পৰিয়ালৰ কল্যাণ আৰু তাক্বৱাৰ নেতৃত্ব

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

আৰু সেইসকল লোক, যিসকলে কয়: «হে আমাৰ প্ৰতিপালক! আমাৰ স্ত্ৰীসকলৰ মাজৰ পৰা»—অৰ্থাৎ আমাৰ সংগী, সঙ্গীসকল আৰু স্ত্ৰীসকলৰ মাজৰ পৰা—«আৰু আমাৰ সন্তান-সন্ততিৰ মাজৰ পৰা আমাৰ চকুৰ শীতলতা দান কৰা», অৰ্থাৎ তেওঁলোকৰ দ্বাৰা আমাৰ চকু জুৰ পৰক। তেওঁলোকৰ অৱস্থা আৰু গুণসমূহ গভীৰভাৱে বিবেচনা কৰিলে, তেওঁলোকৰ উচ্চ আকাংক্ষা আৰু মৰ্যাদাৰ উচ্চতা দেখি বুজা যায় যে তেওঁলোকে তেতিয়াহে চকু জুৰ পায়, যেতিয়া তেওঁলোকক নিজ প্ৰতিপালকৰ অনুগত, জ্ঞানসম্পন্ন আৰু সেই জ্ঞান অনুসৰি আমল কৰা দেখে।

এই দুআ তেওঁলোকৰ স্ত্ৰী আৰু সন্তান-সন্ততিৰ সৎ অৱস্থাৰ বাবে কৰা দুআ হোৱাৰ লগতে নিজৰ বাবেও কৰা দুআ; কিয়নো ইয়াৰ লাভ তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ উভতি আহে। সেই কাৰণেই তেওঁলোকে ইয়াক নিজৰ বাবে দান হিচাপে বিচাৰিছে আৰু কৈছে: «আমাক দান কৰা»। বৰং তেওঁলোকৰ দুআৰ লাভ সকলো মুছলিমৰ বাবেও হয়; কিয়নো উল্লেখ কৰা লোকসকলৰ সৎ অৱস্থাই তেওঁলোকৰ সৈতে সম্পৰ্ক থকা আৰু তেওঁলোকৰ দ্বাৰা উপকৃত হোৱা বহু লোকৰ সৎ অৱস্থাৰ কাৰণ হয়।

«আৰু আমাক মুত্তাক্বীসকলৰ বাবে ইমাম [আদৰ্শ] বনাই দিয়া»—অৰ্থাৎ, হে আমাৰ প্ৰতিপালক, আমাক এই উচ্চ মৰ্যাদালৈ, আল্লাহৰ সৎ বান্দাসকলৰ ছিদ্দীক্ব আৰু পূৰ্ণতা লাভ কৰা লোকসকলৰ মৰ্যাদালৈ উন্নীত কৰা। সেয়া হৈছে দ্বীনৰ নেতৃত্বৰ মৰ্যাদা, যাতে তেওঁলোক মুত্তাক্বীসকলৰ বাবে নিজৰ কথা আৰু কৰ্মত আদৰ্শ হয়; তেওঁলোকৰ কৰ্ম অনুসৰণ কৰা হয়, তেওঁলোকৰ কথাত আস্থা ৰখা হয় আৰু সৎ লোকসকলে তেওঁলোকৰ পিছে পিছে চলে। এইদৰে তেওঁলোকে আনক সঠিক পথ দেখুৱায় আৰু নিজেও সঠিক পথত থাকে।

