Ìdílé Rere àti Àṣíwájú Nínú Ìfọkànsìn

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

Àwọn tí wọ́n ń sọ pé: “Olúwa wa, fún wa ní àwọn aya àti àwọn ọmọ wa gẹ́gẹ́ bí ìtùnú ojú”—ìyẹn ni, àwọn ẹlẹgbẹ́ wa, àwọn ojúlùmọ̀ àti àwọn aya wa; “àwọn tí yóò jẹ́ ìtùnú ojú fún wa,” ìyẹn ni, kí ojú wa dùn sí wọn. Bí a bá wo ipò wọn àti àwọn ànímọ́ wọn dáadáa, a ó mọ̀ láti inú àwọn ìfojúsùn gíga wọn àti ipò gíga tí wọ́n wà pé ojú wọn kì yóò dùn títí tí wọn yóò fi rí wọn tí wọ́n ń ṣègbọràn sí Olúwa wọn, tí wọ́n mọ̀ ìmọ̀, tí wọ́n sì ń ṣe ìṣe rere. Gẹ́gẹ́ bí àdúrà yìí ṣe jẹ́ àdúrà fún ìwà rere àwọn aya àti àwọn ọmọ wọn, bẹ́ẹ̀ náà ló tún jẹ́ àdúrà fún ara wọn, nítorí èrè rẹ̀ yóò padà dé ọ̀dọ̀ wọn.

Nítorí náà ni wọ́n ṣe pe èyí ní ẹ̀bùn fún àwọn fúnra wọn, tí wọ́n sì sọ pé: “Fún wa.” Kàkà bẹ́ẹ̀, àdúrà wọn tún ń mú àǹfààní wá fún gbogbo àwọn Mùsùlùmí, nítorí pé ìwà rere àwọn tí a mẹ́nuba yìí yóò di ìdí fún ìwà rere ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn tí wọ́n ní ìsopọ̀ pẹ̀lú wọn tí wọ́n sì ń jàǹfààní lọ́dọ̀ wọn.

“Ẹ sì ṣe wa ní aṣíwájú fún àwọn olùfọkànsìn”—ìyẹn ni, Olúwa wa, mú wa dé ipò gíga yìí, ipò àwọn olódodo olóòótọ́ àti àwọn ìránṣẹ́ Ọlọ́run rere tí ó pé ní ìwà rere. Ipò yìí ni aṣíwájú nínú ẹ̀sìn: kí wọ́n lè jẹ́ àpẹẹrẹ fún àwọn olùfọkànsìn nínú ọ̀rọ̀ àti ìṣe wọn; kí àwọn ènìyàn tẹ̀ lé àwọn ìṣe wọn, kí wọ́n sì gbẹ́kẹ̀ lé ọ̀rọ̀ wọn, kí àwọn ènìyàn rere sì máa rìn lẹ́yìn wọn, tí àwọn aṣíwájú náà yóò sì tọ́ àwọn ènìyàn sọ́nà, tí àwọn fúnra wọn náà yóò sì wà lójú ọ̀nà títọ́. Ó dájú pé bí ènìyàn bá ń bẹ Ọlọ́run pé kí Ó mú un dé ohun kan, ó ń bẹ Ọlọ́run fún àwọn ohun tí kò ṣeé dé ibi-afẹ́de náà láìsí wọn.

Ipò aṣíwájú nínú ẹ̀sìn yìí kò ṣeé dé láìsí sùúrù àti ìdánilójú, gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ti sọ pé: “A sì ṣe wọ́n ní aṣíwájú tí wọ́n ń tọ́ni sọ́nà nípasẹ̀ àṣẹ Wa nígbà tí wọ́n ní sùúrù, tí wọ́n sì ní ìdánilójú nípa àwọn ẹ̀rí Wa” (As-Sajdah, 32:24). Nítorí náà, àdúrà yìí béèrè pé kí wọ́n ṣe ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ rere; kí wọ́n ní sùúrù nínú ṣíṣe ìgbọràn sí Ọlọ́run, nínú yíyẹra fún àìgbọràn sí I, àti nínú àwọn ìpinnu Rẹ̀ tí ó ń dunni; ó sì tún béèrè fún ìmọ̀ pípé tí yóò mú ẹni tí ó ní í dé ipò ìdánilójú. Èyí jẹ́ rere púpọ̀ àti ẹ̀bùn ńlá, àti pé kí wọ́n wà ní ipò gíga jù lọ tí a lè dé nínú àwọn ẹ̀dá, lẹ́yìn àwọn Òjíṣẹ́ Ọlọ́run.

