Dua ya Nabii Ibrahim

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Na unijaalie niwe miongoni mwa warithi wa Bustani za neema, yaani miongoni mwa watu wa Peponi ambayo Mwenyezi Mungu atawarithisha. Mwenyezi Mungu aliijibu dua yake na akapandisha daraja lake katika Bustani za neema.

Kisha yeye, amani iwe juu yake, akamwomba Mola wake: «Mola wangu Mlezi! Nitunukie hukumu», yaani elimu nyingi ambayo kwayo nitafahamu hukumu, halali na haramu, na nitahukumu baina ya watu; «na uniunganishe na watendao mema», miongoni mwa ndugu zake manabii na mitume.

«Na unijaalie nitajwe kwa wema na watu watakao kuja baadaye», yaani unijaalie sifa njema ya kweli itakayoendelea mpaka mwisho wa zama. Mwenyezi Mungu akaitikia dua yake, akampa elimu na hukumu nyingi kiasi cha kumfanya awe miongoni mwa mitume bora zaidi, akamunganisha na ndugu zake mitume, na akamfanya apendwe, akubalike, atukuzwe na asifiwe katika dini zote na nyakati zote. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema: «Na tukamwachia sifa njema miongoni mwa watu wa baadaye. Amani iwe juu ya Ibrahim.

Hivyo ndivyo tunavyowalipa wafanyao mema. Hakika yeye alikuwa miongoni mwa waja Wetu walioamini.»

«Na umsamehe baba yangu, kwani hakika alikuwa miongoni mwa wapotovu.» Aliomba hivyo kutokana na ahadi aliyompa baba yake: «Nitakuombea msamaha kwa Mola wangu Mlezi. Hakika Yeye amekuwa mwema kwangu.» Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema: «Na kuomba msamaha kwa Ibrahim kwa ajili ya baba yake hakukuwa ila kwa sababu ya ahadi aliyomwahidi.

Basi ilipombainikia kuwa yeye ni adui wa Mwenyezi Mungu, alijitenga naye. Hakika Ibrahim alikuwa mwenye kuomba sana na mpole.»

«Mali wala wana hawatafaa, isipokuwa mwenye kumjia Mwenyezi Mungu na moyo safi.» Huyo ndiye atakayefaidika mbele Yake, na ndiye atakayeokoka na adhabu na kustahiki malipo makubwa. Moyo safi ni moyo uliosalimika na ushirikina, shaka, kupenda uovu, na kung’ang’ania uzushi na madhambi. Moyo unapokuwa salama na mambo hayo, basi huwa na sifa zilizo kinyume chake: ikhlasi, elimu, yakini, kupenda kheri na kuiona kuwa nzuri moyoni.

Pia matakwa na mapenzi ya mtu hufuata mapenzi ya Mwenyezi Mungu, na matamanio yake hufuata yale yaliyokuja kutoka kwa Mwenyezi Mungu.

«Wala usinihizi Siku watapo fufuliwa», yaani usinidhalilishe kwa kunilaumu kwa baadhi ya madhambi, kwa kuniadhibu au kuniaibisha; bali nifanye mwenye furaha katika Siku hiyo.

«Mali wala wana hawatafaa, isipokuwa mwenye kumjia Mwenyezi Mungu na moyo safi.» Huyo ndiye atakayefaidika mbele Yake, na ndiye atakayeokoka na adhabu na kustahiki malipo makubwa.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Na kauli Yake, «Na unijaalie katika warithi wa Bustani za neema», yaani unitendee wema duniani kwa kuacha kumbukumbu nzuri baada yangu, na Akhera kwa kunifanya miongoni mwa warithi wa Bustani za neema.

Kwa hiyo akasema: «Isipokuwa mwenye kumjia Mwenyezi Mungu na moyo safi», yaani moyo usio na uchafu na ushirikina. Muhammad ibn Sirin alisema: Moyo safi ni kujua kwamba Mwenyezi Mungu ni wa kweli, kwamba Saa itakuja bila shaka, na kwamba Mwenyezi Mungu atawafufua waliomo makaburini. Ibn Abbas alisema kuhusu «isipokuwa mwenye kumjia Mwenyezi Mungu na moyo safi»: Ni moyo ulio hai, unaoshuhudia kwamba hakuna mola apasaye kuabudiwa kwa haki ila Mwenyezi Mungu. Mujahid, Al-Hasan na wengineo walisema: «Moyo safi» maana yake ni usio na ushirikina.

