কৃতজ্ঞতা আৰু সৎকৰ্মৰ দোৱা

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

পৰুৱাজনীৰ কথা শুনি ছুলাইমানে তাইৰ বাকপটুতা, সদুপদেশ আৰু সুন্দৰ প্ৰকাশভংগীত মুগ্ধ হৈ হাঁহি মিচিকিয়ালে। এয়া নবীসকলৰ (আঃ) পূৰ্ণ আদব—যথাস্থানত বিস্ময় প্ৰকাশ কৰা, কিন্তু হাঁহি কেৱল মিচিকিয়ালৈকে সীমিত ৰখা। ৰাছুলুল্লাহ (ছাঃ)-ৰ অধিকাংশ হাঁহিও মিচিকিয়াই আছিল। কাৰণ উচ্চস্বৰে খিলখিলাই হাঁহিলে বুদ্ধিৰ লঘুতা আৰু অসদাচৰণ প্ৰকাশ পায়।

আনহাতে, বিস্ময়কৰ কথা দেখি মিচিকিয়াই নুঠা আৰু বিস্ময় প্ৰকাশ নকৰাটো কঠোৰ স্বভাৱ আৰু অহংকাৰৰ চিন। ৰাছুলসকল এইবোৰৰ পৰা পৱিত্ৰ।

আল্লাহে তেওঁক এই অৱস্থালৈ উপনীত কৰোৱাৰ বাবে কৃতজ্ঞতা প্ৰকাশ কৰি ছুলাইমানে ক’লে: “হে মোৰ ৰব্ব! মোক সামৰ্থ দিয়া”—অৰ্থাৎ, মোক অনুপ্ৰেৰণা দিয়া আৰু তাওফীক দিয়া—“যাতে মই তোমাৰ সেই নিয়ামতৰ কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিব পাৰোঁ, যিটো তুমি মোৰ ওপৰত আৰু মোৰ পিতৃ-মাতৃৰ ওপৰত প্ৰদান কৰিছা।” পিতৃ-মাতৃৰ ওপৰত হোৱা নিয়ামত সন্তানৰ ওপৰতো হোৱা নিয়ামত। সেয়ে তেওঁ নিজৰ আৰু পিতৃ-মাতৃৰ ওপৰত থকা দ্বীনি আৰু পাৰ্থিৱ নিয়ামতসমূহৰ কৃতজ্ঞতা আদায় কৰিবলৈ তাওফীক বিচাৰিলে।

“আৰু যাতে মই এনে সৎকৰ্ম কৰিব পাৰোঁ, যিটো তুমি পছন্দ কৰা”—অৰ্থাৎ, তোমাৰ আদেশৰ অনুগত, তোমাৰ বাবে একনিষ্ঠ আৰু বিনষ্টকাৰী তথা ত্ৰুটিসমূহৰ পৰা মুক্ত সৎকৰ্ম কৰিবলৈ মোক তাওফীক দিয়া। “আৰু তোমাৰ ৰহমতেৰে মোক তোমাৰ সৎকৰ্মপৰায়ণ বান্দাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা”—তোমাৰ ৰহমতৰ ভিতৰত জান্নাতো অন্তৰ্ভুক্ত। বিভিন্ন মৰ্যাদা আৰু স্তৰৰ সৎকৰ্মপৰায়ণ লোকসকলৰ বাবেই ৰহমত নিৰ্ধাৰিত। পৰুৱাজনীৰ কথা আৰু আহ্বান শুনাৰ সময়ত ছুলাইমানৰ অৱস্থাৰ এয়া আল্লাহে উল্লেখ কৰা এটা দৃষ্টান্ত।

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

“তেতিয়া তাইৰ কথা শুনি তেওঁ হাঁহি মিচিকিয়ালে আৰু ক’লে: ‘হে মোৰ ৰব্ব! মোক সামৰ্থ দিয়া, যাতে মই তোমাৰ সেই নিয়ামতৰ কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিব পাৰোঁ, যিটো তুমি মোৰ ওপৰত আৰু মোৰ পিতৃ-মাতৃৰ ওপৰত প্ৰদান কৰিছা, আৰু যাতে মই এনে সৎকৰ্ম কৰিব পাৰোঁ, যিটো তুমি পছন্দ কৰা।’” অৰ্থাৎ, মোক সেই নিয়ামতৰ কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিবলৈ অনুপ্ৰেৰণা দিয়া, যিবোৰ তুমি মোক প্ৰদান কৰিছা—যেনে চৰাই আৰু জীৱ-জন্তুৰ ভাষা শিকোৱা—আৰু মোৰ পিতৃ-মাতৃক ইছলাম আৰু তোমাৰ প্ৰতি ঈমানৰ পথ দেখুৱাই যি অনুগ্ৰহ কৰিছা।

