ইব্ৰাহীমৰ দুআ আৰু বিশুদ্ধ অন্তৰ

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

«আৰু মোক সূখময় জান্নাতৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা»—অৰ্থাৎ, আল্লাহে যিসকলক জান্নাতৰ উত্তৰাধিকাৰী কৰিব, মোকো তেওঁলোকৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা। আল্লাহে তেওঁৰ দুআ কবুল কৰিলে আৰু সূখময় জান্নাতসমূহত তেওঁৰ মৰ্যাদা উন্নীত কৰিলে।

তাৰ পাছত তেওঁ (আঃ) নিজৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰত দুআ কৰিলে: «হে মোৰ ৰব্ব! মোক হিকমত দান কৰা»—অৰ্থাৎ, মোক প্ৰচুৰ জ্ঞান দিয়া, যাৰ দ্বাৰা মই বিধি-বিধান, হালাল আৰু হাৰাম জানিব পাৰোঁ আৰু মানুহৰ মাজত ন্যায়বিচাৰ কৰিব পাৰোঁ। «আৰু মোক সৎকৰ্মশীলসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা»—অৰ্থাৎ, তেওঁৰ ভাতৃ নবী আৰু ৰাছুলসকলৰ সৈতে মিলিত কৰা।

«আৰু পৰৱৰ্তীসকলৰ মাজত মোৰ বাবে সত্য-সুনাম স্থাপন কৰা»—অৰ্থাৎ, মোৰ বাবে এনে সত্য প্ৰশংসা স্থাপন কৰা, যি কালৰ শেষলৈকে অব্যাহত থাকিব। আল্লাহে তেওঁৰ দুআ কবুল কৰিলে: তেওঁক এনে জ্ঞান আৰু প্ৰজ্ঞা দিলে, যাৰ দ্বাৰা তেওঁ শ্ৰেষ্ঠ ৰাছুলসকলৰ এজন হ’ল; তেওঁক তেওঁৰ ৰাছুল ভাতৃসকলৰ সৈতে মিলিত কৰিলে; আৰু সকলো ধৰ্মাৱলম্বীৰ মাজত, সকলো সময়তে তেওঁক প্ৰিয়, গ্ৰহণযোগ্য, সন্মানিত আৰু প্ৰশংসিত কৰিলে। আল্লাহে কৈছে: «আৰু পৰৱৰ্তীসকলৰ মাজত তেওঁৰ বাবে (সুনাম) ৰাখিলোঁ। ইব্ৰাহীমৰ ওপৰত শান্তি বৰ্ষিত হওক।

এইদৰেই আমি সৎকৰ্মশীলসকলক পুৰস্কৃত কৰোঁ। নিশ্চয় তেওঁ আমাৰ মুমিন বান্দাসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল» (ছুৰা আছ-ছাফফাত, ৩৭:১০৮–১১১)।

«আৰু মোৰ পিতৃক ক্ষমা কৰা, নিশ্চয় তেওঁ পথভ্ৰষ্টসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল»—এই দুআ তেওঁ পিতৃক দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতিৰ কাৰণে কৰিছিল: «মই মোৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰত তোমাৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিম। নিশ্চয় তেওঁ মোৰ প্ৰতি অতি অনুগ্ৰহশীল»। আল্লাহে কৈছে: «ইব্ৰাহীমে তেওঁৰ পিতৃৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰাটো কেৱল তেওঁক দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতিৰ কাৰণেহে আছিল। কিন্তু যেতিয়া তেওঁৰ বাবে স্পষ্ট হ’ল যে তেওঁ আল্লাহৰ শত্ৰু, তেতিয়া তেওঁ তেওঁৰ পৰা সম্পৰ্কচ্ছেদ কৰিলে।

