Furaha ya familia na uongozi

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Na wale wanaosema: “Mola wetu Mlezi, tupe katika wenzi wetu” yaani, watu wetu wa karibu, marafiki, wenzi na wake zetu, “na watoto wetu yaburudishayo macho” yaani, ambao kwa kuwaona macho yetu huburudika. Tukichunguza hali na sifa zao, tunatambua kutokana na azma yao na daraja lao la juu kwamba macho yao hayaburudiki mpaka wawaone wakiitii Mola wao, wakiwa na elimu na wakitenda kwa mujibu wake. Hii ni dua kwa ajili ya wenzi na watoto wao ili wawe wema, na pia ni dua kwa ajili yao wenyewe, kwa sababu manufaa yake huwarudia. Ndiyo maana waliomba jambo hilo liwe ni zawadi kwao, wakasema: “Tupe.”

Bali dua yao ina manufaa kwa Waislamu wote, kwa sababu kuwa wema kwa waliotajwa kunakuwa sababu ya wema wa wengi wanaohusiana nao na kunufaika nao.

“Na utujaalie tuwe waongozi kwa wachamngu” yaani: Ewe Mola wetu, tufikishe kwenye daraja hili la juu, daraja la wakweli na waja wema waliokamilika wa Mwenyezi Mungu; nalo ni daraja la uongozi katika dini, na kuwa kielelezo kwa wachamngu katika maneno na matendo yao. Watu waige matendo yao, wayategemee maneno yao, na watu wa kheri wafuate nyayo zao, huku wao wakiwaongoza na wao wenyewe wakiongozwa. Inajulikana kwamba kuomba kufikia jambo fulani ni kuomba pia mambo ambayo haliwezi kutimia bila hayo.

Daraja hili—daraja la uongozi katika dini—haliwezi kupatikana ila kwa subira na yakini, kama Mwenyezi Mungu alivyosema: “Na tukawafanya miongoni mwao viongozi wanaoongoza kwa amri yetu, walipokuwa na subira na wakawa na yakini na Aya zetu” (As-Sajdah, 32:24). Basi dua hii inajumuisha mengi ya matendo mema na subira katika kumtii Mwenyezi Mungu, kujiepusha na kumuasi, na kuvumilia makadirio yake yenye kuumiza; pia inajumuisha elimu kamili inayomfikisha mwenye nayo kwenye daraja la yakini. Haya yote ni kheri nyingi na kipawa kikubwa, ili wawe katika daraja za juu kabisa za tabia, baada ya Mitume.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Na kauli Yake: “Na wale wanaosema: Mola wetu Mlezi, tupe katika wenzi wetu na watoto wetu yaburudishayo macho” maana yake ni kwamba wanamuomba Mwenyezi Mungu awatoe katika vizazi vyao watu watakaomtii na kumuabudu Yeye peke Yake, asiye na mshirika. Ibn Abbas alisema: Wanakusudia watu watakaotenda utiifu, ili macho yao yaburudike kwao duniani na Akhera. Ikrimah alisema: Hawakukusudia uzuri wa sura wala wa mwonekano, bali walikusudia wawe watiifu. Al-Hasan al-Basri aliulizwa kuhusu Aya hii, akasema: Ni kwamba Mwenyezi Mungu amuonyeshe mja Mwislamu utiifu Wake kwa mke wake, ndugu yake na rafiki yake wa karibu.

La, Wallahi, hakuna jambo linaloburudisha zaidi macho ya Mwislamu kuliko kumwona mwanawe, mjukuu wake, ndugu yake au rafiki yake wa karibu akimtii Mwenyezi Mungu Mtukufu. Ibn Jurayj alisema kuhusu kauli Yake: “Tupeni katika wenzi wetu na watoto wetu yaburudishayo macho”: Wamuabudu na waifanye ibada yao Kwako kwa uzuri, wala wasituletee makosa. Abdur-Rahman bin Zayd bin Aslam alisema: Maana yake ni kwamba wanamuomba Mwenyezi Mungu awaongoze wenzi na watoto wao kwenye Uislamu.

Imam Ahmad alisema: Yamur bin Bishr alitusimulia, Abdallah bin al-Mubarak akatusimulia, Safwan bin Amr akatuhadithia, akisema: Abdur-Rahman bin Jubayr bin Nufayr alinieleza kutoka kwa baba yake, ambaye alisema: Siku moja tulikuwa tumekaa pamoja na al-Miqdad bin al-Aswad. Mtu mmoja akapita na kusema: “Heri ya macho haya mawili yaliyomwona Mtume wa Mwenyezi Mungu, rehema na amani ziwe juu yake! Laiti tungeona yale uliyoyaona na kushuhudia yale uliyoyashuhudia.” Al-Miqdad akakasirika, nami nikastaajabu, kwani huyo hakuwa amesema isipokuwa jambo jema.

Kisha akamgeukia na kumwambia: “Ni nini kinachomfanya mtu atamani kuwapo mahali ambapo Mwenyezi Mungu hakumuweka, ilhali hajui angekuwaje kama angekuwepo? Wallahi, miongoni mwa watu waliokuwepo pamoja na Mtume wa Mwenyezi Mungu, rehema na amani ziwe juu yake, walikuwapo ambao Mwenyezi Mungu aliwatupa kifudifudi Motoni; hawakumkubali wala kumwamini. Je, hamshukuru Mwenyezi Mungu kwa kuwa amewatoa katika hali ambayo hamjui isipokuwa Mola wenu, mkiyasadikisha aliyokuja nayo Nabii wenu, na kwa kuwa mmeepushwa na mtihani huo kupitia wengine?

