Àánú fún àwọn òbí

Tafsīr ti Shaykh ʿAbdurraḥmān as-Saʿdī

(«Kí o sì rẹ ìyẹ́ apá ìrẹ̀lẹ̀ kalẹ̀ fún àwọn méjèèjì nítorí àánú») Ìyẹn ni pé: rẹ ara rẹ sílẹ̀ fún wọn ní ìrẹ̀lẹ̀ àti àánú, kí o sì ṣe èyí ní ìrètí èrè lọ́dọ̀ Ọlọ́run; kì í ṣe nítorí ìbẹ̀rù wọn tàbí ìfẹ́ sí ohun ìní wọn, tàbí irú àwọn èrò mìíràn tí ìránṣẹ́ Ọlọ́run kò ní gba èrè fún. («Kí o sì wí pé: “Olúwa mi, ṣàánú fún àwọn méjèèjì”») Ìyẹn ni pé: bẹ Ọlọ́run fún wọn pé kí ó ṣàánú fún wọn nígbà tí wọ́n wà láàyè àti lẹ́yìn ikú wọn, gẹ́gẹ́ bí ẹ̀san fún bí wọ́n ṣe tọ́ ọ dàgbà nígbà tí o kéré. A mọ̀ láti inú èyí pé bí ìtọ́jú bá ṣe pọ̀ sí i, bẹ́ẹ̀ náà ni ẹ̀tọ́ náà ṣe pọ̀ sí i.

Bákan náà, ẹni tó bójú tó ìtọ́sọ́nà ènìyàn nínú ẹ̀sìn rẹ̀ àti ayé rẹ̀, tí ó sì tọ́ ọ dàgbà dáadáa—bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe àwọn òbí rẹ̀—ní ẹ̀tọ́ ìtọ́jú lórí ẹni tí ó tọ́ dàgbà.

Tafsīr ti Imam Ibn Kathīr

(«Kí o sì rẹ ìyẹ́ apá ìrẹ̀lẹ̀ kalẹ̀ fún àwọn méjèèjì nítorí àánú») Ìyẹn ni pé: fi ìṣe rẹ hàn pé o rẹ ara rẹ sílẹ̀ fún wọn. («Kí o sì wí pé: “Olúwa mi, ṣàánú fún àwọn méjèèjì”») Ìyẹn ni pé: nígbà tí wọ́n bá darúgbó àti nígbà ikú wọn. («Gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe tọ́ mi dàgbà nígbà tí mo kéré.»)

Ibn ʿAbbās sọ pé: Lẹ́yìn náà ni Ọlọ́run Ọláńlá sọ̀kalẹ̀ fún un pé: («Kò yẹ fún Anábì àti àwọn tí wọ́n gbàgbọ́ láti tọrọ ìdáríjì fún àwọn abọ̀rìṣà, bí wọ́n tilẹ̀ jẹ́ ìbátan tímọ́tímọ́») [At-Tawbah, 9:113].

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn hadith ni a ròyìn nípa ṣíṣe rere sí àwọn òbí. Ọ̀kan lára wọn ni hadith tí a gbà látinú ọ̀pọ̀ ọ̀nà láti ọ̀dọ̀ Anas àti àwọn mìíràn, pé nígbà tí Òjíṣẹ́ Ọlọ́run, kí ìkẹ́ àti ọ̀la Ọlọ́run máa bá a, gun orí pèpéle, ó sọ pé: «Āmīn, āmīn, āmīn.» Wọ́n sì bi í pé: “Ìwọ Òjíṣẹ́ Ọlọ́run, kí ni o sọ āmīn sí?” Ó dáhùn pé: “Jibrīl tọ̀ mí wá, ó sì sọ pé: ‘Ìparun dé bá ẹni tí a bá mẹ́nuba rẹ níwájú rẹ̀, tí kò sì ké sí ìbùkún fún ọ; sọ āmīn.’