নিশ্চয় ইব্ৰাহীম আছিল অত্যন্ত কোমলচিত্ত আৰু সহনশীল» (ছুৰা আত-তাওবা, ৯:১১৪)।

«যিদিনা ধন-সম্পদ আৰু সন্তান-সন্ততি কোনো কামত নাহিব; কেৱল সেইজনৰ বাহিৰে, যিজনে আল্লাহৰ ওচৰলৈ বিশুদ্ধ অন্তৰ লৈ আহিব»—এই বিশুদ্ধ অন্তৰেই আল্লাহৰ ওচৰত উপকাৰ কৰিব; ইয়াৰ দ্বাৰাই শাস্তিৰ পৰা মুক্তি পোৱা যায় আৰু মহাপুৰস্কাৰৰ অধিকাৰী হোৱা যায়। বিশুদ্ধ অন্তৰ হৈছে সেই অন্তৰ, যি শ্বিৰ্ক, সন্দেহ, বেয়াৰ প্ৰতি আসক্তি, বিদআত আৰু পাপত অটল হৈ থকাৰ পৰা নিৰাপদ। এইবোৰৰ পৰা নিৰাপদ হোৱাৰ অৰ্থ হৈছে ইয়াৰ বিপৰীত গুণসমূহেৰে সজ্জিত হোৱা—ইখলাছ, জ্ঞান, নিশ্চিত বিশ্বাস, সৎকৰ্মৰ প্ৰতি ভালপোৱা আৰু অন্তৰত তাক সুন্দৰ বুলি গণ্য কৰা। লগতে তাৰ ইচ্ছা আৰু ভালপোৱা আল্লাহৰ ভালপোৱাৰ অনুগামী হ’ব, আৰু তাৰ কামনা আল্লাহৰ পৰা অহা বিধানৰ অনুগামী হ’ব।

«আৰু যিদিনা তেওঁলোকক পুনৰুত্থিত কৰা হ’ব, সেইদিনা মোক লাঞ্ছিত নকৰিবা»—অৰ্থাৎ, কিছুমান পাপৰ বাবে ভৰ্ৎসনা, শাস্তি আৰু অপমানৰ সন্মুখীন নকৰিবা; বৰং সেইদিনা মোক সৌভাগ্যৱান কৰিবা।

«যিদিনা ধন-সম্পদ আৰু সন্তান-সন্ততি কোনো কামত নাহিব; কেৱল সেইজনৰ বাহিৰে, যিজনে আল্লাহৰ ওচৰলৈ বিশুদ্ধ অন্তৰ লৈ আহিব»—এই বিশুদ্ধ অন্তৰেই আল্লাহৰ ওচৰত উপকাৰ কৰিব; ইয়াৰ দ্বাৰাই শাস্তিৰ পৰা মুক্তি পোৱা যায় আৰু মহাপুৰস্কাৰৰ অধিকাৰী হোৱা যায়।

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

«আৰু মোক সূখময় জান্নাতৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা»—অৰ্থাৎ, পৃথিৱীত মোৰ মৃত্যুৰ পাছতো মোৰ সুনাম-সুখ্যাতি অক্ষুণ্ণ ৰাখি আৰু আখিৰাতত মোক সূখময় জান্নাতৰ উত্তৰাধিকাৰী কৰি মোক অনুগ্ৰহ কৰা।

সেইবাবেই তেওঁ ক’লে: «কেৱল সেইজনৰ বাহিৰে, যিজনে আল্লাহৰ ওচৰলৈ বিশুদ্ধ অন্তৰ লৈ আহিব»—অৰ্থাৎ, কলুষতা আৰু শ্বিৰ্কৰ পৰা নিৰাপদ অন্তৰ। মুহাম্মদ ইবন ছীৰীনে কৈছে: বিশুদ্ধ অন্তৰ হৈছে এই জ্ঞান থকা যে আল্লাহ সত্য, কিয়ামতৰ সময় অহাটো নিশ্চিত আৰু আল্লাহে কবৰৰ ভিতৰত থকা লোকসকলক পুনৰুত্থিত কৰিব। ইবন আব্বাছে কৈছে: «যিজনে আল্লাহৰ ওচৰলৈ বিশুদ্ধ অন্তৰ লৈ আহিব»—অৰ্থাৎ, তেওঁ জীৱিত অৱস্থাত «লা ইলাহা ইল্লাল্লাহ»ৰ সাক্ষ্য দিয়ে। মুজাহিদ, হাছান আৰু আনসকলে কৈছে: «বিশুদ্ধ অন্তৰ»ৰ অৰ্থ হৈছে শ্বিৰ্কৰ পৰা নিৰাপদ অন্তৰ।

