ఇబ్రాహీం చేసిన సమగ్ర ప్రార్థన

షేఖ్ అబ్దుర్రహ్మాన్ అస్సాదీ తఫ్సీర్

«సర్వసుఖాల స్వర్గానికి వారసులలో నన్ను చేర్చు» అంటే, అల్లాహ్ వారికి వారసత్వంగా ఇచ్చే స్వర్గవాసులలో నన్ను చేర్చు అని అర్థం. అల్లాహ్ ఆయన ప్రార్థనను స్వీకరించి, సర్వసుఖాల స్వర్గాలలో ఆయన స్థానాన్ని ఉన్నతం చేశాడు.

తరువాత ఆయన (అలైహిస్సలాం) తన ప్రభువును ఇలా ప్రార్థించాడు: «నా ప్రభూ! నాకు వివేకాన్ని ప్రసాదించు» అంటే, ఆదేశాలు, హలాల్ మరియు హరామ్ విషయాలను తెలుసుకొని, ప్రజల మధ్య తీర్పు చెప్పగలిగే విస్తారమైన జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించు. «నన్ను సత్పురుషులతో కలుపు» అంటే, తన సోదరులైన ప్రవక్తలు మరియు సందేశహరులతో కలుపు.

«తరువాతి తరాలలో నాకు మంచి పేరును ప్రసాదించు» అంటే, కాలం చివరి వరకు నిలిచిపోయే నిజమైన ప్రశంసను నాకు కలిగించు. అల్లాహ్ ఆయన ప్రార్థనను స్వీకరించాడు. ఆయనకు జ్ఞానాన్ని, వివేకాన్ని ప్రసాదించి, ఆయనను ఉత్తమ సందేశహరులలో ఒకరిగా చేశాడు; ఆయనను తన సందేశహరుల సోదరులతో కలిపాడు. అన్ని మతాలవారిలోనూ, అన్ని కాలాల్లోనూ ఆయనను ప్రేమింపబడే, ఆమోదింపబడే, గౌరవింపబడే, ప్రశంసింపబడే వ్యక్తిగా చేశాడు.

అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: «తరువాతి తరాలలో ఆయనకు మంచి పేరు మిగిల్చాము. ఇబ్రాహీంపై శాంతి కలుగుగాక! ఈ విధంగానే మేము సత్కార్యాలు చేసేవారికి ప్రతిఫలమిస్తాము. నిశ్చయంగా, ఆయన మా విశ్వసించే దాసులలో ఒకడు».

«నా తండ్రిని క్షమించు, నిశ్చయంగా అతడు మార్గభ్రష్టులలోని వాడు» అని ఆయన చేసిన ప్రార్థన, తన తండ్రితో, «నా ప్రభువును నీ కోసం క్షమాపణ కోరుతాను. నిశ్చయంగా, ఆయన నాపట్ల ఎంతో దయగలవాడు» అని ఇచ్చిన వాగ్దానం కారణంగా ఉంది. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: «ఇబ్రాహీం తన తండ్రి కోసం క్షమాపణ కోరడం, అతనికి చేసిన వాగ్దానం కారణంగానే. అయితే అతడు అల్లాహ్‌కు శత్రువని ఆయనకు స్పష్టమైనప్పుడు, అతని నుండి ఆయన విరక్తి చెందాడు. నిశ్చయంగా, ఇబ్రాహీం ఎంతో వేడుకొనేవాడు, సహనశీలి».

«ఆ రోజున సంపదగానీ, సంతానంగానీ ప్రయోజనం చేకూర్చవు. అయితే నిర్మలమైన హృదయంతో అల్లాహ్ వద్దకు వచ్చేవాడు మాత్రం మినహాయింపు» — అటువంటి హృదయమే అల్లాహ్ సమక్షంలో ప్రయోజనం చేకూర్చేది; దాని ద్వారానే శిక్ష నుండి రక్షణ పొందగలడు, గొప్ప ప్రతిఫలానికి అర్హుడవుతాడు. నిర్మలమైన హృదయం అంటే బహుదైవారాధన, సందేహం, చెడును ప్రేమించడం, బిద్‌అత్‌ (ధర్మంలో కొత్తగా ప్రవేశపెట్టిన ఆచారం) మరియు పాపాలపై పట్టుదల నుండి పరిశుద్ధమైన హృదయం.

