Чындык менен кирүү жана чыгуу

Шейх Абдуррахман ас-Саадинин тафсири

«Айткын: “Оо, Раббим! Мени чындык менен киргизип, чындык менен чыгар жана Өз тарабыңдан мага жардам берүүчү бийлик бер”» (17:80). Башкача айтканда, кирген жана чыккан жерлеримдин баарын Өзүңө моюн сунуу жана Сенин ыраазычылыгың үчүн кыл. Анткени бул сөздөр ыкласты жана буйрукка ылайык келүүнү камтыйт.

«Өз тарабыңдан мага жардам берүүчү бийлик бер» дегени — мен карманган жана таштаган бардык иштеримде айкын далил, чечкиндүү жүйө бер дегенди билдирет. Бул — Аллах пендеге жеткирген эң жогорку абал: анын бардык жагдайлары жакшылык болуп, Раббисине жакындатат; ар бир жагдайында ага айкын далил болот. Мында пайдалуу илим жана жакшы амал, маселелерди да, аларга далилдерди да билүү камтылган.

Имам Ибн Касирдин тафсири

Имам Ахмад мындай деген: «Бизге Жарир Кабус ибн Абу Зыбйандан, ал атасынан, ал эми Ибн Аббастан риваят кылып айтты: “Пайгамбар ﷺ Меккеде эле, андан соң ага хижрат кылуу буйрулду. Ошондо Аллах: «Айткын: “Оо, Раббим! Мени чындык менен киргизип, чындык менен чыгар жана Өз тарабыңдан мага жардам берүүчү бийлик бер”» (17:80), — деген аятты түшүрдү”».

Хасан аль-Басри бул аяттын тафсиринде мындай деген: Меккенин каапырлары Пайгамбар ﷺ жөнүндө кеңешип, аны өлтүрүүнү, сүрүп чыгарууну же байлап коюуну көздөшкөндө, Аллах Мекке эли менен согушууну каалап, Пайгамбарга Мединага чыгууну буйруган. Аллах Тааланын «Айткын: “Оо, Раббим! Мени чындык менен киргизип, чындык менен чыгар”» деген сөзүнүн мааниси ушул.

Катада: «“Мени чындык менен киргиз” — Мединага киргиз; “мени чындык менен чыгар” — Меккеден чыгар», — деген. Абдуррахман ибн Зайд ибн Аслам да ушундай деген. Бул — айтылган пикирлердин ичинен эң кеңири белгилүүсү.

Ауфи Ибн Аббастан «Мени чындык менен киргиз» дегени — өлүм, ал эми «мени чындык менен чыгар» дегени — өлгөндөн кийинки жашоо, деп риваят кылган. Башка да пикирлер айтылган. Биринчи пикир туурараак жана Ибн Жарир тандаган пикир болуп саналат.

Аллахтын «Өз тарабыңдан мага жардам берүүчү бийлик бер» деген сөзү жөнүндө Хасан аль-Басри мындай деген: «Рабби ага Персиянын падышалыгын жана күч-кубатын тартып алып, аны ага берүүнү, ошондой эле Римдин падышалыгын жана күч-кубатын да алып, ага берүүнү убада кылган».

Катада бул аят тууралуу мындай деген: «Аллахтын Пайгамбары ﷺ бул ишти бийликсиз аткарууга күчү жетпесин билгендиктен, Аллахтын Китебине, чектөөлөрүнө жана парздарына колдоо көрсөтүп, Аллахтын динин орнотуучу бийлик сураган. Анткени бийлик — Аллах пенделеринин арасында орноткон ырайым. Эгер ал болбосо, бири-бири менен салгылашып, күчтүүсү алсызын жеп коймок».