ছাঈদ ইবন আল-মুছাইয়্যিবে কৈছে: বিশুদ্ধ অন্তৰ হৈছে সুস্থ অন্তৰ; সেয়া মুমিনৰ অন্তৰ, কিয়নো মুনাফিকৰ অন্তৰ ৰোগগ্ৰস্ত। আল্লাহে কৈছে: «তেওঁলোকৰ অন্তৰত ৰোগ আছে» (ছুৰা আল-বাকাৰা, ২:১০)। আবু উছমান আন-নাইছাবুৰীয়ে কৈছে: সেয়া হৈছে বিদআতৰ পৰা মুক্ত আৰু ছুন্নাহৰ ওপৰত প্ৰশান্ত অন্তৰ।

«যিদিনা ধন-সম্পদ আৰু সন্তান-সন্ততি কোনো কামত নাহিব»—অৰ্থাৎ, আল্লাহৰ শাস্তিৰ পৰা মানুহক তেওঁৰ ধন-সম্পদে ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰিব, যদিও তেওঁ পৃথিৱীভৰ সোণ মুক্তিপণ হিচাপে দিয়ে; আৰু সন্তান-সন্ততিও নহয়, যদিও তেওঁ পৃথিৱীৰ সকলোকে মুক্তিপণ হিচাপে দিয়ে। সেইদিনা কেৱল আল্লাহৰ প্ৰতি ঈমান, তেওঁৰ বাবে দ্বীনক একান্ত কৰা আৰু শ্বিৰ্কৰ পৰা সম্পৰ্কচ্ছেদ কৰাটোৱেহে উপকাৰ কৰিব। সেইবাবেই তেওঁ ক’লে: «কেৱল সেইজনৰ বাহিৰে, যিজনে আল্লাহৰ ওচৰলৈ বিশুদ্ধ অন্তৰ লৈ আহিব»—অৰ্থাৎ, কলুষতা আৰু শ্বিৰ্কৰ পৰা নিৰাপদ অন্তৰ।

মুহাম্মদ ইবন ছীৰীনে কৈছে: বিশুদ্ধ অন্তৰ হৈছে এই জ্ঞান থকা যে আল্লাহ সত্য, কিয়ামতৰ সময় অহাটো নিশ্চিত আৰু আল্লাহে কবৰৰ ভিতৰত থকা লোকসকলক পুনৰুত্থিত কৰিব।

«আৰু যিদিনা তেওঁলোকক পুনৰুত্থিত কৰা হ’ব, সেইদিনা মোক লাঞ্ছিত নকৰিবা»—অৰ্থাৎ, কিয়ামতৰ দিনা, যিদিনা প্ৰথমৰ পৰা শেষলৈকে সকলো সৃষ্টিক পুনৰুত্থিত কৰা হ’ব, সেইদিনা মোক লাঞ্ছনাৰ পৰা ৰক্ষা কৰা। আল-বুখাৰীয়ে «আৰু যিদিনা তেওঁলোকক পুনৰুত্থিত কৰা হ’ব, সেইদিনা মোক লাঞ্ছিত নকৰিবা» এই আয়াতৰ ব্যাখ্যাত কৈছে: ইব্ৰাহীম ইবন ত্বাহমানে ইবন আবি যি’বৰ পৰা, তেওঁ ছাঈদ ইবন আবি ছাঈদ আল-মাকবুৰীৰ পৰা, তেওঁ তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা, তেওঁ আবু হুৰাইৰা (ৰাঃ)-ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে ৰাছুলুল্লাহ (ছাঃ)-এ কৈছে: «ইব্ৰাহীমে কিয়ামতৰ দিনা তেওঁৰ পিতৃক দেখিব; তেওঁৰ গাত ধূলি আৰু কালি থাকিব»।

ইছমাঈলে আমাক বৰ্ণনা কৰিছে; তেওঁ কৈছে, মোৰ ভায়েকে ইবন আবি যি’বৰ পৰা, তেওঁ ছাঈদ আল-মাকবুৰীৰ পৰা, তেওঁ আবু হুৰাইৰা (ৰাঃ)-ৰ পৰা, নবী (ছাঃ)-ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে: «ইব্ৰাহীমে তেওঁৰ পিতৃক লগ পাব আৰু ক’ব: ‘হে মোৰ প্ৰতিপালক! তুমি মোক প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিলা যে মোক পুনৰুত্থানৰ দিনা লাঞ্ছিত নকৰিবা।’ আল্লাহে ক’ব: ‘নিশ্চয় মই কাফিৰসকলৰ বাবে জান্নাত হাৰাম কৰিছোঁ।’» আল-বুখাৰীয়ে এই আয়াতৰ ব্যাখ্যাত এইদৰে বৰ্ণনা কৰিছে।