ఇవన్నిటి నుండి విముక్తి కలిగి ఉండటం వల్ల, దానికి విరుద్ధమైన లక్షణాలు కూడా దానిలో ఉంటాయి: అల్లాహ్‌ కోసం మాత్రమే ఆచరణను అంకితం చేయడం, జ్ఞానం, నిశ్చయ విశ్వాసం, మంచిని ప్రేమించి దాన్ని హృదయంలో అందంగా భావించడం; తన కోరికలు, ప్రేమలను అల్లాహ్‌ ప్రేమకు అనుగుణంగా ఉంచడం, తన అభిరుచిని అల్లాహ్‌ నుండి వచ్చిన దానికి లోబరచడం.

«వారు తిరిగి బ్రతికింపబడే రోజున నన్ను అవమానానికి గురిచేయకు» అంటే, కొన్ని పాపాల విషయంలో నిందించడం, వాటికి శిక్షించడం లేదా వాటిని బయటపెట్టి అవమానించడం ద్వారా నన్ను అవమానించకు; బదులుగా ఆ రోజున నన్ను సంతోషపరచు.

«ఆ రోజున సంపదగానీ, సంతానంగానీ ప్రయోజనం చేకూర్చవు. అయితే నిర్మలమైన హృదయంతో అల్లాహ్ వద్దకు వచ్చేవాడు మాత్రం మినహాయింపు» — అటువంటి హృదయమే అల్లాహ్ సమక్షంలో ప్రయోజనం చేకూర్చేది; దాని ద్వారానే శిక్ష నుండి రక్షణ పొంది, గొప్ప ప్రతిఫలానికి అర్హుడవుతాడు.

ఇమామ్ ఇబ్న్ కసీర్ తఫ్సీర్

«సర్వసుఖాల స్వర్గానికి వారసులలో నన్ను చేర్చు» అన్న అల్లాహ్‌ వాక్యానికి అర్థం: ఇహలోకంలో నా తరువాత మంచి ప్రస్తావన నిలిచేలా చేసి, పరలోకంలో సర్వసుఖాల స్వర్గానికి వారసులలో నన్ను చేర్చి నాపై అనుగ్రహించు.

అందుకే ఆయన ఇలా అన్నాడు: «నిర్మలమైన హృదయంతో వచ్చేవాడు తప్ప». అంటే, మలినాల నుండి, బహుదైవారాధన నుండి పరిశుద్ధమైన హృదయం కలిగినవాడు. ముహమ్మద్ ఇబ్ను సీరీన్ ఇలా అన్నారు: «నిర్మలమైన హృదయం అంటే అల్లాహ్ సత్యమని, అంతిమ ఘడియ సందేహం లేకుండా రానున్నదని, సమాధులలో ఉన్నవారిని అల్లాహ్ తిరిగి లేపుతాడని తెలుసుకోవడం». ఇబ్ను అబ్బాస్ ఇలా అన్నారు: «నిర్మలమైన హృదయంతో వచ్చేవాడు» అంటే, «అల్లాహ్ తప్ప ఆరాధ్యుడు లేడు» అని సాక్ష్యమిచ్చే జీవహృదయం కలవాడు.

ముజాహిద్, హసన్ మరియు ఇతరులు, «నిర్మలమైన హృదయంతో» అంటే బహుదైవారాధన నుండి పరిశుద్ధమైన హృదయం అని అన్నారు. సయీద్ ఇబ్ను అల్‌ ముసయ్యబ్ ఇలా అన్నారు: నిర్మలమైన హృదయం అంటే ఆరోగ్యమైన హృదయం; అది విశ్వాసి హృదయం. ఎందుకంటే, కపటవిశ్వాసి హృదయం రోగగ్రస్తమైనది. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: «వారి హృదయాలలో వ్యాధి ఉంది» (అల్‌ బఖరా, 2:10).