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Àwọn tí wọ́n ń sọ pé: ‘Olúwa wa, fún wa ní àwọn aya àti àwọn ọmọ wa gẹ́gẹ́ bí ìtùnú ojú’” túmọ̀ sí àwọn tí wọ́n ń bẹ Ọlọ́run pé kí Ó mú àwọn ọmọ àti ìran wọn jáde láti inú ìran wọn, kí wọ́n lè máa ṣègbọràn sí I, kí wọ́n sì máa jọ́sìn fún Un nìkan, láìsí alábàáṣepọ̀. Ibn ʿAbbās sọ pé: Wọ́n ń béèrè fún àwọn tí yóò ṣe ìgbọràn, kí ojú wọn lè dùn sí wọn ní ayé àti ní Ọjọ́ Ìkẹyìn. ʿIkrimah sọ pé: Wọn kò fi èyí ń béèrè fún ẹwà ojú tàbí ẹwà ara; ohun tí wọ́n fẹ́ ni pé kí àwọn ọmọ wọn jẹ́ olùgbọràn.

Nígbà tí wọ́n bi Al-Hasan Al-Baṣrī léèrè nípa āyah yìí, ó sọ pé: “Kí Ọlọ́run fi ìgbọràn aya rẹ̀, arákùnrin rẹ̀ àti ọ̀rẹ́ rẹ̀ tímọ́tímọ́ sí Olúwa hàn fún ìránṣẹ́ Mùsùlùmí. Rárá, nípa Ọlọ́run, kò sí ohun tó ń mú ojú Mùsùlùmí dùn ju kí ó rí ọmọ rẹ̀, ọmọ-ọmọ rẹ̀, arákùnrin rẹ̀ tàbí ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́ rẹ̀ tí ó ń ṣègbọràn sí Ọlọ́run Olódùmarè.” Ibn Jurayj sọ nípa ọ̀rọ̀ náà pé: “Fún wa ní àwọn aya àti àwọn ọmọ wa gẹ́gẹ́ bí ìtùnú ojú”: “Kí wọ́n jọ́sìn fún Ọ, kí wọ́n sì ṣe ìjọsìn wọn dáadáa, kí wọ́n má sì ṣe ohun búburú tí yóò dá ìṣòro sílẹ̀ fún wa.”

ʿAbd al-Raḥmān ibn Zayd ibn Aslam sọ pé: Ó túmọ̀ sí pé wọ́n ń bẹ Ọlọ́run fún àwọn aya àti àwọn ọmọ wọn, kí Ó tọ́ wọn sọ́nà sí Islam.

Imām Aḥmad sọ pé: Yaʿmar ibn Bishr sọ fún wa, ʿAbdullāh ibn al-Mubārak sọ fún wa, Ṣafwān ibn ʿAmr sọ fún wa, ʿAbd al-Raḥmān ibn Jubayr ibn Nufayr sọ fún mi láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀ pé: “Ní ọjọ́ kan, a jókòó sí ọ̀dọ̀ Al-Miqdād ibn al-Aswad. Ọkùnrin kan kọjá lọ sọ fún un pé: ‘Ìbùkún ni fún ojú méjèèjì wọ̀nyí tó rí Òjíṣẹ́ Ọlọ́run (ìbùkún àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a)! A fẹ́ gan-an kí a ti rí ohun tí ìwọ rí, kí a sì wà níbi ohun tí ìwọ wà.’ Ọ̀rọ̀ náà mú Al-Miqdād bínú, mo sì ṣe kàyéfì, nítorí kò sọ ohun búburú kan!

Lẹ́yìn náà, ó yíjú sí i, ó sì sọ pé: ‘Kí ló ń mú ènìyàn fẹ́ kí ó wà níbi kan tí Ọlọ́run ti dáàbò bò ó kúrò, tí kò sì mọ̀ bóyá bí ó bá wà níbẹ̀, ìwà rẹ̀ yóò dáa tàbí kò ní dáa? Nípa Ọlọ́run, àwọn ènìyàn kan wà tí wọ́n wà níbẹ̀ pẹ̀lú Òjíṣẹ́ Ọlọ́run (ìbùkún àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a), tí Ọlọ́run sì sọ wọ́n dojúbolẹ̀ sínú Jàhannam; wọn kò gba Òjíṣẹ́ Ọlọ́run gbọ́, wọn kò sì jẹ́rìí sí òtítọ́ rẹ̀. Ṣé ẹ kò dúpẹ́ lọ́wọ́ Ọlọ́run pé Ó mú yín wá sí ayé ní ipò tí ẹ kò mọ ẹlòmíràn bí kò ṣe Olúwa yín, tí ẹ sì gbàgbọ́ pé ohun tí Wòlíì yín mú wá jẹ́ òtítọ́? Ọlọ́run ti mú ìpọ́njú tí ó wá bá àwọn ẹlòmíràn kúrò lọ́dọ̀ yín.

