সৎ সন্তানৰ বাবে দুআ

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

«যি মোৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰো উত্তৰাধিকাৰী হ’ব; আৰু, হে মোৰ ৰব্ব, তাক সন্তোষভাজন কৰি দিয়া»—অৰ্থাৎ, তাক এনে এজন সৎ বান্দা কৰা, যাৰ প্ৰতি তুমি সন্তুষ্ট হ’বা আৰু তোমাৰ বান্দাসকলৰ হৃদয়তো তাৰ প্ৰতি ভালপোৱা সৃষ্টি কৰিবা। সাৰকথা, তেওঁ আল্লাহৰ ওচৰত এজন পুত্ৰ সন্তান বিচাৰিছিল, যি সৎ হ’ব, তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছতো জীয়াই থাকিব, তেওঁৰ পিছত দায়িত্ব ল’ব আৰু আল্লাহৰ ওচৰত তথা সৃষ্টিৰ মাজত সন্তোষভাজন নবী হ’ব। সন্তানৰ ভিতৰত এয়াই সৰ্বোত্তম। বান্দাৰ প্ৰতি আল্লাহৰ ৰহমত হৈছে—তেওঁ তাক এনে সৎ সন্তান দান কৰে, যি মহৎ চৰিত্ৰ আৰু প্ৰশংসনীয় স্বভাৱৰ সকলো গুণেৰে পৰিপূৰ্ণ।

সেয়ে তেওঁৰ ৰব্বে তেওঁৰ প্ৰতি ৰহম কৰিলে আৰু তেওঁৰ দুআ কবুল কৰিলে।

«হে মোৰ ৰব্ব! মোৰ অস্থি দুৰ্বল হৈছে»—অৰ্থাৎ, সেয়া দুৰ্বল আৰু ক্ষীণ হৈ পৰিছে। শৰীৰৰ আধাৰস্বৰূপ অস্থি দুৰ্বল হ’লে শৰীৰৰ আন অংগও দুৰ্বল হয়। «আৰু মোৰ মূৰ পকা চুলিৰে উজলি উঠিছে»—কাৰণ পকা চুলি দুৰ্বলতা আৰু বাৰ্ধক্যৰ লক্ষণ; ই মৃত্যুৰ আগমনৰ বাৰ্তাবাহক আৰু সতৰ্কবাণী।

তেওঁ নিজৰ দুৰ্বলতা আৰু অক্ষমতাক আল্লাহৰ ওচৰত প্ৰাৰ্থনাৰ মাধ্যম কৰিলে। এয়া আল্লাহৰ ওচৰত প্ৰিয়তম মাধ্যমসমূহৰ এটা, কিয়নো ইয়াৰ দ্বাৰা নিজৰ সামৰ্থ্য আৰু শক্তিৰ পৰা সম্পৰ্কহীনতা প্ৰকাশ পায় আৰু হৃদয় আল্লাহৰ সামৰ্থ্য আৰু শক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হয়। «হে মোৰ ৰব্ব! তোমাৰ ওচৰত দুআ কৰি মই কেতিয়াও ব্যৰ্থ হোৱা নাই»—অৰ্থাৎ, হে মোৰ ৰব্ব, তুমি মোক কেতিয়াও বিমুখ কৰা নাই আৰু উত্তৰ লাভৰ পৰা বঞ্চিত কৰা নাই; বৰং তুমি সদায় মোৰ প্ৰতি অনুগ্ৰহশীল আৰু মোৰ দুআৰ উত্তৰদাতা হৈ আহিছা।

তোমাৰ অনুগ্ৰহ সদায় মোৰ ওপৰত অবিৰতভাৱে আহিছে আৰু তোমাৰ উপকাৰ মোৰ ওচৰলৈ পোৱা গৈছে। ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁ আল্লাহে আগতে কৰা অনুগ্ৰহ আৰু তেওঁৰ পূৰ্বৰ দুআসমূহ কবুল কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে—যিজনে আগতে তেওঁৰ প্ৰতি অনুগ্ৰহ কৰিছিল, তেওঁ যাতে পৰৱৰ্তী সময়তো সেই অনুগ্ৰহ পূৰ্ণ কৰে।