এইটো জনা কথা যে কোনো মৰ্যাদা লাভৰ বাবে দুআ কৰাটো সেই মৰ্যাদা লাভ কৰিবলৈ যিবোৰ কাম অপৰিহাৰ্য, সেইবোৰ কামৰ বাবেও দুআ কৰা। দ্বীনৰ নেতৃত্বৰ এই মৰ্যাদা ধৈৰ্য আৰু দৃঢ় বিশ্বাসৰ অবিহনে সম্পূৰ্ণ নহয়; আল্লাহে কৈছে: «আৰু যেতিয়া তেওঁলোকে ধৈৰ্য ধৰিলে আৰু আমাৰ নিদৰ্শনসমূহৰ প্ৰতি দৃঢ় বিশ্বাসী হ’ল, তেতিয়া আমি তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰা এনে নেতা নিযুক্ত কৰিলোঁ, যিসকলে আমাৰ আদেশ অনুসৰি পথ দেখুৱাইছিল» (ছুৰা আছ-ছাজদাহ, ৩২:২৪)। গতিকে এই দুআত বহুতো সৎ কৰ্ম, আল্লাহৰ আনুগত্যত ধৈৰ্য ধৰা, তেওঁৰ অবাধ্যতা আৰু বেদনাদায়ক নিৰ্ধাৰিত ঘটনাৰ সন্মুখত ধৈৰ্য ধৰা, লগতে মানুহক দৃঢ় বিশ্বাসৰ মৰ্যাদালৈ লৈ যোৱা পূৰ্ণ জ্ঞান বিচৰা অন্তৰ্ভুক্ত।

ইয়াৰ দ্বাৰা বিপুল কল্যাণ আৰু প্ৰচুৰ দান বিচৰা হয়, আৰু ৰাছুলসকলৰ পিছত সৃষ্টিৰ সম্ভৱপৰ সৰ্বোচ্চ মৰ্যাদা লাভৰ প্ৰাৰ্থনা কৰা হয়।

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

আল্লাহৰ এই বাণী: «আৰু সেইসকল লোক, যিসকলে কয়: ‘হে আমাৰ প্ৰতিপালক! আমাৰ স্ত্ৰী আৰু সন্তান-সন্ততিৰ মাজৰ পৰা আমাৰ চকুৰ শীতলতা দান কৰা’»—ইয়াৰ অৰ্থ, তেওঁলোকে আল্লাহৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনা কৰে যাতে তেওঁলোকৰ বংশধৰসকলৰ মাজৰ পৰা এনে লোক উলিয়াই দিয়ে, যিসকলে তেওঁৰ আনুগত্য কৰে আৰু কেৱল তেওঁৰেই ইবাদত কৰে, তেওঁৰ কোনো অংশীদাৰ নাই। ইবন আব্বাছে কৈছে: তেওঁলোকে এনে লোকক বুজাইছে, যিসকলে আনুগত্যৰ কৰ্ম কৰে; তেওঁলোকৰ দ্বাৰা এই পৃথিৱী আৰু পৰকালত তেওঁলোকৰ চকু জুৰ পৰে। ইক্ৰিমাই কৈছে: তেওঁলোকে ইয়াৰ দ্বাৰা সৌন্দৰ্য বা ৰূপ-লাবণ্য বিচৰা নাছিল; বৰং তেওঁলোকে বিচাৰিছিল যে তেওঁলোক আনুগত্যশীল হওক।

এই আয়াতৰ বিষয়ে সোধাত হাছান আল-বছৰীয়ে কৈছিল: এজন মুছলিম বান্দাই নিজৰ স্ত্ৰী, ভায়েক আৰু প্ৰিয়জনক আল্লাহৰ আনুগত্য কৰা দেখাটো। আল্লাহৰ শপত! মুছলিমৰ চকুৰ বাবে ইয়াতকৈ অধিক আনন্দদায়ক আন একো নাই—যে তেওঁ নিজৰ সন্তান, নাতি-নাতিনী, ভায়েক বা প্ৰিয়জনক মহাপৰাক্ৰমশালী আল্লাহৰ অনুগত দেখে।

ইবন জুৰাইছে «আমাৰ স্ত্ৰী আৰু সন্তান-সন্ততিৰ মাজৰ পৰা আমাৰ চকুৰ শীতলতা দান কৰা» এই বাণীৰ বিষয়ে কৈছে: তেওঁলোকে যেন তোমাৰ ইবাদত কৰে, তোমাৰ ইবাদত উত্তমভাৱে সম্পন্ন কৰে আৰু আমাৰ ওপৰত অপৰাধৰ বোজা জাপি নিদিয়ে। আব্দুৰ-ৰহমান ইবন যায়দ ইবন আছলামৰ মতে, ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে: তেওঁলোকে আল্লাহৰ ওচৰত নিজৰ স্ত্ৰী আৰু সন্তান-সন্ততিৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰে, যাতে তেওঁ তেওঁলোকক ইছলামৰ পথ দেখুৱায়।

