Шукран а дикачу амалан тӀера доьжар

Шейх Абдуррахман ас-Саадин тафсир

Цуьнан дешах хаза дӀаьхна хӀуьлуьйтуш, цуьнан аьтто хетта, кхетамечуьнна хӀиттина. Цуьнан оьздангалла, насиха а, дешан нийса а, хазна а хиларе хьежжина, цуьнан дӀаьхна хӀуьлуьйтуш хиларе хетта. Пайхамарш (алейхим салату вас-салам) массо а оьздангаллин коьрта болчу лелалца хила: хьахетам хила дезаш болчу хенахь хьахетам баран, амма цар хӀуьлуьйтуш хилар кхайкхаман тӀе кхачарна тӀекхачийна ца хилла, дӀаьхна хӀуьлуьйтуш хиларе хьаьжжина хилла. ХӀуьлуьйтуш хилар — кхетам бецарна а, оьздангалла яцаран а билгало ю.

Амма хьахетам хила дезаш болчу хенахь дӀаьхна хӀуьлуьйтуш ца хилар — кӀелхьара а, кӀамелдаьхна а хиларе билгало ю. Пайхамарш массо а цуьнан ларам хиларан хьекъалца кхеташ бу.

Цуьнан кхетам кхачаран а, цуьнан къинойна тӀехь дӀаэцарна а АллахӀа шукр дой, элира: «Сан Дела, суна таро лолахь» — яӀни, суна хьекъал лолахь, тӀеоьцу а, тӀетовжучу а хилийта — «Хьан суна а, сан дена-нана а деллачу ниӀматах шукр дан». Дена-нана тӀера ниӀмат дезачу кӀантна а ниӀмат ду. Цо Далла иэхь долчу деза, дуьненан а, динан а ниӀматашна шукр дан, шен а, шен дена-нана а тӀера шукр дан, АллахӀан тӀера тавфикъ доьху. «Хьо реза волу дика амал а дан» — яӀни, Хьан амранца нийса а, Хьан цаьргахь маьӀна долуш а, халкъан гӀалаташца а, амалан къевлинаца а кхера а боцуш, Хьо реза волу дика амал дан суна тавфикъ лолахь.

«Хьан къинхетамца, Хьан дикачу лелашка юкъадоьхка» — Хьан къинхетамна юкъахь жимма а, коьрта а дикачу лелашна жима-корта ца хеташ, массо а дикачу лелашна гӀалгӀайх лаьцна ду. Муравьин кхайкхаран а, цуьнан кхетаман а хезна Сулеймана хӀолам цхьаъ АллахӀа кхин а дӀахӀоттийна хиларна хьахоьцуш, АллахӀа кхин а дӀахӀоттийна хиларна масал я.

Имам Ибн Касира тафсир

«Цуьнан дешах хаза дӀаьхна хӀуьлуьйтуш, элира: „Сан Дела, суна таро лолахь Хьан суна а, сан дена-нана а деллачу ниӀматах шукр дан, Хьо реза волу дика амал а дан“». МаӀна: АллахӀа суна хьехийна долчу хьайна — цӀераш а, хьайванаш а къамел деш хиларна — шукр дан суна хьекъал лолахь. Сан дена-нана а Исламна тӀе а, Хьанна иман даран а ниӀмат делла.

«Хьо реза волу дика амал а дан» — яӀни, Хьо ларло, Хьо реза хулуш долу амал дан.

«Хьан къинхетамца, Хьан дикачу лелашка юкъадоьхка» — яӀни, сан дӀаьлча, Хьан дикачу лелашка юкъахь цхьаъ а хилийта, Хьан дустарчу доттагӀийна юкъахь.

Тафсир дешархошна юкъара цхьаьнакхеттачех цхьаьра аьлла: и вӀашагӀкхетар Сирийн махкахь я кхин меттигера ду, и морх-морха, муха аьлла дӀаьхна, муха цӀар кӀерчале ду. И тайпана дешнашна хӀума ца хуьлу. Нәуф аль-Бәккали аьлла: Сулеймана муравьи вовшашна бӀеӀа олхазар санна бара. Со и йозанехь жимча «йа» харфца дӀаязйина хьажа; амма нийса долу харф — йозанан кӀант «ба» ю, иза йозанан гӀалат ду. АллахӀа хӀун хетта дика хууш ду.

