емеспін. Ол тек күлімсірейтін», — деген.

Абдулла ибн Абдуссамад әл-Жузжани бізге хабарлады: Әбу әл-Қасым әл-Хузағи бізге хабарлады: әл-Хайсам ибн Кулайб бізге жеткізді: Әбу Иса бізге жеткізді: Қутайба ибн Сағид бізге жеткізді: Ибн Ләһиъа Абдулла ибн әл-Муғирадан, ол Абдулла ибн әл-Харис ибн Жузден жеткізген хадисте: «Мен Алла Елшісінен (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) көбірек күлімсірейтін ешкімді көрген емеспін», — делінген.

Муқатил: «Сүлеймен құмырсқаның сөзіне таңғалып күлді. Өйткені адам өзіне бұрын таныс емес нәрсені көргенде таңғалып, күледі», — деді. Содан кейін Сүлеймен Алланың өзіне берген нығметіне мадақ айтты.

«Ол: «Раббым, маған нәсіп ет» деді» — яғни, маған шабыт бер. «Өзің маған және ата-анама берген нығметіңе шүкір етуімді әрі Өзің разы болатын ізгі амал істеуімді». «Мейіріміңмен мені ізгі құлдарыңның қатарына кіргіз» — яғни, мені олардың қатарына қосып, атымды олардың аттарымен бірге жаз, әрі мені олардың тобына қосып тірілт. Ибн Аббас: «Ибраһиммен, Исмағилмен, Исхақпен, Яқубпен және олардан кейінгі пайғамбарлармен бірге болуды меңзеді», — деді.

Сондай-ақ: «Мейіріміңмен мені ізгі құлдарыңның қатарында жәннатқа кіргіз», — деп те айтылған.