ইমাম আহমদে কৈছে: ইয়ামুৰ ইবন বিশৰে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক আব্দুল্লাহ ইবন আল-মুবাৰকে বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁক ছাফৱান ইবন আমৰে জনাইছে; তেওঁক আব্দুৰ-ৰহমান ইবন জুবাইৰ ইবন নুফাইৰে তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে তেওঁলোকে এদিন মিকদাদ ইবন আল-আছৱাদৰ ওচৰত বহি আছিল। এজন মানুহ তেওঁৰ কাষেৰে পাৰ হৈ গৈ ক’লে: «সেই দুটা চকুৰ বাবে শুভ হওক, যিয়ে আল্লাহৰ ৰাছুল (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম)-ক দেখিছিল! আমি যদি আপোনাৰ দেখা বস্তু দেখিলোঁহেঁতেন আৰু আপুনি উপস্থিত থকা ঘটনাসমূহত উপস্থিত থাকিলোঁহেঁতেন!» এই কথাত তেওঁ খঙাল হ’ল।

মই আচৰিত হ’লোঁ—তেওঁ দেখোন ভাল কথাই কৈছিল! তাৰ পাছত তেওঁ সেই মানুহজনৰ ফালে ঘূৰি ক’লে: «আল্লাহে যাক উপস্থিত হোৱাৰ পৰা বঞ্চিত কৰিছে, সেই ঘটনাত উপস্থিত থকাৰ কামনা কৰিবলৈ মানুহক কিহে প্ৰেৰণা দিয়ে? তেওঁ উপস্থিত থাকিলে কেনে আচৰণ কৰিলেহেঁতেন, সেয়া তেওঁ নাজানে। আল্লাহৰ শপত!

আল্লাহৰ ৰাছুল (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম)-ৰ সময়ত বহু লোক উপস্থিত আছিল; আল্লাহে তেওঁলোকক মুখৰ ওপৰত পেলাই জাহান্নামত নিক্ষেপ কৰিব—কাৰণ তেওঁলোকে ৰাছুলৰ আহ্বান গ্ৰহণ কৰা নাছিল আৰু তেওঁক সত্য বুলি মানি লোৱা নাছিল। নে তোমালোকে আল্লাহৰ প্ৰশংসা নকৰা যে তেওঁ তোমালোকক এনে অৱস্থাত উলিয়াই আনিলে, যেতিয়া তোমালোকে কেৱল তোমালোকৰ প্ৰতিপালককেই চিনিছিলা আৰু তোমালোকৰ নবীয়ে লৈ অহা বাৰ্তাক সত্য বুলি মানিছিলা? আনৰ জৰিয়তে তোমালোকক পৰীক্ষাৰ পৰা ৰক্ষা কৰা হৈছে।

আল্লাহে নবী (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম)-ক এনে কঠিন অৱস্থাত পঠিয়াইছিল, যি অৱস্থাত পূৰ্বৰ কোনো নবীক পঠিওৱা হোৱা নাছিল। সেই সময়ছোৱা আছিল জাহিলিয়াতৰ যুগৰ অন্তৰালৰ সময়; মানুহে মূৰ্তিপূজাতকৈ উত্তম কোনো ধৰ্ম আছে বুলি ভবা নাছিল। তাৰ পাছত তেওঁ এনে এক ফুৰকান [সত্য-মিথ্যাৰ পাৰ্থক্য নিৰ্ণায়ক বাণী] লৈ আহিল, যাৰ দ্বাৰা সত্য আৰু অসত্যৰ মাজত আৰু পিতৃ আৰু পুত্ৰৰ মাজত পাৰ্থক্য স্পষ্ট হ’ল। কেতিয়াবা কোনো মানুহে নিজৰ পিতৃ, পুত্ৰ বা ভায়েকক কাফিৰ হোৱা দেখিছিল; অথচ আল্লাহে তাৰ হৃদয়ৰ তলা ঈমানৰ বাবে খুলি দিছিল।

