سوپاسگزاری و داوای ڕەحمەت
رَبِّ أَوْزِعْنِي، أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ، وَعَلَىٰ، وَالِدَيَّ، وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ، وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ.
رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَعَلَىٰ وَالِدَيَّ وَأَنْ أَعْمَلَ صَالِحًا تَرْضَاهُ وَأَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ
نەتوانرا دەنگەکە بار بکرێت. تکایە دواتر هەوڵ بدەرەوە.
ئەمجا (سولەیمان بەسەر سوڕمانەوە) زەردەخەنەی کرد لەقسەی ئەو مێروولە یە و ووتی ئەی پەروەردگارم وام ڕابھێنە کە سوپاسی ئەو چاکە و نیعمەتەتانەت بکەم کە ڕشتووتە بەسەر من و دایک باوکمدا وە (ڕام بھێنە) کە کار و کردەوەی چاکە بکەم کە تۆ پێی ڕازی بێت وە بە بەزەیی خۆت بمخەرە ڕیزی بەندە چاکەکانت
شێوەی داواکارانە: فەرمانی «أَوْزِعْنِي» (awziʿnī) بە مانای «هانی بدە و سەرنجم بخە»؛ داوای سوپاسگوزاری وەحی و پێغەمبەر، سولەیمانە، کە دوای بیستنی قسەی مێروولەکە ئەم مۆڵەتەی کرد.
تەفسیری شێخ عەبدولڕەحمان سەعدی
«ئینجا لە قسەکەی ئەوەوە بە پێکەنینێکی کەم خەندەی کرد»؛ بە سەرسوڕمانەوە لە ڕەوانیی قسەکردن، ئامۆژگاریی و جوانیی دەربڕینی ئەو مێروولەیە. ئەمەش حاڵی پێغەمبەرانە ــ سەلامیان لێ بێت ــ کە ئەدەبی تەواویان هەیە؛ لە شوێنی گونجاودا سەرسام دەبن و پێکەنینیان لە پێکەنینێکی کەم زیاتر نابێت. پێغەمبەر ﷺ زۆربەی پێکەنینی پێکەنییەکی کەم بوو؛ چونکە پێکەنینی بەرز نیشانەی سووک‌عەقڵی و ئەدەبی خراپە. پێکەنین نەکردن و سەرسام نەبوون لە شتێک کە جێی سەرسامییە، نیشانەی خراپ‌خوویی و زۆردارییە؛ پێغەمبەران لەم خەسڵەتانە پاک و بێبەشن.
سولەیمان سوپاسی خوا کرد کە گەیاندبوویە ئەو دۆخە و گوتی: «پەروەردگارم، أَوْزِعْنِي»؛ واتە: هانی بدە و سەرنجم بخە، و توفیقم بدە «سوپاسی ئەو نیعمەتە بکەم کە لەسەر من و دایک‌وباوکم ڕشتووتە»، چونکە نیعمەتدان بە دایک‌وباوک نیعمەتە بۆ منداڵەکەشی. لە پەروەردگاری خۆی داوای توفیقی کرد بۆ ئەنجامدانی سوپاسگوزاریی نیعمەتە ئایینی و دونیاییەکانی خۆی و دایک‌وباوکی. «و کارێکی چاک بکەم کە پێی ڕازی بیت»؛ واتە: توفیقم بدە کارێکی چاک بکەم کە پێی ڕازی بیت، چونکە لەگەڵ فەرمانتدا بگونجێت، بە دڵسۆزی ئەنجام بدرێت و لە هۆکارە خراپکەر و کەمکەرەوەکان سالم بێت.
«و بە ڕەحمەتی خۆت، کە بەهەشتیش لەو ڕەحمەتەیە، لە نێو بەندە چاکەکانتدا بمخەرە ناوەوە»؛ چونکە ڕەحمەت بۆ چاکەکاران، بە پێی جیاوازیی پلە و پایەکانیان، ئامادە کراوە. ئەمە نموونەیەکە کە خوا لە حاڵی سولەیمانمان پێ نیشان دا، کاتێک گوێی لە قسە و بانگی مێروولەکە بوو.
