Wdzięczność za Boże dobrodziejstwa

Tafsir szejka Abdurrahmana as-Saʿdiego

Uśmiechnął się, śmiejąc się z jej słów, zachwycony jej elokwencją, życzliwą radą i pięknym sposobem wyrażania się. Taki jest stan proroków — niech będzie z nimi pokój: cechuje ich doskonała ogłada, zdumiewają się w stosownych sytuacjach, a ich śmiech nie wykracza poza uśmiech. Wysłannik (niech Allah obdarzy go błogosławieństwem i pokojem) najczęściej śmiał się, uśmiechając się. Głośny, wybuchowy śmiech świadczy bowiem o lekkomyślności i złych manierach, natomiast brak uśmiechu i zdumienia w sytuacji, która budzi zdumienie, wskazuje na szorstkość charakteru i despotyzm. Prorocy są od tego wolni.

Dziękując Allahowi, który doprowadził go do takiego stanu, powiedział: „Panie mój, natchnij mnie” — to znaczy: obdarz mnie natchnieniem i powodzeniem, abym „był wdzięczny za Twoje dobrodziejstwo, którym obdarzyłeś mnie i moich rodziców”. Dobrodziejstwo okazane rodzicom jest bowiem dobrodziejstwem także dla dziecka. Prosił swego Pana o powodzenie w dziękowaniu za Jego religijne i doczesne dobrodziejstwa dla niego i jego rodziców.

„I abym czynił dobre dzieło, które Ci się podoba” — to znaczy: obdarz mnie powodzeniem, abym czynił dobre dzieło, które Ci się podoba, zgodne z Twoim nakazem, wykonywane szczerze i wolne od tego, co je psuje lub umniejsza jego wartość. „I wprowadź mnie przez Twoje miłosierdzie” — do którego należy Raj — „w poczet Twoich sprawiedliwych sług”, gdyż miłosierdzie jest przeznaczone dla sprawiedliwych, niezależnie od stopnia i miejsca, jakie zajmują. Oto przykład stanu Sulajmana, który Allah przytoczył, gdy usłyszał mowę i wołanie mrówki.

Tafsir imama Ibn Kathira

„Uśmiechnął się, śmiejąc się z jej słów, i powiedział: «Panie mój, natchnij mnie, abym był wdzięczny za Twoje dobrodziejstwo, którym obdarzyłeś mnie i moich rodziców, i abym czynił dobre dzieło, które Ci się podoba»” — to znaczy: natchnij mnie, abym był wdzięczny za Twoje dobrodziejstwo, którym mnie obdarzyłeś, ucząc mnie mowy ptaków i zwierząt, oraz za dobrodziejstwo okazane moim rodzicom przez to, że poddali się Tobie i uwierzyli w Ciebie.

„I abym czynił dobre dzieło, które Ci się podoba” — to znaczy: dzieło, które kochasz i które Ci się podoba.

„I wprowadź mnie przez Twoje miłosierdzie w poczet Twoich sprawiedliwych sług” — to znaczy: gdy odbierzesz mi życie, przyłącz mnie do sprawiedliwych spośród Twoich sług i do najwyższego grona Twoich bliskich.

Nie ma pożytku w twierdzeniach niektórych komentatorów, że ta dolina znajdowała się w Syrii albo gdzie indziej, że mrówka miała skrzydła jak mucha, ani w innych podobnych opowieściach. Nauf al-Bikali przekazał, że mrówki Sulajmana były wielkości wilków. Tak właśnie widziałem ten zapis z literą „jāʾ” (ي), lecz powinno być „bāʾ” (ب); jest to błąd w zapisie. Allah wie najlepiej.

Istotne jest to, że Sulajman — niech będzie z nim pokój — zrozumiał jej słowa i uśmiechnął się, śmiejąc się z nich. Było to naprawdę niezwykłe.

