সত্যনিষ্ঠ প্ৰৱেশ আৰু সহায়

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

আৰু কোৱা, «হে মোৰ ৰব্ব! মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰৱেশ কৰোৱা আৰু সত্যনিষ্ঠ প্ৰস্থান কৰোৱা»—অৰ্থাৎ, মোৰ সকলো প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থান তোমাৰ আনুগত্য আৰু তোমাৰ সন্তুষ্টিৰ পথত কৰা। কিয়নো ইয়াৰ মাজত নিষ্ঠা আৰু আদেশৰ সৈতে সামঞ্জস্য অন্তৰ্ভুক্ত আছে। «আৰু তোমাৰ তৰফৰ পৰা মোক সহায়কাৰী শক্তি দান কৰা»—অৰ্থাৎ, মই যি কৰোঁ আৰু যি এৰি দিওঁ, সেই সকলো বিষয়ত সুস্পষ্ট প্ৰমাণ আৰু নিৰ্ণায়ক যুক্তি দান কৰা।

এয়া হৈছে আল্লাহে বান্দাক প্ৰদান কৰা সৰ্বোচ্চ অৱস্থা: তেওঁৰ সকলো অৱস্থা কল্যাণময় আৰু তেওঁক তেওঁৰ প্ৰতিপালকৰ নিকটৱৰ্তী কৰা হওক, আৰু তেওঁৰ প্ৰতিটো অৱস্থাতে তেওঁৰ বাবে সুস্পষ্ট প্ৰমাণ থাকক। ইয়াৰ মাজত উপকাৰী জ্ঞান আৰু সৎকৰ্ম অন্তৰ্ভুক্ত—বিষয়সমূহ আৰু সেইবোৰৰ প্ৰমাণৰ জ্ঞান।

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

ইমাম আহমদে কৈছে: আমাক জৰীৰে বৰ্ণনা কৰিছে, তেওঁ কাবূছ ইবন আবী জুবয়ানৰ পৰা, তেওঁ নিজৰ পিতৃৰ পৰা আৰু তেওঁ ইবন আব্বাছৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে তেওঁ কৈছিল: নবী ﷺ মক্কাত আছিল। তাৰ পাছত তেওঁক হিজৰত কৰিবলৈ আদেশ দিয়া হ’ল, আৰু আল্লাহে এই আয়াত অৱতীৰ্ণ কৰিলে: «আৰু কোৱা, ‘হে মোৰ ৰব্ব! মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰৱেশ কৰোৱা আৰু সত্যনিষ্ঠ প্ৰস্থান কৰোৱা, আৰু তোমাৰ তৰফৰ পৰা মোক সহায়কাৰী শক্তি দান কৰা।’»

হাছান আল-বছৰীয়ে এই আয়াতৰ ব্যাখ্যাত কৈছে: মক্কাৰ কাফিৰসকলে যেতিয়া ৰাছুলুল্লাহ ﷺ-ৰ বিৰুদ্ধে পৰামৰ্শ কৰিলে—তেওঁক হত্যা কৰিব, বহিষ্কাৰ কৰিব নে বন্দী কৰিব—আৰু আল্লাহে মক্কাবাসীৰ সৈতে যুদ্ধ কৰাটো ইচ্ছা কৰিলে, তেতিয়া তেওঁক মদিনালৈ ওলাই যাবলৈ আদেশ দিলে। আল্লাহে কৈছে: «আৰু কোৱা, ‘হে মোৰ ৰব্ব! মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰৱেশ কৰোৱা আৰু সত্যনিষ্ঠ প্ৰস্থান কৰোৱা।’»

কাতাদাই কৈছে: «মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰৱেশ কৰোৱা»—ইয়াৰ অৰ্থ মদিনা; «আৰু মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰস্থান কৰোৱা»—ইয়াৰ অৰ্থ মক্কা। আব্দুৰ ৰহমান ইবন যায়দ ইবন আছলামেও একেই কথা কৈছে। এইটোৱেই মতসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক প্ৰসিদ্ধ।

আওফীৰ বৰ্ণনাত ইবন আব্বাছে কৈছে: «মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰৱেশ কৰোৱা»ৰ অৰ্থ মৃত্যু, আৰু «মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰস্থান কৰোৱা»ৰ অৰ্থ মৃত্যুৰ পাছত জীৱন। আন মতও কোৱা হৈছে। প্ৰথম মতটোৱেই অধিক শুদ্ধ, আৰু ইবন জাৰীৰে ইয়াকেই গ্ৰহণ কৰিছে।

