رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا، وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ، وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا.
رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا
Аудио жүктөлгөн жок. Кийинчерээк кайталап көрүңүз.
Алар: «Оо, Рабби! Бизге (көргөндө) көзүбүз кубана турган жубайларды жана урпактарды белек кыл! Жана бизди такыба кишилерге имам (жол башчы) кыл» дешет.[1]
Формалары: «хаб ляна» (لَنَا هَبْ) жана «иджъална» (اجْعَلْنَا). Үй-бүлөлүк бакытты, жубайлар менен балдардын салих болушун жана такыбалыкта жол башчы болууну сураган өзгөчө дуба.
Шейх Абдуррахман ас-Саадинин тафсири
«Алар: “Оо, Раббибиз! Бизге жубайларыбыздан…» — башкача айтканда, жакындарыбыздан, досторубуздан, курдаштарыбыздан жана өмүрлүк жарларыбыздан — «…жана урпактарыбыздан көзүбүздүн кубанычын бере көр!» — дешет. Тактап айтканда, алар аркылуу көздөрүбүз кубансын. Алардын умтулууларын жана бийик даражаларын эске алсак, Раббисине моюн сунган, илимдүү жана илимине амал кылган адамдарды көрмөйүнчө көңүлдөрү тынчыбай турганын түшүнөбүз.
Бул дуба жубайлары менен урпактарынын жакшы болушун суроо гана эмес, өздөрү үчүн да дуба болуп саналат, анткени анын пайдасы өздөрүнө кайтып келет. Ошондуктан алар муну өздөрүнө берилчү белек катары сурап: «Бизге белек кыл!» — дешет. Андан тышкары, алардын дубасы бардык мусулмандарга пайда алып келет. Анткени аталган адамдардын оңолушу алар менен байланышы бар жана алардан пайда көргөн көптөгөн адамдардын да оңолушуна себеп болот.
«Жана бизди такыбаларга имам кыл!» — башкача айтканда: «Оо, Раббибиз, бизди бул бийик даражага — Аллахтын салих пенделеринин арасындагы чынчылдардын жана жетиктердин даражасына жеткир! Бул — дин иштеринде жетекчи болуп, такыбаларга сөзүбүздө да, ишибизде да үлгү болуу даражасы. Алар биздин иштерибизди үлгү тутуп, сөздөрүбүзгө ишенип, жакшы адамдар артымыздан ээрчишсин. Ошондо биз аларды туура жолго баштайбыз, өзүбүз да туура жолдо болобуз».
Белгилүү болгондой, бир нерсеге жетүүнү дуба кылуу ага жеткирчү себептерди да суроону камтыйт. Динде жетекчи болуу даражасына сабыр жана ишенимсиз жетүү мүмкүн эмес. Аллах Таала айткандай: «Алар сабыр кылып, Биздин аяттарыбызга бекем ишенгендиктен, алардын ичинен Биздин буйругубуз менен туура жолго баштаган жетекчилерди чыгардык» (ас-Сажда, 32:24). Демек, бул дуба Аллахка моюн сунууда, Ага күнөө кылуудан сактанууда жана башына келген оор сыноолорго сабыр кылууда көптөгөн амалдарды аткарууну, ошондой эле адамды ишенимдин анык даражасына жеткирчү толук илимди талап кылат.
Мунун баары чоң жакшылыкты жана мол сыйды камтыйт. Ошондой эле алар пайгамбарлардан кийинки эң бийик адеп-ахлактык даражага жетүүнү көздөшөт.
Имам Ибн Касирдин тафсири
«Алар: “Оо, Раббибиз! Бизге жубайларыбыздан жана урпактарыбыздан көзүбүздүн кубанычын бере көр!” — дешет» деген сөздүн мааниси: алар Аллахтан өздөрүнүн белдеринен жана тукумдарынан Ага моюн сунуп, шериги жок Жалгыз Ага ибадат кылган адамдарды чыгаруусун сурашат. Ибн Аббас: «Алар моюн сунуу менен амал кылгандарды айтышат. Ошондо аларга көздөрү дүйнөдө да, акыретте да кубанат», — деген.