«আৰু মোৰ পিছত স্বগোত্ৰীয় লোকসকলক লৈ মই আশংকিত হৈছোঁ»—অৰ্থাৎ, মোৰ মৃত্যুৰ পিছত যিসকলে বনী ইছৰাঈলৰ দায়িত্ব ল’ব, তেওঁলোকে যাতে তোমাৰ ধৰ্ম যথাযথভাৱে পালন নকৰে আৰু তোমাৰ বান্দাসকলক তোমাৰ ফালে আহ্বান নকৰে—এই আশংকা মোৰ হৈছে। এই কথাৰ বাহ্যিক অৰ্থ এয়ে যে তেওঁ তেওঁলোকৰ মাজত ধৰ্মীয় নেতৃত্বৰ যোগ্য কোনো ব্যক্তিক দেখা নাছিল। ইয়াত জাকাৰিয়া (আলাইহিছ ছালাম)-ৰ সহানুভূতি আৰু কল্যাণকামিতা প্ৰকাশ পাইছে। তেওঁৰ সন্তান বিচৰাটো আন লোকৰ দৰে কেৱল পাৰ্থিৱ লাভৰ উদ্দেশ্যে নাছিল; বৰং তেওঁৰ উদ্দেশ্য আছিল ধৰ্মৰ কল্যাণ আৰু ধৰ্ম হেৰাই যোৱাৰ আশংকা।

তেওঁ আনসকলক সেই দায়িত্বৰ উপযুক্ত বুলি বিবেচনা কৰা নাছিল। তেওঁৰ পৰিয়াল ধৰ্মীয় ক্ষেত্ৰত সুপৰিচিত আছিল, ৰিছালতৰ কেন্দ্ৰ আছিল আৰু কল্যাণৰ আশা কৰা ঠাই আছিল। সেয়ে তেওঁ আল্লাহৰ ওচৰত এনে এজন সন্তান বিচাৰিলে, যি তেওঁৰ পিছত ধৰ্মৰ দায়িত্ব পালন কৰিব। তেওঁ এই কথাও উল্লেখ কৰিলে যে তেওঁৰ পত্নী বন্ধ্যা, অৰ্থাৎ তেওঁৰ পৰা সন্তান জন্ম নহয়; আৰু তেওঁ অতি বাৰ্ধক্যত উপনীত হৈছে, যি বয়সত যৌন আকাঙ্ক্ষা আৰু সন্তান লাভ বিৰল হৈ পৰে।

«সেয়ে তোমাৰ ফালৰ পৰা মোক এজন উত্তৰাধিকাৰী দান কৰা»—ইয়াত উত্তৰাধিকাৰ হৈছে ধৰ্মৰ নেতৃত্ব, নবুওৱতৰ উত্তৰাধিকাৰ, জ্ঞান আৰু কৰ্ম।

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

মুজাহিদে «যি মোৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰো উত্তৰাধিকাৰী হ’ব»—এই কথাৰ ব্যাখ্যাত কৈছে: তেওঁৰ উত্তৰাধিকাৰ আছিল জ্ঞান; আৰু জাকাৰিয়া ইয়াকূবৰ বংশধৰ আছিল। হুশাইমে ইছমাঈল ইবন আবী খালিদৰ পৰা, তেওঁ আবূ ছালিহৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে «যি মোৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰো উত্তৰাধিকাৰী হ’ব»—ইয়াৰ অৰ্থ, তেওঁ নবী হ’ব পাৰে, যেনেকৈ তেওঁৰ পূৰ্বপুৰুষসকল নবী আছিল। আব্দুৰ ৰজ্জাকে মা‘মাৰৰ পৰা, তেওঁ কাতাদাৰ পৰা, তেওঁ আল-হাছানৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে: তেওঁ তেওঁৰ নবুওৱত আৰু জ্ঞানৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব। আছ-ছুদ্দীয়ে কৈছে: তেওঁ মোৰ নবুওৱত আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰ নবুওৱতৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব।