تەفسیری ئیمام ئیبن کەسیر
«ئینجا بە پێکەنین لە قسەی ئەوەوە خەندەی کرد و گوتی: پەروەردگارم، هانم بدە سوپاسی ئەو نیعمەتە بکەم کە لەسەر من و دایک‌وباوکم ڕشتووتە، و کارێکی چاک بکەم کە پێی ڕازی بیت»؛ واتە: هانم بدە سوپاسی ئەو نیعمەتە بکەم کە بە فێرکردنی زمانی باڵندە و ئاژەڵان بە من بەخشیت، و ئەو نیعمەتەش کە بە موسڵمانبوون و باوەڕهێنانی دایک‌وباوکم بە خۆت بەخشیت. «و کارێکی چاک بکەم کە پێی ڕازی بیت»؛ واتە: کارێک بکەم کە خۆشت بوێت و پێی ڕازی بیت.
«و بە ڕەحمەتی خۆت لە نێو بەندە چاکەکانتدا بمخەرە ناوەوە»؛ واتە: کاتێک گیانم وەردەگریت، بمگەیەنە بە چاکەکارانی بەندەکانت و هاوڕێیەتیی بەرزترین پلە لە نێو دۆستانتدا. ئەوانەی لە مفسیرانەوەیان گوتووە ئەم دۆڵە لە زەوی شام بووە یان شوێنێکی دیکە، یان ئەو مێروولەیە دوو باڵی وەک مێشوولە هەبووە، یان وتەی دیکەی لەم جۆرەیان گوتووە، هیچ بەرهەمێکی نییە. لە نۆف ئەلبەکالییەوە گێڕدراوەتەوە کە گوتوویەتی: مێروولەکانی سولەیمان قەبارەیان وەک گورگ بوو. من ئەمە بە یاءی دوو خاڵی لە خوارەوە نووسراو بینی، بەڵام ڕاستەکەی بە باءی یەک خاڵەوەیە و ئەوە هەڵەیەکی نووسینە؛ خوا باشتر دەزانێت.
مەبەست ئەوەیە کە سولەیمان ــ سەلامی لێ بێت ــ قسەی مێروولەکەی تێگەیشت و لەوەدا بە پێکەنین خەندەی کرد؛ ئەمە شتێکی زۆر گەورەیە.
ئیبن ئەبی حاتم گوتی: باوکم بۆمانی گێڕایەوە، محەممەد کوڕی بەششار بۆمانی گێڕایەوە، یەزید کوڕی هارون بۆمانی گێڕایەوە و گوتی: مسعەر لە زەید ئەلعەمییەوە، ئەویش لە ئەبی‌سدیقی ناجییەوە بۆمانی گێڕایەوە کە گوتی: سولەیمان ــ سەلامی لێ بێت ــ چوو بۆ داوای باران، لەناکاو مێروولەیەکی بینی کە پاڵکەوتبووە سەر پشت و لاقەکانی بەرز کردبووەوە بۆ ئاسمان و دەیگوت: خوایە، ئێمەش یەکێکین لە دروستکراوەکانی تۆ و بێ بارانکردنی تۆمان پێویستە؛ ئەگەر بارانمان پێ نەبەخشیت، لەناو دەچین. سولەیمان گوتی: بگەڕێنەوە، بەهۆی نوێژی کەسانێکی دیکەوە بارانتان پێ بەخشرا.
لە حەدیسی سەحیحی موسلیمدا، بە ڕێگای عەبدولڕەزاق لە مەعمەر، لە هەممام، لە ئەبو هورەیرەوە، لە پێغەمبەر ﷺ گێڕدراوەتەوە کە فەرمووی: «مێروولەیەک پێغەمبەرێکی لە پێغەمبەران گەزاند؛ ئەویش فەرمانی دا گوندی مێروولەکان بسووتێنن. خوا وەحیی بۆ نارد: ئایا بەهۆی ئەوەی مێروولەیەک تۆی گەزاند، یەکێک لە نەتەوەکانت لەناوبرد کە تەسبیحی خوا دەکەن؟ بۆچی تەنها ئەو مێروولەیەت لەناو نەبرد؟»
تەفسیری بەغەوی
لە فەرموودەی خوای گەورەدا: «ئینجا لە قسەی ئەوەوە بە پێکەنین خەندەی کرد»، زەجاج گوتوویەتی: زۆربەی پێکەنینی پێغەمبەران پێکەنینێکی کەم بووە. وشەی «ضَاحِكًا» واتە: بە پێکەنینێکی کەم. هەندێکیش گوتوویانە: سەرەتای پێکەنینەکەی پێکەنینێکی کەم بوو، بەڵام لە کۆتاییدا پێکەنی.
