Godiya ga ni’imar Allah

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

Sai ya yi murmushi, yana dariya saboda maganarta, domin ya ji daɗin iya furta maganarta, shawararta ta alheri da kuma kyakkyawar hanyar bayyana ra’ayinta. Wannan shi ne halin annabawa, tsira da amincin Allah su tabbata a gare su: cikakkiyar ladabi ne, mamaki a inda ya dace, kuma dariyarsu ba ta wuce murmushi ba. Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, mafi yawan dariyarsa murmushi ce. Gigitaccen dariya yana nuna raunin hankali da rashin ladabi; rashin murmushi da kuma rashin mamakin abin da ya kamata a yi mamakinsa kuwa yana nuna mugun hali da girman kai.

Annabawa tsarkaka ne daga waɗannan halaye. Sulaimanu ya ce, yana gode wa Allah wanda Ya kai shi wannan matsayi: «Ya Ubangijina, Ka sa in gode»; ma’ana, Ka ilhama mini, Ka kuma ba ni ikon gode wa «ni’imarKa da Ka yi mini da iyayena». Domin ni’imar da aka yi wa iyaye ni’ima ce ga ɗa. Ya roƙi Ubangijinsa Ya ba shi ikon sauke nauyin godiya ga ni’imomin addini da na duniya da aka yi masa da kuma iyayensa.

«Kuma in aikata aikin ƙwarai wanda Ka yarda da shi», wato Ka ba ni ikon aikata aikin ƙwarai da Ka yarda da shi, domin ya dace da umarninKa, an yi shi da ikhlasi, kuma ya tsira daga abubuwan da suke ɓata shi ko rage masa lada. «Kuma Ka shigar da ni, ta rahamarKa», wadda Aljanna take daga cikinta, «cikin» sahun «bayinKa salihai», domin an tanadi rahama ga salihai bisa bambancin darajojinsu da matsayoyinsu. Wannan misali ne na yanayin Sulaimanu da Allah Ya ambata lokacin da ya ji jawabin tururuwa da kiranta.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

«Sai ya yi murmushi, yana dariya saboda maganarta, kuma ya ce: Ya Ubangijina, Ka sa in gode wa ni’imarKa wadda Ka yi mini da iyayena, kuma in aikata aikin ƙwarai wanda Ka yarda da shi». Ma’ana: Ya ilhama mini in gode wa ni’imarKa da Ka yi mini, ta hanyar sanar da ni harshen tsuntsaye da dabbobi, da kuma ni’imar da Ka yi wa iyayena ta hanyar Musulunci da imani da Kai. «Kuma in aikata aikin ƙwarai wanda Ka yarda da shi», wato aikin da Kake so kuma Ka yarda da shi. «Kuma Ka shigar da ni, ta rahamarKa, cikin bayinKa salihai», wato idan Ka karɓi raina, Ka haɗa ni da bayinKa salihai da kuma manyan abokanka na kusa.

Duk wanda daga cikin masu tafsiri ya ce wannan kwarin yana ƙasar Sham ko wani wuri, ko kuma wannan tururuwa tana da fikafikai kamar ƙuda, ko ya faɗi wasu makamantan waɗannan maganganu, to babu wani amfani a cikinsu. An ruwaito daga Nawf al-Bikali cewa: «Tururuwan Sulaimanu sun kai girman kerkeci.» Na ga an rubuta kalmar da ya yi amfani da ita da ya (ي), amma da ba (ب) ake rubutawa ba; wannan kuskuren rubutu ne. Allah ne Mafi sani.

Manufar magana ita ce Sulaimanu, amincin Allah ya tabbata a gare shi, ya fahimci maganarta, sai ya yi murmushi, yana dariya saboda hakan. Wannan lamari ne mai girma ƙwarai.