নবীসকলৰ বিৱৰণী সম্পৰ্কীয় অধ্যায়ত তেওঁ একেটা সনদেৰে আৰু এককভাৱে এই হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে; তাত শব্দবোৰ হৈছে: «কিয়ামতৰ দিনা ইব্ৰাহীমে তেওঁৰ পিতৃ আযৰক লগ পাব। আযৰৰ মুখত কালি আৰু ধূলি থাকিব। ইব্ৰাহীমে তেওঁক ক’ব: ‘মই তোমাক মোৰ অবাধ্য নহ’বলৈ কোৱা নাছিলোঁনে?’ তেওঁৰ পিতৃয়ে ক’ব: ‘আজি মই তোমাৰ অবাধ্য নহওঁ।’

তেতিয়া ইব্ৰাহীমে ক’ব: ‘হে মোৰ প্ৰতিপালক! তুমি মোক প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিলা যে মোক পুনৰুত্থানৰ দিনা লাঞ্ছিত নকৰিবা। মোৰ পিতৃৰ অৱস্থাতকৈ অধিক লাঞ্ছনাৰ কথা আৰু কি হ’ব পাৰে?’ আল্লাহে ক’ব: ‘নিশ্চয় মই কাফিৰসকলৰ বাবে জান্নাত হাৰাম কৰিছোঁ।’

তাৰ পাছত কোৱা হ’ব: ‘হে ইব্ৰাহীম! তোমাৰ ভৰিৰ তলত কি আছে চোৱা।’ তেওঁ তললৈ চাই দেখিব যে সেয়া এটা জন্তু, মল-মূত্ৰৰে লেতেৰা। তাৰ পিছত তাৰ ঠেংকেইখন ধৰি তাক জুইত পেলাই দিয়া হ’ব।’»

আবু আবদুৰ-ৰহমান আন-নাছায়ীয়ে তেওঁৰ «আছ-ছুনান আল-কুবৰা»ৰ তাফছীৰ অধ্যায়ত «আৰু যিদিনা তেওঁলোকক পুনৰুত্থিত কৰা হ’ব, সেইদিনা মোক লাঞ্ছিত নকৰিবা» আয়াতৰ অধীনত কৈছে: আহমদ ইবন হাফছ ইবন আব্দুল্লাহে আমাক জনাইছে; তেওঁ কৈছে, মোৰ পিতৃয়ে মোক জনাইছে; তেওঁ কৈছে, ইব্ৰাহীম ইবন ত্বাহমানে মুহাম্মদ ইবন আব্দুৰ-ৰহমানৰ পৰা, তেওঁ ছাঈদ ইবন আবি ছাঈদ আল-মাকবুৰীৰ পৰা, তেওঁ তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা, তেওঁ আবু হুৰাইৰা (ৰাঃ)-ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে ৰাছুলুল্লাহ (ছাঃ)-এ কৈছে: «ইব্ৰাহীমে কিয়ামতৰ দিনা তেওঁৰ পিতৃক দেখিব; তেওঁৰ গাত ধূলি আৰু কালি থাকিব। তেওঁ ক’ব: ‘মই তোমাক এই কামৰ পৰা নিষেধ কৰা নাছিলোঁনে? তথাপি তুমি মোৰ অবাধ্য হ’লা।’

তেওঁ ক’ব: ‘কিন্তু আজি মই তোমাৰ এবাৰো অবাধ্য নহওঁ।’ তেওঁ ক’ব: ‘হে মোৰ প্ৰতিপালক! তুমি মোক প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিলা যে মোক পুনৰুত্থানৰ দিনা লাঞ্ছিত নকৰিবা। যদি তুমি মোৰ পিতৃক লাঞ্ছিত কৰা, তেন্তে ইয়াতকৈ অধিক দূৰৱৰ্তী লাঞ্ছনা আৰু কি হ’ব পাৰে?’

