Doa Nabi Ibrahim

Tafsir Syeikh ‘Abd al-Rahman al-Sa‘di

“Dan jadikanlah aku daripada kalangan pewaris Syurga yang penuh kenikmatan,” yakni, jadikanlah aku daripada penghuni syurga yang Allah wariskan kepada mereka. Allah memperkenankan doanya lalu mengangkat kedudukannya di dalam Syurga yang penuh kenikmatan.

Kemudian Nabi Ibrahim عليه السلام berdoa kepada Tuhannya: “Wahai Tuhanku, kurniakanlah kepadaku hikmah,” yakni ilmu yang banyak, yang dengannya aku mengetahui hukum-hakam, perkara halal dan haram, serta dapat memutuskan perkara antara manusia. “Dan hubungkanlah aku dengan orang-orang yang soleh,” daripada kalangan saudara-saudaranya, para nabi dan rasul.

“Dan jadikanlah bagiku sebutan yang baik dalam kalangan orang-orang yang datang kemudian,” yakni, jadikanlah bagiku pujian yang benar dan berterusan hingga akhir zaman. Allah memperkenankan doanya. Dia mengurniakan kepadanya ilmu dan hikmah sehingga dia menjadi antara rasul yang paling utama, menghubungkannya dengan saudara-saudaranya, para rasul, serta menjadikannya dicintai, diterima, dimuliakan dan dipuji dalam semua agama pada setiap masa. Allah Taala berfirman: “Dan Kami kekalkan baginya (nama yang harum) dalam kalangan orang-orang yang datang kemudian.

Salam sejahtera kepada Ibrahim. Demikianlah Kami membalas orang-orang yang berbuat kebaikan. Sesungguhnya dia termasuk dalam kalangan hamba-hamba Kami yang beriman.”

“Dan ampunkanlah bapaku, sesungguhnya dia termasuk dalam kalangan orang-orang yang sesat.” Doa ini dipanjatkannya kerana janji yang pernah diucapkannya kepada bapanya: “Aku akan memohon ampun untukmu daripada Tuhanku. Sesungguhnya Dia sangat baik kepadaku.” Allah Taala berfirman: “Dan permohonan ampun Ibrahim untuk bapanya tidak lain hanyalah kerana janji yang telah dijanjikannya kepada bapanya.

Maka setelah nyata kepadanya bahawa bapanya itu musuh Allah, dia pun berlepas diri daripadanya. Sesungguhnya Ibrahim seorang yang amat lembut hati lagi penyantun.”

“Pada hari yang harta benda dan anak-pinak tidak memberikan manfaat, kecuali orang yang datang menghadap Allah dengan hati yang sejahtera.” Inilah yang memberi manfaat di sisi-Nya, menyelamatkan seseorang daripada azab dan menjadikannya layak mendapat ganjaran yang besar. Hati yang sejahtera ialah hati yang bersih daripada syirik, keraguan, kecintaan terhadap keburukan, serta berterusan melakukan bidaah dan dosa. Hati yang bebas daripada semua perkara tersebut semestinya memiliki sifat-sifat yang berlawanan dengannya: ikhlas, ilmu, keyakinan, kecintaan terhadap kebaikan dan menganggapnya indah di dalam hati.

Kehendak dan kecintaannya pula mengikuti kecintaan Allah, manakala hawa nafsunya tunduk kepada apa yang datang daripada Allah.

“Dan janganlah Engkau hinakan aku pada hari mereka dibangkitkan,” yakni, janganlah Engkau menghinakanku dengan menegurku atas sebahagian dosa, menghukumku kerananya dan memalukanku; sebaliknya, bahagiakanlah aku pada hari itu.

“Pada hari yang harta benda dan anak-pinak tidak memberikan manfaat, kecuali orang yang datang menghadap Allah dengan hati yang sejahtera.” Inilah yang memberi manfaat di sisi-Nya, menyelamatkan seseorang daripada azab dan menjadikannya layak mendapat ganjaran yang besar.

Tafsir Imam Ibn Kathir

Firman-Nya: “Dan jadikanlah aku daripada kalangan pewaris Syurga yang penuh kenikmatan,” yakni, kurniakanlah kepadaku di dunia kenangan yang baik yang kekal selepas pemergianku, dan di akhirat jadikanlah aku daripada kalangan pewaris Syurga yang penuh kenikmatan.