అబూ ఉథ్మాన్ అన్‌ నైసాబూరీ ఇలా అన్నారు: అది బిద్‌అత్‌ నుండి ఖాళీగా ఉండి, సున్నత్‌ పట్ల ప్రశాంతత కలిగిన హృదయం.

«ఆ రోజున సంపదగానీ, సంతానంగానీ ప్రయోజనం చేకూర్చవు» అన్న వాక్యానికి అర్థం: ఒక వ్యక్తి భూమి నిండా బంగారాన్ని పరిహారంగా ఇచ్చినా అతని సంపద అల్లాహ్‌ శిక్ష నుండి అతనిని కాపాడదు. «సంతానం కూడా ప్రయోజనం చేకూర్చదు» అంటే, భూమిపై ఉన్న వారందరినీ పరిహారంగా సమర్పించినా ప్రయోజనం ఉండదు. ఆ రోజున అల్లాహ్‌పై విశ్వాసం, ఆయనకే ధర్మాన్ని ప్రత్యేకంగా అంకితం చేయడం, బహుదైవారాధనను త్యజించడం తప్ప మరేదీ ప్రయోజనం చేకూర్చదు. అందుకే ఆయన ఇలా అన్నాడు: «నిర్మలమైన హృదయంతో అల్లాహ్ వద్దకు వచ్చేవాడు తప్ప» — అంటే, మలినాల నుండి, బహుదైవారాధన నుండి పరిశుద్ధమైన హృదయంతో వచ్చేవాడు.

ముహమ్మద్ ఇబ్ను సీరీన్ ఇలా అన్నారు: «నిర్మలమైన హృదయం అంటే అల్లాహ్ సత్యమని, అంతిమ ఘడియ సందేహం లేకుండా రానున్నదని, సమాధులలో ఉన్నవారిని అల్లాహ్ తిరిగి లేపుతాడని తెలుసుకోవడం».

«వారు తిరిగి బ్రతికింపబడే రోజున నన్ను అవమానానికి గురిచేయకు» అంటే, సృష్టిలోని మొదటి వారినీ చివరి వారినీ అల్లాహ్ తిరిగి లేపే పునరుత్థాన దినాన అవమానం నుండి నన్ను కాపాడు. ఈ వాక్యానికి సంబంధించి ఇమామ్ అల్‌ బుఖారీ ఇలా పేర్కొన్నారు: ఇబ్రాహీం ఇబ్ను తహ్మాన్, ఇబ్ను అబీ ధిబ్ ద్వారా, సయీద్ ఇబ్ను అబీ సయీద్ అల్‌ మక్బురీ ద్వారా, ఆయన తండ్రి ద్వారా, అబూ హురైరా (రదియల్లాహు అన్హు) ద్వారా, ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారని ఉల్లేఖించారు: «ఇబ్రాహీం పునరుత్థాన దినాన తన తండ్రిని చూస్తాడు; అతని మీద దుమ్ము, మలినం ఉంటాయి».

ఇస్మాయీల్ మాకు తెలిపాడు; నా సోదరుడు మాకు తెలిపాడు; ఆయన ఇబ్ను అబీ ధిబ్ ద్వారా, సయీద్ అల్‌ మక్బురీ ద్వారా, అబూ హురైరా ద్వారా, ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారని ఉల్లేఖించారు: «ఇబ్రాహీం తన తండ్రిని కలుసుకొని, “నా ప్రభూ! పునరుత్థాన దినాన నన్ను అవమానించనని నీవు నాకు వాగ్దానం చేశావు” అని అంటాడు. అల్లాహ్, “నేను అవిశ్వాసులకు స్వర్గాన్ని నిషేధించాను” అని అంటాడు». అల్‌ బుఖారీ ఈ హదీసును ఈ ఆయత్‌ వద్ద ఇలా ఉల్లేఖించారు.