মালিকৰ পৰা যায়দ ইবন আছলামৰ বৰ্ণনাত «আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰো উত্তৰাধিকাৰী হ’ব»—ইয়াৰ অৰ্থ, তেওঁলোকৰ নবুওৱতৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব। জাবিৰ ইবন নূহ আৰু ইয়াজীদ ইবন হাৰূন—দুয়োজনে ইছমাঈল ইবন আবী খালিদৰ পৰা, তেওঁ আবূ ছালিহৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে «যি মোৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰো উত্তৰাধিকাৰী হ’ব»—ইয়াৰ অৰ্থ, তেওঁ মোৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰ পৰা নবুওৱতৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব। ইবন জাৰীৰে তেওঁৰ তাফছীৰত এই মতকেই গ্ৰহণ কৰিছে।

আব্দুৰ ৰজ্জাকে মা‘মাৰৰ পৰা, তেওঁ কাতাদাৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লাম)-এ কৈছিল: «আল্লাহে জাকাৰিয়াৰ প্ৰতি ৰহম কৰক; তেওঁৰ কোনো উত্তৰাধিকাৰী নাছিল। আৰু আল্লাহে লূতৰ প্ৰতি ৰহম কৰক; তেওঁ নিশ্চয় এক শক্তিশালী আশ্ৰয়ৰ ওচৰলৈ গৈছিল»। ইবন জাৰীৰে কৈছে: আমাক আবূ কুৰাইবে বৰ্ণনা কৰিছে, তেওঁক জাবিৰ ইবন নূহে, তেওঁক মুবারক—অৰ্থাৎ ইবন ফাদালাহ—আল-হাছানৰ পৰা বৰ্ণনা কৰিছে যে ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লাম)-এ কৈছিল: «আল্লাহে মোৰ ভাতৃ জাকাৰিয়াৰ প্ৰতি ৰহম কৰক।

তেওঁৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰীসকলৰ কথা ক’বলগীয়া কি আছিল, যেতিয়া তেওঁ কৈছিল: ‘সেয়ে তোমাৰ ফালৰ পৰা মোক এজন উত্তৰাধিকাৰী দান কৰা, যি মোৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰো উত্তৰাধিকাৰী হ’ব’?» এই বৰ্ণনাসমূহ মুৰছাল; সেইবোৰ সহীহ বৰ্ণনাৰ বিৰোধী নহয়। আল্লাহেই সৰ্বাধিক জানে। «আৰু, হে মোৰ ৰব্ব, তাক সন্তোষভাজন কৰি দিয়া»—অৰ্থাৎ, তোমাৰ ওচৰত আৰু তোমাৰ সৃষ্টিৰ মাজত সন্তোষভাজন কৰা; তুমি তাক ভাল পোৱা আৰু তাৰ ধৰ্ম তথা চৰিত্ৰৰ বাবে তোমাৰ সৃষ্টিসকলৰ হৃদয়তো তাৰ প্ৰতি ভালপোৱা সৃষ্টি কৰা।

«তেওঁ ক’লে: হে মোৰ ৰব্ব! মোৰ অস্থি দুৰ্বল হৈছে»—অৰ্থাৎ, মই দুৰ্বল হৈছোঁ আৰু মোৰ শক্তি ক্ষয় হৈছে। «আৰু মোৰ মূৰ পকা চুলিৰে উজলি উঠিছে»—অৰ্থাৎ, ক’লা চুলিৰ মাজত পকা চুলি জ্বলি উঠাৰ দৰে বিয়পি পৰিছে। ইবন দুৰাইদে তেওঁৰ ‘আল-মাকছূৰা’ত কৈছে: «তুমি দেখিছানে, মোৰ মূৰৰ ৰং কেনেকৈ ৰাতিৰ আৱৰণৰ তলৰ প্ৰভাতৰ ৰেখাৰ দৰে হৈছে?»

আৰু ক’লা চুলিৰ মাজত বগা চুলি এনেদৰে উজলি উঠিছে, যেন গদা কাঠৰ অঙঠাৰ মাজত জুই জ্বলি উঠিছে। ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে দুৰ্বলতা আৰু বাৰ্ধক্যৰ কথা জনোৱা—ইয়াৰ প্ৰকাশ্য আৰু অন্তৰ্নিহিত লক্ষণসমূহৰ সৈতে। «আৰু হে মোৰ ৰব্ব, তোমাৰ ওচৰত দুআ কৰি মই কেতিয়াও ব্যৰ্থ হোৱা নাই»—অৰ্থাৎ, দুআৰ ক্ষেত্ৰত তোমাৰ পৰা মই সদায় উত্তৰেই পাই আহিছোঁ; মই যি বিচাৰিছোঁ, তুমি কেতিয়াও মোক তাৰ পৰা বিমুখ কৰা নাই।

