අල්ලාහ්ට කෘතවේදී වීමේ ප්‍රාර්ථනාව
رَبِّ أَوْزِعْنِي، أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ، وَعَلَىٰ، وَالِدَيَّ، وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ، وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ.
رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَىٰ وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ
ශ්රව්යය පූරණය කළ නොහැකි විය. පසුව උත්සාහ කරන්න.
උගේ කතාව හේතුවෙන් ඔහු (සුලෙය්මාන්) මද සිනහ පා, මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, නුඹ මා හා මාගේ දෙමාපියන් වෙත දායාද කළ ආශිර්වාදයන් සඳහා මා කෘතවේදී වීමටත් නුඹ පිළිගන්නා අයුරින් දැහැමි දෑ මා සිදු කිරීමටත් මට නුඹ දායාද කරනු මැනව! තවද නුඹගේ කරුණාව තුළින් නුඹගේ දැහැමි ගැත්තන් අතරට මා ඇතුළත් කරනු මැනව! යැයි පැවසීය.
මෙහි “අව්සි‘නී” (أَوْزِعْنِي) යන ආඥාර්ථ ක්‍රියාපදය “මට කෘතවේදී වීමට අවබෝධය හා ආනුභාවය ලබා දෙනු මැනව” යන අර්ථය ගෙන දෙයි. මෙය කුහුඹුවාගේ කතාව අසා සිටි රජු හා නබිවරයා වූ සුලෙය්මාන්ගේ ප්‍රාර්ථනාවයි.
ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්
ඇයගේ කථිකත්වය, අවවාදය සහ අලංකාර ප්‍රකාශනය ගැන පුදුමයට පත් වූ ඔහු ඇගේ කතාවට සිනාසෙමින් මඳ සිනහ පෑවේය. මෙය නබිවරුන්ගේ (ඔවුන්ට ශාන්තිය අත්වේවා) පරිපූර්ණ ආචාරශීලීභාවයයි: පුදුම විය යුතු තැන පුදුම වීමත්, සිනහව මඳ සිනහව ඉක්මවා නොයෑමත්ය. අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන්ගේ (සල්ලල්ලාහු අලෛහි වසල්ලම්) සිනහවෙන් බොහෝමයක් මඳ සිනහව පමණක් වූයේය. මක්නිසාද මහ හඬින් සිනාසීම බුද්ධියේ සැහැල්ලු බවත්, අශිෂ්ට හැසිරීමත් පෙන්වයි.
පුදුම විය යුතු දෙයක් දැක මඳ සිනහ නොපෑමත්, පුදුම නොවීමත් රළු ගතිගුණ හා අහංකාර බලය පෙන්වයි. දූතවරුන් එවැනි දේවලින් නිදොස්ය.
තමන් මේ තත්ත්වයට පත් කළ අල්ලාහ්ට කෘතවේදී වෙමින් ඔහු මෙසේ පැවසීය: “මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මට ආනුභාවය ලබා දෙනු මැනව” එනම්, මට මඟ පෙන්වා සාර්ථකත්වය ලබා දෙනු මැනව, “ඔබ මා වෙතත් මාගේ දෙමාපියන් වෙතත් දායාද කළ ඔබගේ ආශිර්වාදයට කෘතවේදී වීමට.” දෙමාපියන්ට ලැබුණු ආශිර්වාදය දරුවාට ලැබුණු ආශිර්වාදයක්ද වේ. එබැවින් ඔහු, තමන්ටත් තම දෙමාපියන්ටත් ලැබුණු ආගමික හා ලෞකික ආශිර්වාදවලට කෘතවේදී වීම සඳහා ක්‍රියා කිරීමට තම පරමාධිපතිගෙන් සාර්ථකත්වය ඉල්ලා සිටියේය.