Кхетам бу: Сулеймана (алейхис-салам) муравьин дешаш кхетта, цунах дӀаьхна хӀуьлуьйтуш хилар. И хӀума доккха ду. Ибн Аби Хатим аьлла: сан да аьлла, Мухаммад ибн Башшар аьлла, Язид ибн Харун аьлла, МисӀар Зайд аль-АӀмияца, цо Абу-с-Сиддик ан-Наджийга дийцина: «Сулейман (алейхис-салам) дӀаьхна къастош девлира. Цо хьажа, муравь, кхерана тӀехь латта, цуьнан къулгаш кӀайнел тӀе а хьаьжна, оьзда дешнаш дийцира: „АллахӀ, тхо Хьан халкъан къилба ю, Хьан шуьйра-хьаьжарца ца хила йиш яц.

Хьо тхоьга шуьйра-хьаьжар дӀа ца воьлча, тхо дӀадоьду“. Сулеймана элира: „ДӀаэша, кхин адаман дуаца шуьйра-хьаьжар доьлла“.»

Абу Хурайраца дийцина пайхамара (салляллаху алейхи ва саллам) дийцина хьадис Муслиман сахихьахь хӀоттийна: «Пайхамаршера цхьаъна муравьи къайла хьекхира. Цо муравьин кхеташ долу къум дӀакъеха Ӏалашдеш дехкира. АллахӀа цуьнга вахара: „Муравьин цхьанна хьекхаран тӀехь, Хьо АллахӀа зикр деш долу халкъан къум дӀаяьккхира? Муравьи цхьанна лоьхкуш ца хила ву?“» Аьлла.

Аль-Багавин тафсир

АллахӀан дешнаш: «Цуьнан дешах хаза дӀаьхна хӀуьлуьйтуш» — әз-Зажжаж аьлла: пайхамарийн хӀуьлуьйтуш хилар нийса хиларан коьрта хӀун ду. «ДӀаьхна хӀуьлуьйтуш» — яӀни, хӀуьлуьйтуш хилар. Дехнаш кхечуьнна: хӀуьлуьйтуш хилар кхуьнан юьхьаллехь долуш, кхочуш хилар кхетачуьнна хилар.

Тхоьга Абдул-Вахид аль-Малихий, Ахмад ибн Абдуллах ан-НуӀайми, Мухаммад ибн Юсуф дийцира: Мухаммад ибн ИсмаӀил дийцира, Яхья ибн Сулейман аьлла: Ибн Вахб соьга дийцира: Амр — иза Ибн аль-Харис ву — Нәдр соьга дийцира, цо Сулейман ибн Ясарца, Айшаца дийцина: «Аз АллахӀан Элчанан (салляллаху алейхи ва саллам) дӀаьхна хӀуьлуьйтуш хилар цхьаьнакхетта хьажа ца велира, цуьнан хьалхара даьхна цхьаьнна тӀехь. Цо кхин дӀа хӀуьлуьйтуш хилар доьллура».

Тхоьга Абдуллах ибн Абдус-Сомад аль-Джузжани, Абу аль-Касим аль-ХузаӀи, Хайсам ибн Куляйб дийцира: Абу Иса аьлла, Кутайба ибн СаӀид аьлла, Ибн ЛәһиӀа Абдуллах ибн аль-Мугираца, цо Абдуллах ибн аль-Харис ибн Жүзъца дийцина: «Аз АллахӀан Элчанал (салляллаху алейхи ва саллам) хьалхахь кхин цхьа а хӀуьлуьйтуш хьажа ца велира».

Мукатил аьлла: Сулейман хӀуьлуьйтуш хилар муравьин дешах хьахетам бара, адам ца хьажа ца хилла хӀума хьажча, хьахетам а, хӀуьлуьйтуш хилар а хуьлу. Тахана Сулеймана АллахӀана шукр дира, цо деллачу ниӀматашна.

«Элира: „Сан Дела, суна таро лолахь“» — яӀни, суна хьекъал лолахь.

«Хьан суна а, сан дена-нана а деллачу ниӀматах шукр дан, Хьо реза волу дика амал а дан, Хьан къинхетамца дикачу лелашка юкъадоьхка». ЯӀни, суна церан юкъахь дӀатоха, сан цӀе церан цӀерашца цхьана дӀаязъе, церан тобанна юкъахь кхелха. Ибн Аббас аьлла: иза ИбрахӀим, ИсмаӀил, Исхакъ, ЯӀкуб а, тӀаккха цара тӀаьхьа веъна пайхамарш а юкъабахьар хетар ду. Кхин а аьлла: АллахӀан къинхетамца, дикачу лелашка юкъахь, жәннате кхачийта.