కుటుంబ సంతోషం మరియు ధర్మనిష్ఠ

షేఖ్ అబ్దుర్రహ్మాన్ అస్సాదీ తఫ్సీర్

«మరియు ఇలా ప్రార్థించేవారు: “మా ప్రభూ! మా సహవాసులలో (أَزْوَاجِنَا) కొందరిని మాకు ప్రసాదించు”» అంటే, మా సహచరులు, తోటి వారు మరియు భార్యలు. «మరియు మా సంతానాన్ని మా కన్నులకు చల్లదనంగా చేయి» అంటే, వారిని చూసి మా కన్నులు చల్లబడేలా చేయి. వారి ఆశయాలు, ఉన్నత స్థాయి ఏమిటో మనం పరిశీలిస్తే, వారు తమ పిల్లలు తమ ప్రభువుకు విధేయులై, జ్ఞానాన్ని పొంది, దాని ప్రకారం ఆచరించేవారిగా కనిపించేంతవరకు వారి కన్నులు చల్లబడవని తెలుస్తుంది.

ఇది వారి భార్యలు, సంతానం సత్ప్రవర్తన కలవారిగా ఉండాలని చేసే ప్రార్థనే కాక, తమ కోసం కూడా చేసే ప్రార్థన; ఎందుకంటే దాని ప్రయోజనం వారికే తిరిగి చేరుతుంది. అందుకే వారు, «మాకు ప్రసాదించు» అని దానిని తమకు అనుగ్రహంగా కోరారు. అంతేకాక, వారి ప్రార్థన ముస్లింలందరికీ ప్రయోజనం చేకూరుస్తుంది; ఎందుకంటే పేర్కొన్నవారు సత్ప్రవర్తన కలవారైతే, వారితో సంబంధం ఉన్న అనేకమంది సత్ప్రవర్తనకు అది కారణమవుతుంది; వారివల్ల ఇతరులు ప్రయోజనం పొందుతారు.

«మరియు మమ్మల్ని దైవభీతిపరులకు నాయకులుగా చేయి» అంటే, ఓ మా ప్రభూ! మమ్మల్ని ఈ ఉన్నత స్థాయికి, నీ సత్పురుషులలోని సిద్దీఖీన్ [సత్యనిష్ఠలో అత్యున్నతులైనవారు], పరిపూర్ణుల స్థాయికి చేర్చు. అది ధర్మంలో నాయకత్వ స్థాయి; తమ మాటల్లో, పనుల్లో దైవభీతిపరులకు ఆదర్శంగా ఉండే స్థాయి. వారి పనులను ఇతరులు అనుసరిస్తారు, వారి మాటలను విశ్వసిస్తారు, సత్కార్యాలు చేసేవారు వారి వెనుక నడుస్తారు.

అలా వారు ఇతరులకు మార్గదర్శకత్వం చేస్తూ, తామూ సన్మార్గంలో ఉంటారు. ఒక స్థాయిని చేరుకోవాలని చేసే ప్రార్థనలో, ఆ స్థాయి సాధించడానికి అవసరమైనవన్నీ కోరడం కూడా అంతర్భాగమని తెలిసిన విషయమే. ధర్మంలో నాయకత్వమనే ఈ స్థాయి సహనం, దృఢ విశ్వాసం లేకుండా సాధ్యం కాదు. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: «వారు సహనం చూపినందున, మా సూచనలపై దృఢ విశ్వాసం కలిగి ఉన్నందున, మా ఆజ్ఞతో మార్గదర్శకత్వం చేసే నాయకులుగా వారిని చేశాము» (అస్-సజ్దా 32:24).

కనుక ఈ ప్రార్థనలో అల్లాహ్‌కు విధేయత చూపే పనులు చేయడం, ఆయనకు అవిధేయత చూపకుండా ఉండటం, బాధాకరమైన ఆయన నిర్ణయాలను సహించడం, అలాగే మనిషిని దృఢ విశ్వాస స్థాయికి చేర్చే సంపూర్ణ జ్ఞానం—ఇవన్నీ అంతర్భాగంగా ఉన్నాయి. ఇందులో గొప్ప మేలు, అపారమైన అనుగ్రహం ఉంది; ప్రవక్తల తరువాత సాధ్యమైనంత ఉన్నతమైన సత్ప్రవర్తన స్థాయిలో ఉండాలనే కోరిక కూడా ఉంది.