ప్రవక్తల గురించిన అధ్యాయంలో ఇదే పరంపరతో, ఈ అదనపు పదాలతో ప్రత్యేకంగా ఉల్లేఖించారు: పునరుత్థాన దినాన ఇబ్రాహీం తన తండ్రి ఆజర్‌ను కలుస్తాడు; ఆజర్ ముఖంపై దుమ్ము, మలినం ఉంటాయి. ఇబ్రాహీం అతనితో, «నేను నీకు అవిధేయత చూపవద్దని చెప్పలేదా?» అని అంటాడు. అతని తండ్రి, «ఈ రోజు నీకు అవిధేయత చూపను» అంటాడు.

అప్పుడు ఇబ్రాహీం, «నా ప్రభూ! పునరుత్థాన దినాన నన్ను అవమానించనని నీవు నాకు వాగ్దానం చేశావు. నా అత్యంత దురదృష్టకరమైన తండ్రి అవమానానికి గురికావడం కంటే పెద్ద అవమానం ఏది?» అని అంటాడు. అల్లాహ్‌ ఇలా అంటాడు: «నేను అవిశ్వాసులకు స్వర్గాన్ని నిషేధించాను».

తరువాత, «ఓ ఇబ్రాహీం! నీ పాదాల కింద ఏముంది?» అని అడగబడుతుంది. ఆయన చూస్తే, మలినంతో కప్పబడిన ఒక జంతువు కనిపిస్తుంది. దాని కాళ్లను పట్టుకొని నరకంలో పడవేయబడుతుంది.

అబూ అబ్దుర్రహ్మాన్ అన్‌ నసాయీ తన «అస్‌-సునన్ అల్‌-కుబ్రా»లోని తఫ్సీర్‌ విభాగంలో, «వారు తిరిగి బ్రతికింపబడే రోజున నన్ను అవమానానికి గురిచేయకు» అనే వాక్యానికి సంబంధించి ఇలా ఉల్లేఖించారు: అహ్మద్ ఇబ్ను హఫ్స్ ఇబ్ను అబ్దుల్లాహ్ మాకు తెలిపాడు; అతని తండ్రి నాకు తెలిపాడు; ఇబ్రాహీం ఇబ్ను తహ్మాన్ ద్వారా, ముహమ్మద్ ఇబ్ను అబ్దుర్రహ్మాన్ ద్వారా, సయీద్ ఇబ్ను అబీ సయీద్ అల్‌ మక్బురీ ద్వారా, ఆయన తండ్రి ద్వారా, అబూ హురైరా ఇలా అన్నారు: అల్లాహ్‌ ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా అన్నారు: «ఇబ్రాహీం పునరుత్థాన దినాన తన తండ్రిని చూస్తాడు; అతని మీద దుమ్ము, మలినం ఉంటాయి.

ఆయన అతనితో, “దీని నుండి నిన్ను నేను నిషేధించాను, కానీ నీవు నాకు అవిధేయత చూపావు” అని అంటాడు. అతడు, “అయితే ఈ రోజు ఒక్క విషయంలోనూ నీకు అవిధేయత చూపను” అంటాడు. ఇబ్రాహీం, “నా ప్రభూ! పునరుత్థాన దినాన నన్ను అవమానించనని నీవు వాగ్దానం చేశావు.

నా తండ్రిని అవమానపరిస్తే, నా కంటే దురదృష్టవంతుడు మరెవరు?” అని అంటాడు. అల్లాహ్, “ఓ ఇబ్రాహీం! నేను స్వర్గాన్ని అవిశ్వాసులకు నిషేధించాను” అని అంటాడు. అప్పుడు ఆయన అతడిని [తన నుండి] తీసుకుంటాడు. ఇబ్రాహీం, “ఓ ప్రభూ! నా తండ్రి ఎక్కడ?”