Mo sì sọ āmīn. Lẹ́yìn náà, ó sọ pé: ‘Ìparun dé bá ẹni tí oṣù Ramadan bá dé bá a, tí oṣù náà sì parí láìjẹ́ pé a dáríjì í; sọ āmīn.’ Mo sì sọ āmīn. Lẹ́yìn náà, ó sọ pé: ‘Ìparun dé bá ẹni tí ó bá rí àwọn òbí rẹ̀, tàbí ọ̀kan nínú wọn, ní ọjọ́ ogbó, tí wọn kò sì mú un wọ Párádísè; sọ āmīn.’ Mo sì sọ āmīn.”

Hadith mìíràn: Imām Aḥmad sọ pé: Hushaym sọ fún wa; ʿAlī ibn Zayd sọ fún wa; Zārārah ibn Awfā ròyìn fún wa láti ọ̀dọ̀ Mālik ibn al-Ḥārith, ọkùnrin kan láti inú àwọn ènìyàn rẹ̀, pé òun gbọ́ Ànábì, kí ìkẹ́ àti ọ̀la Ọlọ́run máa bá a, tó ń sọ pé: «Ẹni tó bá gba ọmọ aláìníbaba tí àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ Mùsùlùmí sí oúnjẹ àti ohun mímu rẹ̀, tó sì tọ́jú rẹ̀ títí yóò fi lè gbára lé ara rẹ̀, dájúdájú Párádísè yóò jẹ́ dandan fún un. Ẹni tó bá dá ẹrú Mùsùlùmí kan sílẹ̀, ìdásílẹ̀ rẹ̀ yóò jẹ́ ìràpadà fún un kúrò nínú Iná; gbogbo ẹ̀yà ara ẹrú náà yóò sì jẹ́ ìràpadà fún ẹ̀yà ara kan ti olùdásílẹ̀ náà.»

Lẹ́yìn náà ó sọ pé: Muḥammad ibn Jaʿfar sọ fún wa; Shuʿbah sọ fún wa pé òun gbọ́ ʿAlī ibn Zayd tó ń sọ irú ìtumọ̀ kan náà, àmọ́ ó sọ pé: “Láti ọ̀dọ̀ ọkùnrin kan láti inú àwọn ènìyàn rẹ̀, tí a ń pè ní Mālik tàbí Ibn Mālik.” Ó sì fi kún un pé: «Ẹni tó bá rí àwọn òbí rẹ̀ tàbí ọ̀kan nínú wọn, tí ó sì wọ Iná, kí Ọlọ́run mú un jìnnà sí àánú Rẹ̀.»

Hadith mìíràn: Imām Aḥmad sọ pé: ʿAffān sọ fún wa; Ḥammād ibn Salamah ròyìn fún wa láti ọ̀dọ̀ ʿAlī ibn Zayd, láti ọ̀dọ̀ Zārārah ibn Awfā, láti ọ̀dọ̀ Mālik ibn ʿAmr al-Qushayrī, pé òun gbọ́ Òjíṣẹ́ Ọlọ́run tó ń sọ pé: «Ẹni tó bá dá ẹrú obìnrin Mùsùlùmí kan sílẹ̀, ìdásílẹ̀ rẹ̀ yóò jẹ́ ìràpadà fún un kúrò nínú Iná; fún gbogbo egungun ara rẹ̀, egungun kan nínú ara ẹrú tí a dá sílẹ̀ yóò jẹ́ ìràpadà fún un. Ẹni tó bá rí ọ̀kan nínú àwọn òbí rẹ̀, tí a kò sì dáríjì í, kí Ọlọ́run Olódùmarè mú un jìnnà sí àánú Rẹ̀.

Ẹni tó bá gba ọmọ aláìníbaba tí àwọn òbí rẹ̀ jẹ́ Mùsùlùmí sí oúnjẹ àti ohun mímu rẹ̀, tó sì tọ́jú rẹ̀ títí Ọlọ́run yóò fi sọ ọ́ di ọlọ́rọ̀, Párádísè yóò jẹ́ dandan fún un.»

Hadith mìíràn: Imām Aḥmad sọ pé: Ḥajjāj àti Muḥammad ibn Jaʿfar sọ pé: Shuʿbah sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Qatādah, pé òun gbọ́ Zārārah ibn Awfā tó ń ròyìn láti ọ̀dọ̀ Ubayy ibn Mālik al-Qushayrī pé Ànábì sọ pé: «Ẹni tó bá rí àwọn òbí rẹ̀ tàbí ọ̀kan nínú wọn, tí ó sì wọ Iná lẹ́yìn náà, kí Ọlọ́run mú un jìnnà sí àánú Rẹ̀, kí Ó sì lé e jìnnà.» Abū Dāwūd al-Ṭayālisī náà ròyìn rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ Shuʿbah, pẹ̀lú àwọn àfikún mìíràn.

