Ìwọlé àti Ìjáde Ọ̀nà Òdodo

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

«Kí o sì wí pé: Olúwa mi, mú mi wọlé ní ọ̀nà òdodo, kí o sì mú mi jáde ní ọ̀nà òdodo»—ìyẹn ni pé, jẹ́ kí gbogbo ìwọlé àti ìjáde mi wà nínú ìgbọràn sí Ọ, kí ó sì jẹ́ ohun tí Ó tẹ́ Ọ lọ́rùn. Èyí ní ìmímọ́ èrò inú àti títẹ̀lé àṣẹ Ọlọ́run nínú. «Kí O sì fún mi ní àṣẹ ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ Rẹ»—ìyẹn ni, ẹ̀rí tó hàn gbangba àti ẹ̀rí tó lágbára lórí gbogbo ohun tí mo bá ṣe àti ohun tí mo bá kọ̀. Èyí ni ipò gíga jù lọ tí Ọlọ́run lè gbé ìránṣẹ́ Rẹ dé: kí gbogbo ipò rẹ̀ jẹ́ rere, kí ó sì sún un mọ́ Olúwa rẹ̀; kí ó sì ní ẹ̀rí tó hàn gbangba fún gbogbo ipò tí ó bá wà. Èyí ní ìmọ̀ tó ṣe àǹfààní àti iṣẹ́ rere nínú, àti mímọ àwọn ìbéèrè àti àwọn ẹ̀rí wọn.

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

Imam Ahmad sọ pé: Jarīr sọ fún wa, láti ọ̀dọ̀ Qābūs ibn Abī Ẓabyān, láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbās, ẹni tó sọ pé: “Ànábì wà ní Mẹ́kà, lẹ́yìn náà ni wọ́n pàṣẹ fún un láti ṣe Hijrah. Ọlọ́run sì sọ̀kalẹ̀ pé: ‘Kí o sì wí pé: Olúwa mi, mú mi wọlé ní ọ̀nà òdodo, kí o sì mú mi jáde ní ọ̀nà òdodo, kí O sì fún mi ní àṣẹ ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ Rẹ.’”

Al-Ḥasan al-Baṣrī sọ nípa ìtumọ̀ ayah yìí pé: Nígbà tí àwọn aláìgbàgbọ́ ará Mẹ́kà gbìmọ̀ láti pa Ànábì, tàbí lé e kúrò, tàbí dè é mọ́lẹ̀, tí Ọlọ́run sì fẹ́ kí àwọn ará Mẹ́kà bá wọn jà, Ó pàṣẹ fún un láti lọ sí Mẹ́dínà. Èyí ni ohun tí Ọlọ́run Olódùmarè sọ pé: “Kí o sì wí pé: Olúwa mi, mú mi wọlé ní ọ̀nà òdodo, kí o sì mú mi jáde ní ọ̀nà òdodo.”

Qatādah sọ nípa «mú mi wọlé ní ọ̀nà òdodo» pé, Mẹ́dínà ni; «kí o sì mú mi jáde ní ọ̀nà òdodo» sì túmọ̀ sí Mẹ́kà. ‘Abd al-Raḥmān ibn Zayd ibn Aslam náà sọ bákan náà. Èyí ni èrò tí ó gbajúmọ̀ jù lọ. Al-‘Awfī sì ròyìn láti ọ̀dọ̀ Ibn ‘Abbās pé «mú mi wọlé ní ọ̀nà òdodo» túmọ̀ sí ikú, «kí o sì mú mi jáde ní ọ̀nà òdodo» sì túmọ̀ sí ìyè lẹ́yìn ikú.

Àwọn ìtumọ̀ mìíràn tún wà. Èrò àkọ́kọ́ ni èyí tó pé jù lọ, Ibn Jarīr sì yàn án.