ఇమామ్ ఇబ్న్ కసీర్ తఫ్సీర్

«మరియు ఇలా చెప్పేవారు: “మా ప్రభూ! మా భార్యలు, మా సంతానం ద్వారా మా కన్నులకు చల్లదనం ప్రసాదించు”» అంటే, తమ సంతానంలోంచి అల్లాహ్‌కు విధేయులై, భాగస్వామి ఎవరూ లేకుండా ఆయననే ఆరాధించేవారిని తమకు ప్రసాదించమని అల్లాహ్‌ను వేడుకునేవారు. ఇబ్ను అబ్బాస్ ఇలా అన్నారు: వారు విధేయతతో ఆచరించేవారిని ఉద్దేశిస్తున్నారు; వారు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ తమకు ఆనందం కలిగిస్తారు. ఇక్రిమా ఇలా అన్నారు: వారు అందం లేదా రూపలావణ్యాన్ని కోరలేదు; వారు విధేయులై ఉండాలని కోరారు.

ఈ ఆయతు గురించి అడిగినప్పుడు, హసన్ అల్-బస్రీ ఇలా అన్నారు: “ఒక ముస్లిం తన భార్యలోనూ, తన సోదరునిలోనూ, తన ప్రియమైన బంధువులోనూ అల్లాహ్‌కు విధేయతను చూడటమే. అల్లాహ్‌పై ప్రమాణం! ఒక ముస్లిం తన సంతానాన్ని, మనవలను, సోదరుణ్ని లేదా ప్రియమైన బంధువును మహోన్నతుడైన అల్లాహ్‌కు విధేయులుగా చూడటం కంటే అతని కన్నులకు మరేదీ ఎక్కువ ఆనందం కలిగించదు.”

ఇబ్ను జురైజ్, «మా భార్యలు, మా సంతానం ద్వారా మా కన్నులకు చల్లదనం ప్రసాదించు» అనే మాటల గురించి ఇలా అన్నారు: వారు నిన్ను ఆరాధించి, నీ ఆరాధనను చక్కగా నిర్వహించాలి; మా మీదకు అపరాధాలను తెచ్చిపెట్టకూడదు. అబ్దుర్‌రహ్మాన్ ఇబ్ను జైద్ ఇబ్ను అస్లమ్ ఇలా అన్నారు: వారు తమ భార్యలు, సంతానం ఇస్లాం వైపు మార్గదర్శకత్వం పొందాలని అల్లాహ్‌ను వేడుకుంటారు.

ఇమామ్ అహ్మద్ ఇలా అన్నారు: యఅ్మర్ ఇబ్ను బిష్ర్ మాకు తెలిపాడు; అబ్దుల్లాహ్ ఇబ్ను అల్-ముబారక్ మాకు తెలిపాడు; సఫ్వాన్ ఇబ్ను అమ్ర్ మాకు తెలిపాడు; అబ్దుర్‌రహ్మాన్ ఇబ్ను జుబైర్ ఇబ్ను నుఫైర్ తన తండ్రి ద్వారా ఇలా తెలిపాడు: “ఒకరోజు మేము మిఖ్దాద్ ఇబ్ను అల్-అస్వద్ దగ్గర కూర్చున్నాము. అప్పుడు ఒక వ్యక్తి అతని పక్కగా వెళ్తూ, ‘అల్లాహ్ ప్రవక్తను చూసిన ఆ రెండు కన్నులకు శుభం! మీరు చూసినదాన్ని మేమూ చూసి, మీరు హాజరైన చోట మేమూ ఉండి ఉంటే ఎంత బాగుండేది!’ అన్నాడు.

అతను ఆగ్రహించాడు. ఆ వ్యక్తి మంచిదే అన్నాడని నాకు అనిపించడంతో, అతని ఆగ్రహం చూసి ఆశ్చర్యపోయాను. తరువాత అతని వైపు తిరిగి ఇలా అన్నాడు: ‘అల్లాహ్ దూరంగా ఉంచిన ఒక సందర్భంలో తాను ఉండి ఉంటే బాగుండేదని కోరుకునేలా మనిషిని ప్రేరేపించేది ఏమిటి? ఒకవేళ అక్కడ ఉండి ఉంటే అతని పరిస్థితి ఎలా ఉండేదో అతనికి తెలియదు కదా!