Sa‘id ibn al-Musayyib alisema: Moyo safi ni moyo ulio mzima, nao ni moyo wa muumini; kwani moyo wa mnafiki ni mgonjwa. Mwenyezi Mungu amesema: «Katika nyoyo zao mna maradhi» (Al-Baqara, 2:10). Abu Uthman an-Nisaburi alisema: Ni moyo usio na uzushi na ulio na utulivu juu ya Sunnah.

Na kauli Yake, «Siku ambayo kwamba mali hayato faa kitu wala wana», yaani mali ya mtu haitamkinga na adhabu ya Mwenyezi Mungu, hata kama angejitoa fidia kwa dhahabu iliyojaa dunia nzima; wala wana hawatamfaa, hata kama angejitoa fidia kwa wote waliomo ardhini. Siku hiyo hakuna kitakachofaa isipokuwa kumwamini Mwenyezi Mungu, kumtakasia dini Yake na kujitenga na ushirikina. Kwa hiyo akasema: «Isipokuwa mwenye kumjia Mwenyezi Mungu na moyo safi», yaani moyo usio na uchafu na ushirikina.

Muhammad ibn Sirin alisema: Moyo safi ni kujua kwamba Mwenyezi Mungu ni wa kweli, kwamba Saa itakuja bila shaka, na kwamba Mwenyezi Mungu atawafufua waliomo makaburini.

Na kauli Yake, «Wala usinihizi Siku watapo fufuliwa», yaani niepushe na fedheha Siku ya Kiyama, ambapo viumbe wote—wa kwanza na wa mwisho—watafufuliwa. Al-Bukhari alisema kuhusu kauli Yake, «Wala usinihizi Siku watapo fufuliwa»: Ibrahim ibn Tahman amepokea kutoka kwa Ibn Abi Dhi’b, kutoka kwa Sa‘id ibn Sa‘id al-Maqburi, kutoka kwa baba yake, kutoka kwa Abu Hurayra, radhi za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake, kutoka kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu, rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake, kwamba amesema: «Hakika Ibrahim alimwona baba yake Siku ya Kiyama akiwa na vumbi na giza.»

Isma‘il ametuhadithia, akasema: Ndugu yangu amenihadithia kutoka kwa Ibn Abi Dhi’b, kutoka kwa Sa‘id al-Maqburi, kutoka kwa Abu Hurayra, kutoka kwa Mtume, rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake, kwamba amesema: «Ibrahim atakutana na baba yake na kusema: Ewe Mola wangu Mlezi, hakika Uliniahidi kwamba hutaniaibisha Siku watakapofufuliwa. Mwenyezi Mungu atasema: Hakika Nimeiharamisha Pepo kwa makafiri.» Hivi ndivyo alivyosimulia chini ya aya hii.

Katika mlango wa Hadith za Manabii aliisimulia kwa isnadi hiyo hiyo peke yake, na lafudhi yake ni: Ibrahim atakutana na baba yake Azar Siku ya Kiyama, na uso wa Azar utakuwa na vumbi na giza. Ibrahim atamwambia: «Je, sikukuambia usiniasi?» Baba yake atasema: «Leo sitakuasi.» Ibrahim atasema: «Ewe Mola wangu Mlezi, Uliniahidi kwamba hutaniaibisha Siku watakapofufuliwa.

Ni fedheha gani iliyo kubwa zaidi kuliko baba yangu aliye mbali na kheri?» Mwenyezi Mungu Mtukufu atasema: «Hakika Nimeiharamisha Pepo kwa makafiri.» Kisha itaambiwa: «Ewe Ibrahim, chini ya miguu yako kuna nini?» Ataangalia, kumbe kuna mnyama aliyechafuka; basi atashikwa kwa miguu yake na kutupwa Motoni.

Abu Abdur-Rahman an-Nasa’i amesema katika Tafsiri ya kitabu chake As-Sunan al-Kubra, kuhusu kauli Yake, «Wala usinihizi Siku watapo fufuliwa»: Ahmad ibn Hafs ibn Abdullah ametuhadithia, baba yangu amenihadithia, Ibrahim ibn Tahman amenihadithia kutoka kwa Muhammad ibn Abdur-Rahman, kutoka kwa Sa‘id ibn Sa‘id al-Maqburi, kutoka kwa baba yake, kutoka kwa Abu Hurayra, ambaye amesema kuwa Mtume wa Mwenyezi Mungu, rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake, amesema: «Hakika Ibrahim alimwona baba yake Siku ya Kiyama akiwa na vumbi na giza, akamwambia: Nilikuwa nimekukataza jambo hili, lakini ukaniasi.