Oleh sebab itu, Dia berfirman: “Kecuali orang yang datang menghadap Allah dengan hati yang sejahtera.” Maksudnya, hati yang bersih daripada kekotoran dan syirik. Muhammad bin Sirin berkata: “Hati yang sejahtera ialah hati yang mengetahui bahawa Allah itu benar, bahawa Kiamat pasti datang tanpa keraguan, dan bahawa Allah akan membangkitkan orang-orang yang berada di dalam kubur.” Ibn Abbas berkata tentang firman-Nya, “kecuali orang yang datang menghadap Allah dengan hati yang sejahtera”: “Iaitu hati yang hidup dan bersaksi bahawa tiada tuhan selain Allah.”

Mujahid, al-Hasan dan selain mereka berkata: “‘Dengan hati yang sejahtera’ bermaksud hati yang bersih daripada syirik.” Sa‘id bin al-Musayyib berkata: “Hati yang sejahtera ialah hati yang sihat, iaitu hati orang beriman, kerana hati orang munafik itu berpenyakit.” Allah berfirman: “Dalam hati mereka terdapat penyakit” (al-Baqarah: 10). Abu ‘Uthman al-Nisaburi berkata: “Iaitu hati yang bebas daripada bidaah dan tenang berpegang kepada Sunnah.”

Firman-Nya: “Pada hari yang harta benda dan anak-pinak tidak memberikan manfaat,” yakni, harta seseorang tidak dapat melindunginya daripada azab Allah, walaupun dia menebus dirinya dengan emas sepenuh bumi; begitu juga anak-pinak, walaupun dia menebus dirinya dengan semua yang ada di bumi. Pada hari itu, tiada yang bermanfaat selain beriman kepada Allah, mengikhlaskan agama kepada-Nya dan berlepas diri daripada syirik. Oleh sebab itu, Dia berfirman: “Kecuali orang yang datang menghadap Allah dengan hati yang sejahtera,” yakni, hati yang bersih daripada kekotoran dan syirik.

Muhammad bin Sirin berkata: “Hati yang sejahtera ialah hati yang mengetahui bahawa Allah itu benar, bahawa Kiamat pasti datang tanpa keraguan, dan bahawa Allah akan membangkitkan orang-orang yang berada di dalam kubur.”

Firman-Nya: “Dan janganlah Engkau hinakan aku pada hari mereka dibangkitkan,” yakni, lindungilah aku daripada kehinaan pada hari kiamat, apabila seluruh makhluk, yang terdahulu dan yang terkemudian, dibangkitkan.

Al-Bukhari menyebut tentang firman-Nya, “Dan janganlah Engkau hinakan aku pada hari mereka dibangkitkan,” bahawa Ibrahim bin Tahman meriwayatkan daripada Ibn Abi Dhi’b, daripada Sa‘id bin Abi Sa‘id al-Maqburi, daripada bapanya, daripada Abu Hurairah رضي الله عنه, daripada Rasulullah صلى الله عليه وسلم, baginda bersabda: “Sesungguhnya Ibrahim melihat bapanya pada hari kiamat, sedangkan wajahnya berdebu dan diliputi kegelapan.”

Isma‘il meriwayatkan kepada kami; saudaraku meriwayatkan kepadaku, daripada Ibn Abi Dhi’b, daripada Sa‘id al-Maqburi, daripada Abu Hurairah, daripada Nabi صلى الله عليه وسلم, baginda bersabda: “Ibrahim akan bertemu bapanya lalu berkata: ‘Wahai Tuhanku, sesungguhnya Engkau telah berjanji kepadaku bahawa Engkau tidak akan menghinakanku pada hari mereka dibangkitkan.’ Allah berfirman: ‘Sesungguhnya Aku telah mengharamkan syurga bagi orang-orang kafir.’” Al-Bukhari meriwayatkan hadis ini pada ayat tersebut. Dalam “Hadis-hadis Para Nabi”, beliau meriwayatkannya dengan sanad yang sama dan secara bersendirian.

Lafaznya: “Ibrahim akan bertemu bapanya, Azar, pada hari kiamat, sedangkan wajah Azar diliputi kegelapan dan debu. Ibrahim berkata kepadanya: ‘Bukankah aku telah melarangmu daripada menderhakaiku?’ Bapanya menjawab: ‘Pada hari ini aku tidak akan menderhakaimu.’ Ibrahim berkata: ‘Wahai Tuhanku, Engkau telah berjanji kepadaku bahawa Engkau tidak akan menghinakanku pada hari mereka dibangkitkan.

Apakah kehinaan yang lebih besar daripada keadaan bapaku yang celaka?’ Allah Taala berfirman: ‘Sesungguhnya Aku telah mengharamkan syurga bagi orang-orang kafir.’ Kemudian dikatakan: ‘Wahai Ibrahim, apakah yang berada di bawah kakimu?’ Dia pun melihat, dan ternyata seekor haiwan sembelihan yang berlumuran kotoran.