అల్లాహ్ ప్రవక్తతో పాటు హాజరైన కొందరిని అల్లాహ్ వారి ముఖాలపై పడేసి నరకంలోకి నెట్టాడు. వారు ఆయనకు జవాబివ్వలేదు, ఆయనను సత్యవంతునిగా అంగీకరించలేదు. మీకు వచ్చిన ప్రవక్త తెచ్చిన సందేశాన్ని సత్యంగా అంగీకరిస్తూ, మీకు మీ ప్రభువు తప్ప మరెవరూ తెలియని స్థితిలో అల్లాహ్ మిమ్మల్ని వెలుగులోకి తెచ్చినందుకు మీరు అల్లాహ్‌కు కృతజ్ఞతలు చెప్పరా? ఇతరుల ద్వారా మీకు పరీక్ష తప్పించబడలేదా?

అజ్ఞానకాలం నాటి అత్యంత కఠిన పరిస్థితుల్లో, ఏ ప్రవక్తను పంపినా అతనికి ఎదురైన అత్యంత క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో అల్లాహ్ ప్రవక్తను పంపాడు. విగ్రహారాధన కంటే మెరుగైన ధర్మం ఉందని వారు భావించేవారు కాదు. అప్పుడు ఆయన సత్యాన్నీ అసత్యాన్నీ వేరు చేసే ప్రమాణాన్ని తీసుకొచ్చారు; తండ్రినీ కుమారుణ్నీ వేరు చేశారు. ఒక వ్యక్తి తన తండ్రి, కుమారుడు లేదా సోదరుడు అవిశ్వాసిగా ఉండటాన్ని చూసేవాడు.

అల్లాహ్ అతని హృదయపు తాళాన్ని విశ్వాసం కోసం తెరిచినప్పటికీ, తన ప్రియమైనవాడు నరకంలోకి వెళ్తాడని తెలిసి అతని కన్నులు చల్లబడేవి కావు. అల్లాహ్ ఇలా చెప్పినప్పుడు ఉద్దేశించినది ఇదే: “మా ప్రభూ! మా భార్యలు, మా సంతానం ద్వారా మా కన్నులకు చల్లదనం ప్రసాదించు.”’ ఈ హదీసు పరంపర ప్రామాణికమైనది; బుఖారీ, ముస్లిం దీనిని తమ గ్రంథాల్లో నమోదు చేయలేదు.

«మరియు మమ్మల్ని దైవభీతిపరులకు నాయకులుగా చేయి» అనే మాటల గురించి ఇబ్ను అబ్బాస్, హసన్, ఖతాదా, సుద్దీ మరియు రబీఉ ఇబ్ను అనస్ ఇలా అన్నారు: “మేలులో ఇతరులు మమ్మల్ని అనుసరించే నాయకులుగా చేయి.” మరికొందరు ఇలా అన్నారు: “మేలుకు మార్గం చూపుతూ, తాము కూడా సన్మార్గంలో ఉండేవారిగా చేయి.” తమ ఆరాధన తమ పిల్లలు, సంతానం చేసే ఆరాధనతో కొనసాగాలని, తమ మార్గదర్శకత్వం ఇతరులకు కూడా ప్రయోజనం చేకూర్చాలని వారు కోరుకున్నారు. అది అధిక ప్రతిఫలాన్ని, ఉత్తమమైన అంతిమ ఫలితాన్ని కలిగిస్తుంది.

అందుకే అబూ హురైరా (అల్లాహ్ అతనితో సంతోషించుగాక) ద్వారా సహీహ్ ముస్లింలో ఇలా నివేదించబడింది: అల్లాహ్ ప్రవక్త ﷺ ఇలా అన్నారు: «ఆదమ్ సంతతి చెందిన వ్యక్తి మరణిస్తే, మూడు విషయాలు తప్ప అతని ఆచరణ ఆగిపోతుంది: అతని కోసం ప్రార్థించే సత్పుత్రుడు, అతని తరువాత ప్రయోజనం పొందే జ్ఞానం, లేదా నిరంతర దానధర్మం.» మరియు [మేలుకు పిలిచే] ఆహ్వానకులు.

అల్-బగవీ తఫ్సీర్

«మరియు ఇలా చెప్పేవారు: “మా ప్రభూ! మా భార్యలు, మా సంతానం ద్వారా…”» — అబూ అమ్ర్, అల్-కిసాయీ, అబూ బక్ర్‌లు అలిఫ్ లేకుండా పఠించారు; మిగిలినవారు బహువచనార్థాన్ని తెలిపే అలిఫ్‌తో పఠించారు. «మా కన్నులకు చల్లదనం ప్రసాదించు» అంటే, సత్పురుషులైన, దైవభీతిపరులైన సంతానాన్ని ప్రసాదించు. “వారిని సత్ప్రవర్తన కలవారిగా చేయి; అలా అయితే వారివల్ల మా కన్నులు చల్లబడతాయి” అని వారు అంటారు.