Akasema: Lakini leo sitakuasi hata mara moja. Ibrahim akasema: Ewe Mola wangu Mlezi, Uliniahidi kwamba hutaniaibisha Siku watakapofufuliwa; ukimfedhehesha baba yangu, basi umemfedhehesha aliye mbali zaidi. Mwenyezi Mungu akasema: Ewe Ibrahim, hakika Mimi nimeiharamisha Pepo kwa makafiri.» Kisha baba yake akachukuliwa.

Ibrahim akasema: «Ewe Mola wangu Mlezi, baba yangu yuko wapi?» Akasema: «Nimemchukua kutoka kwako.» Akasema: «Tazama chini yako.» Akaangalia, kumbe kulikuwa na fisi dume akijitumbukiza katika uchafu wake. Akashikwa kwa miguu yake na kutupwa Motoni.

Hii ni isnadi ngeni na ndani yake mna jambo lisilo la kawaida. Neno «dhiikh» humaanisha fisi dume. Kana kwamba Azar aligeuzwa kuwa fisi dume aliyechafuka kwa kinyeshi chake, kisha akatupwa Motoni katika hali hiyo. Al-Bazzar pia amesimulia kutoka kwa Hadith ya Hammad ibn Salama, kutoka kwa Ayyub, kutoka kwa Muhammad ibn Sirin, kutoka kwa Abu Hurayra, kutoka kwa Mtume, rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake, na humo kuna jambo la ajabu.

Vilevile ameisimulia kutoka kwa Qatada, kutoka kwa Ja‘far ibn Abd al-Ghafir, kutoka kwa Abu Sa‘id, kutoka kwa Mtume, rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake, kwa maana inayofanana.

Haya ni maombi ya Ibrahim, amani iwe juu yake, kwa Mola wake ampe hukumu. Ibn Abbas alisema: Ni elimu. Ikrima alisema: Ni ufahamu. Mujahid alisema: Ni Qur’ani. As-Suddi alisema: Ni utume. Na kauli Yake, «Na uniunganishe na watendao mema», yaani nifanye niwe pamoja na watu wema duniani na Akhera.

Kama alivyosema Mtume, rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake, wakati wa kukaribia kufa: «Ewe Mwenyezi Mungu, tuhuishe tukiwa Waislamu, tufe tukiwa Waislamu, na utuunganishe na watu wema bila fedheha wala kubadilisha dini.» Kisha akasema mara tatu: «Ewe Mwenyezi Mungu, kundi lililo juu zaidi.» Haya yamekuja katika Hadith kuhusu dua.

Na kauli Yake, «Na unijaalie nitajwe kwa wema na watu watakao kuja baadaye», yaani unijaalie kumbukumbu nzuri baada yangu, nikumbukwe kwa wema na watu wafuate mfano wangu katika kheri. Kama alivyosema Mwenyezi Mungu: «Na tukamwachia sifa njema miongoni mwa watu wa baadaye. Amani iwe juu ya Ibrahim. Hivyo ndivyo tunavyowalipa wafanyao mema.»

Mujahid na Qatada walisema kuhusu «Na unijaalie nitajwe kwa wema na watu watakao kuja baadaye»: Maana yake ni kusifiwa kwa sifa njema. Mujahid alisema: Ni kama kauli Yake: «Na tukampa malipo yake duniani, na hakika yeye Akhera ni miongoni mwa watu wema»; na kauli Yake: «Na tukampa mema duniani, na hakika yeye Akhera ni miongoni mwa watu wema.» Layth ibn Abi Sulaym alisema: Kila umma unampenda na kumfuata. Ikrima alisema hivyo hivyo.

Na kauli Yake, «Na umsamehe baba yangu, kwani hakika alikuwa miongoni mwa wapotovu», ni kama kauli Yake: «Mola wetu Mlezi! Nisamehe mimi na wazazi wangu.» Hili ni miongoni mwa mambo ambayo Ibrahim, amani iwe juu yake, alirudi nyuma kutoka kwayo, kama alivyosema Mwenyezi Mungu: «Na kuomba msamaha kwa Ibrahim kwa ajili ya baba yake hakukuwa ila kwa sababu ya ahadi aliyomwahidi. Basi ilipombainikia kuwa yeye ni adui wa Mwenyezi Mungu, alijitenga naye.