“ඔබ සතුටු වන දැහැමි ක්‍රියාවක් කිරීමටත්” යනු, එය ඔබගේ අණට එකඟ, ඔබ වෙනුවෙන් අවංකව කරන, එහි යහපත්කම විනාශ කරන හා අඩු කරන දේවලින් ආරක්ෂිත ක්‍රියාවක් වන බැවින්, ඔබ සතුටු වන දැහැමි ක්‍රියාවක් කිරීමට මට සාර්ථකත්වය ලබා දෙනු මැනව යන්නයි. “ඔබගේ කරුණාවෙන් මා දැහැමි ගැත්තන් අතරට ඇතුළත් කරනු මැනව” යනු, ස්වර්ගයද ඇතුළත් වන ඔබගේ කරුණාවෙන්, විවිධ මට්ටම් හා තරාතිරම්වල සිටින දැහැමි ගැත්තන්ගේ සමූහයට මා එක් කරනු මැනව යන්නයි. කුහුඹුවාගේ ආමන්ත්‍රණය හා හඬ ඇසූ අවස්ථාවේ සුලෙය්මාන්ගේ තත්ත්වය ගැන අල්ලාහ් සඳහන් කළ ආදර්ශය මෙයයි.
ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්
“ඇගේ කතාවට සිනාසෙමින් මඳ සිනහ පෑවේය. තවද ඔහු මෙසේ පැවසීය: ‘මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ මා වෙතත් මාගේ දෙමාපියන් වෙතත් දායාද කළ ඔබගේ ආශිර්වාදයට කෘතවේදී වීමටත්, ඔබ සතුටු වන දැහැමි ක්‍රියාවක් කිරීමටත් මට ආනුභාවය ලබා දෙනු මැනව’” යනු, කුරුල්ලන්ගේ හා සතුන්ගේ භාෂාව මට ඉගැන්වීමෙන් ඔබ මට දායාද කළ ආශිර්වාදයටත්, ඔබට යටහත් වී ඔබව විශ්වාස කිරීමෙන් මාගේ දෙමාපියන්ට ලබා දුන් ආශිර්වාදයටත් කෘතවේදී වීමට මට ආනුභාවය ලබා දෙනු මැනව යන්නයි.
“ඔබ සතුටු වන දැහැමි ක්‍රියාවක් කිරීමටත්” යනු, ඔබ ප්‍රිය කර සතුටු වන ක්‍රියාවක් කිරීමටය.
“ඔබගේ කරුණාවෙන් මා දැහැමි ගැත්තන් අතරට ඇතුළත් කරනු මැනව” යනු, ඔබ මා මරණයට පත් කරන විට ඔබගේ දැහැමි ගැත්තන් අතරටත්, ඔබගේ මිතුරන් අතර ඇති උසස්ම සහචරයන් වෙතත් මා එක් කරනු මැනව යන්නයි. අර්ථ විවරණකරුවන්ගෙන් ඇතැමුන් පවසා ඇති පරිදි මෙම නිම්නය සිරියාවේ හෝ වෙනත් තැනක තිබූ බවත්, මෙම කුහුඹුවා මැස්සෙකු මෙන් පියාපත් දෙකක් තිබූ එකෙකු බවත්, එවැනි වෙනත් ප්‍රකාශත් කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නැති ඒවාය. නව්ෆ් අල්-බිකාලීගෙන් වාර්තා වන්නේ, සුලෙය්මාන්ගේ කුහුඹුවන් වෘකයන් තරම් විශාලව සිටි බවයි. මෙසේ යා’ (ي) අකුරෙන් ලියා තිබෙනු මම දුටුවෙමි; එහෙත් එය බා’ (ب) අකුර විය යුතුය. මෙය ලිවීමේ දෝෂයකි. අල්ලාහ් වඩාත් හොඳින් දනී.