Hadith mìíràn: Imām Aḥmad sọ pé: ʿAffān sọ fún wa; Abū ʿAwānah sọ fún wa; Suhayl ibn Abī Ṣāliḥ ròyìn fún wa láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ Abū Hurayrah—kí Ọlọ́run yọ́nú sí i—láti ọ̀dọ̀ Ànábì, pé ó sọ pé: «Ìparun dé bá a, lẹ́ẹ̀kan sí i ìparun dé bá a, lẹ́ẹ̀kan sí i ìparun dé bá ọkùnrin tó bá rí àwọn òbí rẹ̀ ní ọjọ́ ogbó, ọ̀kan nínú wọn tàbí àwọn méjèèjì, tí kò sì wọ Párádísè.» Hadith yìí jẹ́ òtítọ́ nípasẹ̀ ọ̀nà yìí. Kìkì Muslim ló gbà á ròyìn, láti ọ̀dọ̀ Abū ʿAwānah, Jarīr àti Sulaymān ibn Bilāl, láti ọ̀dọ̀ Suhayl.

Hadith mìíràn: Imām Aḥmad sọ pé: Rubʿī ibn Ibrāhīm sọ fún wa—Aḥmad sọ pé Rubʿī jẹ́ arákùnrin Ismāʿīl ibn ʿUlayyah, ó sì ga ju arákùnrin rẹ̀ lọ—láti ọ̀dọ̀ ʿAbd al-Raḥmān ibn Isḥāq, láti ọ̀dọ̀ Saʿīd ibn Abī Saʿīd, láti ọ̀dọ̀ Abū Hurayrah, pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run sọ pé: «Ìparun dé bá ọkùnrin tí a bá mẹ́nuba mi níwájú rẹ̀, tí kò sì ké sí ìbùkún fún mi! Ìparun dé bá ọkùnrin tí oṣù Ramadan bá dé bá a, tí oṣù náà sì parí kí a tó dáríjì í! Ìparun dé bá ọkùnrin tí àwọn òbí rẹ̀ bá darúgbó nígbà tí ó wà pẹ̀lú wọn, tí wọn kò sì mú un wọ Párádísè.» Rubʿī sọ pé: “Mo rò pé ó sọ pé ọ̀kan nínú wọn.”

Al-Tirmidhī náà ròyìn rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ Aḥmad ibn Ibrāhīm al-Dawraqī, láti ọ̀dọ̀ Rubʿī ibn Ibrāhīm, ó sì sọ pé: “Hadith àjèjì ni nípasẹ̀ ọ̀nà yìí.”

Hadith mìíràn: Imām Aḥmad sọ pé: Yūnus ibn Muḥammad sọ fún wa; ʿAbd al-Raḥmān ibn al-Ghasīl sọ fún wa; Usayd ibn ʿAlī ròyìn fún wa láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, ʿAlī ibn ʿUbayd, láti ọ̀dọ̀ Abū Usayd—Mālik ibn Rabīʿah al-Sāʿidī—pé nígbà tí mo jókòó lọ́dọ̀ Òjíṣẹ́ Ọlọ́run, ọkùnrin kan láti ọ̀dọ̀ àwọn Anṣār wá bá a, ó sì sọ pé: “Ìwọ Òjíṣẹ́ Ọlọ́run, ṣé ohun kan ṣì kù nínú iṣẹ́ rere tí mo lè ṣe fún àwọn òbí mi lẹ́yìn ikú wọn?”