আল্লাহে ক’ব: ‘নিশ্চয় মই জান্নাত কাফিৰসকলৰ বাবে হাৰাম কৰিছোঁ।’ তাৰ পিছত তেওঁক [ইব্ৰাহীমৰ পৰা] আঁতৰাই নিয়া হ’ব। আল্লাহে ক’ব: ‘হে ইব্ৰাহীম! তোমাৰ পিতৃ ক’ত?’ তেওঁ ক’ব: ‘তুমিয়েই তেওঁক মোৰ পৰা লৈ গ’লা।’ আল্লাহে ক’ব: ‘তোমাৰ তললৈ চোৱা।’

তেওঁ তললৈ চাই দেখিব এটা হায়েনাৰ মতা জন্তু নিজৰ মল-মূত্ৰত বাগৰি আছে। তাৰ পিছত তাৰ ঠেংকেইখন ধৰি তাক জুইত পেলোৱা হ’ব।’» এই সনদ অস্বাভাৱিক আৰু ইয়াত আপত্তিকৰ দিশ আছে। «যীখ» হৈছে হায়েনাৰ মতা জন্তু। ইয়াৰ অৰ্থ এই যে আযৰক মল-মূত্ৰৰে লেতেৰা যীখৰ ৰূপত পৰিণত কৰা হ’ব আৰু সেই অৱস্থাতে তাক জুইত পেলোৱা হ’ব।

আল-বাজ্জাৰে এই হাদীছ হাম্মাদ ইবন ছালামাৰ পৰা, তেওঁ আইয়ুবৰ পৰা, তেওঁ মুহাম্মদ ইবন ছীৰীনৰ পৰা, তেওঁ আবু হুৰাইৰা (ৰাঃ)-ৰ পৰা, নবী (ছাঃ)-ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে; এই বৰ্ণনাতো অস্বাভাৱিকতা আছে। তেওঁ ইয়াক কাতাদাৰ পৰা, তেওঁ জাফৰ ইবন আব্দুল-গাফিৰৰ পৰা, তেওঁ আবু ছাঈদৰ পৰা, নবী (ছাঃ)-ৰ পৰা, একে অৰ্থৰ সৈতে বৰ্ণনা কৰিছে।

এইটো হৈছে ইব্ৰাহীম (আঃ)-ৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰত হিকমত বিচৰা দুআ। ইবন আব্বাছে কৈছে: ইয়াৰ অৰ্থ জ্ঞান। ইকৰিমাই কৈছে: বুদ্ধি। মুজাহিদে কৈছে: কোৰআন। ছুদ্দীয়ে কৈছে: নবুওৱত। «আৰু মোক সৎকৰ্মশীলসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা»—অৰ্থাৎ, পৃথিৱী আৰু আখিৰাতত মোক সৎকৰ্মশীলসকলৰ সৈতে ৰাখা।

যেনেকৈ মৃত্যুৰ সময়ত নবী (ছাঃ)-এ কৈছিল: «হে আল্লাহ! আমাক মুছলিম হিচাপে জীয়াই ৰাখা, মুছলিম হিচাপে মৃত্যু দিয়া, আৰু লাঞ্ছিত বা ধৰ্ম পৰিৱৰ্তনকাৰী নোহোৱাকৈ আমাক সৎকৰ্মশীলসকলৰ সৈতে মিলিত কৰা। হে আল্লাহ! সৰ্বোচ্চ সংগী»—তেওঁ এই কথা তিনিবাৰ কৈছিল। দুআ সম্পৰ্কীয় হাদীছত এইদৰে আহিছে।

«আৰু পৰৱৰ্তীসকলৰ মাজত মোৰ বাবে সত্য-সুনাম স্থাপন কৰা»—অৰ্থাৎ, মোৰ মৃত্যুৰ পাছত মোৰ বাবে ভাল স্মৃতি ৰাখা, যাতে মোৰ নাম সৎভাৱে স্মৰণ কৰা হয় আৰু কল্যাণৰ ক্ষেত্ৰত মোৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰা হয়। আল্লাহে কৈছে: «আৰু পৰৱৰ্তীসকলৰ মাজত তেওঁৰ বাবে (সুনাম) ৰাখিলোঁ। ইব্ৰাহীমৰ ওপৰত শান্তি বৰ্ষিত হওক। এইদৰেই আমি সৎকৰ্মশীলসকলক পুৰস্কৃত কৰোঁ» (ছুৰা আছ-ছাফফাত, ৩৭:১০৮–১১০)।

