Syukur dan Amal Soleh

Tafsir Syeikh ‘Abd al-Rahman al-Sa‘di

Maka dia [Sulaiman] tersenyum, tertawa kerana kata-kata semut itu, kagum akan kefasihannya, nasihatnya dan ungkapannya yang baik. Inilah keadaan para nabi, semoga selawat dan salam tercurah kepada mereka: mereka memiliki adab yang sempurna, berasa kagum pada tempatnya, dan tawa mereka tidak melampaui senyuman. Rasulullah صلى الله عليه وسلم juga kebanyakan ketawanya berupa senyuman. Tertawa terbahak-bahak menunjukkan akal yang ringan dan adab yang buruk.

Tidak tersenyum dan tidak berasa kagum terhadap sesuatu yang memang mengagumkan pula menunjukkan perangai yang kasar dan sikap angkuh. Para rasul terpelihara daripada semua itu.

Sulaiman berkata, bersyukur kepada Allah yang telah membawanya kepada keadaan itu: “Wahai Tuhanku, ilhamkanlah aku”, yakni, ilhamkan dan berilah aku taufik “untuk mensyukuri nikmat-Mu yang telah Engkau kurniakan kepadaku dan kepada kedua-dua ibu bapaku”. Sesungguhnya nikmat yang dikurniakan kepada ibu bapa juga merupakan nikmat bagi anak. Maka dia memohon kepada Tuhannya taufik untuk menunaikan syukur atas nikmat agama dan dunia yang dikurniakan kepadanya dan kepada kedua-dua ibu bapanya.

“Dan agar aku mengerjakan amal soleh yang Engkau redai”, yakni, berilah aku taufik untuk melakukan amal soleh yang Engkau redai, kerana amal itu selaras dengan perintah-Mu, dilakukan dengan ikhlas, serta terpelihara daripada perkara yang merosakkan dan mengurangkan pahalanya. “Dan masukkanlah aku dengan rahmat-Mu” — yang antaranya ialah syurga — “ke dalam golongan hamba-hamba-Mu yang soleh”, kerana rahmat diperuntukkan bagi orang soleh mengikut peringkat dan kedudukan mereka. Inilah contoh keadaan Sulaiman yang Allah sebutkan ketika dia mendengar tutur kata dan seruan semut itu.

Tafsir Imam Ibn Kathir

“Maka dia tersenyum, tertawa kerana kata-katanya, lalu berkata: ‘Wahai Tuhanku, ilhamkanlah aku agar aku mensyukuri nikmat-Mu yang telah Engkau kurniakan kepadaku dan kepada kedua-dua ibu bapaku, dan agar aku mengerjakan amal soleh yang Engkau redai.’” Maksudnya, ilhamkanlah aku agar mensyukuri nikmat yang telah Engkau kurniakan kepadaku, iaitu dengan mengajarku bahasa burung dan haiwan, dan nikmat kepada kedua-dua ibu bapaku, iaitu Islam kepada-Mu dan iman kepada-Mu.

“Dan agar aku mengerjakan amal soleh yang Engkau redai”, yakni amal yang Engkau cintai dan redai. “Dan masukkanlah aku dengan rahmat-Mu ke dalam golongan hamba-hamba-Mu yang soleh”, yakni apabila Engkau mewafatkan aku, himpunkanlah aku bersama hamba-hamba-Mu yang soleh dan bersama golongan tertinggi daripada para wali-Mu.

Sesiapa dalam kalangan ahli tafsir yang mengatakan bahawa lembah ini terletak di bumi Syam atau di tempat lain, bahawa semut ini mempunyai dua sayap seperti lalat, atau yang menyebut dakwaan-dakwaan lain, maka semuanya tidak membawa faedah. Diriwayatkan daripada Nawf al-Bikālī bahawa dia berkata: “Semut-semut Sulaiman sebesar serigala.” Begitulah yang aku lihat tertulis dengan huruf ya, tetapi yang betul ialah dengan huruf ba; itu merupakan kesilapan penyalinan. Allah lebih mengetahui.

Tujuannya ialah bahawa Sulaiman memahami kata-kata semut itu lalu tersenyum, tertawa kerananya. Ini benar-benar perkara yang besar. Ibn Abī Ḥātim berkata: “Ayahku telah menceritakan kepada kami; Muḥammad ibn Bashshār telah menceritakan kepada kami; Yazīd ibn Hārūn telah menceritakan kepada kami; Mis‘ar telah mengkhabarkan kepada kami daripada Zayd al-‘Amī, daripada Abū al-Ṣiddīq al-Nājī, bahawa dia berkata: Sulaiman عليه السلام keluar untuk memohon hujan.