Ó dáhùn pé: «Bẹ́ẹ̀ ni: ohun mẹ́rin—kí o ṣe àdúrà fún wọn, kí o tọrọ ìdáríjì fún wọn, kí o mú àwọn ìlérí tí wọ́n ṣe ṣẹ, kí o sì bọ̀wọ̀ fún àwọn ọ̀rẹ́ wọn; àti láti máa bá àwọn ìbátan tí ìbáṣepọ̀ rẹ̀ mọ́ ọ wá láti ọ̀dọ̀ wọn lásopọ̀. Èyí ni ohun tó ṣì kù lára iṣẹ́ rere sí wọn lẹ́yìn ikú wọn.» Abū Dāwūd àti Ibn Mājah náà ròyìn rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ʿAbd al-Raḥmān ibn Sulaymān, tí í ṣe Ibn al-Ghasīl.

Hadith mìíràn: Imām Aḥmad sọ pé: Rūḥ sọ fún wa; Ibn Jurayj sọ fún wa pé Muḥammad ibn Ṭalḥah ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Raḥmān ròyìn fún òun láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ Muʿāwiyah ibn Jāhimah al-Sulamī, pé Jāhimah wá bá Ànábì, ó sì sọ pé: “Ìwọ Òjíṣẹ́ Ọlọ́run, mo fẹ́ lọ sí ogun, mo sì wá bá ọ láti gba ìmọ̀ràn rẹ.” Ó béèrè pé: «Ṣé ìyá rẹ wà?» Ó dáhùn pé: “Bẹ́ẹ̀ ni.” Ó sọ pé: «Máa bá a dúró, nítorí pé Párádísè wà lẹ́bàá ẹsẹ̀ rẹ̀.»

Ó tún béèrè lọ́wọ́ rẹ̀ lẹ́ẹ̀kejì àti lẹ́ẹ̀kẹta, ní àwọn ìgbà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ó sì fún un ní ìdáhùn kan náà. Al-Nasāʾī àti Ibn Mājah náà ròyìn rẹ̀ láti ọ̀dọ̀ Ibn Jurayj.

Hadith mìíràn: Imām Aḥmad sọ pé: Khalaf ibn al-Walīd sọ fún wa; Ibn ʿAyyāsh sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Buḥayr ibn Saʿd, láti ọ̀dọ̀ Khālid ibn Maʿdān, láti ọ̀dọ̀ al-Miqdām ibn Maʿdīkarib al-Kindī, láti ọ̀dọ̀ Ànábì, pé ó sọ pé: «Dájúdájú, Ọlọ́run ń pàṣẹ fún yín pé kí ẹ ṣe rere sí àwọn bàbá yín. Ọlọ́run ń pàṣẹ fún yín pé kí ẹ ṣe rere sí àwọn ìyá yín; Ọlọ́run ń pàṣẹ fún yín pé kí ẹ ṣe rere sí àwọn ìyá yín; Ọlọ́run ń pàṣẹ fún yín pé kí ẹ ṣe rere sí àwọn ìyá yín. Ọlọ́run ń pàṣẹ fún yín pé kí ẹ ṣe rere sí àwọn ìbátan tí ó sún mọ́ yín jù lọ, lẹ́yìn náà àwọn tí ó tẹ̀ lé wọn.»

Ibn Mājah náà gbà á ròyìn láti ọ̀dọ̀ ʿAbd Allāh ibn ʿAyyāsh.

Hadith mìíràn: Imām Aḥmad sọ pé: Yūnus sọ fún wa; Abū ʿAwānah sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ al-Ashʿath ibn Sulaym, láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, láti ọ̀dọ̀ ọkùnrin kan láti inú Banū Yarbuʿ, pé mo tọ Ànábì wá, mo sì gbọ́ tí ó ń bá àwọn ènìyàn sọ̀rọ̀ pé: «Ọwọ́ ẹni tó ń fúnni ni ó ga jù. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìyá rẹ àti bàbá rẹ, lẹ́yìn náà arábìnrin rẹ àti arákùnrin rẹ, lẹ́yìn náà àwọn ìbátan rẹ tí ó sún mọ́ ọ, kí o sì tẹ̀ síwájú bákan náà.»