Nípa ọ̀rọ̀ Ọlọ́run pé «kí O sì fún mi ní àṣẹ ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ Rẹ», Al-Ḥasan al-Baṣrī sọ pé Olúwa rẹ̀ ṣèlérí fún un pé Oun yóò gba ìjọba àti agbára àwọn ará Páṣíà kúrò lọ́wọ́ wọn, yóò sì fi wọ́n fún un; bákan náà ni ìjọba àti agbára àwọn ará Róòmù, yóò sì fi wọ́n fún un. Qatādah sọ nípa rẹ̀ pé: Ànábì Ọlọ́run mọ̀ pé kò ní agbára lórí iṣẹ́ yìí láìsí àṣẹ àti agbára, nítorí náà ó bẹ Ọlọ́run fún àṣẹ ìrànlọ́wọ́ fún Ìwé Ọlọ́run, àwọn ààlà Rẹ̀, àwọn ojúṣe Rẹ̀, àti fífi ẹ̀sìn Rẹ̀ múlẹ̀.

Àṣẹ àti agbára jẹ́ àánú láti ọ̀dọ̀ Ọlọ́run, tí Ó fi sí àárín àwọn ìránṣẹ́ Rẹ̀; bí kò bá sí i, àwọn kan yóò kọlu àwọn mìíràn, àwọn alágbára yóò sì jẹ àwọn aláìlera run. Mujāhid sọ pé «àṣẹ ìrànlọ́wọ́» túmọ̀ sí ẹ̀rí tó hàn gbangba.

Ibn Jarīr yan èrò Al-Ḥasan àti Qatādah, èyí sì ni èyí tó lágbára jù, nítorí pé pẹ̀lú òtítọ́, ó tún pọndandan kí agbára borí àwọn tó bá ń ṣọ̀tá rẹ̀ tí wọ́n sì ń tako rẹ̀. Nítorí èyí ni Ọlọ́run fi sọ pé: “Lóòótọ́, A rán àwọn Òjíṣẹ́ Wa pẹ̀lú àwọn ẹ̀rí tó ṣe kedere, A sì sọ Ìwé àti ìwọ̀n kalẹ̀ pẹ̀lú wọn, kí àwọn ènìyàn lè mú ìdájọ́ òdodo ṣẹ. A sì sọ irin kalẹ̀, nínú rẹ̀ ni agbára líle àti àǹfààní fún àwọn ènìyàn wà, kí Ọlọ́run lè mọ ẹni tó ń ṣèrànwọ́ fún Un àti àwọn Òjíṣẹ́ Rẹ̀ nígbà tí wọn kò rí i” (Al-Ḥadīd, 57:25).

Nínú ḥadīth náà, ó sọ pé: “Lóòótọ́, Ọlọ́run máa ń fi àṣẹ àti agbára dá ohun tí kò dá dúró nípasẹ̀ Al-Qur’ān dúró.” Ìyẹn ni pé, Ó máa ń fi àṣẹ àti agbára dí àwọn ènìyàn lọ́wọ́ láti ṣe àwọn ohun ìríra àti ẹ̀ṣẹ̀ tí ọ̀pọ̀lọpọ̀ wọn kò fi Al-Qur’ān dáwọ́ dúró, pẹ̀lú ìkìlọ̀ líle àti ìhalẹ̀mọ́ni tó wà nínú rẹ̀. Èyí sì ni ohun tó ń ṣẹlẹ̀ ní tòótọ́. Ọlọ́run ló mọ̀ jùlọ. (Al-Ḥadīd, 57:25)

Tafsīr al-Baghawī

Ọ̀rọ̀ Ọlọ́run Olódùmarè pé: «Kí o sì wí pé: Olúwa mi, mú mi wọlé ní ọ̀nà òdodo, kí o sì mú mi jáde ní ọ̀nà òdodo.» Ohun tí «ìwọlé» àti «ìjáde» túmọ̀ sí níbí ni fífi wọlé àti mímú jáde. Àwọn onímọ̀ ìtumọ̀ Qur’ān sì ní onírúurú èrò nípa rẹ̀. Ibn ‘Abbās, Al-Ḥasan àti Qatādah sọ pé: «Mú mi wọlé ní ọ̀nà òdodo» túmọ̀ sí Mẹ́dínà; «kí o sì mú mi jáde ní ọ̀nà òdodo» túmọ̀ sí Mẹ́kà.