عەبدولواحید ئەلمیلیحی بۆمانی گێڕایەوە، ئەحمەد کوڕی عەبدوڵڵا ئەلەنعیمی بۆمانی گێڕایەوە، محەممەد کوڕی یوسف بۆمانی گێڕایەوە، محەممەد کوڕی ئیسماعیل بۆمانی گێڕایەوە، یەحیا کوڕی سولەیمان بۆمانی گێڕایەوە، ئیبن وەهب بۆمانی گێڕایەوە، عەمر ــ کە مەبەست عەمر کوڕی حارثە ــ بۆمانی گێڕایەوە، نەضر بۆی گێڕایەوە، لە سولەیمان کوڕی یەسارەوە، لە عائیشەوە کە گوتی: «هەرگیز پێغەمبەری خوا ﷺم نەبینیوە بەو شێوەیە پێبکەنێت کە کۆمەڵێک لە قوڕگۆڵەکانی دەرکەون؛ بەڵکو تەنها پێکەنینی کەم دەکرد».
عەبدوڵڵا کوڕی عەبدولسەمەدی جۆزجانی بۆمانی گێڕایەوە، ئەبولقاسم ئەلخوزاعی بۆمانی گێڕایەوە، هەیسەم کوڕی کلیب بۆمانی گێڕایەوە، ئەبو عیسا بۆمانی گێڕایەوە، قوتەیبە کوڕی سەعید بۆمانی گێڕایەوە، ئیبن لەهیعە لە عەبدوڵڵا کوڕی موغیرە، ئەویش لە عەبدوڵڵا کوڕی حارث کوڕی جەزءەوە بۆی گێڕاینەوە کە گوتی: «کەسێکم نەبینیوە زیاتر لە پێغەمبەری خوا ﷺ پێکەنینی کەم بکات». میقاتل گوتوویەتی: سولەیمان لە قسەی مێروولەکە سەرسام بوو و پێکەنی؛ چونکە مرۆڤ کاتێک شتێک دەبینێت کە پێشتر نەی‌بینیوە، سەرسام دەبێت و پێدەکەنێت. پاشان سولەیمان سوپاسی پەروەردگاری کرد بۆ ئەو نیعمەتانەی پێی بەخشیبوو.
«و گوتی: پەروەردگارم، أَوْزِعْنِي»؛ واتە: هانم بدە و سەرنجم بخە. «سوپاسی ئەو نیعمەتە بکەم کە لەسەر من و دایک‌وباوکم ڕشتووتە، و کارێکی چاک بکەم کە پێی ڕازی بیت، و بە ڕەحمەتی خۆت لە نێو بەندە چاکەکانتدا بمخەرە ناوەوە»؛ واتە: بمخەرە نێو ئەوان و ناوم لەگەڵ ناوی ئەواندا تۆمار بکە، و لەگەڵ کۆمەڵەی ئەواندا زیندووم بکەرەوە. ئیبن عەبباس گوتوویەتی: مەبەستی ئەوەیە لەگەڵ ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یەعقوب و پێغەمبەرانی دوای ئەواندا بمخەرە ناوەوە. هەروەها گوتراوە: بە ڕەحمەتی خۆت بمخەرە بەهەشت، لەگەڵ بەندە چاکەکانتدا.
لە کتێبی «سەحیحی موسلیم» (ژمارەی ٢٧٣٤)دا، دەربارەی گەورەیی سوپاسگزاری (شُكر) و زیادبوونی چاکەکان بەهۆی ئەو سوپاسگوزارییەوە گێڕدراوەتەوە.