Nítòótọ́, Ọlọ́run rán Wòlíì (ìbùkún àti àlàáfíà Ọlọ́run máa bá a) ní àkókò tí ipò àwọn ènìyàn le jù lọ lára àwọn àkókò tí a ti rán àwọn wòlíì sí; àkókò ìdúró pípẹ́ láìsí wòlíì, nínú àkókò àìmọ̀kan. Wọn kò ka ẹ̀sìn kankan sí ẹni tó dára ju jíjọ́sìn fún àwọn ère lọ. Ó mú Ìyàtọ̀ [Al-Furqān] wá, èyí tí ó fi òtítọ́ yà sí ọ̀tọ̀ sí irọ́, tí ó sì ya baba sọ́tọ̀ sí ọmọ rẹ̀; ọkùnrin kan lè rí i pé bàbá rẹ̀, ọmọ rẹ̀ tàbí arákùnrin rẹ̀ jẹ́ aláìgbàgbọ́. Ọlọ́run ti ṣí ìdè ọkàn rẹ̀ sí ìgbàgbọ́, ó sì mọ̀ pé bí ẹni náà bá kú, yóò wọ Iná.

Nítorí náà, ojú rẹ̀ kò lè dùn nígbà tí ó mọ̀ pé olólùfẹ́ rẹ̀ wà nínú Iná. Ìyẹn gan-an ni ohun tí Ọlọ́run Olódùmarè ń sọ nígbà tí Ó sọ pé: “Àwọn tí wọ́n ń sọ pé: ‘Olúwa wa, fún wa ní àwọn aya àti àwọn ọmọ wa gẹ́gẹ́ bí ìtùnú ojú.’” Ìlà ìtàn yìí ní àwọn olùgbékalẹ̀ tó ṣeé gbẹ́kẹ̀ lé, àwọn aṣáájú méjèèjì kò sì gbà á jáde [Al-Bukhārī àti Muslim kò ṣe àkọsílẹ̀ rẹ̀].

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Ẹ sì ṣe wa ní aṣíwájú fún àwọn olùfọkànsìn.” Ibn ʿAbbās, Al-Hasan, Qatādah, As-Suddī àti Ar-Rabīʿ ibn Anas sọ pé: “Kí a jẹ́ àwọn aṣíwájú tí a ń tẹ̀ lé nínú rere.” Àwọn mìíràn sọ pé: “Kí a jẹ́ àwọn olùtọ́ni àti àwọn tí a ti tọ́ sọ́nà sí rere.” Wọ́n fẹ́ kí ìjọsìn àwọn jẹ́ ohun tí àwọn ọmọ àti ìran wọn ń bá a lọ, àti kí ìtọ́sọ́nà wọn tún dé ọ̀dọ̀ àwọn ẹlòmíràn kí wọ́n lè jàǹfààní; èyí ní èrè púpọ̀ sí i, ó sì ní ìpadàbọ̀ tó dára jù.

Nítorí náà, ó wà nínú Ṣaḥīḥ Muslim, láti ọ̀dọ̀ Abū Hurayrah (kí Ọlọ́run yọ̀ sí i), pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run sọ pé: “Nígbà tí ọmọ Ádámù bá kú, iṣẹ́ rẹ̀ máa ń dáwọ́ dúró àfi nǹkan mẹ́ta: ọmọ rere tó ń ṣe àdúrà fún un, ìmọ̀ tí àwọn ènìyàn ń jàǹfààní láti inú rẹ̀ lẹ́yìn ikú rẹ̀, tàbí ẹ̀bùn àánú tí èrè rẹ̀ ń bá a lọ.” Àti àwọn olùpè sí rere.