Икрима: «Муну менен алар жүздүн көркүн же сулуулукту көздөшкөн эмес, тескерисинче, балдарынын Аллахка моюн сунуусун каалашкан», — деген.
Хасан Басрийден ушул аят тууралуу суралганда, ал: «Мусулман пенде аялынан, бир тууганынан жана жакын адамынан Аллахка моюн сунууну көрүшү. Аллахка ант болсун, мусулман үчүн уулун, небересин, бир тууганын же жакынын Аллах Таалага моюн сунган абалда көрүүдөн өткөн кубаныч жок», — деп жооп берген. Ибн Журайж «Бизге жубайларыбыздан жана урпактарыбыздан көзүбүздүн кубанычын бере көр!» деген сөз тууралуу: «Алар Сага ибадат кылып, ибадатты көркөм аткарышсын жана бизге жаман иштерди кылышпасын», — деген.
Абдуррахман ибн Зайд ибн Аслам: «Башкача айтканда, алар Аллахтан жубайлары менен урпактарын Исламга туура жолго салуусун сурашат», — деген.
Имам Ахмад мындай деген: Бизге Яъмар ибн Бишр айтып берди; ага Абдуллах ибн аль-Мубарак айтып берген; ага Сафван ибн Амр кабарлаган; ага Абдуррахман ибн Жубайр ибн Нуфайр атасынан кабарлаган. Ал мындай деген: Бир күнү биз Микдад ибн аль-Асваддын жанында отурганбыз. Ошондо жанынан бир киши өтүп баратып: «Аллахтын Элчисин (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) көргөн бул эки көз кандай гана бактылуу! Сен көргөндү көрсөк, күбө болгон нерсеңе күбө болсок деп тилек кылдык», — деди.
Микдад ачууланды. Мен анын таң каларлык абалын байкадым: ал жаман эч нерсе айткан жок го! Анан Микдад ага кайрылып: «Аллах андан жашырып койгон окуяга күбө болууну тилөөгө адамды эмне түртөт? Эгер ошол окуяга күбө болгондо кандай абалда болорун билбейт да.
Аллахтын Элчиси (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) менен бирге болгон адамдардын айрымдарын Аллах тумшуктары менен тозокко көмүп салган. Алар Пайгамбарга жооп беришкен да, аны тастыкташкан да эмес. Же Аллах силерди Пайгамбарыңар алып келген нерсени тастыктап, Раббиңерди гана тааныган абалда чыгарып койгону үчүн Аллахка шүгүр кылбайсыңарбы? Башкалардын башына түшкөн сыноодон силер аман калдыңар.
Аллах Пайгамбарды (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) пайгамбарлардын ичинен эң оор учурда — адамдар буттарга сыйынуудан артык дин жок деп эсептеген караңгылык доорунда жиберди. Ал акыйкат менен жалганды, атасы менен баласын ажыраткан Фурканды алып келди. Атүгүл бир киши атасын, баласын же бир тууганын каапыр деп көрчү. Ал эми Аллах анын жүрөгүнүн кулпусун ыйманга ачып койгон эле.
Ал жакыны каза болсо тозокко кирерин билгендиктен, анын сүйүктүүсү тозокто экенин билип, көзү кубанбай турган. Аллах Таала: “Алар: «Оо, Раббибиз! Бизге жубайларыбыздан жана урпактарыбыздан көзүбүздүн кубанычын бере көр!» — дешет” дегенде дал ушуну айткан», — деди. Бул иснад сахих, бирок алар аны өз жыйнактарына киргизишкен эмес.
«Жана бизди такыбаларга имам кыл!» деген сөз тууралуу Ибн Аббас, Хасан, Катада, Саддий жана ар-Рабиъ ибн Анас: «Жакшылыкта бизди үлгү туткан жетекчилер кыл», — дешкен. Башкалары: «Жакшылыкка жол баштаган, өзү да туура жолдо болгон адамдар кыл», — деп түшүндүрүшкөн. Алар ибадаттары балдары менен урпактарынын ибадатына уланып, өздөрүнүн туура жолго баштоосу башкаларга да пайда берүүсүн каалашкан.