সি জানিছিল যে সেইজনৰ মৃত্যু হ’লে তেওঁ জাহান্নামত প্ৰৱেশ কৰিব। সেয়ে সি চকু জুৰ পেলাব নোৱাৰিছিল, কিয়নো সি জানিছিল যে তাৰ প্ৰিয়জন জাহান্নামত আছে। আল্লাহে এই কথাকেই বুজাই কৈছে: «আৰু সেইসকল লোক, যিসকলে কয়: ‘হে আমাৰ প্ৰতিপালক! আমাৰ স্ত্ৰী আৰু সন্তান-সন্ততিৰ মাজৰ পৰা আমাৰ চকুৰ শীতলতা দান কৰা’»।

এই বৰ্ণনাৰ সনদ ছহীহ, কিন্তু বুখাৰী আৰু মুছলিমে ইয়াক সংকলন কৰা নাই।

আল্লাহৰ এই বাণী: «আৰু আমাক মুত্তাক্বীসকলৰ বাবে ইমাম [আদৰ্শ] বনাই দিয়া»—ইবন আব্বাছ, হাছান, ক্বাতাদা, ছুদ্দী আৰু ৰবী ইবন আনাছৰ মতে, «আমাক এনে নেতা বনোৱা, যিসকলক কল্যাণৰ কামত অনুসৰণ কৰা হয়». আন কিছুমানে কৈছে: «কল্যাণৰ পথত পথ দেখুওৱা আৰু নিজেও সঠিক পথত থকা লোক বনোৱা»। তেওঁলোকে বিচাৰিছিল যে তেওঁলোকৰ ইবাদত তেওঁলোকৰ সন্তান আৰু বংশধৰসকলৰ ইবাদতৰ সৈতে অব্যাহত থাকক, আৰু তেওঁলোকৰ পথ-প্ৰদৰ্শনৰ উপকাৰ আনৰ মাজতো বিয়পি পৰক। তেনে হ’লে পুৰস্কাৰ অধিক আৰু পৰিণাম উত্তম হয়।

সেই কাৰণেই ছহীহ মুছলিমত আবু হুৰাইৰাৰ পৰা বৰ্ণিত হৈছে যে আল্লাহৰ ৰাছুলে (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লাম) কৈছে: «আদমৰ সন্তানৰ মৃত্যু হ’লে তাৰ কৰ্ম বন্ধ হৈ যায়, কিন্তু তিনিটা বিষয়ৰ বাহিৰে: তাৰ বাবে দুআ কৰা সৎ সন্তান, উপকাৰ লাভ কৰা জ্ঞান, অথবা চলি থকা দান-সদকা»।

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

«আৰু সেইসকল লোক, যিসকলে কয়: ‘হে আমাৰ প্ৰতিপালক! আমাৰ স্ত্ৰী আৰু সন্তান-সন্ততিৰ মাজৰ পৰা…’»—আবু আমৰ, কিছাঈ আৰু আবু বকৰে «ذُرِّيَّاتِنَا» শব্দটো আলিফ নোহোৱাকৈ পঢ়িছে; বাকীসকলে বহুবচন ৰূপত আলিফসহ পঢ়িছে।

«আমাৰ চকুৰ শীতলতা»—অৰ্থাৎ, সৎ আৰু আল্লাহভীৰু সন্তান-সন্ততি। তেওঁলোকে কয়: তেওঁলোকক সৎ কৰি দিয়া, যাতে তাৰ দ্বাৰা আমাৰ চকু জুৰ পৰে। কুৰাযীয়ে কৈছে: এজন মুমিনৰ বাবে নিজৰ স্ত্ৰী আৰু সন্তান-সন্ততিক মহাপৰাক্ৰমশালী আল্লাহৰ অনুগত হোৱা দেখাতকৈ অধিক আনন্দদায়ক একো নাই। হাছানেও এইদৰে কৈছে।