“আৰু যাতে মই এনে সৎকৰ্ম কৰিব পাৰোঁ, যিটো তুমি পছন্দ কৰা”—অৰ্থাৎ, তুমি ভাল পোৱা আৰু সন্তুষ্ট হোৱা কাম কৰিবলৈ মোক তাওফীক দিয়া। “আৰু তোমাৰ ৰহমতেৰে মোক তোমাৰ সৎকৰ্মপৰায়ণ বান্দাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা”—অৰ্থাৎ, যেতিয়া তুমি মোক মৃত্যু দিবা, তেতিয়া তোমাৰ সৎকৰ্মপৰায়ণ বান্দাসকলৰ সৈতে আৰু তোমাৰ ওলীসকলৰ উচ্চতম সংগৰ সৈতে মোক মিলিত কৰিবা।

কিছুমান মুফাছছিৰে কৈছে যে এই উপত্যকা ছিৰিয়া বা আন কোনো ঠাইত আছিল, আৰু এই পৰুৱাজনীৰ মাখিৰ দৰে দুটা ডেউকা আছিল, অথবা এই ধৰণৰ আন যিবোৰ কথা কৈছে—সেইবোৰৰ কোনো প্ৰকৃত ভিত্তি নাই। নাওফ আল-বাক্কালীৰ পৰা বৰ্ণিত হৈছে যে তেওঁ কৈছিল: “ছুলাইমানৰ পৰুৱাবোৰ নেকড়ীৰ সমান ডাঙৰ আছিল।” মই ইয়াক তলৰ বিন্দুযুক্ত ‘য়া’ (ي)ৰে লিখা ৰূপত দেখিছিলোঁ; কিন্তু আচলতে ই বিন্দুযুক্ত ‘বা’ (ب)ৰে হ’ব লাগে। এয়া লিখন-ভুল; আল্লাহেই ভালকৈ জানে।

উদ্দেশ্য এই যে, ছুলাইমানে (আঃ) পৰুৱাজনীৰ কথা বুজি পাইছিল আৰু সেই কথা শুনি হাঁহি মিচিকিয়াইছিল। এয়া অতি মহান ঘটনা। ইবন আবী হাতিমে কৈছে: মোৰ পিতৃয়ে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে, তেওঁক মুহাম্মদ ইবন বাশশাৰে বৰ্ণনা কৰিছে, তেওঁক ইয়াজীদ ইবন হাৰুনে বৰ্ণনা কৰিছে, তেওঁক মিছআৰে, যায়দ আল-আম্মীৰ পৰা, আৰু তেওঁ আবু ছিদ্দীক আন-নাজীৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে তেওঁ কৈছিল: ছুলাইমান (আঃ) বৰষুণৰ বাবে দোৱা কৰিবলৈ ওলাই গ’ল। তেতিয়া তেওঁ এটা পৰুৱাক পিঠিত শুই থকা আৰু ভৰি কেইখন আকাশৰ ফালে তুলি থকা দেখিলে।

পৰুৱাটোৱে কৈ আছিল: “হে আল্লাহ! আমি তোমাৰ সৃষ্টিৰ মাজৰেই এটা সৃষ্টি; তোমাৰ পৰা বৰষুণ নাপালে আমাৰ উপায় নাই, আৰু তুমি আমাক বৰষুণ নিদিলে আমি ধ্বংস হৈ যাম।” ছুলাইমানে (আঃ) ক’লে: “উভতি যোৱা। তোমালোকক আনৰ দোৱাৰ কাৰণে বৰষুণ দিয়া হৈছে।”

মুছলিমৰ ছহীহত আব্দুৰ ৰজ্জাকৰ জৰিয়তে, মাআমাৰৰ পৰা, হাম্মামৰ পৰা, আবু হুৰাইৰাৰ পৰা আৰু তেওঁ নবী (ছাঃ)-ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে: “এজন নবীক এটা পৰুৱাই কামুৰিলে। তেতিয়া তেওঁ পৰুৱাৰ এটা বসতি জ্বলাই দিবলৈ আদেশ দিলে। তাৰ পাছত আল্লাহে তেওঁৰ ওচৰলৈ অহী কৰিলে: ‘এটা পৰুৱাই তোমাক কামুৰিলে বুলি তুমি আল্লাহৰ তছবীহ পাঠ কৰা উম্মতসমূহৰ মাজৰ এটা উম্মত ধ্বংস কৰিলা? এটা পৰুৱাকহে কিয় [এৰি নিদিলা]!’”