Ibn Abi Hatim powiedział: „Opowiedział nam mój ojciec; opowiedział nam Muhammad ibn Baszszar; przekazał nam Jazid ibn Harun; przekazał nam Misʿar, od Zajda al-ʿAmmiego, od Abu as-Siddika an-Nadżiego, który powiedział: Sulajman — niech będzie z nim pokój — wyszedł prosić o deszcz. Nagle zobaczył mrówkę leżącą na grzbiecie, z uniesionymi ku niebu odnóżami, mówiącą: «Allahumme, jesteśmy jednym z Twoich stworzeń i nie możemy się obejść bez napojenia przez Ciebie. Jeśli nie dasz nam deszczu, zginiemy». Sulajman powiedział wtedy: «Wracajcie, otrzymaliście już deszcz dzięki modlitwie kogoś innego niż wy»”.

W autentycznym zbiorze Muslima, za pośrednictwem ʿAbd ar-Razzaqa, od Maʿmara, od Hammama, od Abu Hurajry, przekazano od Proroka (niech Allah obdarzy go błogosławieństwem i pokojem), że mrówka ukąsiła jednego z proroków. Rozkazał on spalić mrowisko. Wówczas Allah objawił mu: „Czy dlatego, że ukąsiła cię jedna mrówka, zgładziłeś całą społeczność spośród społeczności, które wysławiają [Mnie]? Czy nie wystarczyło ukarać jednej mrówki?” Koniec cytatu.

Tafsir al-Baghawiego

Allah, Potężny i Wzniosły, powiedział: „Uśmiechnął się, śmiejąc się z jej słów”. Az-Zadżdżadż powiedział: „Większość śmiechu proroków to uśmiech”. Słowo „śmiejąc się” oznacza tu „uśmiechając się”. Powiedziano też, że najpierw się uśmiechnął, a potem roześmiał.

Abd al-Wahid al-Milihі przekazał nam od Ahmada ibn Abd Allaha an-Nuʿajmiego, od Muhammada ibn Jusufa, od Muhammada ibn Ismaʿila, od Jahji ibn Sulajmana, który powiedział: przekazał mi Ibn Wahb, od ʿAmra — to jest Ibn al-Haritha — od an-Nadra, który przekazał mu od Sulajmana ibn Jasara, od ʿA’iszy, która powiedziała: „Nigdy nie widziałam, by Wysłannik Allaha (niech Allah obdarzy go błogosławieństwem i pokojem) śmiał się tak serdecznie, żeby było widać jego podniebienie; on jedynie się uśmiechał”.

Abd Allah ibn Abd as-Samad al-Dżuzadżani przekazał nam od Abu al-Kasima al-Chuzaʿiego, od al-Hajthama ibn Kulaib, od Abu ʿIsy, od Kutajby ibn Saʿida, od Ibn Lahīʿy, od Abd Allaha ibn al-Mughiry, od Abd Allaha ibn al-Haritha ibn Dżuzʾa, który powiedział: „Nie widziałem nikogo częściej uśmiechającego się niż Wysłannik Allaha (niech Allah obdarzy go błogosławieństwem i pokojem)”.

Mukatil powiedział: Sulajman roześmiał się na słowa mrówki ze zdumienia, ponieważ człowiek zdumiewa się i śmieje, gdy widzi coś, czego wcześniej nie znał. Następnie Sulajman podziękował swojemu Panu za to, czym go obdarzył.

„I powiedział: «Panie mój, natchnij mnie»” — to znaczy: obdarz mnie natchnieniem, abym był wdzięczny za Twoje dobrodziejstwo, którym obdarzyłeś mnie i moich rodziców, i abym czynił dobre dzieło, które Ci się podoba. „I wprowadź mnie przez Twoje miłosierdzie w poczet Twoich sprawiedliwych sług” — to znaczy: włącz mnie do ich grona, zapisz moje imię obok ich imion i zgromadź mnie pośród nich. Ibn Abbas powiedział: miał na myśli, by dołączyć do Ibrahima, Ismaʿila, Ishaka, Jaʿkuba i pozostałych proroków. Powiedziano także: „Wprowadź mnie przez Twoje miłosierdzie do Raju wraz z Twoimi sprawiedliwymi sługami”.