Игі жүрек пен Жәннат мұрасы
رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا، وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ، وَاجْعَلْ لِي لِسَانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ، وَاجْعَلْنِي مِنْ، وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِيمِ، وَاغْفِرْ لِأَبِي، إِنَّهُ كَانَ مِنَ الضَّالِّينَ، وَلَا تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ يَوْمَ لَا يَنْفَعُ مَالٌ، وَلَا بَنُونَ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ.
رَبِّ هَبْ لِي حُكْمًا وَأَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ وَاجْعَلْ لِي لِسَانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ وَاجْعَلْنِي مِنْ وَرَثَةِ جَنَّةِ النَّعِيمِ وَاغْفِرْ لِأَبِي إِنَّهُ كَانَ مِنَ الضَّالِّينَ وَلَا تُخْزِنِي يَوْمَ يُبْعَثُونَ يَوْمَ لَا يَنْفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ
Аудионы жүктеу мүмкін болмады. Кейінірек қайталап көріңіз.
"Раббым маған даналық беріп, мені игілерге қоса көр!" "Мені кейінгі нәсілдердің тілінде де шынайы үлгі қыла көр!" "Мені, нығметті жаннаттьің мұрагерлерінен қыл!" "Әкемді жарылқа! Өйткені ол, адасушылардан." (С. 114-А.) "Қабырдан тұратын күні мені мүңайтпа!" "Ол күні, мал да балалар да пайда бермейді." "Бірақ кім Аллаға нағыз жүрекпен келсе ғана (пайда береді.)"
Ибраһим пайғамбардың кешенді дұғасы «һаб ли» (هَبْ لِي), «әлхиқни» (أَلْحِقْنِي), «ижғал ли» (اجْعَلْ لِي) деген өтініш үлгілерін қамтиды. «Сау жүрек» (قَلْبٌ سَلِيمٌ) — Ақыретте құтылуға себеп болатын жалғыз нәрсе.
Шейх Абдуррахман әс-Сағдидің тәпсірі
«Мені нығметке бөленген Жәннаттың мұрагерлерінен қыл!» Яғни, Алла өздеріне мұра етіп беретін Жәннат иелерінің қатарынан қыл. Алла оның дұғасын қабыл етіп, нығметке толы Жәннаттардағы дәрежесін көтерді.
Содан кейін ол, оған Алланың сәлемі болсын, Раббысына жалбарынып: «Раббым, маған даналық бер!» — деді. Яғни, үкімдерді, халал мен харамды танып, адамдар арасында төрелік етуім үшін мол білім нәсіп ет. «Мені ізгілерге қоса көр!» — яғни, пайғамбар әрі елші бауырларының қатарына қос.
«Кейінгілер арасында маған шынайы мадақ нәсіп ет!» Яғни, заманның соңына дейін жалғасатын шынайы мақтау мен жақсы ат бер. Алла оның дұғасын қабыл етіп, оған білім мен даналықтан мол үлес сыйлады, сөйтіп оны ең ардақты елшілердің қатарына қосты. Оны барлық дін өкілдерінің арасында, барлық заманда сүйікті, қабыл етілген, құрметті әрі мақталатын етті.
Алла Тағала: «Кейінгі ұрпақтар арасында оған жақсы ат қалдырдық. Ибраһимге сәлем болсын! Біз ізгілік жасаушыларға осылай сый береміз. Расында, ол — иман келтірген құлдарымыздан еді» деген («Саффат» сүресі, 108–111-аяттар).
«Әкемді жарылқа! Өйткені ол адасқандардан болды». Ол әкесіне: «Раббыма сен үшін жарылқау тілеймін. Расында, Ол маған өте мейірімді», — деп уәде бергендіктен осылай дұға етті. Алла Тағала: «Ибраһимнің әкесіне жарылқау тілеуі оған берген уәдесіне ғана байланысты еді.
Ал әкесінің Аллаға дұшпан екені анық болған кезде, одан безді. Расында, Ибраһим өте жұмсақ мінезді, сабырлы еді», — деген («Тәубе» сүресі, 114-аят).
«Ол күні мал да, балалар да пайда бермейді. Тек Аллаға сау жүрекпен келген адам ғана (пайда көреді)». Бұл — Алланың алдында пайда беретін, жазадан құтқарып, мол сауапқа жеткізетін нәрсе. Сау жүрек дегеніміз — ширк пен күмәннен, жамандықты сүюден, бидғат пен күнәға табандап тұрудан аман жүрек.