Lalu haiwan itu diambil pada keempat-empat kakinya dan dicampakkan ke dalam neraka.”

Abu ‘Abd al-Rahman al-Nasa’i menyebut dalam tafsir kitab Sunan al-Kubra tentang firman-Nya, “Dan janganlah Engkau hinakan aku pada hari mereka dibangkitkan”: Ahmad bin Hafs bin ‘Abdullah mengkhabarkan kepada kami, bapaku menceritakan kepadaku, Ibrahim bin Tahman menceritakan kepadaku, daripada Muhammad bin ‘Abd al-Rahman, daripada Sa‘id bin Abi Sa‘id al-Maqburi, daripada bapanya, daripada Abu Hurairah, katanya: Rasulullah صلى الله عليه وسلم bersabda: “Sesungguhnya Ibrahim melihat bapanya pada hari kiamat, sedangkan wajahnya diliputi kegelapan dan debu.

Ibrahim berkata kepadanya: ‘Aku telah melarangmu daripada perkara ini, tetapi engkau menderhakaiku.’ Bapanya berkata: ‘Namun, pada hari ini aku tidak akan menderhakaimu.’ Ibrahim berkata: ‘Wahai Tuhanku, Engkau berjanji kepadaku bahawa Engkau tidak akan menghinakanku pada hari mereka dibangkitkan. Jika Engkau menghinakan bapaku, maka sungguh, Engkau telah menghinakan orang yang paling celaka.’

Allah berfirman: ‘Wahai Ibrahim, sesungguhnya Aku telah mengharamkannya bagi orang-orang kafir.’ Kemudian dia diambil daripadanya. Allah berfirman: ‘Wahai Ibrahim, di manakah bapamu?’ Ibrahim berkata: ‘Engkau telah mengambilnya daripadaku.’

Allah berfirman: ‘Lihatlah ke bawahmu.’ Lalu dia melihat seekor dubuk jantan bergelumang dalam kotorannya. Kemudian haiwan itu diambil pada keempat-empat kakinya dan dicampakkan ke dalam neraka.” Ini sanad yang gharib dan di dalamnya terdapat kemungkaran.

Al-dhaykh ialah dubuk jantan. Seolah-olah Azar diubah menjadi rupa dubuk jantan yang berlumuran najisnya, lalu dicampakkan ke dalam neraka dalam keadaan demikian. Al-Bazzar juga meriwayatkannya daripada hadis Hammad bin Salamah, daripada Ayyub, daripada Muhammad bin Sirin, daripada Abu Hurairah, daripada Nabi صلى الله عليه وسلم; dalam riwayat itu terdapat keghariban. Beliau turut meriwayatkannya daripada Qatadah, daripada Ja‘far bin ‘Abd al-Ghafir, daripada Abu Sa‘id, daripada Nabi صلى الله عليه وسلم, dengan riwayat yang seumpamanya.

Ini ialah permohonan Ibrahim عليه السلام agar Tuhannya mengurniakan kepadanya hikmah. Ibn Abbas berkata: “Iaitu ilmu.” ‘Ikrimah berkata: “Iaitu akal.” Mujahid berkata: “Iaitu al-Quran.” Al-Suddi berkata: “Iaitu kenabian.”

Firman-Nya: “Dan hubungkanlah aku dengan orang-orang yang soleh,” yakni, jadikanlah aku bersama orang-orang yang soleh di dunia dan di akhirat. Hal ini sebagaimana doa Nabi صلى الله عليه وسلم ketika hampir wafat: “Ya Allah, hidupkanlah kami sebagai orang Islam, matikanlah kami sebagai orang Islam dan hubungkanlah kami dengan orang-orang yang soleh, tanpa kehinaan dan tanpa perubahan.” Baginda mengucapkannya tiga kali. Dalam hadis tentang doa disebut juga: “Ya Allah, teman yang tertinggi.”

Firman-Nya: “Dan jadikanlah bagiku sebutan yang baik dalam kalangan orang-orang yang datang kemudian,” yakni, jadikanlah bagiku kenangan yang baik selepas pemergianku, agar aku dikenang dan dicontohi dalam kebaikan, sebagaimana firman-Nya: “Dan Kami kekalkan baginya (nama yang harum) dalam kalangan orang-orang yang datang kemudian. Salam sejahtera kepada Ibrahim. Demikianlah Kami membalas orang-orang yang berbuat kebaikan.” Mujahid dan Qatadah berkata: “‘Jadikanlah bagiku sebutan yang baik dalam kalangan orang-orang yang datang kemudian’ bermaksud pujian yang baik.”