Ayah yìí sọ̀kalẹ̀ nígbà tí wọ́n pàṣẹ fún Ànábì láti ṣe Hijrah.

Aḍ-Ḍaḥḥāk sọ pé: «Kí o sì mú mi jáde ní ọ̀nà òdodo» túmọ̀ sí kí n kúrò ní Mẹ́kà ní àlàáfíà kúrò lọ́wọ́ àwọn abọ̀rìṣà; «kí o sì mú mi wọlé ní ọ̀nà òdodo» túmọ̀ sí kí n wọ Mẹ́kà nígbà tí mo bá ṣẹ́gun rẹ̀. Mujāhid sọ pé: “Mú mi wọ inú iṣẹ́ tí O rán mi láti ṣe, ìyẹn iṣẹ́ Ànábì, ní ọ̀nà òdodo, kí o sì mú mi jáde kúrò nínú ayé lẹ́yìn tí mo bá ti ṣe gbogbo ẹ̀tọ́ tí ó yẹ kí n ṣe, ní ọ̀nà òdodo.” A tún ròyìn láti ọ̀dọ̀ Al-Ḥasan pé: «Mú mi wọlé ní ọ̀nà òdodo» túmọ̀ sí Párádísè; «kí o sì mú mi jáde ní ọ̀nà òdodo» túmọ̀ sí kí n jáde kúrò ní Mẹ́kà.

Wọ́n tún sọ pé: “Mú mi wọ inú ìgbọràn Rẹ, kí o sì mú mi jáde kúrò nínú àwọn ohun tí O kà léèwọ̀.” A tún sọ pé ìtumọ̀ rẹ̀ ni: “Ibi gbogbo tí O bá mú mi wọ̀, mú mi wọ̀ ní òtítọ́; àti ibi gbogbo tí O bá mú mi jáde, mú mi jáde ní òtítọ́.” Ìyẹn ni pé, má ṣe jẹ́ kí n jẹ́ ẹni tí ó wọlé ní ojú kan, tí ó sì jáde ní ojú mìíràn; nítorí ẹni ojú méjì kò ní ààbò tàbí ọlá níwájú Ọlọ́run. A pe ìwọlé àti ìjáde náà ní ti òtítọ́ nítorí pé ohun tí ìwọlé àti ìjáde yóò yọrí sí ni ìṣẹ́gun, ọlá àti ìdásílẹ̀ ìjọba ẹ̀sìn.

Ó tún ṣe àpèjúwe “ìpìlẹ̀” gẹ́gẹ́ bí òtítọ́ nígbà tó sọ pé: “Kí wọ́n ní ìpìlẹ̀ òtítọ́ lọ́dọ̀ Olúwa wọn” (Yūnus, 10:2).

«Kí O sì fún mi ní àṣẹ ìrànlọ́wọ́ láti ọ̀dọ̀ Rẹ.» Mujāhid sọ pé: Ẹ̀rí tó hàn gbangba. Al-Ḥasan sọ pé: Ìjọba alágbára tí O fi máa ṣèrànwọ́ fún mi lórí àwọn tó bá tako mi, àti ọlá tó hàn gbangba tí màá fi gbé ẹ̀sìn Rẹ̀ kalẹ̀. Ọlọ́run ṣèlérí fún un pé Oun yóò gba ìjọba àwọn ará Páṣíà, àwọn ará Róòmù àti àwọn mìíràn kúrò lọ́wọ́ wọn, yóò sì fi í fún un.

Qatādah sọ pé: Ànábì Ọlọ́run mọ̀ pé kò sí agbára tó tó fún un láti ṣe iṣẹ́ yìí láìsí àṣẹ àti agbára; nítorí náà, ó bẹ Ọlọ́run fún àṣẹ ìrànlọ́wọ́: Ìwé Ọlọ́run, àwọn ààlà Rẹ̀ àti gbígbé ẹ̀sìn Rẹ̀ kalẹ̀. Àṣẹ ìrànlọ́wọ́.