মুজাহিদ আৰু কাতাদাই কৈছে: «পৰৱৰ্তীসকলৰ মাজত মোৰ বাবে সত্য-সুনাম স্থাপন কৰা»ৰ অৰ্থ হৈছে উত্তম প্ৰশংসা। মুজাহিদে কৈছে, ইয়াৰ অৰ্থ আল্লাহৰ এই বাণীৰ দৰে: «আৰু আমি তেওঁক পৃথিৱীত তেওঁৰ প্ৰতিদান দিলোঁ; আৰু আখিৰাতত তেওঁ নিশ্চয় সৎকৰ্মশীলসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত» (ছুৰা আল-আনকাবূত, ২৯:২৭), আৰু: «আৰু আমি তেওঁক পৃথিৱীত কল্যাণ দান কৰিলোঁ; আৰু আখিৰাতত তেওঁ নিশ্চয় সৎকৰ্মশীলসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত» (ছুৰা আন-নাহল, ১৬:১২২)। লাইছ ইবন আবি ছুলাইমে কৈছে: প্ৰতিটো ধৰ্মাৱলম্বীয়ে তেওঁক ভাল পায় আৰু তেওঁৰ প্ৰতি আনুগত্য প্ৰকাশ কৰে। ইকৰিমায়ো এইদৰে কৈছে।

«আৰু মোৰ পিতৃক ক্ষমা কৰা, নিশ্চয় তেওঁ পথভ্ৰষ্টসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল»—এই কথা তেওঁৰ এই দুআৰ দৰেই: «হে আমাৰ প্ৰতিপালক! মোক আৰু মোৰ পিতৃ-মাতৃক ক্ষমা কৰা» (ছুৰা ইব্ৰাহীম, ১৪:৪১)। এইটো সেই বিষয়ৰ অন্তৰ্ভুক্ত, যাৰ পৰা ইব্ৰাহীম (আঃ) পাছত উভতি আহিছিল। আল্লাহে কৈছে: «ইব্ৰাহীমে তেওঁৰ পিতৃৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰাটো কেৱল তেওঁক দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতিৰ কাৰণেহে আছিল।

কিন্তু যেতিয়া তেওঁৰ বাবে স্পষ্ট হ’ল যে তেওঁ আল্লাহৰ শত্ৰু, তেতিয়া তেওঁ তেওঁৰ পৰা সম্পৰ্কচ্ছেদ কৰিলে। নিশ্চয় ইব্ৰাহীম আছিল অত্যন্ত কোমলচিত্ত আৰু সহনশীল» (ছুৰা আত-তাওবা, ৯:১১৪)। আল্লাহে পিতৃৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰাৰ বিষয়ত অনুসৰণৰ পথ বন্ধ কৰি দিছে। তেওঁ কৈছে: «ইব্ৰাহীম আৰু তেওঁৰ সৈতে থকা লোকসকলৰ মাজত তোমালোকৰ বাবে অৱশ্যেই উত্তম আদৰ্শ আছে।

তেওঁলোকে নিজৰ সম্প্ৰদায়ক কৈছিল: ‘তোমালোকৰ পৰা আৰু আল্লাহৰ বাহিৰে তোমালোকে যিবোৰৰ ইবাদত কৰা, তাৰ পৰা আমি সম্পৰ্কমুক্ত। আমি তোমালোকক অস্বীকাৰ কৰোঁ; আৰু তোমালোকে একমাত্ৰ আল্লাহৰ ওপৰত ঈমান ননা পৰ্যন্ত আমাৰ আৰু তোমালোকৰ মাজত চিৰকালৰ বাবে শত্ৰুতা আৰু বিদ্বেষ প্ৰকাশ পাই থাকিব।’ কিন্তু ইব্ৰাহীমে তেওঁৰ পিতৃক কোৱা এই কথাটো ব্যতিক্ৰম: ‘মই নিশ্চয় তোমাৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰিম; আৰু আল্লাহৰ পৰা তোমাৰ বাবে কোনো বস্তু লাভ কৰোৱাৰ ক্ষমতা মোৰ নাই’» (ছুৰা আল-মুমতাহিনা, ৬০:৪)।

