Салих бала сорап кылынган дога
رَبِّ إِنِّي، وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي، وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ. رَبِّ شَقِيًّا، وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِنْ، وَرَائِي، وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا، فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ، وَلِيًّا يَرِثُنِي، وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ، وَاجْعَلْهُ. رَبِّ رَضِيًّا.
رَبِّ إِنِّي وَهَنَ الْعَظْمُ مِنِّي وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا وَلَمْ أَكُنْ بِدُعَائِكَ رَبِّ شَقِيًّا وَإِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِنْ وَرَائِي وَكَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِرًا فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا يَرِثُنِي وَيَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا
Аудионы йөкләп булмады. Соңрак кабатлап карагыз.
Әйтте: "Ий Раббым, минем сөягем зәгыйфьләнде вә башым ак чәчләр белән тулды, вә мин ий Раббым, сиңа кылган догамнан кире кайтарылучы булмадым, һәрвакыт догамны кабул кылдың. Үлгәнемнән соң вәли булып калачак кемсәләрнең золым ителүләреннән куркамын, ә минем хатыным бала тудырмый торган кысыр булды, үзеңнең фазълыңнан миңа бер изге угыл биргел! Ул угыл миңа варис булыр вә Ягькуб балаларына варис булыр, вә Рабби ул угълымны үз каршыңда разый кыл!
Дога кылучы хәл телен (лисан әл-халь) кулланып, хәлсезлеген тасвирлый һәм «һәб ли» (لِي هَبْ — миңа бүләк ит) һәм «идж‘әлһу» (اجْعَلْهُ — аны кыл) дип сорый. Бу — физик көчсезлек һәм картлык вакытында салих нәсел сорап дога кылу үрнәге.
Шәех Габдуррахман әс-Сәгъди тәфсире
Шәйх әс-Сәгъди яза: «Зәкәрия, Аллаһка тирән ихтирам күрсәтеп, Аңа яшерен рәвештә ялварды. Ул Аллаһның рәхим-шәфкатенә якынаю чарасы итеп картлыгын һәм чал чәчләрен телгә алды, чөнки Аллаһ Тәгалә картларны кызгана».
Имам Ибн Кәсир тәфсире
Ибн Кәсир аңлата: «Зәкәрия сораган мирас — пәйгамбәрлек, гыйлем һәм Аллаһка чакыру мирасы, матди мал-мөлкәт түгел, чөнки пәйгамбәрләр дирһәмнәр рәвешендә мирас калдырмыйлар».
Әл-Багави тәфсире
«…Ул әйтте: “Раббым! Дөреслектә, мин (картайдым һәм) хәлсезләндем…”» — сөякләре көчсезләнде һәм нечкәрде. «…Минем сөякләрем…» — картлыктан.
Катәдә әйтте: ул Аллаһка азау тешләре коелуы турында зарланды.
«…һәм башым ялкынланып китте…» — ягъни башындагы чәчләр агарды. «…чал чәч белән…» — чаллык белән.
«…һәм мин, Раббым, Сиңа дога кылганда (элек) бәхетсез булмадым…» Ул әйтте: «Син үткәндә догама һәрвакыт җавап бирдең һәм мине өметсез итмәдең».
Бер фикер буенча, моның мәгънәсе: Син мине иманга чакыргач, мин иман китердем һәм бәхетсезлеккә дучар итәрдәй итеп иманнан баш тартмадым.
«…Дөреслектә, мин якыннарым өчен куркам…» Бу аяттә «якыннар» дигәндә абыйсының уллары күздә тотыла. Мүҗаһид әйтте: өлешләр бүленгәннән соң мирас алучылар. Әбу Салих әйтте: ян тармактагы туганнардан мирас алучылар. Әл-Кәлби әйтте: гомумән алганда, мирас алучылар.
«…миннән соң…» — минем үлемнән соң. Ибн Кәсир «мин вәра’ийә» сүзендәге «йә» хәрефен фәтхә белән укыган, ә башкалар «йә» хәрефен сүкүн белән укыган. «…ә хатыным бала тудырмый торган…» — бала тапмый. «…миңа Үз яныңнан бүләк ит…» — Үзеңнән миңа бир. «…варисны…» «…ул миннән һәм Ягъкуб нәселеннән мирас алсын…»
Әбу Гамр белән әл-Кисаи «йәрисуни» һәм «йәрис» сүзләрен «син» хәрефендә сүкүн белән укыганнар, шуның белән дога мәгънәсен белдергәннәр. Башкалар исә «йәрисүни» һәм «йәрисү» дип, «син» хәрефен даммә белән укыганнар; бу рәвештә алар хәлне һәм сыйфатны белдерә. Ягъни, якын варис булсын.
Бу мирасның мәгънәсе турында фикер каршылыгы бар. Әл-Хәсән әйтте: ул минем мал-мөлкәтемне, ә Ягъкуб нәселеннән пәйгамбәрлекне һәм җитәкчелекне мирас итеп алыр.
Бер фикер буенча, ул пәйгамбәрлекне һәм гыйлемне мирас итеп алыр.
Тагын бер фикер буенча, ул җитәкчелекне мирас итеп алыр, чөнки Зәкәрия галимнәр арасында башлык булган.
Әз-Зәҗҗәҗ әйтте: иң дөрес фикер — монда, күрәсең, мал-мөлкәт мирасы тухай ятмый. Чөнки пәйгамбәрләрнең берсе булган Зәкәрия абыйсының уллары аның мал-мөлкәтен мирас итеп алыр дип курыккан дигән фикер ихтималлыгы аз. Мәгънәсе шундый: ул абыйсының уллары Аллаһка иманны ташлар дип курыккан; шулай ук диннең хөкемнәрен үзгәртерләр дип тә курыккан, чөнки Исраил токымнарының динне алыштыруларын һәм пәйгамбәрләрне үтерүләрен инде күргән. Шуңа күрә ул Раббысыннан үз җәмәгатен ышанып тапшырырлык салих бала сораган.
Бу бала аннан пәйгамбәрлекне һәм гамәлләрне мирас итеп алыр, шулай итеп дин югалмас иде. Ибн Габбас (Аллаһ аннан һәм аның әтисеннән разый булсын) риваять иткән Гата сүзләренең мәгънәсе шундый.
«…һәм аны, Раббым, разый булган ит…» — ягъни тәкъва, гөнаһлардан сакланучы һәм Син разый булган кеше ит.
«Сахих әл-Бохари»да (№ 3087) Пәйгамбәрдән (салләллаһу галәйһи вә сәлләм) риваять ителә: «Без, пәйгамбәрләр, мирас калдырмыйбыз. Без калдырган нәрсә — садака (садака)»