Addu’ar iyali nagari da shugabanci

Tafsirin Shaikh Abdurrahman as-Sa'di

“Waɗanda suke cewa: Ya Ubangijinmu, Ka ba mu daga matanmu” wato abokan zamantakewarmu daga cikin abokai, sa’o’i da matan aure, “da zuriyarmu sanyin idanu” wato su zama abin farin cikinmu. Idan muka yi nazarin halayensu da siffofinsu, za mu gane daga manyan manufofinsu da matsayinsu na ɗaukaka cewa idanunsu ba sa samun sanyin rai har sai sun ga waɗanda suke addu’a dominsu suna yi wa Ubangijinsu biyayya, suna da ilimi kuma suna aiki da shi. Kamar yadda wannan addu’a take ga matansu da zuriyarsu don su gyaru, haka nan addu’a ce ga kansu, domin amfaninta yana komawa gare su.

Saboda haka suka ce: “Ka ba mu” wannan a matsayin baiwa. A’a, addu’arsu tana komawa ga amfanin dukkan Musulmi, domin gyaruwar waɗanda aka ambata za ta zama sanadin gyaruwar mutane da yawa da suke da alaƙa da su kuma suke amfana da su.

“Kuma Ka sanya mu jagora ga masu taƙawa” wato Ya Ubangijinmu, Ka kai mu ga wannan babban matsayi: matsayin siddiqai da cikakkun bayin Allah salihai. Wannan kuwa shi ne matsayin jagoranci a cikin addini, su zama abin koyi ga masu taƙawa a maganganunsu da ayyukansu; a yi koyi da ayyukansu, a amince da maganganunsu, kuma mutanen alheri su bi bayansu, su shiryar kuma su sami shiriya. Sananne ne cewa addu’ar samun wani abu tana nufin addu’ar samun abubuwan da ba za a iya kaiwa gare shi ba sai da su.

Wannan matsayi — matsayin jagoranci a cikin addini — ba ya cika sai da haƙuri da yaqini, kamar yadda Allah Maɗaukaki Ya ce: “Kuma Muka sanya su shugabanni masu shiryarwa da umarninMu, a lokacin da suka yi haƙuri, kuma sun kasance masu yaƙini da ayoyinMu” (as-Sajda, 32:24). Saboda haka wannan addu’a tana ƙunshe da buƙatar ayyuka masu yawa, da haƙuri wajen yin ɗa’a ga Allah, da nisantar saɓa Masa da kuma ƙaddarorinsa masu raɗaɗi; haka kuma tana ƙunshe da neman cikakken ilimi wanda zai kai mai shi ga matsayin yaqini.

Wannan alheri ne mai yawa da baiwa mai girma, da kuma neman su kasance a mafi ɗaukakar matsayin ɗabi’a bayan manzanni.

Tafsirin Imām Ibn Kathir

Maganar Allah: “Waɗanda suke cewa: Ya Ubangijinmu, Ka ba mu daga matanmu da zuriyarmu sanyin idanu” tana nufin waɗanda suke roƙon Allah Ya fitar daga tsatsonsu da zuriyarsu mutanen da za su yi Masa biyayya kuma su bauta Masa Shi kaɗai, ba tare da abokin tarayya ba. Ibn Abbas ya ce: Suna nufin waɗanda suke aikata biyayya, ta yadda za su zama sanyin idanu gare su a duniya da Lahira. Ikrima ya ce: Ba kyawun fuska ko kyau suke nufi ba; abin da suke nufi shi ne su kasance masu biyayya.

An tambayi al-Hasan al-Basri game da wannan aya, sai ya ce: Allah Ya nuna wa bawan Musulmi biyayyar matarsa, ɗan’uwansa da masoyinsa ga Allah. A’a, wallahi, babu abin da ya fi sanyaya wa idon Musulmi rai kamar ganin ɗansa, ko ɗan ɗansa, ko ɗan’uwansa, ko masoyinsa yana yi wa Allah Maɗaukaki biyayya. Ibn Jurayj ya ce game da kalmar “Ka ba mu daga matanmu da zuriyarmu sanyin idanu”: Suna bauta Maka kuma suna kyautata bautarKa, ba sa jawo mana laifuka. Abdur-Rahman bn Zayd bn Aslam ya ce: Ma’anarsa ita ce suna roƙon Allah Ya shiryar da matansu da zuriyarsu zuwa ga Musulunci.

Imam Ahmad ya ce: Ya‘mar bn Bishr ya ba mu labari, Abdullahi bn al-Mubarak ya ba mu labari, Safwan bn Amr ya ba mu labari, Abdur-Rahman bn Jubayr bn Nufayr ya ba ni labari daga babansa, ya ce: Wata rana mun zauna tare da al-Miqdad bn al-Aswad. Wani mutum ya wuce ta wurinsa ya ce: “Albarka ta tabbata ga waɗannan idanu biyu da suka ga Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi! Da ma mun ga abin da ka gani, mun halarci abin da ka halarta.” Sai al-Miqdad ya fusata.

Na yi mamaki, domin mutumin bai faɗi komai ba sai alheri. Sai al-Miqdad ya juyo gare shi ya ce: “Me ya sa mutum yake fatan ya halarci abin da Allah Ya ɓoye masa, alhali bai san yadda zai kasance idan ya halarta ba? Wallahi, akwai mutanen da suka halarci zamanin Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, amma Allah Ya jefar da su a kan fuskokinsu cikin Jahannama; ba su amsa masa ba kuma ba su gaskata shi ba. Ashe ba ku gode wa Allah ba da Ya fitar da ku, alhali ba ku san wani Ubangiji ba sai Ubangijinku, kuna gaskata abin da Annabinku ya zo da shi, kuma an kare ku daga fitinar ta hannun wasu?

