Cầu xin biết ơn và làm thiện

Tafsir của Sheikh Abdurrahman as-Sa'di

Sulayman mỉm cười trước lời nói của con kiến, lấy làm thích thú trước sự lưu loát, lời khuyên chân thành và cách diễn đạt tốt đẹp của nó. Đây là phẩm cách trọn vẹn của các vị Nabi, cầu bình an cho họ: biết ngạc nhiên đúng lúc, nhưng tiếng cười của họ không vượt quá nụ cười. Nabi ﷺ cũng vậy, phần lớn tiếng cười của Người chỉ là nụ cười. Bởi cười lớn thành tiếng cho thấy sự nhẹ dạ và thiếu lễ độ; còn không mỉm cười và không ngạc nhiên trước điều đáng ngạc nhiên lại cho thấy tính khí thô bạo và ngạo mạn. Các vị Thiên sứ hoàn toàn không có những phẩm tính ấy.

Sulayman nói lời cầu xin, tạ ơn Allah vì đã đưa Người đến hoàn cảnh này: “Lạy Thượng Đế của bề tôi, xin khơi gợi cho bề tôi”, nghĩa là: xin truyền cảm hứng và ban cho bề tôi thành công để “biết tạ ơn Ngài về ân huệ mà Ngài đã ban cho bề tôi và cha mẹ của bề tôi”. Bởi ân huệ dành cho cha mẹ cũng là ân huệ dành cho con cái. Người cầu xin Thượng Đế ban cho mình thành công để chu toàn việc tạ ơn những ân huệ về tôn giáo và đời sống thế tục mà Ngài đã ban cho Người và cha mẹ Người.

“Và xin ban cho bề tôi làm việc thiện đẹp lòng Ngài”, nghĩa là: xin giúp bề tôi làm việc thiện mà Ngài hài lòng, bởi việc ấy phù hợp với mệnh lệnh của Ngài, được thực hiện với lòng thành, không vướng những điều làm hư hỏng hay giảm mất giá trị của nó. “Và xin đưa bề tôi, bằng lòng thương xót của Ngài, vào hàng ngũ những bề tôi chính trực của Ngài”, trong đó có Thiên Đàng, một phần lòng thương xót của Ngài. Lòng thương xót ấy dành cho những người chính trực với các cấp bậc và địa vị khác nhau. Đây là một ví dụ mà Allah nêu ra về tình trạng của Sulayman khi Người nghe lời kêu gọi của con kiến.

Tafsir của Imam Ibn Kathir

“Sulayman mỉm cười, bật cười trước lời nói của nó và nói: ‘Lạy Thượng Đế của bề tôi, xin khơi gợi cho bề tôi biết tạ ơn Ngài về ân huệ mà Ngài đã ban cho bề tôi và cha mẹ của bề tôi, và làm việc thiện đẹp lòng Ngài.’” Nghĩa là: xin truyền cảm hứng cho bề tôi để tạ ơn ân huệ Ngài đã ban cho bề tôi, trong đó có việc dạy bề tôi hiểu tiếng nói của chim muông và các loài vật; và ân huệ Ngài ban cho cha mẹ bề tôi là được quy phục Ngài và tin tưởng nơi Ngài.

“Và làm việc thiện đẹp lòng Ngài” nghĩa là làm việc mà Ngài yêu thích và hài lòng. “Và xin đưa bề tôi, bằng lòng thương xót của Ngài, vào hàng ngũ những bề tôi chính trực của Ngài” nghĩa là: khi Ngài làm cho bề tôi qua đời, xin cho bề tôi được gia nhập hàng ngũ những bề tôi chính trực của Ngài và những người thân cận được Ngài yêu quý.

Những lời của một số nhà chú giải rằng thung lũng này nằm ở vùng đất Sham hay nơi khác, rằng con kiến này có hai cánh như con ruồi, hoặc những lời tương tự, đều không có cơ sở đáng kể. Nuf al-Bikali kể rằng: “Đàn kiến của Sulayman to bằng loài sói.” Tôi thấy lời này được ghi bằng chữ ya có hai chấm bên dưới, nhưng đúng ra phải là chữ ba có một chấm bên dưới; đó là lỗi sao chép. Allah biết rõ hơn.

