ئاتا-ئانىغا رەھمەت تىلەش
رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا.
رَبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا
ئاۋازنى يۈكلەش مەغلۇپ بولدى. كېيىن قايتا سىناڭ.
ئۇلارغا كامالىي مېھرىبانلىقتىن ناھايىتى كەمتەر مۇئامىلىدە بولغىن ۋە: «ئى پەرۋەردىگارىم! ئۇلار مېنى كىچىكلىكىمدە تەربىيەلىگىنىدەك ئۇلارغا مەرھەمەت قىلغىن» دېگىن(24).
«ئىرھەمھۇما» (ارْحَمْهُمَا) — «ئىككىسىگە رەھمەت قىلغىن» دېگەن بۇيرۇق شەكلىدۇر. ئاللاھنىڭ ئاتا-ئانىغا ئۇلارنىڭ تەربىيەسى ۋە غەمخورلۇقىغا مىننەتدارلىق بىلدۈرۈپ دۇئا قىلىشقا بىۋاسىتە بۇيرۇقىدۇر.
شەيخ ئابدۇرراھمان سەئدىنىڭ تەفسىرى
«ئۇلارغا رەھىمدىللىك بىلەن خارلىق قانىتىڭنى كەڭ يايغىن» دېگەن سۆزنىڭ مەنىسى: ئۇلارغا ئالدىدا كەمتەر بولغىن، بۇنى ئۇلارغا بولغان مېھرىبانلىق ۋە ئەجىر ئۈمىدى بىلەن قىلغىن؛ ئۇلاردىن قورققانلىقىڭ ياكى ئۇلارنىڭ مال-دۇنياسىنى ئۈمىد قىلغانلىقىڭ ۋە بۇنىڭغا ئوخشاش، بەدەل بېرىلمەيدىغان مەقسەتلەر ئۈچۈن قىلما. «ۋە: ئى پەرۋەردىگارىم! ئۇ ئىككىسىگە رەھمەت قىلغىن، دېگىن» يەنى، ئۇلارنىڭ سېنى كىچىك ۋاقتىڭدا تەربىيەلىگەنلىكىنىڭ مۇكاپاتى سۈپىتىدە، ھايات ۋاقتىدىمۇ، ۋاپات بولغاندىن كېيىنمۇ ئۇلارغا رەھمەت تىلەپ دۇئا قىلغىن. بۇنىڭدىن تەربىيە قانچە كۆپ بولسا، ھەققىمۇ شۇنچە زور بولىدىغانلىقى چۈشىنىلىدۇ.
شۇنداقلا، ئاتا-ئانىدىن باشقا، ئىنساننى دىنى ۋە دۇنياسىدا ياخشى تەربىيەلىگەن كىشىنىڭمۇ ئۆزى تەربىيەلىگەن ئادەم ئۈستىدە تەربىيە ھەققى بار.
ئىمام ئىبنى كەسىرنىڭ تەفسىرى
«ئۇلارغا رەھىمدىللىك بىلەن خارلىق قانىتىڭنى كەڭ يايغىن» يەنى، ئەمەلىڭ بىلەن ئۇلارغا كەمتەر بولغىن. «ۋە: ئى پەرۋەردىگارىم! ئۇ ئىككىسىگە رەھمەت قىلغىن، دېگىن» يەنى، ئۇلار قېرىغاندا ۋە ۋاپات بولغاندا ئۇلارغا رەھمەت قىلغىن. «ئۇ ئىككىسى مېنى كىچىكلىكىمدە تەربىيەلىگىنىدەك».
ئىبنى ئابباس مۇنداق دېگەن: كېيىن ئاللاھ تائالا: «پەيغەمبەر ۋە ئىمان ئېيتقانلارنىڭ، گەرچە ئۇلار يېقىن تۇغقانلىرى بولسىمۇ، مۇشرىكلار ئۈچۈن مەغپىرەت تىلىشى توغرا ئەمەس» دېگەن ئايەتنى نازىل قىلدى (تەۋبە سۈرىسى، ١١٣-ئايەت).