«আৰু মোৰ পিছত স্বগোত্ৰীয় লোকসকলক লৈ মই আশংকিত হৈছোঁ»। অধিকাংশ পাঠকে «আল-মাৱালী» শব্দৰ «ইয়া»ত যবৰ পঢ়িছে; সেই অনুসৰি শব্দটো কৰ্মকাৰক। আল-কাশাঈৰ পৰা বৰ্ণিত আছে যে তেওঁ «ইয়া» ছাকিন কৰি পঢ়িছিল। যেনে কবিয়ে কৈছে: «মৰুময় ভূমিত সিহঁতৰ হাতবোৰ এনে লাগে যেন ৰূপৰ মুদ্ৰা আগবঢ়াই থকা যুৱতীসকলৰ হাত»।

আন এজন কবিয়ে কৈছে: «সূৰ্যৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতা কৰিলে তেওঁ তাইৰ ওৰণি খহাই দিলেহেঁতেন; আৰু নিশা চলি থকা চন্দ্ৰৰ সৈতে প্ৰতিযোগিতা কৰিলে তেওঁ তাৰ অলংকাৰ খহাই দিলেহেঁতেন»। আবূ তাম্মাম হাবীব ইবন আওছ আত্তাঈৰ কথাও এই ধৰণৰ: «তেওঁৰ বাবে ৰাতি জাগি কবিতা ৰচনা কৰোঁতে কবিতাৰ অন্ত্যমিলবোৰো যেন পৰস্পৰে যুঁজিব বুলি মই ভাবিলোঁ»।

মুজাহিদ, কাতাদা আৰু আছ-ছুদ্দীয়ে কৈছে, ইয়াত «আল-মাৱালী» বুলি আত্মীয়-স্বজনক বুজোৱা হৈছে। আবূ ছালিহে কৈছে: দূৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰীসকল। আমীৰুল মু’মিনীন উছমান ইবন আফফান (ৰাদিয়াল্লাহু আনহু)-ৰ পৰা বৰ্ণিত আছে যে তেওঁ ইয়াক «মোৰ পিছত আত্মীয়-স্বজন কমি যোৱাৰ আশংকা কৰিছোঁ»—এই অৰ্থত ফা-আখৰটো তাশদীদসহ পঢ়িছিল। প্ৰথম পাঠ অনুসৰি তেওঁৰ আশংকাৰ কাৰণ আছিল—তেওঁৰ পিছত তেওঁলোকে মানুহৰ মাজত বেয়া আচৰণ কৰিব পাৰে।

সেয়ে তেওঁ আল্লাহৰ ওচৰত এনে এজন সন্তান বিচাৰিলে, যি তেওঁৰ পিছত নবী হ’ব আৰু নবুওৱতৰ লগতে তেওঁৰ ওচৰলৈ অহা অহীৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ শাসন কৰিব। এই দুআ কবুল কৰা হৈছিল। তেওঁৰ আশংকা এইটো নাছিল যে আত্মীয়সকলে তেওঁৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব। কিয়নো এজন নবীৰ মৰ্যাদা আৰু মান ইমান উচ্চ যে তেওঁ নিজৰ সম্পত্তিৰ বাবে উদ্বিগ্ন হৈ আত্মীয়সকলে উত্তৰাধিকাৰী হোৱাটো অপছন্দ কৰিব আৰু তেওঁলোকৰ পৰিৱৰ্তে সম্পত্তি লাভ কৰিবলৈ পুত্ৰ বিচাৰিব—এনে কথা হ’ব নোৱাৰে।