Hadith mìíràn: Al-Ḥāfiẓ Abū Bakr Aḥmad ibn ʿAmr ibn ʿAbd al-Khāliq al-Bazzār sọ nínú Musnad rẹ̀ pé: Ibrāhīm ibn al-Mustamir al-ʿUrūqī sọ fún wa; ʿAmr ibn Sufyān sọ fún wa; al-Ḥasan ibn Abī Jaʿfar sọ fún wa láti ọ̀dọ̀ Layth ibn Abī Sulaym, láti ọ̀dọ̀ ʿAlqamah ibn Marthad, láti ọ̀dọ̀ Sulaymān ibn Buraydah, láti ọ̀dọ̀ bàbá rẹ̀, pé ọkùnrin kan ń yí Kaʿbah ká, ó sì ń gbé ìyá rẹ̀ lé èjìká rẹ̀, ó sì bi Ànábì pé: “Ǹjẹ́ mo ti san ẹ̀tọ́ rẹ̀ padà?” Ó dáhùn pé: «Rárá, kódà ìrora ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo tó ní nígbà ìbímọ̀ rẹ ni o kò tíì san padà»—tàbí irú ọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀ ni ó sọ. Al-Bazzār sọ pé: “A kò mọ̀ pé a ròyìn rẹ̀ yàtọ̀ sí ọ̀nà yìí.” Mo sì sọ pé: Al-Ḥasan ibn Abī Jaʿfar jẹ́ aláìlera [ní ọ̀nà ìròyìn]. Ọlọ́run ló mọ̀ jùlọ.

Tafsīr al-Baghawī

(«Kí o sì rẹ ìyẹ́ apá ìrẹ̀lẹ̀ kalẹ̀ fún àwọn méjèèjì») Ìyẹn ni pé: sọ ara rẹ di onírẹ̀lẹ̀ fún wọn, kí o sì rẹ ara rẹ sílẹ̀. ʿUrwah ibn al-Zubayr sọ pé: “Máa rọ̀ fún wọn débi pé o kò ní kọ ohun kankan tí wọ́n fẹ́.” («Nítorí àánú») Ìyẹn ni pé: nítorí ìyọ́nú. («Kí o sì wí pé: “Olúwa mi, ṣàánú fún àwọn méjèèjì gẹ́gẹ́ bí wọ́n ṣe tọ́ mi dàgbà nígbà tí mo kéré.”»)

Ìtumọ̀ rẹ̀ ni pé: bí àwọn méjèèjì bá jẹ́ Mùsùlùmí. Ibn ʿAbbās sọ pé: A fagilé èyí nípasẹ̀ ọ̀rọ̀ Rẹ̀ pé: «Kò yẹ fún Anábì àti àwọn tí wọ́n gbàgbọ́ láti tọrọ ìdáríjì fún àwọn abọ̀rìṣà» [At-Tawbah, 9:113].

Abū al-Ḍardāʾ sọ pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run, kí ìkẹ́ àti ọ̀la Ọlọ́run máa bá a, sọ pé: «Bàbá ni ẹnu-ọ̀nà àárín àwọn ẹnu-ọ̀nà Párádísè. Nítorí náà, pa á mọ́ bí o bá fẹ́, tàbí kí o ṣòfò ó.»

ʿAbd Allāh ibn ʿAmr ròyìn pé Ànábì sọ pé: «Ìtẹ́lọ́rùn Ọlọ́run wà nínú ìtẹ́lọ́rùn bàbá, ìbínú Ọlọ́run sì wà nínú ìbínú bàbá.»

Abū Saʿīd al-Khudrī ròyìn pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run sọ pé: «Ẹni tó ń ṣe ìránṣẹ́ rere láti lè rí ìsanpadà, ẹni tó ń ṣàìgbọràn sí àwọn òbí, àti ẹni tó jẹ́ ọ̀mùtípara títí láé, kò ní wọ Párádísè.»

Abū Hurayrah—kí Ọlọ́run yọ́nú sí i—ròyìn pé Òjíṣẹ́ Ọlọ́run sọ pé: «Ìparun dé bá ọkùnrin tí a bá mẹ́nuba mi níwájú rẹ̀, tí kò sì ké sí ìbùkún fún mi; ìparun dé bá ọkùnrin tí oṣù Ramadan bá dé bá a, tí oṣù náà sì parí láìjẹ́ pé a dáríjì í; ìparun dé bá ọkùnrin tí àwọn òbí rẹ̀ darúgbó nígbà tí ó wà pẹ̀lú wọn, tí wọn kò sì mú un wọ Párádísè.»