ئاتا-ئانىغا ياخشىلىق قىلىش توغرىسىدا نۇرغۇن ھەدىسلەر كەلگەن. ئۇلاردىن بىرىنى ئەنەس ۋە باشقىلاردىن بىر قانچە يول بىلەن رىۋايەت قىلىنغان: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) مۇنبەرگە چىقىپ: «ئامىن، ئامىن، ئامىن» دېدى. ساھابىلەر: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى! نېمىگە ئامىن دېدىڭ؟»
دەپ سورىدى. ئۇ: «جىبرىئىل يېنىمغا كېلىپ: «ئى مۇھەممەد! يېنىڭدا سېنىڭ ئىسمىڭ تىلغا ئېلىنىپ تۇرۇپ، ساڭا دۇرۇت ئېيتمىغان كىشىنىڭ بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن! دېگىن»، دېدى. مەن: «ئامىن» دېدىم. ئاندىن ئۇ: «رامىزان ئېيىغا يېتىپ، ئۇ ئاي چىقىپ كەتكۈچە مەغپىرەت قىلىنمىغان كىشىنىڭ بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن!
دېگىن»، دېدى. مەن: «ئامىن» دېدىم. ئاندىن ئۇ: «ئاتا-ئانىسىنىڭ ياكى ئۇلارنىڭ بىرىنىڭ قېرىغان چېغىغا يېتىپ، ئۇلار سەۋەبلىك جەننەتكە كىرمىگەن كىشىنىڭ بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن! دېگىن»، دېدى. مەن: «ئامىن» دېدىم»، دېگەن.
يەنە بىر ھەدىس. ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېدى: ھۇشەيم بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ئەلى ئىبنى زەيد بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ زەرارە ئىبنى ئەۋفا مالىك ئىبنى ھارىستىن رىۋايەت قىلدى. ئۇلارنىڭ بىرى بولغان بۇ كىشى پەيغەمبەرنىڭ (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىغان: «ئىككى مۇسۇلمان ئاتا-ئانىنىڭ يېتىمىنى ئۆزىنىڭ يېمەك-ئىچمىكىگە قوشۇپ، تاكى ئۇ ئۆزىنى ئۆزى قامدىيالايدىغان بولغۇچە بېقىۋالغان كىشىگە جەننەت چوقۇم ۋاجىب بولىدۇ. كىم بىر مۇسۇلمان قۇلنى ئازاد قىلسا، ئۇ قۇلنىڭ ھەر بىر ئەزاسى ئۇنى دوزاختىن قۇتقۇزۇشقا سەۋەب بولىدۇ».
ئاندىن ئىمام ئەھمەد يەنە مۇنداق دېدى: مۇھەممەد ئىبنى جەئفەر بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ شۇئبە بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ مەن ئەلى ئىبنى زەيدتىن ئاڭلىدىم، دېدى. ئۇ يۇقىرىدىكىگە ئوخشاش مەزمۇننى بايان قىلدى، لېكىن «قەبىلىسىدىن مالىك ياكى ئىبنى مالىك دەپ ئاتىلىدىغان بىر كىشىدىن» دېدى ۋە «كىم ئاتا-ئانىسىنىڭ ياكى ئۇلارنىڭ بىرىنىڭ قېرىغان چېغىغا يېتىپ، ئاندىن دوزاخقا كىرسە، ئاللاھ ئۇنى ئۆزىنىڭ رەھمىتىدىن يىراق قىلسۇن» دېگەننى قوشتى.
يەنە بىر ھەدىس. ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېدى: ئەففان بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ھەمماد ئىبنى سەلەمە بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ئەلى ئىبنى زەيد زەرارە ئىبنى ئەۋفادىن، ئۇ مالىك ئىبنى ئەمر ئەل-قۇشەيرىدىن رىۋايەت قىلدى. ئۇ مۇنداق دېگەن: مەن ئاللاھنىڭ ئەلچىسىنىڭ (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) مۇنداق دېگەنلىكىنى ئاڭلىدىم: «كىم بىر مۇسۇلمان قۇلنى ئازاد قىلسا، ئۇنىڭ ھەر بىر سۆڭىكىنىڭ ئورنىغا ئازاد قىلىنغان قۇلنىڭ بىر سۆڭىكى ئۇنى دوزاختىن قۇتقۇزىدۇ. كىم ئاتا-ئانىسىنىڭ بىرىنىڭ قېرىغان چېغىغا يېتىپ، ئۇنىڭدىن مەغپىرەت تاپالمىسا، ئاللاھ ئۇنى ئۆزىنىڭ رەھمىتىدىن يىراق قىلسۇن.
كىم ئىككى مۇسۇلمان ئاتا-ئانىنىڭ يېتىمىنى ئۆزىنىڭ يېمەك-ئىچمىكىگە قوشۇپ، تاكى ئاللاھ ئۇنى بىھاجەت قىلغۇچە بېقىۋالسا، ئۇنىڭغا جەننەت چوقۇم ۋاجىب بولىدۇ».
يەنە بىر ھەدىس. ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېدى: ھەججاج ۋە مۇھەممەد ئىبنى جەئفەر بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ئىككىلىسى شۇئبەدىن رىۋايەت قىلدى؛ قەتادەدىن ئاڭلىدىم، ئۇ زەرارە ئىبنى ئەۋفا ئۇبەيي ئىبنى مالىك ئەل-قۇشەيرىدىن رىۋايەت قىلدى، دېدى. ئۇبەيي مۇنداق دېگەن: پەيغەمبەر (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) مۇنداق دېدى: «كىم ئاتا-ئانىسىنىڭ ياكى ئۇلارنىڭ بىرىنىڭ قېرىغان چېغىغا يېتىپ، كېيىن دوزاخقا كىرسە، ئاللاھ ئۇنى ئۆزىنىڭ رەھمىتىدىن يىراق قىلسۇن». بۇ ھەدىسنى ئەبۇ داۋۇد ئەل-تەيالسىي شۇئبەدىن شۇنىڭغا ئوخشاش زىيادىلەر بىلەن رىۋايەت قىلغان.
يەنە بىر ھەدىس. ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېدى: ئەففان بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ئەبۇ ئەۋانە بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ سۇھەيل ئىبنى ئەبى سالىھ دادىسىدىن، ئۇ ئەبۇ ھۇرەيرەدىن (ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن)، ئۇ پەيغەمبەردىن (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) رىۋايەت قىلدى: «بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن، بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن، بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن! ئاتا-ئانىسىنىڭ بىرىنىڭ ياكى ئىككىلىسىنىڭ قېرىغان چېغىغا يېتىپ، لېكىن جەننەتكە كىرمىگەن كىشىنىڭ». بۇ رىۋايەت بۇ يول بىلەن سەھىھتۇر.
مۇسلىمدىن باشقا كىشى بۇنى ئەبۇ ئەۋانە، جەرىر ۋە سۇلايمان ئىبنى بىلالدىن، ئۇلار سۇھەيلدىن رىۋايەت قىلغان يول بىلەن چىقارمىغان.
يەنە بىر ھەدىس. ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېدى: رىبئى ئىبنى ئىبراھىم بىزگە رىۋايەت قىلدى. ئەھمەد: «ئۇ ئىسمائىل ئىبنى ئۇلەييەنىڭ قېرىندىشى بولۇپ، قېرىندىشىدىنمۇ پەزىلەتلىك ئىدى» دېدى. ئۇ ئابدۇرراھمان ئىبنى ئىسھاقتىن، ئۇ سەئىد ئىبنى ئەبى سەئىدتىن، ئۇ ئەبۇ ھۇرەيرەدىن رىۋايەت قىلدى.
ئەبۇ ھۇرەيرە مۇنداق دېگەن: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) مۇنداق دېدى: «يېنىدا مېنىڭ ئىسمىم تىلغا ئېلىنىپ تۇرۇپ، ماڭا دۇرۇت ئېيتمىغان كىشىنىڭ بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن! رامىزان ئېيى كىرىپ، مەغپىرەت قىلىنماستىن ئاي چىقىپ كەتكەن كىشىنىڭ بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن! ئاتا-ئانىسىنىڭ قېرىغان چېغىغا يېتىپ، ئۇلار سەۋەبلىك جەننەتكە كىرمىگەن كىشىنىڭ بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن!» رىبئى: «مېنىڭچە، ئۇ: ئۇلارنىڭ بىرى، دېگەن بولسا كېرەك» دېدى.
تىرمىزى بۇنى ئەھمەد ئىبنى ئىبراھىم ئەد-دەۋراقىدىن، ئۇ رىبئى ئىبنى ئىبراھىمدىن رىۋايەت قىلدى، ئاندىن: «بۇ يول بىلەن رىۋايەت قىلىنغان غەرىب ھەدىس» دېدى.
يەنە بىر ھەدىس. ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېدى: يۇنۇس ئىبنى مۇھەممەد بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ئابدۇرراھمان ئىبنى غەسىل بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ئۇسەيد ئىبنى ئەلى دادىسى ئەلى ئىبنى ئۇبەيدتىن، ئۇ ئەبۇ ئۇسەيددىن، يەنى مالىك ئىبنى رەبىئە ئەس-سائىدىدىن رىۋايەت قىلدى. ئۇ مۇنداق دېگەن: مەن ئاللاھنىڭ ئەلچىسىنىڭ (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) يېنىدا ئولتۇرغان ئىدىم، شۇ چاغدا ئەنسارلاردىن بىر كىشى كېلىپ: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى! ئاتا-ئانام ۋاپات بولغاندىن كېيىن، ئۇلارغا ياخشىلىق قىلىش ئۈچۈن قىلىدىغان يەنە بىر ئىش قالدىمۇ؟»
دەپ سورىدى. ئۇ: «ھەئە، تۆت ئىش: ئۇلارغا دۇئا قىلىش، ئۇلار ئۈچۈن مەغپىرەت تىلەش، ۋەسىيەت-ئەھدىلىرىنى ئورۇنداش، ئۇلارنىڭ دوستلىرىنى ھۆرمەتلەش ۋە ئۇلار تەرەپتىن سىلە-رەھىم قىلىنىدىغان تۇغقانلار بىلەن سىلە-رەھىم قىلىش. ئۇلار ۋاپات بولغاندىن كېيىن، ئۇلارغا قىلغان ياخشىلىقىڭدىن قالغىنى شۇدۇر» دېدى. ئەبۇ داۋۇد ۋە ئىبنى ماجە بۇنى ئابدۇرراھمان ئىبنى سۇلايمان، يەنى ئىبنى غەسىلدىن رىۋايەت قىلغان.
يەنە بىر ھەدىس. ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېدى: رەۋھ بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ئىبنى جۇرەيج بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ مۇھەممەد ئىبنى تەلھە ئىبنى ئابدۇللاھ ئىبنى ئابدۇرراھمان دادىسىدىن، ئۇ مۇئاۋىيە ئىبنى جاھىمە ئەس-سۇلەمىيدىن رىۋايەت قىلدى. جاھىمە پەيغەمبەرنىڭ (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) يېنىغا كېلىپ: «ئى ئاللاھنىڭ ئەلچىسى! غازاتقا چىقماقچى ئىدىم، سىزدىن مەسلىھەت سوراپ كەلدىم» دېدى.
ئۇ: «سېنىڭ ئاناڭ بارمۇ؟» دەپ سورىدى. «ھەئە» دېدى. ئۇ: «ئۇنىڭ يېنىدا تۇرغىن، چۈنكى جەننەت ئۇنىڭ ئىككى پۇتىنىڭ ئاستىدىدۇر» دېدى. بۇ سۆزنى يەنە ئىككى قېتىم، ئايرىم مەجلىسلەردە شۇنىڭغا ئوخشاش ئېيتتى. نەسائى ۋە ئىبنى ماجە بۇنى ئىبنى جۇرەيجدىن رىۋايەت قىلغان.
يەنە بىر ھەدىس. ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېدى: خەلەف ئىبنى ۋەلىد بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ئىبنى ئەييّاش بەھىير ئىبنى سەئىدتىن، ئۇ خالىد ئىبنى مەئداندىن، ئۇ مىقدام ئىبنى مەئدىكەرەب ئەل-كەندىيىدىن، ئۇ پەيغەمبەردىن (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) رىۋايەت قىلدى: «ئاللاھ سىلەرگە ئاتا-ئانىلىرىڭلارغا ياخشىلىق قىلىشنى تاپىلىدى. ئاللاھ سىلەرگە ئانىلىرىڭلارغا ياخشىلىق قىلىشنى تاپىلىدى. ئاللاھ سىلەرگە ئانىلىرىڭلارغا ياخشىلىق قىلىشنى تاپىلىدى.
ئاللاھ سىلەرگە ئانىلىرىڭلارغا ياخشىلىق قىلىشنى تاپىلىدى. ئاللاھ سىلەرگە ئەڭ يېقىن تۇغقاندىن باشلاپ، ئاندىن ئۇنىڭدىن كېيىنكى يېقىن تۇغقانلارغا ياخشىلىق قىلىشنى تاپىلىدى». ئىبنى ماجە بۇنى ئابدۇللاھ ئىبنى ئەييّاشتىن رىۋايەت قىلغان.
يەنە بىر ھەدىس. ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېدى: يۇنۇس بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ئەبۇ ئەۋانە ئەشئەس ئىبنى سۇلايمدىن، ئۇ دادىسىدىن، ئۇ بەنى يەربۇئ قەبىلىسىدىن بىر كىشىدىن رىۋايەت قىلدى. ئۇ مۇنداق دېگەن: مەن پەيغەمبەرنىڭ (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) يېنىغا كەلدىم ۋە ئۇنىڭ كىشىلەر بىلەن سۆزلىشىۋاتقانلىقىنى ئاڭلىدىم. ئۇ مۇنداق دېدى: «ياخشىلىق قىلغۇچىنىڭ قولى ئۈستۈن بولىدۇ: ئاناڭغا، ئاتاڭغا، ئاچا-سىڭلىڭغا، ئاكا-ئۇكاڭغا، ئاندىن سەندىن كېيىنكى ئەڭ يېقىن تۇغقانلىرىڭغا، ئاندىن ئۇنىڭدىن كېيىنكىلىرىگە ياخشىلىق قىلغىن».
يەنە بىر ھەدىس. ھافىز ئەبۇ بەكر ئەھمەد ئىبنى ئەمر ئىبنى ئابدۇلخالىق ئەل-بەززەر «مۇسنەد»ىدا مۇنداق دېدى: ئىبراھىم ئىبنى مۇستەمىر ئەل-ئۇرقى بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ئەمر ئىبنى سۇفيان بىزگە رىۋايەت قىلدى؛ ھەسەن ئىبنى ئەبى جەئفەر لەيس ئىبنى ئەبى سۇلەيمدىن، ئۇ ئەلقەمە ئىبنى مەرثەدتىن، ئۇ سۇلايمان ئىبنى بۇرەيدەدىن، ئۇ دادىسىدىن رىۋايەت قىلدى: بىر كىشى تاۋاپ قىلىۋاتقاندا ئانىسىنى كۆتۈرۈپ يۈرەتتى. ئۇ پەيغەمبەردىن (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن): «مەن ئۇنىڭ ھەققىنى ئادا قىلدىممۇ؟» دەپ سورىدى.
پەيغەمبەر: «ياق، ھەتتا بىر قېتىملىق نەپەس ئېلىشىنىڭ ھەققىنىمۇ ئەمەس» دېدى، ياكى شۇنىڭغا يېقىن سۆز قىلدى. بەززەر: «بۇ رىۋايەتنىڭ بۇ يولىدىن باشقا يول بىلەن رىۋايەت قىلىنغانلىقىنى بىلمەيمىز» دېدى. مەن [ئىبنى كەسىر] دەيمەنكى، ھەسەن ئىبنى ئەبى جەئفەر زەئىفتۇر. ئاللاھ ئەڭ ياخشى بىلگۈچىدۇر.
بەغاۋىنىڭ تەفسىرى
«ئۇلارغا خارلىق قانىتىڭنى كەڭ يايغىن» يەنى، ئۇلارغا مۇلايىم بولغىن ۋە ئالدىدا بويسۇنغىن. ئۇروە ئىبنى زۇبەير مۇنداق دېگەن: «ئۇلارغا شۇنچىلىك مۇلايىم بولغىنكى، ئۇلار ياخشى كۆرىدىغان ھېچبىر ئىشتا ئۇلارغا قارشى چىقمىغىن». «رەھىمدىللىك بىلەن» يەنى، مېھرىبانلىق ۋە كۆيۈمچانلىق بىلەن. «ۋە: ئى پەرۋەردىگارىم!
ئۇ ئىككىسىگە رەھمەت قىلغىن، دېگىن». بۇ دۇئانى ئۇلار مۇسۇلمان بولغاندا قىلىش مەقسەت قىلىنغان. ئىبنى ئابباس مۇنداق دېگەن: بۇ ھۆكۈم «پەيغەمبەر ۋە ئىمان ئېيتقانلارنىڭ، گەرچە ئۇلار يېقىن تۇغقانلىرى بولسىمۇ، مۇشرىكلار ئۈچۈن مەغپىرەت تىلىشى توغرا ئەمەس» دېگەن سۆز بىلەن ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان (تەۋبە سۈرىسى، ١١٣-ئايەت).
ئەبۇ دەردائىدىن رىۋايەت قىلىندى: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) مۇنداق دېگەن: «ئاتا جەننەتنىڭ ئوتتۇرا دەرۋازىسىدۇر. خالىساڭ ئۇنى ساقلا، خالىساڭ ئۇنى قولدىن بېرىپ قوي».
ئابدۇللاھ ئىبنى ئەمر پەيغەمبەردىن (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) رىۋايەت قىلغان: «ئاللاھنىڭ رازىلىقى ئاتىنىڭ رازىلىقىدا، ئاللاھنىڭ غەزىپى ئاتىنىڭ غەزىپىدىدۇر».
ئەبۇ سەئىد ئەل-خۇدرىدىن رىۋايەت قىلىندى: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) مۇنداق دېگەن: «مەننەت قىلغۇچى، ئاتا-ئانىغا ئاسىيلىق قىلغۇچى ۋە ھاراققا خۇمار بولغۇچى جەننەتكە كىرمەيدۇ».
ئەبۇ ھۇرەيرە (ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن) مۇنداق دېگەن: ئاللاھنىڭ ئەلچىسى (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) مۇنداق دېدى: «يېنىدا مېنىڭ ئىسمىم تىلغا ئېلىنىپ تۇرۇپ، ماڭا دۇرۇت ئېيتمىغان كىشىنىڭ بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن! رامىزان ئېيى كىرىپ، مەغپىرەت قىلىنماستىن ئاي چىقىپ كەتكەن كىشىنىڭ بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن! ئاتا-ئانىسىنىڭ قېرىغان چېغىغا يېتىپ، ئۇلار سەۋەبلىك جەننەتكە كىرمىگەن كىشىنىڭ بۇرنى يەرگە سۈركەلسۇن!»
«سەھىھ مۇسلىم»دا (١٦٣١-نومۇر) ئەبۇ ھۇرەيرەدىن رىۋايەت قىلىنىشىچە، پەيغەمبەر مۇھەممەد (ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا رەھمىتى ۋە سالامى بولسۇن) مۇنداق دېگەن: «ئادەم ۋاپات بولسا، ئۇنىڭ ئەمەللىرى ئۈزۈلىدۇ؛ پەقەت ئۈچ نەرسىنىڭ ئەجرى ئۈزۈلمەيدۇ: داۋاملىشىدىغان سەدىقە، پايدىلىق ئىلىم ۋە ئۇنىڭ ئۈچۈن دۇئا قىلىدىغان سالىھ پەرزەنت».