এয়া প্ৰথম ব্যাখ্যা। দ্বিতীয়তে, তেওঁ সম্পত্তিৰ অধিকাৰী আছিল বুলি উল্লেখ নাই; বৰং তেওঁ কাঠমিস্ত্ৰী আছিল আৰু নিজৰ হাতৰ উপাৰ্জনেৰে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিছিল। এনে মানুহে সম্পত্তি জমা নকৰে; বিশেষকৈ নবীসকল, যিসকলে পৃথিৱীৰ প্ৰতি আটাইতকৈ অনাসক্ত আছিল। তৃতীয়তে, সহীহাইনত একাধিক সনদেৰে প্ৰমাণিত হৈছে যে ৰাছুলুল্লাহ (ছাল্লাল্লাহু আলাইহি ৱাছাল্লাম)-এ কৈছিল: «আমাৰ উত্তৰাধিকাৰ কৰা নহয়; আমি যি এৰি যাওঁ, সেয়া সদকা»।

তিৰমিযীত সহীহ সনদেৰে আন এটা বৰ্ণনা আছে: «আমি নবীসকলে উত্তৰাধিকাৰ এৰি নাযাওঁ»। সেয়ে «সেয়ে তোমাৰ ফালৰ পৰা মোক এজন উত্তৰাধিকাৰী দান কৰা, যি মোৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব»—এই কথাক নবুওৱতৰ উত্তৰাধিকাৰ বুলি বুজাটো অনিবাৰ্য। সেইবাবেই তেওঁ কৈছে: «আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰো উত্তৰাধিকাৰী হ’ব»। আল্লাহে কৈছে: «ছুলাইমানে দাঊদৰ উত্তৰাধিকাৰী হৈছিল» [আন-নামল, ২৭:১৬]—অৰ্থাৎ নবুওৱতৰ ক্ষেত্ৰত।

যদি ইয়াত সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰ বুজোৱা হ’লহেঁতেন, তেন্তে তেওঁৰ ভাইসকলৰ মাজৰ পৰা কেৱল তেওঁকেই বিশেষভাৱে উল্লেখ কৰা নহ’লহেঁতেন; আৰু এই কথা জনোৱাৰ বিশেষ কোনো লাভো নাথাকিলহেঁতেন, কিয়নো সকলো ধৰ্ম আৰু বিধানতে সন্তান পিতৃৰ উত্তৰাধিকাৰী হয়—এয়া সুপ্ৰতিষ্ঠিত। গতিকে ই বিশেষ ধৰণৰ উত্তৰাধিকাৰ হোৱাৰ বাবেই ইয়াৰ কথা জনোৱা হৈছে। এই সকলো কথাই হাদীছৰ সহীহ বৰ্ণনাক সমৰ্থন আৰু প্ৰমাণ কৰে: «আমি নবীসকলে উত্তৰাধিকাৰ এৰি নাযাওঁ; আমি যি এৰি যাওঁ, সেয়া সদকা»।

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

«তেওঁ ক’লে: হে মোৰ ৰব্ব! মোৰ অস্থি দুৰ্বল হৈছে»—অৰ্থাৎ, বৃদ্ধাৱস্থাৰ বাবে সেয়া দুৰ্বল আৰু ক্ষীণ হৈছে। কাতাদাই কৈছে: তেওঁ দাঁত সৰি পৰাৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। «আৰু মোৰ মূৰ পকা চুলিৰে উজলি উঠিছে»—অৰ্থাৎ, মূৰৰ চুলি বগা হৈছে। «শাইবা»ৰ অৰ্থ হৈছে পকা চুলি।

«আৰু হে মোৰ ৰব্ব, তোমাৰ ওচৰত দুআ কৰি মই কেতিয়াও ব্যৰ্থ হোৱা নাই»—তেওঁ কৈছে: অতীতত তুমি মোক দুআৰ উত্তৰ দি আহিছা আৰু বিমুখ কৰা নাই। আন এটা মত অনুসৰি, ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে: তুমি যেতিয়া মোক ঈমানৰ প্ৰতি আহ্বান কৰিছিলা, মই ঈমান আনিছিলোঁ; ঈমান ত্যাগ কৰাৰ বাবে মই দুৰ্ভগীয়া হোৱা নাছিলোঁ।