అని అడుగుతాడు. అల్లాహ్, “నీ కింద చూడు” అని అంటాడు. ఆయన చూస్తే, తన మలినంలో దొర్లుతున్న ఒక మగ హైనా కనిపిస్తుంది. దాని కాళ్లను పట్టుకొని నరకంలోకి విసిరివేస్తారు». ఈ హదీసు పరంపర గరీబ్‌; ఇందులో అసంగతమైన అంశం ఉంది. «దీఖ్» అంటే మగ హైనా.

ఆజర్‌ను మలినంతో కప్పబడిన మగ హైనా రూపంలోకి మార్చి, అలాగే నరకంలోకి విసిరివేసినట్లు అర్థం. అల్‌ బజ్జార్ కూడా హమ్మాద్ ఇబ్ను సలమా ద్వారా, ఆయన అయ్యూబ్ ద్వారా, ముహమ్మద్ ఇబ్ను సీరీన్ ద్వారా, అబూ హురైరా ద్వారా, ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) నుండి ఇలాంటి హదీసును ఉల్లేఖించారు; అది కూడా గరీబ్‌. ఖతాదా ద్వారా, జఅఫర్ ఇబ్ను అబ్దుల్‌ గాఫిర్ ద్వారా, అబూ సయీద్ ద్వారా కూడా ఇలాంటి హదీసును ఉల్లేఖించారు.

ఇది ఇబ్రాహీం (అలైహిస్సలాం) తన ప్రభువును వివేకాన్ని ప్రసాదించమని చేసిన ప్రార్థన. ఇబ్ను అబ్బాస్ ఇలా అన్నారు: అది జ్ఞానం. ఇక్రిమా ఇలా అన్నారు: అది బుద్ధి. ముజాహిద్ ఇలా అన్నారు: అది ఖుర్‌ఆన్. సుద్దీ ఇలా అన్నారు: అది ప్రవక్తత్వం.

«నన్ను సత్పురుషులతో కలుపు» అంటే, ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ నన్ను సత్పురుషులతో పాటు ఉంచు. ప్రాణం విడిచే సమయంలో ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఇలా ప్రార్థించినట్లే: «ఓ అల్లాహ్! మమ్మల్ని ముస్లింలుగా జీవింపజేసి, ముస్లింలుగానే మరణింపజేయి; అవమానితులమూ, మార్పు చెందినవారమూ కాకుండా సత్పురుషులతో మమ్మల్ని కలుపు. అత్యున్నత సహచరుల వద్దకు [చేర్చు]».

ఆయన ఈ మాటను మూడుసార్లు పలికారు. ప్రార్థన గురించిన హదీసులో ఇది ఉంది.

«తరువాతి తరాలలో నాకు మంచి పేరును ప్రసాదించు» అంటే, నా తరువాత నన్ను మంచి పేరుతో స్మరించేలా చేసి, మంచిలో నా ఆదర్శాన్ని అనుసరించేలా చేయి. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: «తరువాతి తరాలలో ఆయనకు మంచి పేరు మిగిల్చాము. ఇబ్రాహీంపై శాంతి కలుగుగాక! ఈ విధంగానే మేము సత్కార్యాలు చేసేవారికి ప్రతిఫలమిస్తాము» (అస్‌-సాఫ్ఫాత్, 37:108–110).

ముజాహిద్, ఖతాదా ఇలా అన్నారు: «తరువాతి తరాలలో నాకు మంచి పేరును ప్రసాదించు» అంటే, మంచి ప్రశంసను ప్రసాదించు. ముజాహిద్ ఇలా అన్నారు: ఇది అల్లాహ్‌ చెప్పిన «మేము అతనికి ఇహలోకంలో అతని ప్రతిఫలాన్ని ఇచ్చాము; నిశ్చయంగా, అతడు పరలోకంలో సత్పురుషులలో ఒకడు» (అల్‌-అన్‌కబూత్, 29:27) అనే వాక్యంలాంటిది. అలాగే, «మేము అతనికి ఇహలోకంలో మేలు ప్రసాదించాము; నిశ్చయంగా, అతడు పరలోకంలో సత్పురుషులలో ఒకడు» (అన్‌-నహ్ల్, 16:122) అనే వాక్యంలాంటిది. లైథ్ ఇబ్ను అబీ సులైమ్ ఇలా అన్నారు: ప్రతి మతానికి చెందినవారు ఆయనను ప్రేమించి, ఆయనను తమ సంరక్షకునిగా భావిస్తారు. ఇక్రిమా కూడా ఇదే అన్నారు.