Ibn Abi Hatim ya ce: Mahaifina ya ba mu labari, Muhammad bn Bashshar ya ba mu labari, Yazid bn Harun ya ba mu labari, Mis‘ar ya ba mu labari daga Zaid al-‘Ammi, daga Abu as-Siddiq an-Naji, wanda ya ce: «Sulaimanu, amincin Allah ya tabbata a gare shi, ya fita neman ruwan sama. Sai ga wata tururuwa a kwance a bayanta, ta ɗaga ƙafafunta zuwa sama tana cewa: Ya Allah, mu halittu ne daga cikin halittunKa, ba za mu iya rayuwa ba tare da Ka shayar da mu ruwa ba. Idan ba Ka shayar da mu ba, za mu halaka.» Sai Sulaimanu ya ce: «Ku koma, an riga an shayar da ku saboda addu’ar wani ba ku ba.»

A cikin ingantaccen hadisi na Muslim, ta hanyar Abdul Razzaq, daga Ma‘mar, daga Hammam, daga Abu Huraira, daga Annabi, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, an tabbatar cewa: «Wata tururuwa ta ciji wani annabi daga cikin annabawa. Sai ya ba da umarni a ƙone ƙauyen tururuwa. Allah Ya yi masa wahayi: Shin saboda tururuwa ɗaya ta cije ka ne ka halaka wata al’umma daga cikin al’ummomin da suke tasbihi? To, me ya sa ba tururuwa ɗaya kawai ba?»

Tafsirin al-Baghawi

Game da maganarSa, Maɗaukaki: «Sai ya yi murmushi, yana dariya saboda maganarta», az-Zajjaj ya ce: Mafi yawan dariyar annabawa murmushi ce. Maganar «yana dariya» tana nufin yana murmushi. An kuma ce: murmushi ne a farkon, dariya kuma a ƙarshe.

Abdul Wahid al-Malihi ya ba mu labari, Ahmad bn Abdillah an-Nu‘aimi ya ba mu labari, Muhammad bn Yusuf ya ba mu labari, Muhammad bn Isma‘il ya ba mu labari, Yahya bn Sulaiman ya ba ni labari, Ibn Wahb ya ba mu labari, Amr—shi ne Ibn al-Harith—ya ba mu labari, an-Nadr ya ba shi labari daga Sulaiman bn Yasar, daga A’isha, wadda ta ce: «Ban taɓa ganin Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, yana dariya sosai har in ga ‘yan maƙogwaronsa ba; murmushi kawai yake yi.»

Abdullah bn Abdus-Samad al-Jawzajani ya ba mu labari, Abu al-Qasim al-Khuza‘i ya ba mu labari, al-Haytham bn Kulaib ya ba mu labari, Abu Isa ya ba mu labari, Qutaiba bn Sa‘id ya ba mu labari, Ibn Lahi‘a ya ba mu labari daga Abdullah bn al-Mughira, daga Abdullah bn al-Harith bn Juz’, wanda ya ce: «Ban ga wani mutum da ya fi Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, yawan murmushi ba.»

Muqatil ya ce: Dariyar Sulaimanu saboda maganar tururuwa ta kasance ta mamaki, domin idan mutum ya ga abin da bai saba gani ba, sai ya yi mamaki ya kuma yi dariya. Sannan Sulaimanu ya gode wa Ubangijinsa saboda ni’imar da Ya yi masa.

«Kuma ya ce: Ya Ubangijina, Ka sa in gode»—ma’ana, Ka ilhama mini. «Wa ni’imarKa da Ka yi mini da iyayena, kuma in aikata aikin ƙwarai wanda Ka yarda da shi, kuma Ka shigar da ni, ta rahamarKa, cikin bayinKa salihai»; ma’ana, Ka shigar da ni cikin sahunsu, Ka rubuta sunana tare da sunayensu, Ka kuma tashe ni tare da jama’arsu. Ibn Abbas ya ce: Yana nufin tare da Ibrahim, Isma‘il, Ishaq, Ya‘qub da annabawan da suka zo bayansu. An kuma ce: ma’anar ita ce Ka shigar da ni Aljanna, ta rahamarKa, tare da bayinKa salihai.