అల్-ఖురజీ ఇలా అన్నారు: “ఒక విశ్వాసి తన భార్యను, పిల్లలను మహోన్నతుడైన అల్లాహ్‌కు విధేయులుగా చూడటం కంటే అతని కన్నులకు మరేదీ ఎక్కువ ఆనందం కలిగించదు.” హసన్ కూడా ఇదే అన్నారు. «ఖుర్రత» [చల్లదనం] అనే పదాన్ని ఏకవచనంలో వాడారు; ఎందుకంటే అది ఒక నామవాచకరూపం. దీని మూలార్థం చల్లదనంతో సంబంధం కలిగి ఉంది: అరబ్బులకు వేడి బాధ కలిగిస్తుంది; చల్లదనం వారికి ఉపశమనాన్నిస్తుంది.

ఆనందం కలిగినప్పుడు «కన్నుల చల్లదనం» అని, దుఃఖం కలిగినప్పుడు «కన్నుల వేడి» అని అంటారు. ఆనందంలో కన్నీరు చల్లగా, దుఃఖంలో కన్నీరు వేడిగా ఉంటుందని కూడా చెబుతారు. అల్-అజ్హరీ ఇలా అన్నారు: «కన్నులకు చల్లదనం» అంటే, తన మనసుకు నచ్చినవారిని చూడటం; వారివల్ల, ఇతరులను చూడాలనే ఆలోచన నుంచి అతని కన్ను చల్లబడుతుంది.

«మరియు మమ్మల్ని దైవభీతిపరులకు నాయకులుగా చేయి» అంటే, మేము మేలులో ఆదర్శంగా ఉండగా వారు మమ్మల్ని అనుసరించే నాయకులుగా చేయి. “ఇమామా” అని ఏకవచన రూపం వాడారు; «నిశ్చయంగా, మేము సమస్త లోకాల ప్రభువు యొక్క ప్రవక్తలం» (అష్-షుఅరా 26:16) అనే ఆయతులో ఉన్నట్లుగా. మరో అభిప్రాయం ప్రకారం, «ఇమామా» అనే పదం «నిశ్చయంగా, వారు నాకు శత్రువులు» (అష్-షుఅరా 26:77) అనే ఆయతులోని «శత్రువు» వలె బహువచనార్థాన్ని సూచిస్తుంది; అక్కడ «శత్రువు» అంటే “శత్రువులు”. అలాగే, «మనకు ఈయనలే అధిపతి» అంటే “మన అధిపతులు” అని అర్థం.

ఇంకొందరు, ఇది «ఉపవాసం», «నిలబడటం» వంటి క్రియానామం అని అన్నారు. «అమ్మ యుఅమ్ము ఇమామన్» [ఆయన నాయకత్వం వహించాడు] అని అంటారు; అది «ఖామ యఖూము ఖియామన్» [అతను నిలబడ్డాడు—నిలబడటం], «సామ యసూము సియామన్» [అతను ఉపవాసం ఉన్నాడు—ఉపవాసం] అన్నట్లుగా. హసన్ ఇలా అన్నారు: “మేము దైవభీతిపరులను అనుసరిస్తాము; దైవభీతిపరులు మమ్మల్ని అనుసరిస్తారు.” ఇబ్ను అబ్బాస్ ఇలా అన్నారు: “మమ్మల్ని సన్మార్గం చూపే నాయకులుగా చేయి”—అల్లాహ్ చెప్పినట్లుగా: «మా ఆజ్ఞతో మార్గదర్శకత్వం చేసే నాయకులుగా వారిని చేశాము» (అస్-సజ్దా 32:24).

అలాగే, «మమ్మల్ని అపమార్గపు నాయకులుగా చేయవద్దు»—«మేము వారిని నరకం వైపు పిలిచే నాయకులుగా చేశాము» (అల్-ఖసస్ 28:41) అని చెప్పినట్లుగా. మరో అభిప్రాయం ప్రకారం, ఇది పదక్రమం తారుమారైన వాక్యం; దాని అర్థం: “దైవభీతిపరులను మాకు నాయకులుగా చేయి; మమ్మల్ని వారిని అనుసరించి అనుకరించేవారిగా చేయి.” ఇది ముజాహిద్ అభిప్రాయం.