«నా తండ్రిని క్షమించు, నిశ్చయంగా అతడు మార్గభ్రష్టులలోని వాడు» అనే మాట, «మా ప్రభూ! నన్నూ, నా తల్లిదండ్రులనూ క్షమించు» అనే వాక్యంలాంటిది. అయితే ఇబ్రాహీం (అలైహిస్సలాం) తరువాత ఈ ప్రార్థన నుండి విరమించుకున్నారు. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: «ఇబ్రాహీం తన తండ్రి కోసం క్షమాపణ కోరడం, అతనికి చేసిన వాగ్దానం కారణంగానే.

అయితే అతడు అల్లాహ్‌కు శత్రువని ఆయనకు స్పష్టమైనప్పుడు, అతని నుండి ఆయన విరక్తి చెందాడు. నిశ్చయంగా, ఇబ్రాహీం ఎంతో వేడుకొనేవాడు, సహనశీలి» (అత్‌-తౌబా, 9:114). అలాగే, అల్లాహ్ తన తండ్రి కోసం ఆయన క్షమాపణ కోరడాన్ని ఇకపై కొనసాగనివ్వలేదు. ఆయన ఇలా అన్నాడు: «ఇబ్రాహీం మరియు అతనితో ఉన్నవారిలో మీకు మంచి ఆదర్శం ఉంది.

వారు తమ ప్రజలతో, “నిశ్చయంగా, మేము మీ నుండి, అల్లాహ్‌ను వదలి మీరు ఆరాధించే వాటి నుండి విముక్తులం. మేము మిమ్మల్ని తిరస్కరించాము. మీరు ఏకైక అల్లాహ్‌ను విశ్వసించే వరకు, మన మధ్య శత్రుత్వం, ద్వేషం ఎప్పటికీ ఏర్పడ్డాయి” అని అన్నారు. అయితే ఇబ్రాహీం తన తండ్రితో, “నీ కోసం నేను తప్పక క్షమాపణ కోరుతాను; అల్లాహ్‌ విషయంలో నీ కోసం నాకు ఏ అధికారం లేదు” అని అన్న మాట మాత్రం మినహాయింపు» (అల్‌-ముమ్తహినా, 60:4).

«నా తండ్రిని క్షమించు, నిశ్చయంగా అతడు మార్గభ్రష్టులలోని వాడు» — అల్లాహ్‌ తన తండ్రి తనకు శత్రువని స్పష్టపరచకముందు ఇబ్రాహీం ఇలా అన్నారు. సూరతుత్‌-తౌబాలో ఇది ముందుగా ప్రస్తావించబడింది.

«నిర్మలమైన హృదయంతో అల్లాహ్ వద్దకు వచ్చేవాడు తప్ప» అంటే, బహుదైవారాధన మరియు సందేహం నుండి స్వచ్ఛమైన హృదయంతో వచ్చేవాడు. పాపాల విషయంలో మాత్రం ఎవ్వరూ పూర్తిగా విముక్తులు కారు; ఎక్కువమంది తఫ్సీర్‌ పండితుల అభిప్రాయం ఇదే. సయీద్ ఇబ్ను అల్‌ ముసయ్యబ్ ఇలా అన్నారు: నిర్మలమైన హృదయం అంటే ఆరోగ్యమైన హృదయం; అది విశ్వాసి హృదయం, ఎందుకంటే అవిశ్వాసి, కపటవిశ్వాసి హృదయాలు రోగగ్రస్తమైనవి. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: «వారి హృదయాలలో వ్యాధి ఉంది» (అల్‌ బఖరా, 2:10).

ఇబ్ను ఉథ్మాన్ అన్‌ నైసాబూరీ ఇలా అన్నారు: అది బిద్‌అత్‌ లేని, సున్నత్‌ పట్ల స్థిరమైన హృదయం.

అల్-బగవీ తఫ్సీర్

«నా ప్రభూ! నాకు వివేకాన్ని ప్రసాదించు» — ఇబ్ను అబ్బాస్ ఇలా అన్నారు: అంటే, అల్లాహ్‌ నిర్ణయించిన హద్దులు, ఆయన శాసనాలను తెలుసుకునే జ్ఞానం. ముకాతిల్ ఇలా అన్నారు: అవగాహన మరియు జ్ఞానం. కల్బీ ఇలా అన్నారు: ప్రవక్తత్వం.

«నన్ను సత్పురుషులతో కలుపు» అంటే, నా కంటే ముందు వచ్చిన ప్రవక్తలతో స్థానం, హోదాలో నన్ను కలుపు.

«తరువాతి తరాలలో నాకు మంచి పేరును ప్రసాదించు» అంటే, మంచి ప్రశంసను, సుందరమైన ప్రస్తావనను, నా తరువాత వచ్చే జనసమూహాలలో సార్వత్రిక ఆమోదాన్ని ప్రసాదించు. అల్లాహ్ ఆయనకు అది ప్రసాదించాడు; అన్ని మతాలవారు ఆయనను ప్రేమించి, ప్రశంసించేలా చేశాడు. అల్‌ ఖుతైబీ ఇలా అన్నారు: మాట పలికేది నాలుక ద్వారానే కనుక, ఇక్కడ ఉపమానంగా «నాలుక» అనే పదాన్ని «మాట» అనే అర్థంలో ఉపయోగించారు.

«సర్వసుఖాల స్వర్గానికి వారసులలో నన్ను చేర్చు» అంటే, సర్వసుఖాల స్వర్గాన్ని ప్రసాదించబడే వారిలో నన్ను చేర్చు.

«నన్ను అవమానానికి గురిచేయకు» అంటే, నన్ను బహిర్గతం చేసి అవమానించకు — «వారు తిరిగి బ్రతికింపబడే రోజున». «ఆ రోజున సంపదగానీ, సంతానంగానీ ప్రయోజనం చేకూర్చవు».

«నా తండ్రిని క్షమించు, నిశ్చయంగా అతడు మార్గభ్రష్టులలోని వాడు» అని ఆయన, తన తండ్రి అల్లాహ్‌కు శత్రువని స్పష్టమవకముందు అన్నారు. ఇది సూరతుత్‌-తౌబాలో ముందుగా ప్రస్తావించబడింది.

«నిర్మలమైన హృదయంతో అల్లాహ్ వద్దకు వచ్చేవాడు తప్ప» అంటే, బహుదైవారాధన మరియు సందేహం నుండి స్వచ్ఛమైన హృదయంతో వచ్చేవాడు. పాపాల విషయానికి వస్తే, వాటి నుండి ఎవరూ పూర్తిగా విముక్తులు కారు; ఎక్కువమంది తఫ్సీర్‌ పండితుల అభిప్రాయం ఇదే. సయీద్ ఇబ్ను అల్‌ ముసయ్యబ్ ఇలా అన్నారు: నిర్మలమైన హృదయం అంటే ఆరోగ్యమైన హృదయం; అది విశ్వాసి హృదయం, ఎందుకంటే అవిశ్వాసి, కపటవిశ్వాసి హృదయాలు రోగగ్రస్తమైనవి. అల్లాహ్ ఇలా అన్నాడు: «వారి హృదయాలలో వ్యాధి ఉంది» (అల్‌ బఖరా, 2:10).

ఇబ్ను ఉథ్మాన్ అన్‌ నైసాబూరీ ఇలా అన్నారు: అది బిద్‌అత్‌ లేని, సున్నత్‌పై ప్రశాంతంగా స్థిరపడిన హృదయం.