Мужахид: «“Жардам берүүчү бийлик” — айкын далил», — деген. Ибн Жарир Хасан менен Катада айткан пикирди тандаган; бул — салмактуураак пикир. Анткени акыйкатка каршы чыккан жана аны менен касташкан адамдарды тизгиндөө зарыл. Ошондуктан Аллах Таала: «Чындыгында, Биз элчилерибизди айкын далилдер менен жөнөттүк, алар менен бирге Китепти жана таразаны түшүрдүк, адамдар адилеттикти орнотушу үчүн.

Ошондой эле темирди түшүрдүк: анда чоң күч жана адамдар үчүн пайдалуу нерселер бар. Бул Аллахка жана Анын элчилерине көмүскөдө туруп жардам бергендерди билиши үчүн» (аль-Хадид, 57:25), — деген.

Хадисте: «Аллах бийлик аркылуу Куран менен токтотулбай турган нерселерди токтотот», — деп айтылган. Башкача айтканда, бийлик аркылуу бузукулук жана күнөө иштерден көп адамдарды Курандагы эскертүүлөр, катуу коркутуулар жана коркунучтуу азап тууралуу кабарлар токтото албагандай эле токтотот. Бул — чындыкта болуп жаткан көрүнүш.

Аль-Багавинин тафсири

Аллах Тааланын: «Айткын: “Оо, Раббим! Мени чындык менен киргизип, чындык менен чыгар”» деген сөзүндө «киргизүү» жана «чыгаруу» дегенден киргизүү менен чыгаруу көздөлөт. Тафсир аалымдары бул тууралуу ар түрдүү пикир айтышкан.

Ибн Аббас, Хасан жана Катада: «“Мени чындык менен киргиз” дегени — Мединага киргиз; “мени чындык менен чыгар” дегени — Меккеден чыгар. Бул аят Пайгамбарга ﷺ хижрат кылуу буйрулганда түшкөн», — дешкен.

Даххак: «“Мени чындык менен чыгар” дегени — Меккеден мушриктерден аман-эсен чыгар; “мени чындык менен киргиз” дегени — Меккеге үстөмдүк кылып, жеңиш менен киргиз», — деген.

Мужахид: «Мени пайгамбарлык менен жөнөтүлгөн ишиңе — чындык менен киргиз, ал эми дүйнөдөн милдетимди аткарган абалда чындык менен чыгар», — деген.

Хасандан дагы: «“Мени чындык менен киргиз” дегени — бейишке киргиз; “мени чындык менен чыгар” дегени — Меккеден чыгар», — деген сөз риваят кылынган.

Дагы бир пикирде: «Мени Өзүңө моюн сунууга киргиз жана тыюу салынган иштерден чыгар», — делген.

Ошондой эле анын мааниси: «Кайсы жерге киргизсең да, чындык менен киргиз; кайсы жерден чыгарсаң да, чындык менен чыгар», — деп айтылган. Башкача айтканда, мени бир өңүт менен кирип, башка өңүт менен чыккан адам кылба. Анткени эки жүздүү адам Аллахтын алдында коопсуз да, урматтуу да болбойт. Кирүү менен чыгуунун чындык деп сыпатталышы, андан жеңиш, урмат-сый жана диндин үстөмдүгү келип чыгышына байланыштуу.

Аллах «Раббилеринин алдында аларга чындыктагы бекем орун бар» деген аятта (Юнус, 10:2) «бекем орунду» да чындык деп сыпаттаган.

«Өз тарабыңдан мага жардам берүүчү бийлик бер» деген сөзгө Мужахид: «Айкын далил», — деген. Хасан: «Мага каршы чыккан адамдарга каршы жардам бере турган күчтүү падышалык жана диниңди орнотууга мүмкүндүк бере турган айкын үстөмдүк бер», — деген. Аллах ага Персиянын, Римдин жана башка падышалыктардын бийлигин тартып алып, ага берүүнү убада кылган.

Катада: «Аллахтын Пайгамбары ﷺ бул ишке бийликсиз күчү жетпесин билгендиктен, Аллахтын Китебине, чектөөлөрүнө жана динин орнотууга колдоо көрсөтүүчү бийлик сураган», — деген.