Allah Ya aiko AnnabinSa, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, a cikin mafi tsananin yanayin da aka aiko wani annabi, a wani lokaci na jahiliyya. Mutane ba su ganin wani addini da ya fi bautar gumaka. Sai ya zo da Al-Furqan wanda ya bambanta gaskiya da ƙarya, kuma ya raba uba da ɗansa; har mutum yana ganin mahaifinsa ko ɗansa ko ɗan’uwansa kafiri ne, alhali Allah Ya buɗe makullin zuciyarsa ga imani. Ya san cewa idan ya mutu zai shiga wuta, don haka ba ya samun sanyin ido alhali yana sane cewa masoyinsa yana cikin wuta.

Wannan ce ma’anar abin da Allah Maɗaukaki Ya ce: ‘Waɗanda suke cewa: Ya Ubangijinmu, Ka ba mu daga matanmu da zuriyarmu sanyin idanu.’” Wannan isnadi sahihi ne, amma ba su fitar da shi ba.

Maganar Allah: “Kuma Ka sanya mu jagora ga masu taƙawa.” Ibn Abbas, al-Hasan, Qatada, as-Suddi da ar-Rabi‘ bn Anas sun ce: Shugabanni ne da ake koyi da su a cikin alheri. Wasu kuma sun ce: Masu shiryarwa ne, waɗanda suka sami shiriya zuwa ga alheri. Sun so ibadarsu ta kasance a haɗe da ibadar ’ya’yansu da zuriyarsu, kuma shiriyarsu ta wuce zuwa ga wasu ta hanyar amfanar da su.

Wannan ya fi samun lada kuma ya fi kyakkyawan makoma. Saboda haka, a cikin Sahih Muslim, an ruwaito daga Abu Huraira, Allah Ya yarda da shi, cewa Manzon Allah, tsira da amincin Allah su tabbata a gare shi, ya ce: “Idan ɗan Adam ya mutu, aikinsa yakan yanke sai dai abubuwa uku: ɗa nagari da yake yi masa addu’a, ko ilimin da ake amfana da shi a bayansa, ko sadaka mai gudana.” Haka kuma masu kira zuwa ga Allah.

Tafsirin al-Baghawi

“Waɗanda suke cewa: Ya Ubangijinmu, Ka ba mu daga matanmu da zuriyarmu…” Abu Amr, al-Kisa’i da Abu Bakr sun karanta kalmar ba tare da alif ba, yayin da sauran masu karatu suka karanta ta da alif, a sigar jam’i. “Sanyin idanu” yana nufin ’ya’ya na gari, masu taƙawa. Suna cewa: “Ka sanya su salihai,” ta haka idanunmu su sami sanyin rai. Al-Qurazi ya ce: Babu abin da ya fi sanyaya wa idon mumini rai kamar ganin matarsa da ’ya’yansa suna yi wa Allah Maɗaukaki biyayya.

Al-Hasan ma ya faɗi haka. An kawo kalmar “qurrah” a sigar mufuradi domin masdari ce. Asalinta tana da alaƙa da sanyi, domin Larabawa suna shan wahala da zafi kuma suna samun sauƙi da sanyi; saboda haka ana ambaton “sanyin ido” a lokacin farin ciki, “zafin ido” kuma a lokacin baƙin ciki. Ana cewa hawayen ido suna yin sanyi idan mutum ya yi farin ciki, kuma suna yin zafi idan ya yi baƙin ciki.

Al-Azhari ya ce: Ma’anar “sanyin idanu” ita ce zuciyarsa ta sami wanda take so, har idonsa ya yi sanyi da shi, ya daina kallon waninsa.

“Kuma Ka sanya mu jagora ga masu taƙawa” wato shugabanni da ake koyi da su a cikin alheri. Bai ce “shugabanni” a sigar jam’i ba, kamar yadda Allah Ya ce: “Lalle mu Manzon Ubangijin talikai ne” (ash-Shu‘ara, 26:16). An kuma ce ana nufin shugabanni, kamar yadda Allah Ya ce: “Domin lalle su maƙiya ne a gare ni” (ash-Shu‘ara, 26:77), wato maƙiya ne. Haka kuma ana cewa: “Waɗannan su ne amir ɗinmu,” ana nufin amirorinmu.

An kuma ce kalmar masdari ce, kamar “azumi” da “tsayuwa”; ana cewa “amma imāman” kamar yadda ake cewa “ya tsaya tsayuwa” da “ya yi azumi azumi”. Al-Hasan ya ce: Mu muna koyi da masu taƙawa, su ma masu taƙawa suna koyi da mu. Ibn Abbas ya ce: Ka sanya mu shugabanni masu shiryarwa, kamar yadda Allah Ya ce: “Kuma Muka sanya su shugabanni masu shiryarwa da umarninMu” (as-Sajda, 32:24). Kada Ka sanya mu shugabanni na ɓata, kamar yadda Allah Ya ce: “Kuma Muka sanya su shugabanni masu kira zuwa ga wuta” (al-Qasas, 28:41).

An kuma ce wannan musanya ce ta tsarin kalmomi, ma’anarta ita ce: “Ka sanya masu taƙawa su zama jagororinmu, kuma Ka sanya mu masu bin su da koyi da su.” Wannan ita ce maganar Mujahid.