අරමුණ වන්නේ සුලෙය්මාන් (අලෛහිස් සලාම්) ඇගේ කතාව තේරුම්ගෙන ඒ ගැන පුදුමයෙන් සිනාසෙමින් මඳ සිනහ පෑ බවයි. මෙය සැබැවින්ම ඉතා මහත් සිදුවීමකි. ඉබ්නු අබී හාතිම් මෙසේ පැවසීය: “මාගේ පියා අපට වාර්තා කළේය; මුහම්මද් ඉබ්නු බෂ්ෂාර් අපට වාර්තා කළේය; යසීද් ඉබ්නු හාරූන් අපට වාර්තා කළේය; ඔහු පැවසුවේ: මිස්‘අර් අපට වාර්තා කළේය, සයිද් අල්-‘අමීගෙන්, ඔහු අබූ අස්-සිද්දීක් අන්-නාජීගෙන් වාර්තා කළේය. ඔහු පැවසුවේ: සුලෙය්මාන් (අලෛහිස් සලාම්) වැසි ඉල්ලා පිටත්ව ගිය විට, පිට මත වැතිරී කකුල් අහස දෙසට ඔසවා සිටි කුහුඹුවෙකු දුටුවේය.
ඌ මෙසේ කියමින් සිටියේය: ‘අල්ලාහ්, සැබැවින්ම අපි ඔබගේ මැවීම් අතරින් එක් මැවීමකි. ඔබෙන් ජලය ලැබීමෙන් තොරව අපට කිසිදු පැවැත්මක් නැත. ඔබ අපට වැසි නොදෙන්නේ නම් අපි විනාශ වන්නෙමු.’ එවිට සුලෙය්මාන් (අලෛහිස් සලාම්) මෙසේ පැවසීය: ‘ආපසු යන්න.
ඔබට වැසි ලබා දී ඇත; එය ඔබ හැර වෙනත් අයෙකුගේ ප්‍රාර්ථනාව නිසාය.’”
තවද, මුස්ලිම්ගේ සහීහ්හි අබූ හුරෛරා (රළියල්ලාහු අන්හු) තුමා නබි (සල්ලල්ලාහු අලෛහි වසල්ලම්) තුමාණන්ගෙන් වාර්තා කළ මෙය තහවුරු වී ඇත: “නබිවරුන්ගෙන් එක් නබිවරයෙකුට කුහුඹුවෙකු දෂ්ට කළේය. එවිට ඔහු කුහුඹුවන්ගේ ගම්මානයක් ගිනි තබා විනාශ කිරීමට අණ කළේය. එවිට අල්ලාහ් ඔහුට මෙසේ වහී කළේය: ‘එක් කුහුඹුවෙකු ඔබට දෂ්ට කළ නිසා, අල්ලාහ්ව මහිමයට පත් කරමින් සිටි සමූහයන්ගෙන් එක් සමූහයක් ඔබ විනාශ කළාද? එක් කුහුඹුවෙකු පමණක් [දඬුවම් කළේ] ඇයි නැත්තේ?’” ඔහු මෙසේ පැවසීය.
අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්
අල්ලාහ්ගේ වදන වන “ඇගේ කතාවට සිනාසෙමින් මඳ සිනහ පෑවේය” යන්න පිළිබඳව අස්-සජ්ජාජ් මෙසේ පැවසීය: “නබිවරුන්ගේ සිනහවෙන් බොහෝමයක් මඳ සිනහවයි.” “සිනාසෙමින්” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ මඳ සිනහ පෑමයි. ඔහුගේ සිනහවේ මුල මඳ සිනහවක්ද, අවසානය සිනහවක්ද වූ බවද කියනු ලැබේ.
