Ailede Göz Aydınlığı ve Takva

Şeyh Abdurrahman es-Sa'dî'nin tefsiri

“Onlar: Rabbimiz! Bize (dünya ve ahirette) mutluluk vesilesi olacak” kendileri sebebiyle gözlerimizin aydınlanacağı “eşler” yani zevceler, arkadaşlar, akranlar “ve nesiller bağışla!” Bizler, bu kimselerin hallerini ve vasıflarını incelediğimizde gayretlerinin ve yüksek mertebelerinin bir sonucu olarak onların, ancak bu kimselerin Rablerine itaat ettiklerini, ilim ve amel sahibi kimseler olduklarını gördükleri zaman sevinip mutlu olacaklarını anlarız. O bakımdan eşlerine, arkadaşlarıne ve zürriyetlerine salih olmaları için yaptıkları bu duanın esasen kendilerine yapılmış bir dua olduğunu da anlarız.

Çünkü bunun faydası, kendilerine dönecektir. Bu yüzden onlar, bu şekildeki bir ihsanı kendilerine yapılacak bir bağış olarak kabul ederek: “Bize... bağışla” diye dua ederler. Hatta onların yaptıkları bu duanın faydası bütün müslümanlara aittir. Zira sözü geçenlerin salih olmaları, onlar vasıtasıyla dinini öğrenecek ve yararlanacak pek çok kimsenin de salih olmasına sebep teşkil eder.

“Bizi takvâ sahiplerine önder yap, derler.” Yani Rabbimiz, sen bizi sıddıkların ve Allah’ın salih kullarından kemale erenlerin bu üstün derecesine ulaştır. Bu derece de dinde önderlik makamına erişmek ve takvâ sahiplerine söz ve davranışlarında uyulacak örnekler olmaktır. Ki onlara fiillerine uyulur ve sözleri gönül huzuruyla kabul edilir, hayır ehli kimseler de onlaırn arkalarından yürür.

Böylelikle hem kendileri hidâyet üzere olurlar, hem de hidâyete ulaştırırlar. Bilindiği gibi bir şeye ulaşmak için yapılan dua, aynı zamanda kendileri olmaksızın gerçekleşmesi mümkün olmayan şeyleri de istemek için yapılan bir dua demektir. İşte bu dinde önderlik derecesi de ancak sabır ve yakîn ile tamam olur. Nitekim Yüce Allah, şöyle buyurmaktadır: “Ve sabrettikleri zaman içlerinden Bizim emrimizle hidâyete ileten önderler kıldık.

Onlar âyetlerimize yakînen inanıyorlardı.” (es-Secde, 32/24) O halde bu dua önemli birtakım amelleri, Allah’a itaatte, O’nun masiyetlerine karşı direnmekte, O’nun acı ve ızdırap verici takdirlerine tahammül etmekte sabretmeyi, kişiyi yakîn derecesine ulaştıracak pek çok hayırları, pek büyük lütuf ve ihsanlara erdirecek türden tam bir ilim sahibi olmayı ve bunların peygamberlerden sonra insanların erişebilmeleri mümkün olan en yüce derecelere yükselmelerini de gerektirir. O nedenle bu gayretleri ve istekleri bunca yüksek şeylere yönelik olduğundan ötürü mükâfatları da amelleri türünden olacaktır.

Yüce Allah, onlara oldukça üstün ve yüksek mevkilerle ve meskenlerle mükâfatlandıracağını belirterek şöyle buyurmaktadır:

İmam İbn Kesîr'in tefsiri

İmam İbn Kesîr şöyle nakleder: “İbn Abbas şöyle dedi: ‘Amellerinde Allah’a itaat eden ve böylece hem dünya hayatında hem de ahirette gözleri aydınlatan bir nesil.’ İmam Ahmed, Cübeyr b. Nüfeyr’in, iman nasip ettiği için Allah’a şükreden ve ailesinin salih oluşuna sevinen sahâbî Mikdâd b. el-Esved hakkında anlattıklarını rivayet eder.”

Baghawî Tefsiri

“…Rahmân’ın salih kulları, (Allah’a dua ederek) şöyle diyenlerdir: ‘Rabbimiz! Eşlerimizden ve neslimizden bize göz aydınlığı olacak kimseler bağışla…’ Yani salih ve takva sahibi çocuklar. Onların salih olmalarını ve bu sebeple gözlerimizin aydınlanmasını isterler.

Kurezî şöyle dedi: Mümin için, eşini ve çocuklarını Yüce Allah’a itaat eder hâlde görmekten daha sevindirici bir şey yoktur.

Hasan şöyle dedi: Burada “göz aydınlığı” ifadesi tekil olarak kullanılmıştır; çünkü bu kelime mastardır. Kelimenin aslı “berd” (soğukluk) kelimesidir; zira Araplar sıcaktan sıkıntı duyar, serinlikten hoşlanırlar. Sevinç hâlinde “göz aydınlığı”, üzüntü hâlinde ise “gözlerin sıcak olması” ifadesini kullanırlar. Sevinçten dökülen gözyaşına serin, üzüntüden dökülen gözyaşına ise sıcak derler.

Ezherî şöyle dedi: “Göz aydınlığı”nın anlamı şudur: İnsanın kalbi hoşnut olduğu şeyle örtüştüğünde, gözleri yalnızca ona bakar, başka bir şeye değil.

“…ve bizi sakınanlara önder kıl!” Yani iyilikte başkalarına örnek olacak kimseler kıl.

Hasan şöyle dedi: Biz sakınanları örnek alalım, sakınanlar da bizi örnek alsın.

İbn Abbas şöyle dedi: Bizi doğru yola uyan önderler kıl. Bu, Yüce Allah’ın şu sözüne benzer: “Onları, emrimiz uyarınca doğru yolu gösteren önderler kıldık” (el-Enbiyâ sûresi, 73. ayet). Bizi sapıklığın önderleri kılma. Nitekim Yüce Allah şöyle buyurmuştur: “Onları, ateşe çağıran önderler kıldık…” (el-Kasas sûresi, 41. ayet).

Bir görüşe göre burada anlam tersine çevrilmiştir: Sakınanları bizim için örnek kıl ve bizi de onları örnek alıp izleyen kimselerden eyle. Bu, Mücâhid’in görüşüdür.