আল্লাহৰ বাণী, «আৰু তোমাৰ তৰফৰ পৰা মোক সহায়কাৰী শক্তি দান কৰা»—ইয়াৰ ব্যাখ্যাত হাছান আল-বছৰীয়ে কৈছে: তেওঁৰ প্ৰতিপালকে তেওঁক প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল যে পাৰস্যৰ ৰাজত্ব আৰু গৌৰৱ তেওঁৰ হাতত আনিব, আৰু ৰোমৰ ৰাজত্ব আৰু গৌৰৱো তেওঁৰ হাতত আনিব। কাতাদাই এই বিষয়ে কৈছে: আল্লাহৰ নবীয়ে জানিছিল যে ক্ষমতা নোহোৱাকৈ এই দায়িত্ব পালন কৰাৰ সামৰ্থ্য তেওঁৰ নাই। সেয়ে তেওঁ আল্লাহৰ কিতাপ, আল্লাহৰ সীমা-নিৰ্দেশ, আল্লাহৰ বিধান আৰু আল্লাহৰ দ্বীন প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সহায়কাৰী ক্ষমতা বিচাৰিলে। ক্ষমতা আল্লাহৰ তৰফৰ পৰা এক ৰহমত, যিটো তেওঁ বান্দাসকলৰ মাজত স্থাপন কৰিছে।

যদি সেয়া নাথাকিলহেঁতেন, তেন্তে তেওঁলোকৰ কিছুমানে আন কিছুমানৰ ওপৰত আক্ৰমণ কৰিলেহেঁতেন আৰু শক্তিশালীয়ে দুৰ্বলক গ্ৰাস কৰিলেহেঁতেন। মুজাহিদে কৈছে: «সহায়কাৰী ক্ষমতা» মানে সুস্পষ্ট প্ৰমাণ। ইবন জাৰীৰে হাছান আৰু কাতাদাৰ মত গ্ৰহণ কৰিছে, আৰু এইটোৱেই অধিক শক্তিশালী; কাৰণ সত্যৰ সৈতে তাৰ বিৰোধিতা আৰু তাৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিয়া লোকসকলক দমন কৰিবলৈ শক্তি থকাটো প্ৰয়োজন। সেইবাবেই আল্লাহে কৈছে: «নিশ্চয় আমি আমাৰ ৰাছুলসকলক সুস্পষ্ট প্ৰমাণসমূহসহ পঠিয়াইছোঁ আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে কিতাপ আৰু তুলাচনী অৱতীৰ্ণ কৰিছোঁ, যাতে মানুহে ন্যায় প্ৰতিষ্ঠা কৰে।

আৰু আমি লোহা অৱতীৰ্ণ কৰিছোঁ; তাত আছে প্ৰচণ্ড শক্তি আৰু মানুহৰ বাবে বহু উপকাৰ। আৰু যাতে আল্লাহে জানি লয়—কোনে নেদেখাকৈ তেওঁক আৰু তেওঁৰ ৰাছুলসকলক সহায় কৰে» (ছুৰা আল-হাদীদ, ৫৭:২৫)। হাদীছত আছে: «নিশ্চয় আল্লাহে ক্ষমতাৰ দ্বাৰা যি নিবাৰণ কৰে, কোৰআনৰ দ্বাৰা সেয়া নিবাৰণ নকৰে।» অৰ্থাৎ, ক্ষমতাৰ জৰিয়তে তেওঁ অশ্লীলতা আৰু পাপকৰ্মত লিপ্ত হোৱাৰ পৰা যিমান লোকক বাধা দিয়ে, কোৰআনৰ কঠোৰ সতৰ্কবাণী আৰু ভয়ংকৰ ভাবুকিৰ দ্বাৰা বহু লোকক সিমান বাধা দিব নোৱাৰে। বাস্তৱত এইটোৱেই দেখা যায়। তেওঁ পৱিত্ৰ আৰু মহান।

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

আল্লাহে কৈছে: «আৰু কোৱা, ‘হে মোৰ ৰব্ব! মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰৱেশ কৰোৱা আৰু সত্যনিষ্ঠ প্ৰস্থান কৰোৱা।’» ইয়াত প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থান বুলিলে প্ৰৱেশ কৰোৱা আৰু বাহিৰ কৰা বুজোৱা হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থৰ বিষয়ে মুফাছছিৰসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। ইবন আব্বাছ, হাছান আৰু কাতাদাই কৈছে: «মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰৱেশ কৰোৱা» মানে মদিনা, আৰু «মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰস্থান কৰোৱা» মানে মক্কা। নবী ﷺ-কে হিজৰতৰ আদেশ দিয়াৰ সময়ত এই আয়াত অৱতীৰ্ণ হৈছিল।