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

«হে মোৰ ৰব্ব! মোক হিকমত দান কৰা»—ইবন আব্বাছে কৈছে: ইয়াৰ অৰ্থ আল্লাহৰ সীমা আৰু তেওঁৰ বিধি-বিধানৰ জ্ঞান। মুকাতিলে কৈছে: বুজ-শক্তি আৰু জ্ঞান। কালবীয়ে কৈছে: নবুওৱত। «আৰু মোক সৎকৰ্মশীলসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা»—অৰ্থাৎ, মৰ্যাদা আৰু পদমৰ্যাদাত মোৰ পূৰ্বৱৰ্তী নবীসকলৰ সৈতে মোক মিলিত কৰা।

«আৰু পৰৱৰ্তীসকলৰ মাজত মোৰ বাবে সত্য-সুনাম স্থাপন কৰা»—অৰ্থাৎ, উত্তম প্ৰশংসা, সুন্দৰ স্মৃতি আৰু মোৰ পাছত অহা জাতিসমূহৰ মাজত সৰ্বজনগ্ৰাহ্যতা দান কৰা। আল্লাহে তেওঁক এইটো দিলে; সেইবাবে সকলো ধৰ্মাৱলম্বীয়ে তেওঁক ভাল পায় আৰু তেওঁৰ প্ৰশংসা কৰে। আল-কুতাইবীয়ে কৈছে: «জিভা» শব্দটো ৰূপক অৰ্থত «কথা»ৰ ঠাইত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে, কিয়নো কথা জিভাৰ দ্বাৰা প্ৰকাশ পায়।

«আৰু মোক সূখময় জান্নাতৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা»—অৰ্থাৎ, যিসকলক তুমি সূখময় জান্নাত প্ৰদান কৰিবা, তেওঁলোকৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা।

«আৰু যিদিনা তেওঁলোকক পুনৰুত্থিত কৰা হ’ব, সেইদিনা মোক লাঞ্ছিত নকৰিবা»—অৰ্থাৎ, মোক অপমানিত নকৰিবা আৰু মোৰ দোষ প্ৰকাশ নকৰিবা। «যিদিনা ধন-সম্পদ আৰু সন্তান-সন্ততি কোনো কামত নাহিব»।

«আৰু মোৰ পিতৃক ক্ষমা কৰা, নিশ্চয় তেওঁ পথভ্ৰষ্টসকলৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল»—তেওঁ এই কথা তেতিয়া কৈছিল, যেতিয়ালৈকে তেওঁৰ বাবে স্পষ্ট হোৱা নাছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আল্লাহৰ শত্ৰু। ছুৰা আত-তাওবাত ইয়াৰ উল্লেখ আগতে কৰা হৈছে।

«কেৱল সেইজনৰ বাহিৰে, যিজনে আল্লাহৰ ওচৰলৈ বিশুদ্ধ অন্তৰ লৈ আহিব»—অৰ্থাৎ, শ্বিৰ্ক আৰু সন্দেহৰ পৰা মুক্ত অন্তৰ। কিন্তু পাপৰ পৰা কোনেও সম্পূৰ্ণ নিৰাপদ নহয়। অধিকাংশ মুফাচ্ছিৰৰ মত এয়াই। ছাঈদ ইবন আল-মুছাইয়্যিবে কৈছে: বিশুদ্ধ অন্তৰ হৈছে সুস্থ অন্তৰ; সেয়া মুমিনৰ অন্তৰ, কিয়নো কাফিৰ আৰু মুনাফিকৰ অন্তৰ ৰোগগ্ৰস্ত।

আল্লাহে কৈছে: «তেওঁলোকৰ অন্তৰত ৰোগ আছে» (ছুৰা আল-বাকাৰা, ২:১০)। ইবন উছমান আন-নাইছাবুৰীয়ে কৈছে: সেয়া হৈছে বিদআতৰ পৰা মুক্ত আৰু ছুন্নাহৰ ওপৰত প্ৰশান্ত অন্তৰ।