Tafsīr al-Baghawī

Ní ti ọ̀rọ̀ náà pé: “Àwọn tí wọ́n ń sọ pé: ‘Olúwa wa, fún wa ní àwọn aya àti àwọn ọmọ wa…’,” Abū ʿAmr, Al-Kisāʾī àti Abū Bakr ka ọ̀rọ̀ náà láìsí alif; àwọn yòókù sì kà á pẹ̀lú alif láti fi ọ̀pọ̀ hàn.

“Gẹ́gẹ́ bí ìtùnú ojú”—ìyẹn ni, àwọn ọmọ rere àti olùfọkànsìn. Wọ́n ń sọ pé: “Ṣe wọ́n ní ìwà rere,” kí inú wa sì dùn sí èyí. Al-Quraẓī sọ pé: “Kò sí ohun tó ń mú ojú onígbàgbọ́ dùn ju kí ó rí aya àti àwọn ọmọ rẹ̀ tí wọ́n ń ṣègbọràn sí Ọlọ́run Olódùmarè.” Al-Hasan náà sọ bẹ́ẹ̀.

A lo ọ̀rọ̀ náà ní ìrísí ẹyọ kan nítorí pé orísun-ìṣe ni; ìpilẹ̀ rẹ̀ sì ní í ṣe pẹ̀lú tútù, nítorí pé àwọn Arabù máa ń ní ìṣòro nítorí ooru, wọ́n sì máa ń wá ìtura nínú tútù. Wọ́n máa ń sọ pé “ìtútù ojú” nígbà ayọ̀, “ooru ojú” sì nígbà ìbànújẹ. Wọ́n tún sọ pé omijé ojú máa ń tútù nígbà ayọ̀, ó sì máa ń gbóná nígbà ìbànújẹ. Al-Azharī sọ pé ìtumọ̀ “ìtùnú ojú” ni pé ọkàn ẹni rí ẹni tí ó tẹ́ ẹ lọ́rùn, ojú rẹ̀ sì dùn sí i, kò sì tún wá wo ẹlòmíràn.

“Ẹ sì ṣe wa ní aṣíwájú fún àwọn olùfọkànsìn”—ìyẹn ni, kí wọ́n jẹ́ aṣíwájú tí àwọn ènìyàn yóò tẹ̀ lé nínú rere. Kò sọ “àwọn aṣíwájú” ní ìrísí ọ̀pọ̀, gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Dájúdájú, èmi ni Òjíṣẹ́ Olúwa àwọn ayé” (Ash-Shuʿarāʾ, 26:16). A tún sọ pé ó túmọ̀ sí àwọn aṣíwájú, gẹ́gẹ́ bí ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé: “Nítorí pé wọ́n jẹ́ ọ̀tá fún mi” (Ash-Shuʿarāʾ, 26:77), ìyẹn ni, àwọn ọ̀tá. Bákan náà ni a ṣe lè sọ pé: “Àwọn wọ̀nyí ni amí wa,” ìyẹn ni, àwọn amí wa.

A tún sọ pé ọ̀rọ̀ náà jẹ́ orísun-ìṣe, bíi ààwẹ̀ àti ìdúró nínú àdúrà: a sọ pé “ó ṣe amí,” gẹ́gẹ́ bí a ṣe sọ pé “ó dúró ní ìdúró” àti “ó ṣe ààwẹ̀.” Al-Hasan sọ pé: “Àwa ń tẹ̀ lé àwọn olùfọkànsìn, àwọn olùfọkànsìn sì ń tẹ̀ lé wa.” Ibn ʿAbbās sọ pé: “Ṣe wa ní àwọn aṣíwájú olùtọ́ni sọ́nà,” gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ti sọ pé: “A sì ṣe wọ́n ní àwọn aṣíwájú tí wọ́n ń tọ́ni sọ́nà nípasẹ̀ àṣẹ Wa” (As-Sajdah, 32:24). Kí O má sì ṣe wa ní àwọn aṣíwájú ìṣìnà, gẹ́gẹ́ bí Ọlọ́run ti sọ pé: “A sì ṣe wọ́n ní àwọn aṣíwájú tí wọ́n ń pe àwọn ènìyàn sí Iná” (Al-Qaṣaṣ, 28:41).

A tún sọ pé ọ̀rọ̀ náà ti yípadà ní ìtòlẹ́sẹẹsẹ rẹ̀, ìtumọ̀ rẹ̀ sì ni: “Ṣe àwọn olùfọkànsìn ní aṣíwájú fún wa, kí O sì ṣe wa ní àwọn tí ń tẹ̀ lé wọn, tí wọ́n ń fara wé wọn.” Èrò yìí ni ti Mujāhid.