«যি মোৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰো উত্তৰাধিকাৰী হ’ব»—আবূ আমৰ আৰু আল-কাশাঈয়ে দুয়োটা ক্ৰিয়াৰ ‘ছা’ জজম কৰি পঢ়িছে; সেই অনুসৰি ই দুআৰ উত্তৰ। আন পাঠকসকলে ৰফ‘ কৰি পঢ়িছে; সেই অনুসৰি ই অৱস্থা বা গুণবাচক বৰ্ণনা, অৰ্থাৎ, «এজন উত্তৰাধিকাৰী হ’বলগীয়া অভিভাৱক»। এই উত্তৰাধিকাৰ সম্পৰ্কে মতভেদ আছে। আল-হাছানে কৈছে: ইয়াৰ অৰ্থ, তেওঁ মোৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব আৰু ইয়াকূবৰ বংশৰ পৰা নবুওৱত আৰু পুৰোহিতসকলৰ নেতৃত্বৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব।

আন এটা মতত কোৱা হৈছে, ইয়াৰ দ্বাৰা নবুওৱত আৰু জ্ঞানৰ উত্তৰাধিকাৰ বুজোৱা হৈছে। আন এটা মত অনুসৰি, ইয়াৰ অৰ্থ পুৰোহিতসকলৰ নেতৃত্বৰ উত্তৰাধিকাৰ, কিয়নো জাকাৰিয়া পুৰোহিতসকলৰ মুৰব্বী আছিল। আয-যাজ্জাজে কৈছে: ইয়াক সম্পত্তিৰ বাহিৰে আন উত্তৰাধিকাৰ বুলি বুজাই লোৱাটোৱেই অধিক উচিত; কিয়নো এজন নবী জাকাৰিয়াই তেওঁৰ পিতৃৰ ভাতৃসকলৰ পুত্ৰসকলে তেওঁৰ সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰী হ’ব বুলি চিন্তিত হোৱা দূৰৈৰ কথা। ইয়াৰ অৰ্থ এই যে, তেওঁ বনী ইছৰাঈলৰ অৱস্থা দেখি আশংকা কৰিছিল—তেওঁৰ খুৰাকৰ পুত্ৰসকলে আল্লাহৰ ধৰ্মক অৱহেলা কৰিব আৰু ইয়াৰ বিধান সলনি কৰিব, যেনেকৈ তেওঁ বনী ইছৰাঈলৰ মাজত ধৰ্ম পৰিৱৰ্তন আৰু নবীসকলক হত্যা কৰা দেখিছিল।

সেয়ে তেওঁ তেওঁৰ উম্মতৰ বাবে নিৰাপদ আৰু সৎ এজন উত্তৰাধিকাৰী বিচাৰি ৰব্বৰ ওচৰত দুআ কৰিলে, যাতে তেওঁ নবুওৱত আৰু জ্ঞানৰ উত্তৰাধিকাৰী হয় আৰু ধৰ্ম বিনষ্ট নহয়। ইবন আব্বাছ (ৰাদিয়াল্লাহু আনহুমা)-ৰ পৰা আতা’ই বৰ্ণনা কৰা কথাৰ অৰ্থও এয়াই। «আৰু, হে মোৰ ৰব্ব, তাক সন্তোষভাজন কৰি দিয়া»—অৰ্থাৎ, তাক সৎ, আল্লাহভীৰু আৰু সন্তোষভাজন কৰা।

«আৰু মই স্বগোত্ৰীয় লোকসকলক লৈ আশংকিত হৈছোঁ»। «আল-মাৱালী»ৰ অৰ্থ হৈছে খুৰাকৰ পুত্ৰসকল। মুজাহিদে কৈছে: আত্মীয়-স্বজন। আবূ ছালিহে কৈছে: দূৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰীসকল। আল-কালবীয়ে কৈছে: উত্তৰাধিকাৰীসকল। «মোৰ পিছত»—অৰ্থাৎ, মোৰ মৃত্যুৰ পিছত।

ইবন কাছীৰে «মিন ৱাৰাঈ»ৰ «ইয়া»ত যবৰ দি পঢ়িছে; আনসকলে ছুকূন দি পঢ়িছে। «আৰু মোৰ পত্নী বন্ধ্যা»—তেওঁ সন্তান জন্ম দিব নোৱাৰে। «সেয়ে তোমাৰ ফালৰ পৰা»—অৰ্থাৎ, তোমাৰ ওচৰৰ পৰা মোক দিয়া। «এজন উত্তৰাধিকাৰী»—অৰ্থাৎ, এজন পুত্ৰ।