අබ්දුල් වාහිද් අල්-මිලීහී අපට වාර්තා කළේය; අහ්මද් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් අන්-නු‘අයිමී අපට වාර්තා කළේය; මුහම්මද් ඉබ්නු යූසුෆ් අපට වාර්තා කළේය; මුහම්මද් ඉබ්නු ඉස්මාඊල් අපට වාර්තා කළේය; යහ්යා ඉබ්නු සුලෙයිමාන් අපට වාර්තා කළේය; ඉබ්නු වහ්බ් මට වාර්තා කළේය; ‘අම්ර්—ඔහු ඉබ්නු අල්-හාරිස්ය—අපට වාර්තා කළේය; අන්-නද්ර් ඔහුට වාර්තා කළේය; සුලෙයිමාන් ඉබ්නු යසාර්ගෙන්, ඔහු ආඉෂා තුමියගෙන් වාර්තා කළේය. ඇය මෙසේ පැවසුවාය: “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් (සල්ලල්ලාහු අලෛහි වසල්ලම්) මුඛය ඇතුළත දක්නට ලැබෙන තරම් මහ හඬින් සිනාසෙනු මම කිසිවිටෙක දැක නැත්තෙමි. එතුමාණන් මඳ සිනහ පෑවේය.”
අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අබ්දුස්-සමාද් අල්-ජව්සජානී අපට වාර්තා කළේය; අබුල් කාසිම් අල්-කුසාඊ අපට වාර්තා කළේය; අල්-හයිසම් ඉබ්නු කුලෙයිබ් අපට වාර්තා කළේය; අබූ ඊසා අපට වාර්තා කළේය; කුතයිබා ඉබ්නු සඊද් අපට වාර්තා කළේය; ඉබ්නු ලහී‘අහ් අපට වාර්තා කළේය, අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අල්-මුගීරාගෙන්, ඔහු අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අල්-හාරිස් ඉබ්නු ජුස්ඉගෙන් වාර්තා කළේය. ඔහු මෙසේ පැවසීය: “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් (සල්ලල්ලාහු අලෛහි වසල්ලම්) තරම් නිතර මඳ සිනහ පාන කෙනෙකු මම දැක නැත්තෙමි.”
මුකාතිල් මෙසේ පැවසීය: කුහුඹුවාගේ කතාව ගැන පුදුමයට පත් වූ බැවින් සුලෙය්මාන් සිනාසුණේය. මක්නිසාද මිනිසෙකු මීට පෙර දැන නොසිටි දෙයක් දුටු විට පුදුම වී සිනාසෙයි. පසුව සුලෙය්මාන් තමාට දායාද කළ දේ ගැන තම පරමාධිපතිට ප්‍රශංසා කළේය.
“ඔහු මෙසේ පැවසීය: ‘මාගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මට ආනුභාවය ලබා දෙනු මැනව’” යනු, මට මඟ පෙන්වනු මැනව යන්නයි. “ඔබ මා වෙතත් මාගේ දෙමාපියන් වෙතත් දායාද කළ ඔබගේ ආශිර්වාදයට කෘතවේදී වීමටත්, ඔබ සතුටු වන දැහැමි ක්‍රියාවක් කිරීමටත්, ඔබගේ කරුණාවෙන් මා දැහැමි ගැත්තන් අතරට ඇතුළත් කරනු මැනව” යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඔවුන්ගේ සමූහයට මා ඇතුළත් කර, ඔවුන්ගේ නම් සමඟ මාගේ නමද සටහන් කර, ඔවුන්ගේ පිරිස සමඟ මා නැගිටුවනු මැනව යන්නයි. ඉබ්නු අබ්බාස් මෙසේ පැවසීය: ඔහු අදහස් කළේ ඉබ්‍රාහීම්, ඉස්මාඊල්, ඉස්හාක්, යඃකූබ් සහ ඔවුන්ගෙන් පසුව පැමිණි නබිවරුන් සමඟ එක් කිරීමයි.
“දැහැමි ගැත්තන් අතරට” යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ ඔබගේ කරුණාවෙන් මා ස්වර්ගයට ඇතුළත් කරනු මැනව යැයිද කියනු ලැබේ.
“සහීහ් මුස්ලිම්” (අංක 2734) හි කෘතවේදීත්වයේ (ෂුක්ර්) මහත්භාවය සහ ඒ වෙනුවෙන් යහපත් දේ වැඩි කිරීම පිළිබඳව වාර්තා වී ඇත.