Mujahid berkata bahawa maknanya seperti firman Allah: “Dan Kami berikan kepadanya ganjarannya di dunia, dan sesungguhnya dia pada hari akhirat termasuk dalam kalangan orang-orang yang soleh,” dan seperti firman-Nya: “Dan Kami berikan kepadanya kebaikan di dunia, dan sesungguhnya dia pada hari akhirat termasuk dalam kalangan orang-orang yang soleh.” Laits bin Abi Sulaim berkata: “Setiap agama mencintainya dan mengikutinya.” ‘Ikrimah juga berkata demikian.

Firman-Nya: “Dan ampunkanlah bapaku, sesungguhnya dia termasuk dalam kalangan orang-orang yang sesat,” seperti firman-Nya: “Wahai Tuhan kami, ampunilah aku dan kedua-dua ibu bapaku.” Inilah antara perkara yang kemudian ditarik balik oleh Ibrahim عليه السلام, sebagaimana firman Allah Taala: “Dan permohonan ampun Ibrahim untuk bapanya tidak lain hanyalah kerana janji yang telah dijanjikannya kepada bapanya. Maka setelah nyata kepadanya bahawa bapanya itu musuh Allah, dia pun berlepas diri daripadanya. Sesungguhnya Ibrahim seorang yang amat lembut hati lagi penyantun.”

Allah Taala telah memutuskan keizinan bagi Ibrahim untuk terus memohon ampun bagi bapanya. Dia berfirman: “Sesungguhnya telah ada contoh teladan yang baik bagi kamu pada Ibrahim dan orang-orang yang bersama dengannya, ketika mereka berkata kepada kaum mereka: ‘Sesungguhnya kami berlepas diri daripada kamu dan daripada apa yang kamu sembah selain Allah.

Kami mengingkari kamu, dan antara kami dengan kamu telah nyata permusuhan dan kebencian selama-lamanya sehingga kamu beriman kepada Allah semata-mata,’ kecuali perkataan Ibrahim kepada bapanya: ‘Aku pasti akan memohonkan ampun untukmu, namun aku tidak berkuasa sedikit pun untuk menyelamatkanmu daripada (azab) Allah.”

Tafsir al-Baghawi

“Wahai Tuhanku, kurniakanlah kepadaku hikmah.” Ibn Abbas berkata: “Iaitu pengetahuan tentang batas-batas dan hukum-hakam Allah.” Muqatil berkata: “Kefahaman dan ilmu.” Al-Kalbi berkata: “Kenabian.” “Dan hubungkanlah aku dengan orang-orang yang soleh,” yakni, tempatkanlah aku bersama para nabi terdahulu dari segi kedudukan dan darjat.

“Dan jadikanlah bagiku sebutan yang baik dalam kalangan orang-orang yang datang kemudian,” yakni, pujian yang baik, kenangan yang indah dan penerimaan umum dalam kalangan umat-umat yang datang selepas aku. Allah mengurniakan hal itu kepadanya, lalu semua penganut agama mencintai dan memujinya. Al-Qutaybi berkata: “Perkataan ‘lidah’ digunakan sebagai kiasan untuk maksud ‘ucapan’, kerana ucapan disampaikan dengannya.”

“Dan jadikanlah aku daripada kalangan pewaris Syurga yang penuh kenikmatan,” yakni, dalam kalangan orang yang Engkau kurniakan Syurga yang penuh kenikmatan.

“Dan janganlah Engkau hinakan aku,” yakni, janganlah Engkau memalukanku, “pada hari mereka dibangkitkan.”

“Pada hari yang harta benda dan anak-pinak tidak memberikan manfaat.”

“Dan ampunkanlah bapaku, sesungguhnya dia termasuk dalam kalangan orang-orang yang sesat.” Ibrahim mengucapkan hal ini sebelum nyata kepadanya bahawa bapanya ialah musuh Allah, sebagaimana telah disebutkan dalam Surah al-Tawbah.

“Kecuali orang yang datang menghadap Allah dengan hati yang sejahtera,” yakni, hati yang ikhlas, bersih daripada syirik dan keraguan. Adapun dosa, tiada seorang pun yang terlepas daripadanya. Inilah pendapat kebanyakan ahli tafsir. Sa‘id bin al-Musayyib berkata: “Hati yang sejahtera ialah hati yang sihat, iaitu hati orang beriman, kerana hati orang kafir dan munafik itu berpenyakit.

Allah Taala berfirman: ‘Dalam hati mereka terdapat penyakit’ (al-Baqarah: 10).” Ibn ‘Uthman al-Nisaburi berkata: “Iaitu hati yang bebas daripada bidaah dan teguh berpegang kepada Sunnah.”