Điều cốt yếu là Sulayman, cầu bình an cho Người, hiểu được lời con kiến và mỉm cười bật cười trước việc ấy; đây quả là một điều vô cùng kỳ diệu. Ibn Abi Hatim nói: Cha tôi thuật lại với chúng tôi; Muhammad ibn Bashshar thuật lại với chúng tôi; Yazid ibn Harun thuật lại với chúng tôi: Mis‘ar thuật lại cho chúng tôi, từ Zayd al-‘Ammi, từ Abu al-Siddiq al-Naji rằng: Sulayman, cầu bình an cho Người, ra ngoài cầu xin mưa. Người thấy một con kiến nằm ngửa, giơ các chân lên trời và nói: “Lạy Allah, chúng con là một tạo vật trong số các tạo vật của Ngài, chúng con không thể thiếu nước Ngài ban xuống.

Nếu Ngài không ban mưa cho chúng con, chúng con sẽ chết.” Sulayman nói: “Hãy quay về, các ngươi đã được ban mưa nhờ lời cầu xin của một tạo vật khác.”

Trong bộ Sahih, Muslim ghi lại qua đường truyền của ‘Abd al-Razzaq, từ Ma‘mar, từ Hammam, từ Abu Hurayrah, rằng Nabi ﷺ nói: “Một con kiến đã cắn một vị Nabi trong số các vị Nabi. Vị ấy ra lệnh đốt cả tổ kiến. Allah mặc khải cho vị ấy: ‘Chỉ vì một con kiến cắn ngươi mà ngươi lại tiêu diệt cả một cộng đồng trong số những cộng đồng biết tụng niệm Allah hay sao? Sao ngươi không chỉ đốt một con kiến?’”

Tafsir của al-Baghawi

Lời phán của Allah, Đấng Tối Cao: “Sulayman mỉm cười, bật cười trước lời nói của nó.” Al-Zajjaj nói: Phần lớn tiếng cười của các vị Nabi là nụ cười. Từ “bật cười” ở đây có nghĩa là mỉm cười. Có ý kiến nói rằng lúc đầu Người mỉm cười, rồi cuối cùng bật cười.

Chúng tôi được ‘Abd al-Wahid al-Malihiy thuật lại; ông được Ahmad ibn ‘Abdullah al-Nu‘aymi thuật lại; ông được Muhammad ibn Yusuf thuật lại; ông được Muhammad ibn Isma‘il thuật lại; ông được Yahya ibn Sulayman thuật lại; Ibn Wahb thuật lại với tôi; ‘Amr, tức Ibn al-Harith, thuật lại với chúng tôi; al-Nadr thuật lại cho ông, từ Sulayman ibn Yasar, từ ‘A’ishah, bà nói: “Tôi chưa bao giờ thấy Sứ giả của Allah ﷺ cười thành tiếng đến mức nhìn thấy phần sâu trong miệng Người; Người chỉ mỉm cười.”

Chúng tôi được ‘Abdullah ibn ‘Abd al-Samad al-Juzajani thuật lại; ông được Abu al-Qasim al-Khuza‘i thuật lại; ông được al-Haytham ibn Kulayb thuật lại; ông được Abu ‘Isa thuật lại; ông được Qutaybah ibn Sa‘id thuật lại; Ibn Lahi‘ah thuật lại với chúng tôi, từ ‘Abdullah ibn al-Mughirah, từ ‘Abdullah ibn al-Harith ibn Juz’, ông nói: “Tôi chưa từng thấy ai mỉm cười nhiều hơn Sứ giả của Allah ﷺ.”

Muqatil nói: Sulayman bật cười trước lời nói của con kiến vì kinh ngạc, bởi khi con người nhìn thấy điều mình chưa từng biết đến, họ sẽ ngạc nhiên và bật cười. Sau đó Sulayman tạ ơn Thượng Đế về những ân huệ Ngài đã ban cho Người.

“Người nói: ‘Lạy Thượng Đế của bề tôi, xin khơi gợi cho bề tôi’”, nghĩa là: xin truyền cảm hứng cho bề tôi “biết tạ ơn ân huệ mà Ngài đã ban cho bề tôi và cha mẹ bề tôi, và làm việc thiện đẹp lòng Ngài; và xin đưa bề tôi, bằng lòng thương xót của Ngài, vào hàng ngũ những bề tôi chính trực của Ngài.” Nghĩa là: xin đưa bề tôi vào hàng ngũ của họ, ghi tên bề tôi cùng tên họ và cho bề tôi được tụ họp trong đoàn người của họ. Ibn ‘Abbas nói: Ý Người muốn được ở cùng Ibrahim, Isma‘il, Ishaq, Ya‘qub và các vị Nabi đến sau họ.

Cũng có ý kiến nói: Xin đưa bề tôi vào Thiên Đàng, bằng lòng thương xót của Ngài, cùng với những bề tôi chính trực.