«قُرَّة» শব্দটো একবচনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, কাৰণ ই এটা মাসদাৰ [ক্ৰিয়াবাচক বিশেষ্য]। ইয়াৰ মূল অৰ্থ শীতলতা; কিয়নো আৰবসকলে গৰমত কষ্ট পায় আৰু শীতলতাত আৰাম অনুভৱ কৰে। আনন্দৰ সময়ত «চকুৰ শীতলতা» আৰু দুখৰ সময়ত «চকুৰ উত্তাপ» বুলি কোৱা হয়। কোৱা হয় যে আনন্দৰ সময়ত চকুৰ পানী ঠাণ্ডা আৰু দুখৰ সময়ত গৰম হয়।

আল-আযহাৰীৰ মতে, «চকুৰ শীতলতা»ৰ অৰ্থ হৈছে—মানুহৰ হৃদয়ে যিজনক পছন্দ কৰে, তেওঁক পোৱা; তেতিয়া তেওঁৰ চকু আন কাৰো ফালে চোৱাৰ পৰা বিৰত হৈ তৃপ্ত হয়।

«আৰু আমাক মুত্তাক্বীসকলৰ বাবে ইমাম [আদৰ্শ] বনাই দিয়া»—অৰ্থাৎ, আমাক এনেকুৱা নেতা বনোৱা, যাতে তেওঁলোকে কল্যাণৰ ক্ষেত্ৰত আমাক অনুসৰণ কৰে। ইয়াত «ইমাম»ৰ বহুবচন «আইম্মা» কোৱা হোৱা নাই; যেনেকৈ আল্লাহে কৈছে: «নিশ্চয়, আমি বিশ্বজগতসমূহৰ প্ৰতিপালকৰ ৰাছুল» (ছুৰা আশ-শুআৰা, ২৬:১৬)। আন এষাৰ মত অনুসৰি, ইয়াত বহুবচনৰ অৰ্থ বুজোৱা হৈছে; যেনেকৈ আল্লাহে কৈছে: «নিশ্চয়, তেওঁলোক মোৰ শত্ৰু» (ছুৰা আশ-শুআৰা, ২৬:৭৭), অৰ্থাৎ «শত্ৰুসকল»। সেইদৰে «আমাৰ আমিৰ এইসকল» বুলিলে «আমাৰ আমিৰসকল» বুজোৱা হয়।

আন এষাৰ মত অনুসৰি, «ইমাম» এটা মাসদাৰ, যেনে ছিয়াম আৰু কিয়াম। «আম্মা ইমামান» বুলি কোৱা হয়, যেনেকৈ «কামা কিয়ামান» [তেওঁ থিয় হ’ল] আৰু «ছামা ছিয়ামান» [তেওঁ ৰোজা ৰাখিলে] বুলি কোৱা হয়। হাছানে কৈছে: আমি মুত্তাক্বীসকলৰ অনুসৰণ কৰোঁ আৰু মুত্তাক্বীসকলেও আমাৰ অনুসৰণ কৰে। ইবন আব্বাছে কৈছে: আমাক পথ-প্ৰদৰ্শক নেতা বনোৱা; যেনেকৈ আল্লাহে কৈছে: «আমি তেওঁলোকক এনে নেতা বনাইছিলোঁ, যিসকলে আমাৰ আদেশ অনুসৰি পথ দেখুৱাইছিল» (ছুৰা আছ-ছাজদাহ, ৩২:২৪)।

আৰু আমাক বিপথগামী নেতাসকলৰ দৰে নকৰিবা; যেনেকৈ আল্লাহে কৈছে: «আৰু আমি তেওঁলোকক এনে নেতা বনাইছিলোঁ, যিসকলে জুইৰ [জাহান্নামৰ] ফালে আহ্বান কৰিছিল» (ছুৰা আল-কাছাছ, ২৮:৪১)। আন এষাৰ মত অনুসৰি, ইয়াত অৰ্থটো ওলোটা ৰূপত আহিছে: অৰ্থাৎ, মুত্তাক্বীসকলক আমাৰ বাবে ইমাম [আদৰ্শ] বনোৱা আৰু আমাক তেওঁলোকৰ অনুসৰণকাৰী তথা অনুগামী বনোৱা। এয়া মুজাহিদৰ মত।