Мунун сообу көбүрөөк жана акыркы натыйжасы жакшыраак. Ошондуктан Сахих Муслимде Абу Хурайрадан (Аллах андан ыраазы болсун) жеткен хадисте Аллахтын Элчиси (ага Аллахтын салам-салаваты болсун): «Адам баласы өлгөндө анын амалы үч нерседен башкасы токтойт: ага дуба кылган салих перзент, андан кийин да пайдасы тийген илим же үзгүлтүксүз садака», — деген.
Аль-Багавинин тафсири
«Алар: “Оо, Раббибиз! Бизге жубайларыбыздан жана урпактарыбыздан…» деген аяттагы «жубайларыбыз» сөзүн Абу Амр, аль-Кисаи жана Абу Бакр алифсиз окушкан; калгандары алиф менен, көптүк түрүндө окушкан.
«…көзүбүздүн кубанычын бере көр!» — тактап айтканда, салих жана такыба балдарды. Алар: «Аларды салих кыл, ошондо аларды көрүп көзүбүз кубансын», — дешет. Курзи: «Момун үчүн аялын жана балдарын Аллах Таалага моюн сунган абалда көрүүдөн өткөн кубаныч жок», — деген. Хасан да ушундай айткан.
«Курра» сөзүнүн жекелик түрдө келиши анын масдар болгонуна байланыштуу. Анын түпкү мааниси суукка байланыштуу: арабдар ысыктан кыйналып, салкынга умтулушкан. Кубаныч учурунда «көздүн салкындашы», кайгы учурунда «көздүн ысышы» деп айтылат. Ошондой эле кубанганда көздөн аккан жаш муздак, кайгырганда аккан жаш ысык болот дешет.
Азхарий: «Көздүн кубанышы — жүрөгү жактырган адамга жолугуп, аны көргөндө башка бирөөнү кароого муктаж болбой калуу», — деген.
«Жана бизди такыбаларга имам кыл!» — башкача айтканда, алар жакшылыкта бизди үлгү туткан жетекчилер болсун. Аятта «имамдар» деп көптүк түрүндө айтылган эмес. Бул «Биз — ааламдардын Раббисинин элчисибиз» деген сыяктуу (аш-Шуара, 26:16). Дагы бир түшүндүрмөдө бул көптүк маанини билдирет, «Албетте, алар мага душман» (аш-Шуара, 26:77) деген аяттагыдай: «душмандар» деген мааниде.
Ошондой эле «Биздин амирибиз булар» деп, «биздин амирлерибиз» деген маани берилет. Дагы бир пикирде «имам» намаз, орозо сыяктуу масдар деп айтылат: «амма имаман» — имам болду, «кама кыяма» — тик турду, «сама сияман» — орозо кармады деген сыяктуу.
Хасан: «Биз такыбаларды үлгү туталы, такыбалар да бизди үлгү тутушсун», — деген. Ибн Аббас: «Бизди туура жолго баштаган имамдар кыл», — деген. Бул Аллахтын: «Аларды Биздин буйругубуз менен туура жолго баштаган имамдар кылдык» деген сөзүнө окшош (ас-Сажда, 32:24). «Бизди адаштыруучу жетекчилер кылба» деген мааниде да болушу мүмкүн.
Аллах Таала: «Биз аларды тозокко чакырган жетекчилер кылдык» деген (аль-Касас, 28:41). Дагы бир пикир боюнча, бул сөздөр тескери тартипте айтылган: мааниси — «Такыбаларды бизге имам кыл, бизди аларды ээрчиген, үлгү туткан адамдар кыл». Бул — Мужахиддин пикири.
«Сахих аль-Бухариде» (№ 5065) Пайгамбардан (ага Аллахтын салам-салаваты болсун) мындай деп риваят кылынат: «Бул дүйнө — убактылуу пайдаланылуучу нерсе. Ал эми бул дүйнөнүн эң жакшы байлыгы — салих аял».