Hakika Ibrahim alikuwa mwenye kuomba sana na mpole.» Mwenyezi Mungu alikataza kuendelea kumuombea baba yake msamaha, akasema: «Hakika mmepata mfano mwema kwa Ibrahim na wale waliokuwa pamoja naye, walipowaambia watu wao: Hakika sisi tumejitenga nanyi na vile mnavyoviabudu badala ya Mwenyezi Mungu; tumekukataeni, na baina yetu na nanyi uadui na chuki vimeonekana milele mpaka mumwamini Mwenyezi Mungu peke Yake; isipokuwa kauli ya Ibrahim kwa baba yake: Hakika nitakuombea msamaha, wala sina uwezo wa kukufanyia chochote mbele ya Mwenyezi Mungu.»

Na kauli Yake, «Na unijaalie nitajwe kwa wema na watu watakao kuja baadaye», ina maana ya sifa nzuri na kumbukumbu njema, na Mwenyezi Mungu akampa hilo, akawafanya watu wa dini mbalimbali wampende na kumsifu. Al-Qutaybi alisema: Neno «ulimi» limetumiwa badala ya «usemi» kwa njia ya istiara, kwa sababu usemi hutolewa kwa ulimi.

«Na unijaalie katika warithi wa Bustani za neema», yaani miongoni mwa wale utakaowapa Bustani za neema.

«Wala usinihizi», yaani usiniaibishe, «Siku watapo fufuliwa». «Siku ambayo kwamba mali hayato faa kitu wala wana.»

«Na umsamehe baba yangu, kwani hakika alikuwa miongoni mwa wapotovu.» Alisema hivyo kabla haijambainikia kwamba baba yake ni adui wa Mwenyezi Mungu, kama ilivyotajwa awali katika Surat At-Tawba.

«Isipokuwa mwenye kumjia Mwenyezi Mungu na moyo safi», yaani moyo uliotakasika na ushirikina na shaka. Ama madhambi, hakuna mtu anayesalimika nayo. Haya ndiyo maelezo ya wafasiri wengi. Sa‘id ibn al-Musayyib alisema: Moyo safi ni moyo ulio mzima, nao ni moyo wa muumini, kwa sababu moyo wa kafiri na mnafiki ni mgonjwa.

Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema: «Katika nyoyo zao mna maradhi» (Al-Baqara, 2:10). Ibn Uthman an-Nisaburi alisema: Ni moyo usio na uzushi na wenye kutulia juu ya Sunnah.

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

«Mola wangu Mlezi! Nitunukie hukumu.» Ibn Abbas alisema: Ni kujua mipaka ya Mwenyezi Mungu na hukumu Zake. Muqatil alisema: Ni ufahamu na elimu. Al-Kalbi alisema: Ni utume.

«Na uniunganishe na watendao mema», yaani uniunganishe katika cheo na daraja na manabii waliokuwa kabla yangu.

«Na unijaalie nitajwe kwa wema na watu watakao kuja baadaye», yaani unijaalie kusifiwa kwa sifa nzuri, kukumbukwa kwa wema na kukubaliwa kwa ujumla miongoni mwa umma zitakazokuja baada yangu. Mwenyezi Mungu akampa hilo, na akawafanya watu wa dini zote wampende na kumsifu. Al-Qutaybi alisema: Neno «ulimi» limetumiwa kwa maana ya «usemi» kwa njia ya istiara, kwa sababu usemi hutolewa kwa ulimi.

«Na unijaalie katika warithi wa Bustani za neema», yaani miongoni mwa wale utakaowapa Bustani za neema.

«Wala usinihizi», yaani usiniaibishe, «Siku watapo fufuliwa». «Siku ambayo kwamba mali hayato faa kitu wala wana.»

«Na umsamehe baba yangu, kwani hakika alikuwa miongoni mwa wapotovu.» Alisema hivi kabla haijambainikia kwamba baba yake ni adui wa Mwenyezi Mungu, kama tulivyotangulia kueleza katika Surat At-Tawba.

«Isipokuwa mwenye kumjia Mwenyezi Mungu na moyo safi», yaani moyo uliotakasika na ushirikina na shaka. Ama madhambi, hakuna mtu anayesalimika nayo; haya ndiyo maoni ya wafasiri wengi. Sa‘id ibn al-Musayyib alisema: Moyo safi ni moyo ulio mzima, nao ni moyo wa muumini, kwa sababu moyo wa kafiri na mnafiki ni mgonjwa. Mwenyezi Mungu Mtukufu amesema: «Katika nyoyo zao mna maradhi» (Al-Baqara, 2:10). Ibn Uthman an-Nisaburi alisema: Ni moyo usio na uzushi na wenye kutulia juu ya Sunnah.