Хаклык белән керү һәм чыгу

Шәех Габдуррахман әс-Сәгъди тәфсире

Шәех әс-Сәгъди аңлата: «Хаклык белән керү һәм хаклык белән чыгу мөселманның һәр эшкә керешүе дә, аны тәмамлавы да Аллаһ ризалыгы өчен ихлас, дөреслек белән һәм Вәхигә нигезләнеп башкарылырга тиеш дигәнне аңлата».

Имам Ибн Кәсир тәфсире

Ибн Кәсир болай дип күрсәтә: «Аллаһ Рәсүленә динне яклый һәм гаделлекне урнаштыра торган рухи һәм дәүләт хакимлеген (сультан насыр) сорарга әмер итте».

Әл-Багави тәфсире

Аллаһ Тәгаләнең сүзләре: «...Һәм әйт: “Раббым! Мине хаклык белән керү урынына керт һәм хаклык белән чыгу урыныннан чыгар...”»

«Хаклык белән керү урынына» дигән гыйбарә «кертү»не, ә «хаклык белән чыгу урыныннан» дигән гыйбарә «чыгару»ны аңлата.

Галимнәр арасында моның мәгънәсе турында төрле фикерләр бар.

Ибн Габбас, әл-Хәсән һәм Катадә әйткәннәр: «Мине хаклык белән керү урынына керт» — ягъни Мәдинәгә керт; «һәм мине хаклык белән чыгу урыныннан чыгар» — ягъни Мәккәдән чыгар. Бу аять Пәйгамбәргә (Аллаһның аңа рәхмәте һәм сәламе булсын) күченергә әмер ителгән вакытта иңдерелгән.

Әд-Даххак әйткән: «Мине Мәккәдән хаклык белән чыгу урыныннан чыгар», ягъни мөшрикләрдән саклап чыгар; «һәм мине хаклык белән керү урынына керт», ягъни аларны җиңү насыйп итеп, Мәккәгә керт.

Мүҗәһид әйткән: «Мине пәйгамбәр итеп җибәргән эшеңә хаклык белән керт, ә бу дөнья тормышыннан хаклык белән чыгар», ягъни аңа йөкләнгәнне үтәгән хәлдә чыгар.

Әл-Хәсән әйткән: «Мине хаклык белән керү урынына керт», ягъни Җәннәткә керт; һәм мине Мәккәдән хаклык белән чыгу урыныннан чыгар.

Тагын бер фикер буенча, «Мине хаклык белән керү урынына керт» дигән сүзләр «мине Сиңа буйсынуга керт», ә «мине хаклык белән чыгу урыныннан чыгар» дигән сүзләр «мине тыелган эшләрдән чыгар» дигәнне аңлата.

Тагын бер фикер буенча, «Мине хаклык белән керү урынына керт» — «мине Син хаклык белән керткән урынга керт», ә «мине хаклык белән чыгар» — «мине хаклык белән чыгар» дигәнне аңлата. Ягъни мине бер йөз белән кереп, икенче йөз белән чыккан кеше итмә, чөнки ике йөзле кешеләр Аллаһ хозурында имин дә, хөрмәтле дә булмас. Аллаһ Тәгалә кертү белән чыгаруны хаклык белән бергә телгә алган, чөнки җиңү, бөеклек һәм Ислам дәүләте турында сүз барганда, керү һәм чыгу хаклык белән бәяләнә. Ул шулай ук «кадам» (аяк) сүзен хаклык белән бергә телгә алып: «...

Раббылары хозурында аларга хаклык өчен әҗер бар» (сүрә «Йунус», аять 2), — дигән. «...Һәм миңа Үзеңнән ярдәм итүче көч бир...»

Мүҗәһид әйткән: «Ачык дәлил». Әл-Хәсән әйткән: «Минем белән дошманлашучыларга каршы миңа ярдәм итәчәк куәтле хакимлек һәм Синең динеңне гамәлгә ашыра алырлык бөеклек». Аллаһ аңа фарсыларның, румлыларның һәм башкаларның хакимлеген тартып алачагын, аннары бу хакимлекне аңа бирәчәген вәгъдә иткән.

Катадә әйткән: «Пәйгамбәр (Аллаһның аңа рәхмәте һәм сәламе булсын) Аллаһ аңа көч һәм ярдәм бирмәсә, бу әмерне үти алмавын белгән. Ул җиңү китерүче көч — Аллаһ Китабын, Аның хөкемнәрен һәм динен гамәлгә ашыруны сораган».