দাহহাকে কৈছে: «মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰস্থান কৰোৱা» মানে মুশ্বৰিকসকলৰ পৰা নিৰাপদে মক্কাৰ পৰা বাহিৰ কৰা; আৰু «মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰৱেশ কৰোৱা» মানে বিজয়ৰ সৈতে মক্কাত প্ৰৱেশ কৰোৱা। মুজাহিদে কৈছে: নবুওৱতৰ যি দায়িত্ব দি মোক পঠোৱা হৈছে, সেই কামত মোক সত্যনিষ্ঠভাৱে প্ৰৱেশ কৰোৱা; আৰু মই তাৰ অধিকাৰ পূৰণ কৰাৰ পাছত মোক সত্যনিষ্ঠভাৱে পৃথিৱীৰ পৰা উলিয়াই নিয়া। হাছানৰ পৰা বৰ্ণিত আছে যে তেওঁ কৈছিল: «মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰৱেশ কৰোৱা» মানে জান্নাত, আৰু «মোক সত্যনিষ্ঠ প্ৰস্থান কৰোৱা» মানে মক্কাৰ পৰা বাহিৰ কৰা। আন এটাই কৈছে: মোক তোমাৰ আনুগত্যত প্ৰৱেশ কৰোৱা আৰু নিষিদ্ধ বিষয়সমূহৰ পৰা উলিয়াই আনা।

আন এক ব্যাখ্যা অনুসৰি, তুমি মোক য’তেই প্ৰৱেশ কৰোৱা, সত্যনিষ্ঠাৰে প্ৰৱেশ কৰোৱা আৰু য’ৰ পৰাই উলিয়াই নিয়া, সত্যনিষ্ঠাৰে উলিয়াই নিয়া। অৰ্থাৎ, মোক এনে লোকৰ অন্তৰ্ভুক্ত নকৰিবা, যি এফালে এটা মুখ লৈ প্ৰৱেশ কৰে আৰু আনফালে আন এটা মুখ লৈ ওলাই যায়; কিয়নো দ্বিমুখী ব্যক্তি আল্লাহৰ ওচৰত নিৰাপদো নহয়, সন্মানিতো নহয়। প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানক সত্যনিষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে, কাৰণ প্ৰৱেশ আৰু প্ৰস্থানৰ পৰিণতি হয় সহায়, সন্মান আৰু দ্বীনৰ প্ৰতিষ্ঠা। এইদৰে «তেওঁলোকৰ বাবে তেওঁলোকৰ প্ৰতিপালকৰ ওচৰত সত্যনিষ্ঠ পদমৰ্যাদা আছে» বুলি পদমৰ্যাদাকো সত্যনিষ্ঠ বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে (ছুৰা ইউনুছ, ১০:২)।

«আৰু তোমাৰ তৰফৰ পৰা মোক সহায়কাৰী শক্তি দান কৰা»—মুজাহিদে কৈছে: সুস্পষ্ট প্ৰমাণ। হাছানে কৈছে: এনে শক্তিশালী ৰাজত্ব, যাৰ দ্বাৰা তুমি মোক মোৰ বিৰোধিতা কৰাসকলৰ বিৰুদ্ধে সহায় কৰিবা, আৰু এনে প্ৰকাশ্য গৌৰৱ, যাৰ দ্বাৰা মই তোমাৰ দ্বীন প্ৰতিষ্ঠা কৰিম। আল্লাহে তেওঁক প্ৰতিশ্ৰুতি দিলে যে পাৰস্য, ৰোম আৰু আনৰ ৰাজত্ব কাঢ়ি লৈ তেওঁক প্ৰদান কৰিব। কাতাদাই কৈছে: আল্লাহৰ নবীয়ে জানিছিল যে ক্ষমতা নোহোৱাকৈ এই দায়িত্ব পালনৰ সামৰ্থ্য নাই।

সেয়ে তেওঁ সহায়কাৰী ক্ষমতা বিচাৰিলে—আল্লাহৰ কিতাপ, তেওঁৰ সীমা-নিৰ্দেশ আৰু তেওঁৰ দ্বীন প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে।