পিতৃ-মাতৃৰ বাবে দয়াৰ দুআ

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

«আৰু দয়াৰে তেওঁলোক দুয়োৰে প্ৰতি নম্ৰতাৰ বাহু অৱনমিত কৰা»—অৰ্থাৎ তেওঁলোকৰ প্ৰতি নম্ৰ হোৱা, তেওঁলোকৰ প্ৰতি বিনয় আৰু দয়া প্ৰকাশ কৰি, আৰু ছোৱাবৰ আশা কৰি; তেওঁলোকক ভয় কৰি বা তেওঁলোকৰ সম্পদৰ আশা কৰি, কিংবা এনে আন কোনো উদ্দেশ্যেৰে নহয়, যাৰ বাবে বান্দাই ছোৱাব নাপায়। «আৰু কোৱা: হে মোৰ প্ৰতিপালক! তেওঁলোক দুয়োৰে প্ৰতি দয়া কৰা»—অৰ্থাৎ তেওঁলোক জীৱিত থাকোঁতে আৰু মৃত্যুৰ পাছতো তেওঁলোকৰ বাবে দয়াৰ দুআ কৰা, কাৰণ তেওঁলোকে তোমাক সৰুতে প্ৰতিপালন কৰিছিল। ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে প্ৰতিপালনৰ পৰিমাণ যিমান বাঢ়ে, অধিকাৰো সিমান বাঢ়ে।

একেদৰে, পিতৃ-মাতৃৰ বাহিৰে যিয়েই কোনো মানুহক তাৰ ধৰ্ম আৰু পাৰ্থিৱ জীৱনত সৎভাৱে প্ৰতিপালন কৰে, প্ৰতিপালিত ব্যক্তিজনৰ ওপৰত তেওঁৰো প্ৰতিপালনৰ অধিকাৰ থাকে।

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

«আৰু দয়াৰে তেওঁলোক দুয়োৰে প্ৰতি নম্ৰতাৰ বাহু অৱনমিত কৰা»—অৰ্থাৎ তোমাৰ আচৰণেৰে তেওঁলোকৰ প্ৰতি নম্ৰ হোৱা। «আৰু কোৱা: হে মোৰ প্ৰতিপালক! তেওঁলোক দুয়োৰে প্ৰতি দয়া কৰা»—অৰ্থাৎ তেওঁলোক বৃদ্ধ হোৱা সময়ত আৰু তেওঁলোকৰ মৃত্যুৰ সময়ত। «যেনেকৈ তেওঁলোকে মোক সৰুতে প্ৰতিপালন কৰিছিল»।

ইবন আব্বাছে কৈছে: তাৰ পাছত আল্লাহে অৱতীৰ্ণ কৰিলে: «নবী আৰু ঈমান্দাৰসকলৰ বাবে মুশ্বৰিকসকলৰ ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰা উচিত নহয়, যদিও তেওঁলোক আত্মীয় হয়» (ছুৰা আত-তাওবা, ৯:১১৩)।

পিতৃ-মাতৃৰ প্ৰতি সদাচৰণৰ বিষয়ে বহু হাদীছ বৰ্ণিত হৈছে। ইয়াৰে এটা আনাছ আৰু আন আন লোকৰ পৰা বিভিন্ন সনদেৰে বৰ্ণিত হাদীছ: ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম) যেতিয়া মিম্বৰত উঠিল, তেতিয়া ক’লে: «আমীন, আমীন, আমীন»। লোকসকলে সুধিলে: «হে আল্লাহৰ ৰাছুল! আপুনি কিহৰ বাবে আমীন ক’লে?»

তেওঁ ক’লে: «জিব্ৰীলে মোৰ ওচৰলৈ আহি ক’লে: ‘হে মুহাম্মদ! সেই মানুহৰ নাক ধূলিময় হওক, যাৰ ওচৰত আপোনাৰ নাম উল্লেখ কৰা হ’ল কিন্তু তেওঁ আপোনাৰ ওপৰত ছালাত পঢ়া নাই। কওক, আমীন।’ মই ক’লোঁ: আমীন। তাৰ পাছত তেওঁ ক’লে: ‘যি মানুহৰ জীৱনত ৰমজান মাহ আহিল আৰু পাৰ হৈ গ’ল, অথচ তাৰ ক্ষমা নহ’ল, তাৰ নাক ধূলিময় হওক।

কওক, আমীন।’ মই ক’লোঁ: আমীন। তাৰ পাছত তেওঁ ক’লে: ‘যি মানুহে নিজৰ পিতৃ-মাতৃ বা তেওঁলোকৰ এজনক বৃদ্ধ অৱস্থাত পালে, অথচ তেওঁলোকে তাক জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰাব নোৱাৰিলে, তাৰ নাক ধূলিময় হওক। কওক, আমীন।’ মই ক’লোঁ: আমীন»।

আন এটা হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: হুশাইমে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; আলী ইবন যায়দে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; জাৰাৰা ইবন আওফাই আমাৰ আগত মালিক ইবন আল-হাৰিছৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে—তেওঁলোকৰ মাজৰ এজন ব্যক্তি—যে তেওঁ নবী (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)ক কোৱা শুনিছিল: «যিয়ে দুজন মুছলমান পিতৃ-মাতৃৰ মাজত থকা কোনো অনাথ শিশুক নিজৰ খাদ্য আৰু পানীয়ৰ ভাগ দি ডাঙৰ-দীঘল কৰে, যেতিয়ালৈকে সি নিজৰ ভৰিত থিয় দিব পৰা নহয়, তাৰ বাবে অৱশ্যে জান্নাত নিশ্চিত হয়। আৰু যিয়ে কোনো মুছলমান দাসক মুক্ত কৰে, সেই দাসৰ প্ৰতিটো অংগৰ বিনিময়ত মুক্তিদাতাৰ এটা অংগ জুইৰ পৰা মুক্ত কৰা হয়»।

তাৰ পাছত তেওঁ কৈছে: মুহাম্মদ ইবন জা‘ফৰে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; শু‘বাই আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; মই আলী ইবন যায়দক শুনিলোঁ—তেওঁ একে অৰ্থৰ হাদীছ বৰ্ণনা কৰিলে। কিন্তু ইয়াত তেওঁ ক’লে: «নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ এজন মানুহৰ পৰা, যাৰ নাম মালিক বা ইবন মালিক বুলি কোৱা হৈছিল»; আৰু তেওঁ এই কথাও যোগ কৰিলে: «যিয়ে নিজৰ পিতৃ-মাতৃ বা তেওঁলোকৰ এজনক পালে, তাৰ পাছতো সি জুইত প্ৰৱেশ কৰিলে, আল্লাহে তাক দূৰ কৰি দিয়ক»।

আন এটা হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: ‘আফফানে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; হাম্মাদ ইবন ছালামাই আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; আলী ইবন যায়দে জাৰাৰা ইবন আওফাৰ পৰা, তেওঁ মালিক ইবন ‘আমৰ আল-কুশাইৰীৰ পৰা আমাক বৰ্ণনা কৰিলে। তেওঁ কৈছে: মই ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)ক কোৱা শুনিছোঁ: «যিয়ে কোনো মুছলমান দাসক মুক্ত কৰে, তাৰ প্ৰতিটো হাড়ৰ বিনিময়ত মুক্ত কৰা দাসজনৰ এটা হাড় মুক্ত হোৱাৰ ফলত সেই মুক্তিদাস তাৰ বাবে জুইৰ পৰা মুক্তিৰ উপায় হয়। যিয়ে নিজৰ পিতৃ-মাতৃৰ এজনক পালে, কিন্তু তাৰ পাছতো তাৰ ক্ষমা নহ’ল, আল্লাহ মহামহিমে তাক দূৰ কৰি দিয়ক।

আৰু যিয়ে দুজন মুছলমান পিতৃ-মাতৃৰ মাজত থকা কোনো অনাথক নিজৰ খাদ্য আৰু পানীয়ৰ ভাগ দি ডাঙৰ-দীঘল কৰে, যেতিয়ালৈকে আল্লাহে তাক স্বাৱলম্বী নকৰে, তাৰ বাবে জান্নাত নিশ্চিত হয়»।

আন এটা হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: হাজ্জাজ আৰু মুহাম্মদ ইবন জা‘ফৰে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; তেওঁলোকে ক’লে: শু‘বাই আমাক কাতাদাৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। মই জাৰাৰা ইবন আওফাক উবাই ইবন মালিক আল-কুশাইৰীৰ পৰা বৰ্ণনা কৰা শুনিলোঁ। তেওঁ কৈছে: নবী (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)য়ে কৈছিল: «যিয়ে নিজৰ পিতৃ-মাতৃ বা তেওঁলোকৰ এজনক পায়, তাৰ পাছত জুইত প্ৰৱেশ কৰে, আল্লাহে তাক দূৰ আৰু ধ্বংস কৰি দিয়ক»। আবু দাউদ আত-তায়ালিছীয়েও শু‘বাৰ পৰা একে সনদেৰে এই হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে আৰু তাত অতিৰিক্ত কথাও আছে।

আন এটা হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: ‘আফফানে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; আবু ‘আৱানাই আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; ছুহাইল ইবন আবি ছালিহে তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা, তেওঁ আবু হুৰাইৰাৰ পৰা—আল্লাহ তেওঁৰ প্ৰতি সন্তুষ্ট হওক—নবী (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। তেওঁ কৈছে: «সেই মানুহৰ নাক ধূলিময় হওক, তাৰ পাছতো ধূলিময় হওক, তাৰ পাছতো ধূলিময় হওক, যিয়ে নিজৰ পিতৃ-মাতৃৰ এজন বা দুয়োজনক বৃদ্ধ অৱস্থাত পালে, অথচ তেওঁ জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰিব নোৱাৰিলে»। এই সনদৰ ফালৰ পৰা হাদীছটো সহীহ। মুছলিমে কেৱল আবু ‘আৱানা, জাৰীৰ আৰু ছুলাইমান ইবন বিলালৰ পৰা, ছুহাইলৰ এই সনদেৰে ইয়াক বৰ্ণনা কৰিছে।

আন এটা হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: ৰুব‘ই ইবন ইব্ৰাহীমে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে। আহমদে কৈছে: তেওঁ ইছমাঈল ইবন ‘উলাইয়াৰ ভায়েক আছিল আৰু তেওঁৰ ভায়েকতকৈও অধিক গুণী বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। তেওঁ ‘আবদুৰ-ৰহমান ইবন ইছহাকৰ পৰা, তেওঁ ছাঈদ ইবন আবি ছাঈদৰ পৰা, তেওঁ আবু হুৰাইৰাৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। আবু হুৰাইৰাই কৈছে: ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)য়ে কৈছিল: «সেই মানুহৰ নাক ধূলিময় হওক, যাৰ ওচৰত মোৰ নাম উল্লেখ কৰা হ’ল কিন্তু তেওঁ মোৰ ওপৰত ছালাত পঢ়া নাই!

সেই মানুহৰ নাক ধূলিময় হওক, যাৰ জীৱনত ৰমজান মাহ আহিল আৰু ক্ষমা লাভৰ আগতেই মাহটো পাৰ হৈ গ’ল! সেই মানুহৰ নাক ধূলিময় হওক, যিয়ে নিজৰ পিতৃ-মাতৃৰ বৃদ্ধাৱস্থা পালে, অথচ তেওঁলোকে তাক জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰাব নোৱাৰিলে»। ৰুব‘ই কৈছে: মোৰ ধাৰণা, তেওঁ এইটোও কৈছিল—«তেওঁলোকৰ এজন»। তিৰমিযীয়ে আহমদ ইব্ৰাহীম আদ-দাওৰাকীৰ পৰা, তেওঁ ৰুব‘ই ইবন ইব্ৰাহীমৰ পৰা এই হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে। তাৰ পাছত তেওঁ কৈছে: «এই সনদৰ ফালৰ পৰা ই গৰীব»।

আন এটা হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: ইউনুছে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; ‘আবদুৰ-ৰহমান ইবন আল-গাছীলে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; উছাইদ ইবন ‘আলীয়ে তেওঁৰ পিতৃ ‘আলী ইবন ‘উবাইদৰ পৰা, তেওঁ আবু উছাইদ—অৰ্থাৎ মালিক ইবন ৰাবী‘আ আছ-ছা‘ইদী—ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। আবু উছাইদে কৈছে: মই ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)ৰ ওচৰত বহি আছিলোঁ, তেনেতে আনছাৰসকলৰ এজন মানুহ আহি ক’লে: «হে আল্লাহৰ ৰাছুল! মোৰ পিতৃ-মাতৃৰ মৃত্যুৰ পাছতো তেওঁলোকৰ প্ৰতি সদাচৰণৰ কিবা কৰণীয় মোৰ বাকী আছেনে?» তেওঁ ক’লে: «হয়।

চাৰিটা কাম: তেওঁলোকৰ বাবে ছালাত কৰা, তেওঁলোকৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰা, তেওঁলোকৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পূৰণ কৰা, তেওঁলোকৰ বন্ধুসকলক সন্মান কৰা আৰু তেওঁলোকৰ বাহিৰে তোমাৰ আন কোনো আত্মীয়তা নথকা আত্মীয়সকলৰ সৈতে সম্পৰ্ক বজাই ৰখা। তেওঁলোকৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁলোকৰ প্ৰতি সদাচৰণৰ যি কৰণীয় তোমাৰ বাকী আছে, সেয়াই এইবোৰ»। আবু দাউদ আৰু ইবন মাজাইও ‘আবদুৰ-ৰহমান ইবন ছুলাইমান—তেওঁ ইবন আল-গাছীল—ৰ পৰা এই হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে।

আন এটা হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: ৰূহে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; ইবন জুৰাইজে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; তেওঁ মোক মুহাম্মদ ইবন তালহা ইবন ‘আবদুল্লাহ ইবন ‘আবদুৰ-ৰহমানৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে, তেওঁ তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা, তেওঁ মু‘আৱিয়া ইবন জাহিমা আছ-ছুলামীৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। জাহিমা নবী (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)ৰ ওচৰলৈ আহি ক’লে: «হে আল্লাহৰ ৰাছুল! মই যুদ্ধলৈ যোৱাৰ ইচ্ছা কৰিছোঁ আৰু আপোনাৰ ওচৰলৈ পৰামৰ্শ বিচাৰি আহিছোঁ»। তেওঁ সুধিলে: «তোমাৰ মা আছেনে?»

তেওঁ ক’লে: «হয়»। তেওঁ ক’লে: «তেন্তে তেওঁৰ লগত লাগি থাকা; কাৰণ জান্নাত তেওঁৰ দুয়োখন ভৰিৰ তলত»। তাৰ পাছত তেওঁ দ্বিতীয় আৰু তৃতীয়বাৰো, বিভিন্ন বৈঠকত, এই একে কথাই ক’লে। নাছাঈ আৰু ইবন মাজাইও ইবন জুৰাইজৰ পৰা এই হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে।

আন এটা হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: খালাফ ইবন আল-ৱালিদে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; ইবন ‘আইয়াশ্বে আমাক বুহাইৰ ইবন ছা‘দৰ পৰা, তেওঁ খালিদ ইবন মা‘দানৰ পৰা, তেওঁ আল-মিকদাম ইবন মা‘দীকাৰিব আল-কিন্দীৰ পৰা, তেওঁ নবী (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। তেওঁ কৈছে: «আল্লাহে তোমালোকক তোমালোকৰ পিতৃসকলৰ বিষয়ে উপদেশ দিছে। আল্লাহে তোমালোকক তোমালোকৰ মাতৃসকলৰ বিষয়ে উপদেশ দিছে। আল্লাহে তোমালোকক তোমালোকৰ মাতৃসকলৰ বিষয়ে উপদেশ দিছে।

আল্লাহে তোমালোকক তোমালোকৰ মাতৃসকলৰ বিষয়ে উপদেশ দিছে। আল্লাহে তোমালোকক নিকটাত্মীয়ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি আত্মীয়সকলৰ সৈতে সদাচৰণৰ উপদেশ দিছে»। ইবন মাজাই ‘আবদুল্লাহ ইবন ‘আইয়াশ্বৰ পৰা এই হাদীছ বৰ্ণনা কৰিছে।

আন এটা হাদীছ: ইমাম আহমদে কৈছে: ইউনুছে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; আবু ‘আৱানাই আমাক আশ‘আছ ইবন ছুলাইমৰ পৰা, তেওঁ তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা, তেওঁ বনু ইয়াৰবূ‘ৰ এজন মানুহৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। তেওঁ কৈছে: মই নবী (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)ৰ ওচৰলৈ আহিলোঁ আৰু তেওঁক মানুহৰ সৈতে কথা পতা শুনিলোঁ। তেওঁ কৈছিল: «দান কৰোঁতাৰ হাতেই ওপৰৰ হাত। প্ৰথমে তোমাৰ মাক আৰু পিতৃ, তাৰ পাছত তোমাৰ ভনী আৰু ভাই, তাৰ পাছত তোমাৰ নিকটতম আত্মীয়, তাৰ পাছত তাৰ পাছৰজন»।

আন এটা হাদীছ: হাফিজ আবু বকৰ আহমদ ইবন ‘আমৰ ইবন ‘আবদুল-খালিক আল-বাজ্জাৰে তেওঁৰ মুছনাদত কৈছে: ইব্ৰাহীম ইবন আল-মুস্তামিৰ আল-‘আৰুকীয়ে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; ‘আমৰ ইবন সুফিয়ানে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; আল-হাছান ইবন আবি জা‘ফাৰে আমাক লাইছ ইবন আবি ছুলাইমৰ পৰা, তেওঁ ‘আলকামা ইবন মাৰছাদৰ পৰা, তেওঁ ছুলাইমান ইবন বুৰাইদাৰ পৰা, তেওঁ তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। এজন মানুহে নিজৰ মাকক কোলাত লৈ তাওয়াফ কৰি আছিল। তেওঁ নবী (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)ক সুধিলে: «মই তেওঁৰ অধিকাৰ আদায় কৰিলোঁনে?» তেওঁ ক’লে: «নাই, আনকি তেওঁৰ এটা উশাহৰ কষ্টৰ সমানেও নহয়»—অথবা তেওঁ এইদৰে কৈছিল।

তাৰ পাছত আল-বাজ্জাৰে ক’লে: «এই সনদৰ বাহিৰে আন কোনো সনদেৰে আমি এই হাদীছ বৰ্ণিত হোৱা নাজানো»। মই কওঁ: আল-হাছান ইবন আবি জা‘ফাৰ দুৰ্বল বৰ্ণনাকাৰী। আল্লাহেই ভালদৰে জানে।

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

«আৰু দয়াৰে তেওঁলোক দুয়োৰে প্ৰতি নম্ৰতাৰ বাহু অৱনমিত কৰা»—অৰ্থাৎ তেওঁলোকৰ প্ৰতি তোমাৰ ব্যৱহাৰ কোমল কৰা আৰু বিনয়ী হোৱা। ‘উৰৱা ইবন যুবাইৰে কৈছে: «তেওঁলোকে ভাল পোৱা কোনো কথাৰ পৰা বিৰত নাথাকি তেওঁলোকৰ প্ৰতি কোমল হোৱা»। «দয়াৰে»—অৰ্থাৎ স্নেহ আৰু মমতাৰে। «আৰু কোৱা: হে মোৰ প্ৰতিপালক!

তেওঁলোক দুয়োৰে প্ৰতি দয়া কৰা, যেনেকৈ তেওঁলোকে মোক সৰুতে প্ৰতিপালন কৰিছিল»—ইয়াৰ অৰ্থ, যেতিয়া তেওঁলোক দুয়ো মুছলমান হয়। ইবন ‘আব্বাছে কৈছে: এই নিৰ্দেশটো «নবী আৰু ঈমান্দাৰসকলৰ বাবে মুশ্বৰিকসকলৰ ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰা উচিত নহয়» (ছুৰা আত-তাওবা, ৯:১১৩) এই আয়াতে ৰহিত কৰিছে।

আমাক ‘আবদুল-ৱাহিদ আল-মিলিহীয়ে জনালে: আবু মানছুৰ মুহাম্মদ ইবন মুহাম্মদ ইবন ছাম‘আনে আমাক জনালে; আবু জা‘ফৰ মুহাম্মদ ইবন আহমদ ইবন ‘আবদুল-জাব্বাৰ আৰ-ৰাইয়ানীয়ে আমাক জনালে; হুমাইদ ইবন জিনজুৱাইয়ে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; ছুলাইমান ইবন হাৰবে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; হাম্মাদ ইবন যায়দে ‘আতা ইবন আছ-ছাইবৰ পৰা, তেওঁ আবু ‘আবদুৰ-ৰহমান—অৰ্থাৎ আছ-ছুলামী—ৰ পৰা, তেওঁ আবু দাৰদাৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। আবু দাৰদাই কৈছে: ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)য়ে কৈছিল: «পিতৃ হৈছে জান্নাতৰ দুৱাৰসমূহৰ মাজৰ সৰ্বোত্তম দুৱাৰ। এতেকে ইচ্ছা কৰিলে সেই দুৱাৰ ৰক্ষা কৰা, আৰু ইচ্ছা কৰিলে তাক নষ্ট কৰা»।

আমাক আবু তাহিৰ মুহাম্মদ ইবন ‘আলী আয-যাৰ্ৰাদে জনালে: আবু বকৰ মুহাম্মদ ইবন ইদ্ৰীছ আল-জুৰজানীয়ে আমাক জনালে; আবুল-হাছান ‘আলী ইবন আল-হুছাইন আল-মালিনীয়ে আমাক জনালে; হাছান ইবন সুফিয়ানে আমাক জনালে; ইয়াহয়া ইবন হাবীব ইবন ‘আদীয়ে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; খালিদ ইবন আল-হাৰিছে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; শু‘বাই ইয়‘লা ইবন ‘আতা’ৰ পৰা, তেওঁ তেওঁৰ পিতৃৰ পৰা, তেওঁ ‘আবদুল্লাহ ইবন ‘আমৰৰ পৰা, তেওঁ নবী (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)ৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। তেওঁ কৈছিল: «আল্লাহৰ সন্তুষ্টি পিতৃৰ সন্তুষ্টিত, আৰু আল্লাহৰ অসন্তুষ্টি পিতৃৰ অসন্তুষ্টিত»।

আমাক আহমদ ইবন ‘আবদুল্লাহ আছ-ছালিহীয়ে জনালে: আবু ছাঈদ মুহাম্মদ ইবন মূছা আছ-ছিৰফীয়ে আমাক জনালে; আবু ‘আবদুল্লাহ মুহাম্মদ ইবন ‘আবদুল্লাহ আছ-ছাফ্ফাৰে আমাক জনালে; আবু জা‘ফৰ মুহাম্মদ ইবন গালিব ইবন তাম্মামে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; ‘আবদুল্লাহ ইবন মাছলামাই আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; ‘আবদুল-‘আযীজ ইবন মুছলিমে ইয়াযীদ ইবন আবি যায়দৰ পৰা, তেওঁ মুজাহিদৰ পৰা, তেওঁ আবু ছাঈদ আল-খুদৰীৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিলে। আবু ছাঈদে কৈছে: ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)য়ে কৈছিল: «উপকাৰ কৰি তাৰ কথা সোঁৱৰাই দিয়া ব্যক্তি, পিতৃ-মাতৃৰ অবাধ্য ব্যক্তি আৰু মদ্যপানত আসক্ত ব্যক্তি জান্নাতত প্ৰৱেশ নকৰিব»।

আমাক ইমাম আবু ‘আলী আল-হুছাইন ইবন মুহাম্মদ আল-কাযীয়ে জনালে: আবু মুহাম্মদ ‘আবদুল্লাহ ইবন ইউছুফ ইবন মুহাম্মদ ইবন বামুৱাই আল-ইছফাহানীয়ে আমাক জনালে; আবু ছাঈদ আহমদ ইবন যায়দ আল-বাছৰীয়ে আমাক জনালে; আল-হাছান ইবন মুহাম্মদ ইবন আছ-ছাব্বাহে আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; ৰুব‘ই ইবন ‘উলাইয়াই আমাক বৰ্ণনা কৰিলে; ‘আবদুৰ-ৰহমান ইবন ইছহাকে ছাঈদ ইবন আবি ছাঈদ আল-মাকবুৰীৰ পৰা, তেওঁ আবু হুৰাইৰাৰ পৰা—আল্লাহ তেওঁৰ প্ৰতি সন্তুষ্ট হওক—বৰ্ণনা কৰিলে। আবু হুৰাইৰাই কৈছে: ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু ‘আলাইহি ৱাছাল্লাম)য়ে কৈছিল: «সেই মানুহৰ নাক ধূলিময় হওক, যাৰ ওচৰত মোৰ নাম উল্লেখ কৰা হ’ল কিন্তু তেওঁ মোৰ ওপৰত ছালাত পঢ়া নাই।

সেই মানুহৰ নাক ধূলিময় হওক, যাৰ জীৱনত ৰমজান মাহ আহিল কিন্তু তাৰ ক্ষমা নহওঁতেই মাহটো পাৰ হৈ গ’ল। সেই মানুহৰ নাক ধূলিময় হওক, যিয়ে নিজৰ পিতৃ-মাতৃৰ বৃদ্ধাৱস্থা পালে, অথচ তেওঁলোকে তাক জান্নাতত প্ৰৱেশ কৰাব নোৱাৰিলে»।