Mwenyezi Mungu alimtuma Nabii, rehema na amani ziwe juu yake, wakati ambapo hali ilikuwa ngumu zaidi kuliko wakati wowote ambao nabii mwingine alitumwa, katika kipindi cha ujahiliya. Watu hawakuona dini bora zaidi ya kuabudu sanamu. Akaja na Furqaan [Kitabu kinachotenganisha haki na batili], akatenganisha haki na batili, na akatenganisha baina ya baba na mwanawe. Mtu alikuwa akimwona baba yake, mwanawe au ndugu yake kuwa kafiri, ilhali Mwenyezi Mungu alikuwa tayari amefungua kufuli la moyo wake kwa imani.

Alijua kwamba akifa ataingia Motoni, kwa hiyo jicho lake halikuburudika huku akijua mpenzi wake yuko Motoni. Hiyo ndiyo maana ya kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu: ‘Na wale wanaosema: Mola wetu Mlezi, tupe katika wenzi wetu na watoto wetu yaburudishayo macho.’” Isnaad hii ni sahihi, lakini hawakuikusanya katika vitabu vyao.

Na kauli Yake: “Na utujaalie tuwe waongozi kwa wachamngu.” Ibn Abbas, Al-Hasan, Qatadah, As-Suddi na Ar-Rabi bin Anas walisema: “Viongozi ambao watu huwaiga katika kheri.” Wengine walisema: “Waongozaji walioongoka kwenye kheri.” Walitamani ibada yao iendelee kupitia ibada ya watoto na vizazi vyao, na mwongozo wao uwafikie wengine na kuwanufaisha.

Hilo lina thawabu nyingi zaidi na matokeo mazuri zaidi. Kwa sababu hiyo, imepokewa katika Sahih Muslim kutoka kwa Abu Hurayrah, Mwenyezi Mungu amridhie, kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu alisema: “Mwana wa Adam anapokufa, matendo yake hukatika isipokuwa kwa mambo matatu: mtoto mwema anayemuombea dua, elimu yenye kunufaisha baada yake, au sadaka yenye kuendelea.”

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

“Na wale wanaosema: Mola wetu Mlezi, tupe katika wenzi wetu na watoto wetu”—Abu Amr, Al-Kisa’i na Abu Bakr waliisoma bila alif; wengine waliisoma ikiwa na alif, kwa maana ya wingi.

“Yaburudishayo macho” yaani: watoto wema na wachamngu. Wanasema: “Wajaalie wawe wema,” na kwa hilo macho yetu yaburudike. Al-Qurazi alisema: Hakuna jambo linaloburudisha zaidi macho ya muumini kuliko kumwona mke wake na watoto wake wakimtii Mwenyezi Mungu Mtukufu. Al-Hasan pia amesema hivyo.

Neno “qurrah” [uburudisho] limekuja katika umoja kwa sababu ni nomino ya tendo. Asili yake inahusiana na ubaridi, kwa sababu Waarabu huathiriwa na joto na hutafuta ubaridi. Husemwa “uburudisho wa macho” wakati wa furaha na “joto la macho” wakati wa huzuni. Pia husemwa kwamba machozi huwa baridi wakati wa furaha na moto wakati wa huzuni.

Al-Azhari alisema: Maana ya “yaburudishayo macho” ni kwamba moyo wake umkute anayemridhisha, na kwa kumwona huyo jicho lake liburudike bila kutazama mwingine.

“Na utujaalie tuwe waongozi kwa wachamngu” yaani: Viongozi ambao watu huwaiga katika kheri. Haikusemwa “viongozi” kwa wingi, kama ilivyo katika kauli Yake: “Hakika sisi ni Mtume wa Mola wa walimwengu” (Ash-Shu‘ara, 26:16). Pia imesemwa kwamba alikusudia wingi, kama katika kauli Yake: “Basi hakika hao ni maadui zangu” (Ash-Shu‘ara, 26:77), yaani maadui. Na husemwa: “Mkuu wetu ni hawa,” yaani wakuu wetu.

Imesemwa pia kwamba neno hilo ni nomino ya tendo, kama vile “saumu” na “swala”; husemwa “amma imaman,” kama vile “qaama qiyaaman” na “saama siyaaman.” Al-Hasan alisema: Tunawaiga wachamngu, na wachamngu wanatuiga. Ibn Abbas alisema: “Tufanye viongozi waongozao,” kama ilivyo katika kauli Yake: “Na tukawafanya viongozi wanaoongoza kwa amri yetu” (As-Sajdah, 32:24). Wala usitufanye viongozi wa upotovu, kama ilivyo katika kauli Yake: “Na tukawafanya viongozi wanaoita kuelekea Motoni” (Al-Qasas, 28:41).

Pia imesemwa kuwa maana yake imegeuzwa: “Wafanye wachamngu wawe viongozi wetu, nasi tuwe wafuasi wanaowaiga.” Hayo ni maelezo ya Mujahid.