Жүрек осы нәрселерден аман болса, оған қарама-қарсы сипаттар: ықылас, білім, айқын сенім және жақсылықты сүю әрі жүректе оны көркем санау тән болады. Сондай-ақ адамның қалауы мен сүйіспеншілігі Алланың сүйіспеншілігіне сай болып, әуестігі Алладан келгенге бағынады.
«Олар қайта тірілетін күні мені қор қылма!» Яғни, кейбір күнәларым үшін сөгіп, жазалап, жұрт алдында масқара етпе; керісінше, сол күні мені бақытқа бөлей гөр.
«Ол күні мал да, балалар да пайда бермейді. Тек Аллаға сау жүрекпен келген адам ғана (пайда көреді)». Бұл — Алланың алдында пайда беретін, жазадан құтқарып, мол сауапқа жеткізетін нәрсе.
Имам Ибн Кәсирдің тәпсірі
«Мені нығметке бөленген Жәннаттың мұрагерлерінен қыл!» Яғни, дүниеде өзімнен кейін жақсы атағымның сақталуын нәсіп ет әрі Ақыретте мені нығметке бөленген Жәннаттың мұрагерлерінен қыл.
«Тек Аллаға сау жүрекпен келген адам ғана (пайда көреді)». Яғни, кір-қоқыстан және ширктен аман жүрекпен келген адам. Мұхаммед ибн Сирин: «Сау жүрек — Алланың хақ екенін, Қиямет сағатының күмәнсіз келетінін және Алланың қабірдегілерді қайта тірілтетінін білетін жүрек», — деген. Ибн Аббас: «Алладан басқа құлшылыққа лайықты тәңір жоқ екеніне куәлік ететін тірі жүрек», — деген.
Мужаһид, Хасан және басқалар «сау жүрек» дегенді ширктен аман жүрек деп түсіндірген. Сағид ибн әл-Мусайяб: «Сау жүрек — дұрыс жүрек, ол мүміннің жүрегі. Өйткені мұнафықтың жүрегі ауру. Алла: “Олардың жүректерінде ауру бар” деген», — деп айтқан («Бақара» сүресі, 10-аят).
Әбу Осман ән-Найсабури: «Ол — бидғаттан ада, сүннетке орныққан жүрек», — деген.
«Ол күні мал да, балалар да пайда бермейді». Яғни, адамды Алланың азабынан малы қорғай алмайды, тіпті жер жүзі толған алтынды төлем ретінде берсе де. «Балалар да (пайда бермейді)», тіпті жер бетіндегі барша адамды төлем ретінде ұсынса да. Ол күні Аллаға иман келтіру, дінді Оған ғана арнау және ширктен безу ғана пайда береді.
Сондықтан Алла: «Тек Аллаға сау жүрекпен келген адам ғана (пайда көреді)», — деді. Яғни, кір-қоқыстан және ширктен аман жүрекпен келген адам. Мұхаммед ибн Сирин: «Сау жүрек — Алланың хақ екенін, Қиямет сағатының күмәнсіз келетінін және Алланың қабірдегілерді қайта тірілтетінін білетін жүрек», — деген.
«Олар қайта тірілетін күні мені қор қылма!» Яғни, алғашқы және соңғы адамдар қайта тірілетін Қиямет күні мені қорлықтан сақта. Бұхари «Олар қайта тірілетін күні мені қор қылма!» аятына қатысты былай деген: Ибраһим ибн Тахман Ибн Әбу Зибтен, ол Сағид ибн Әбу Сағид әл-Мақбуриден, ол әкесінен, ол Әбу Һурайрадан (Алла оған разы болсын), оның Алла елшісінен (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) риуаят еткеніне қарағанда, ол: «Расында, Ибраһим Қиямет күні әкесін шаң басып, тозаңға былғанған күйде көреді», — деген.
Исмаил бізге жеткізген хадисте: «Ибраһим Қиямет күні әкесімен кездесіп: “Раббым, Сен мені олар қайта тірілетін күні қор қылмайтыныңды уәде еткен едің”, — дейді. Алла: “Мен Жәннатты кәпірлерге харам еттім”, — дейді», — делінген. Бұхари бұл риуаятты осы аятқа қатысты келтірген. «Пайғамбарлар туралы» бөлімде дәл осы иснадпен жеке риуаят етіп, онда: «Қиямет күні Ибраһим әкесі Әзармен кездеседі.
Әзардың жүзі шаң мен тозаңға былғанған болады. Ибраһим оған: “Мен саған маған қарсы келме деп айтпап па едім?” — дейді. Әкесі: “Бүгін саған қарсы келмеймін”, — дейді. Сонда Ибраһим: “Раббым, Сен мені олар қайта тірілетін күні қор қылмайтыныңды уәде еткен едің.
Әкемнен артық қандай қорлық болмақ?” — дейді. Алла Тағала: “Мен Жәннатты кәпірлерге харам еттім”, — дейді. Содан соң: “Ей, Ибраһим, аяғыңның астында не бар, қара”, — делінеді. Ол қараса, үсті-басы нәжіске былғанған бір хайуан екен. Оны аяқтарынан ұстап, Тозаққа лақтырады», — деп баяндаған.
Әбу Абдуррахман ән-Нәсәи өзінің «Сунан әл-кубра» еңбегіндегі тәпсір бөлімінде «Олар қайта тірілетін күні мені қор қылма!» аятына қатысты Әбу Һурайрадан мына хадисті жеткізген: Алла елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Ибраһим Қиямет күні әкесін шаң мен тозаңға былғанған күйде көреді де, оған: “Мен саған мұны тыйып едім, сен маған қарсы келдің”, — дейді. Әкесі: “Ал бүгін саған бір рет те қарсы келмеймін”, — дейді. Ибраһим: “Раббым, Сен мені олар қайта тірілетін күні қор қылмайтыныңды уәде еткен едің.
Әкемді қор қылсаң, одан артық кім қор болмақ?” — дейді. Алла: “Ей, Ибраһим, Мен оны кәпірлерге харам еттім”, — дейді. Содан кейін одан алыстатылады. Алла: “Ей, Ибраһим, әкең қайда?” — дейді. Ибраһим: “Сен оны менен алып қойдың”, — дейді.
Алла: “Аяғыңның астына қара”, — дейді. Ол қараса, сасық нәжіске аунап жатқан бір гиена екен. Оны аяқтарынан ұстап, Тозаққа тастайды», — деген. Бұл — ғариб иснад, әрі риуаятта бір тосындық бар. «Зийх» — гиенаның еркегі. Әзарды нәжіске былғанған гиенаның бейнесіне айналдырып, сол күйде Тозаққа тастайды.
Мұны әл-Бәззар да Хаммад ибн Сәләмәдан, ол Әйюбтан, ол Мұхаммед ибн Сириннен, ол Әбу Һурайрадан, ол Пайғамбардан (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) жеткізген, алайда бұл риуаят та ғариб. Сондай-ақ ол Қатададан, ол Жағфар ибн Абдулғафирден, ол Әбу Сағидтен, ол Пайғамбардан (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) осыған ұқсас хабар жеткізген.
Ибраһим, оған Алланың сәлемі болсын, Раббысынан даналық беруін сұрады. Ибн Аббас оны білім деп түсіндірген; Икрима — ақыл-парасат, Мужаһид — Құран, әс-Судди — пайғамбарлық деген. «Мені ізгілерге қоса көр!» Яғни, дүниеде де, Ақыретте де мені ізгілермен бірге ет.
Пайғамбарымыз (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) қайтыс болар алдындағы сәттерінде: «Уа, Алла, бізді мұсылман күйде өмір сүргізіп, мұсылман күйде жанымызды ал және қор болмай, діннен қайтпай, ізгілерге қоса көр. Уа, Алла, ең жоғары серіктермен бірге ет!» — деп, мұны үш рет айтқан. Бұл — дұға туралы хадисте келген.
«Кейінгілер арасында маған шынайы мадақ нәсіп ет!» Яғни, менен кейін де жақсы есімімді қалдырып, жақсылықта маған ілесетіндей ет. Алла Тағала: «Кейінгі ұрпақтар арасында оған жақсы ат қалдырдық. Ибраһимге сәлем болсын! Біз ізгілік жасаушыларға осылай сый береміз», — деген («Саффат» сүресі, 108–110-аяттар).
Мужаһид пен Қатада «кейінгілер арасында маған шынайы мадақ нәсіп ет» дегенді «жақсы мақтау» деп түсіндірген. Мужаһид мұны Алланың: «Оған дүниеде сыйын бердік, әрі ол Ақыретте де ізгілерден болады» деген сөзіне, сондай-ақ: «Оған дүниеде жақсылық бердік, әрі ол Ақыретте де ізгілерден болады» деген сөзіне ұқсатады («Ғанкабут» сүресі, 27-аят; «Нахл» сүресі, 122-аят). Ләйс ибн Әбу Сүләйм: «Барлық үмбет оны жақсы көреді әрі оған жақын болады», — деген. Икрима да осылай айтқан.
«Әкемді жарылқа! Өйткені ол адасқандардан болды» деген сөзі Алланың «Раббымыз, мені және ата-анамды жарылқа» деген сөзі тәрізді («Ибраһим» сүресі, 41-аят). Кейін Ибраһим, оған Алланың сәлемі болсын, бұл дұғасынан бас тартты. Алла Тағала: «Ибраһимнің әкесіне жарылқау тілеуі оған берген уәдесіне ғана байланысты еді.
Ал әкесінің Аллаға дұшпан екені анық болған кезде, одан безді. Расында, Ибраһим өте жалбарынғыш әрі сабырлы еді», — деген («Тәубе» сүресі, 114-аят). Алла оның әкесіне жарылқау тілеуіне қатысты кейінгі байланысты үзіп, былай деді: «Расында, Ибраһим мен онымен бірге болғандарда сендер үшін көркем өнеге бар. Олар қауымына: “Біз сендерден және Алладан өзге табынғандарыңнан бездік.
Сендерді жоққа шығардық. Аллаға ғана иман келтіргендеріңе дейін арамызда мәңгілік дұшпандық пен өшпенділік пайда болды”, — деді. Бірақ Ибраһимнің әкесіне: “Сен үшін міндетті түрде жарылқау тілеймін, алайда Алланың алдында саған еш пайда келтіруге шамам жоқ”, — деген сөзі бұған жатпайды» («Мумтахана» сүресі, 4-аят).
Әл-Бағауидің тәпсірі
«Раббым, маған даналық бер!» Ибн Аббас: «Алланың шектерін және үкімдерін тану», — деген. Муқатил: «Түсінік пен білім», — деген. Әл-Кәлби: «Пайғамбарлық», — деп түсіндірген.
«Мені ізгілерге қоса көр!» Яғни, өзімнен бұрынғы пайғамбарлармен бірге дәрежесі мен мәртебесі жағынан қатар ет.
«Кейінгілер арасында маған шынайы мадақ нәсіп ет!» Яғни, кейін келетін үмбеттер арасында жақсы мақтау, көркем естелік және барша жұрттың қабылдауын нәсіп ет. Алла оған осыны берді: барлық дін өкілдері оны жақсы көріп, мақтайтын болды. Әл-Қутайби: «Мұнда “тіл” сөзі ауыспалы мағынада “сөз” орнына қолданылған, өйткені сөз тілмен айтылады», — деген.
«Мені нығметке бөленген Жәннаттың мұрагерлерінен қыл!» Яғни, нығметке бөленген Жәннатты беретіндердің қатарынан ет. «Мені қор қылма!» Яғни, масқара етпе. «Олар қайта тірілетін күні». «Ол күні мал да, балалар да пайда бермейді».
«Әкемді жарылқа! Өйткені ол адасқандардан болды». Ибраһим мұны әкесінің Аллаға дұшпан екені анық болғанға дейін айтқан. Бұл туралы «Тәубе» сүресінде бұрын айтылған.
«Тек Аллаға сау жүрекпен келген адам ғана (пайда көреді)». Яғни, ширктен және күмәннан таза жүрекпен келген адам. Ал күнәлардан ешкім де толық аман қалмайды. Бұл — тәпсіршілердің көпшілігінің пікірі. Сағид ибн әл-Мусайяб: «Сау жүрек — дұрыс жүрек, ол мүміннің жүрегі.
Өйткені кәпір мен мұнафықтың жүрегі ауру. Алла Тағала: “Олардың жүректерінде ауру бар” деген» («Бақара» сүресі, 10-аят), — деді. Ибн Осман ән-Найсабури: «Ол — бидғаттан ада әрі сүннетке орныққан жүрек», — деген.
«Сахих әл-Бұхарида» (№ 4768) Әбу Һурайрадан риуаят етілгендей, Ибраһим Қиямет күні әкесі Әзармен кездеседі, алайда оның күпірлігі үшін Әзар гиенаға айналдырылады.