Tiba-tiba dia melihat seekor semut terlentang, mengangkat kaki-kakinya ke langit, sambil berkata: ‘Ya Allah, kami ialah salah satu makhluk-Mu dan kami tidak dapat hidup tanpa air yang Engkau turunkan. Jika Engkau tidak menurunkan hujan kepada kami, kami akan binasa.’ Sulaiman عليه السلام lalu berkata: ‘Pulanglah, sesungguhnya kamu telah diberi hujan dengan doa makhluk selain kamu.’”

Telah sabit dalam Ṣaḥīḥ Muslim, melalui riwayat ‘Abd al-Razzāq, daripada Ma‘mar, daripada Hammām, daripada Abū Hurayrah, daripada Nabi صلى الله عليه وسلم, bahawa seekor semut menggigit seorang nabi. Lalu baginda memerintahkan agar sarang semut dibakar. Maka Allah mewahyukan kepadanya: “Adakah kerana seekor semut menggigitmu, engkau membinasakan satu umat daripada umat-umat yang bertasbih? Mengapa tidak seekor semut sahaja?” Baginda bersabda: …

Tafsir al-Baghawi

Firman Allah عز وجل: “Maka dia tersenyum, tertawa kerana kata-katanya.” Al-Zajjāj berkata: “Kebanyakan tawa para nabi berupa senyuman.” Perkataan “tertawa” di sini bermaksud tersenyum. Dikatakan bahawa pada mulanya dia tersenyum, kemudian pada akhirnya tertawa.

‘Abd al-Wāḥid al-Malīḥī telah mengkhabarkan kepada kami; Aḥmad ibn ‘Abd Allāh al-Nu‘aymī telah mengkhabarkan kepada kami; Muḥammad ibn Yūsuf telah mengkhabarkan kepada kami; Muḥammad ibn Ismā‘īl telah menceritakan kepada kami; Yaḥyā ibn Sulaymān telah menceritakan kepada kami; Ibn Wahb telah menceritakan kepadaku; ‘Amr — iaitu Ibn al-Ḥārith — telah mengkhabarkan kepada kami; al-Naḍr telah mengkhabarkan kepadanya, daripada Sulaymān ibn Yasār, daripada ‘Ā’ishah, yang berkata: “Aku tidak pernah melihat Rasulullah صلى الله عليه وسلم tertawa dengan mulut terbuka lebar sehingga kelihatan anak tekaknya. Baginda hanya tersenyum.”

‘Abd Allāh ibn ‘Abd al-Ṣamad al-Jawzajānī telah mengkhabarkan kepada kami; Abū al-Qāsim al-Khuzā‘ī telah mengkhabarkan kepada kami; al-Haytham ibn Kulayb telah mengkhabarkan kepada kami; Abū ‘Īsā telah menceritakan kepada kami; Qutaybah ibn Sa‘īd telah menceritakan kepada kami; Ibn Lahī‘ah telah menceritakan kepada kami daripada ‘Abd Allāh ibn al-Mughīrah, daripada ‘Abd Allāh ibn al-Ḥārith ibn Jaz’, yang berkata: “Aku tidak pernah melihat sesiapa yang lebih banyak tersenyum daripada Rasulullah صلى الله عليه وسلم.”

Mujāhid berkata: Sulaiman tertawa kerana kata-kata semut itu sebagai tanda kagum, kerana apabila seseorang melihat sesuatu yang belum pernah dilihatnya, dia berasa kagum lalu tertawa. Kemudian Sulaiman memuji Tuhannya atas nikmat yang telah dikurniakan kepadanya.

“Lalu berkata: ‘Wahai Tuhanku, ilhamkanlah aku’”, yakni, berilah aku ilham “agar aku mensyukuri nikmat-Mu yang telah Engkau kurniakan kepadaku dan kepada kedua-dua ibu bapaku, dan agar aku mengerjakan amal soleh yang Engkau redai; dan masukkanlah aku dengan rahmat-Mu ke dalam golongan hamba-hamba-Mu yang soleh’”, yakni, masukkanlah aku ke dalam golongan mereka, catatkan namaku bersama nama mereka dan himpunkanlah aku bersama rombongan mereka. Ibn ‘Abbās berkata: Maksudnya ialah bersama Ibrāhīm, Ismā‘īl, Isḥāq, Ya‘qūb dan para nabi selepas mereka.

Ada juga yang berkata: Maksudnya, masukkanlah aku ke dalam syurga dengan rahmat-Mu, bersama hamba-hamba-Mu yang soleh.