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

আল্লাহৰ বাণী: “তেতিয়া তাইৰ কথা শুনি তেওঁ হাঁহি মিচিকিয়ালে।” ঝাজ্জাজে কৈছে: নবীসকলৰ অধিকাংশ হাঁহি আছিল মিচিকিয়া। “হাঁহি” শব্দটোৰ অৰ্থ ইয়াত মিচিকিয়া। কোৱা হৈছে যে প্ৰথমে তেওঁ মিচিকিয়ালে আৰু শেষত হাঁহিলে।

আমাক আব্দুল ৱাহিদ আল-মিলীহীয়ে জনাইছে; তেওঁক আহমদ ইবন আব্দুল্লাহ আন-নুআইমীয়ে জনাইছে; তেওঁক মুহাম্মদ ইবন ইউছুফে জনাইছে; তেওঁক মুহাম্মদ ইবন ইছমাঈলে জনাইছে; তেওঁক ইয়াহইয়া ইবন ছুলাইমানে জনাইছে; তেওঁক ইবন ৱাহবে জনাইছে; তেওঁক আমৰ—অৰ্থাৎ ইবন আল-হাৰিছ—জনাইছে; তেওঁক আন-নাদৰে ছুলাইমান ইবন ইয়াছাৰৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে আয়িশ্বা (ৰাঃ)-এ কৈছিল: “মই কেতিয়াও ৰাছুলুল্লাহ (ছাঃ)-ক পূৰ্ণকৈ হাঁহি থকা দেখা নাই, যাৰ ফলত তেওঁৰ তালুৰ গুৰি [ডিঙিৰ ভিতৰৰ অংশ] দেখা যায়; তেওঁ কেৱল মিচিকিয়াইছিল।”

আমাক আব্দুল্লাহ ইবন আব্দুছ ছামাদ আল-জাওজানীয়ে জনাইছে; তেওঁক আবুল কাচিম আল-খুযায়ীয়ে জনাইছে; তেওঁক আল-হাইছাম ইবন কুলাইবে জনাইছে; তেওঁক আবু ঈছাই জনাইছে; তেওঁক কুতাইবা ইবন ছাঈদে জনাইছে; তেওঁক ইবন লাহীয়াই আব্দুল্লাহ ইবন আল-মুগীৰাৰ পৰা, আৰু তেওঁ আব্দুল্লাহ ইবন আল-হাৰিছ ইবন জুযৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে তেওঁ কৈছিল: “মই ৰাছুলুল্লাহ (ছাঃ)-তকৈ বেছি মিচিকিয়া কোনো লোক দেখা নাই।”

মুকাতিলে কৈছে: পৰুৱাজনীৰ কথা শুনি ছুলাইমানে বিস্ময়বোধ কৰি হাঁহিছিল; কিয়নো মানুহে যি বস্তুৰ সৈতে পৰিচিত নহয়, সেয়া দেখিলে বিস্মিত হয় আৰু হাঁহে। তাৰ পাছত ছুলাইমানে তেওঁক দিয়া নিয়ামতৰ বাবে নিজৰ ৰব্বৰ প্ৰশংসা কৰিলে।

“আৰু তেওঁ ক’লে: ‘হে মোৰ ৰব্ব! মোক সামৰ্থ দিয়া’”—অৰ্থাৎ, মোক অনুপ্ৰেৰণা দিয়া—“যাতে মই তোমাৰ সেই নিয়ামতৰ কৃতজ্ঞতা জ্ঞাপন কৰিব পাৰোঁ, যিটো তুমি মোৰ ওপৰত আৰু মোৰ পিতৃ-মাতৃৰ ওপৰত প্ৰদান কৰিছা; আৰু যাতে মই এনে সৎকৰ্ম কৰিব পাৰোঁ, যিটো তুমি পছন্দ কৰা; আৰু তোমাৰ ৰহমতেৰে মোক তোমাৰ সৎকৰ্মপৰায়ণ বান্দাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা।” অৰ্থাৎ, মোক তেওঁলোকৰ দলৰ মাজত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, তেওঁলোকৰ নামৰ সৈতে মোৰ নামো লিখা আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে মোক একেলগে উঠোৱা। ইবন আব্বাছে কৈছে: ইয়াত ইব্ৰাহীম, ইছমাঈল, ইছহাক, ইয়াকূব আৰু তেওঁলোকৰ পাছৰ নবীসকলৰ সৈতে থকাৰ কথা বুজোৱা হৈছে।

আন এষাৰ মতে, তোমাৰ ৰহমতেৰে মোক তোমাৰ সৎকৰ্মপৰায়ণ বান্দাসকলৰ মাজৰ পৰা জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰোৱা।