Аллаһка таяну һәм туры юл
عَسَىٰ، أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَٰذَا رَشَدًا.
عَسَىٰ أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَٰذَا رَشَدًا
Аудионы йөкләп булмады. Соңрак кабатлап карагыз.
"Мәгәр Аллаһ теләсә эшләрмен", – дип әйт! "Әгәр Аллаһу тәгалә теләсә", – дип әйтергә онытсаң, хәтереңә килгәч тә: "Аллаһ теләсә", – дип әйт! Янә әйт: "Бу егетләрнең барча хәлләрен Раббымның миңа белдермәге өметледер".
Формасы: өмет һәм үтенеч — «‘аса ән йәһдийәни» (عَسَىٰ أَنْ يَهْدِيَنِ). Бу дога мөселманнарны киләчәкне планлаштырганда Аллаһка таянырга һәм «ИншаАллаһ» дип әйтергә өйрәтә.
Шәех Габдуррахман әс-Сәгъди тәфсире
Шәйх әс-Сәгъди аңлата: «Кеше “ИншаАллаһ” дип әйтергә онытса яки онытучанлыкка дучар булса, аңа Раббысын искә алырга һәм Аннан иң дөрес юлга күндерүен сорарга кушылган».
Имам Ибн Кәсир тәфсире
Ибн Кәсир аятьнең иңү сәбәбен күрсәтә: яһүдләр Пәйгамбәрдән Мәгарә егетләре турында сораганнар, ә ул: «Мин сезгә иртәгә җавап бирермен», — дип әйткән, ләкин «ИншаАллаһ» дип әйтмәгән. Сабак булсын өчен, вәхи 15 көнгә тоткарланган.
Әл-Багави тәфсире
«…Аллаһ теләсә…» дип әйтмичә…» Ягъни, иртәгә берәр эш эшләргә ниятләсәң, «Аллаһ теләсә» дип әйтмичә, «Мин моны иртәгә эшләрмен», — димә. Мәккә халкы Пәйгамбәрдән (Аллаһның аңа рәхмәте һәм сәламе булсын) рух, мәгарә әһелләре һәм Зөлкарнәйн турында сораган, ә ул аларга: «Иртәгә сезгә моның турында хәбәр итәрмен», — дигән һәм «Аллаһ теләсә» дип әйтмәгән. Берничә көн буе Пәйгамбәргә (Аллаһның аңа рәхмәте һәм сәламе булсын) вәхи килмәгән. Шуннан соң аять иңгән:
«…Оныткан вакытта Раббыңны искә ал…» Ибн Габбас, Мүҗәһид һәм әл-Хәсән әйткәннәр: моның мәгънәсе — әгәр бу истиснаны әйтергә онытсаң, искә төшергәч әйт. Ибн Габбас онытылган истиснаны бер ел дәвамында әйтергә мөмкин дип санаган, ә әл-Хәсән аны сөйләшү дәвам иткән вакытта әйтергә кирәк дип исәпләгән. Кайберәүләр моны вакыйга булачак вакыт якынлашканда әйтергә мөмкин дигәннәр, ә ул ерак киләчәктә булса, истисна гамәлдән чыккан дип санаганнар. Кайберәүләр исә истиснаны җөмлә әйтелеп беткәнче үк әйтергә кирәк дип исәпләгәннәр. Икрима әйткән: Раббыңны ачуың килгәндә искә ал.
Вәһб әйткән: Инҗилдә болай язылган: «Әй, Адәм баласы, ачуың килгәндә Мине искә ал, һәм Мин дә ачуланган чагымда сине искә алырмын».
әд-Даххак һәм әс-Сүдди моның намаз турында әйтелгәнен белдергәннәр. Әнәстән риваять ителгәнчә, ул Пәйгамбәрнең (Аллаһның аңа рәхмәте һәм сәламе булсын) болай дигәнен хәбәр иткән: «Намазны оныткан кеше аны искә төшергәч укысын». (әл-Бохари, Мөслим, әт-Тирмизи, ән-Нәсәи, Әбу Давуд, Ибн Мәҗәһ, Әхмәд)
«…һәм әйт: “Бәлки, Раббым мине моннан да турырак юлга күндерер”…» Ягъни, мине Үзенә якынрак һәм турырак юлда нык итәр.
Бер фикер буенча, Аллаһ Үз Пәйгамбәренә берәр нәрсәне онытканда Аны искә алырга һәм дөрес юлга күндерүен сорарга боерган, чөнки бу аның өчен оныткан нәрсәсен искә төшерүгә караганда хәерлерәк.
Кайберәүләр әйтүенчә, кешеләрнең бер төркеме Мәгарә әһелләре турында Пәйгамбәрдән (Аллаһның аңа рәхмәте һәм сәламе булсын) бары тик киреләнеп кенә сораган. Аллаһ Тәгалә аңа, Аллаһның пәйгамбәр икәнлеген раслаучы Мәгарә әһелләре турындагы кыйссадан да көчлерәк дәлилләр бирәчәген хәбәр итәргә кушкан. Ул аңа Үзе илчеләренә генә бирә торган кайбер яшерен белемнәрне биреп, моны инде эшләгән. Бу белемнәр алар өчен дәлил буларак ачыграк, ә һидаять буларак Мәгарә әһелләре турындагы кыйссадан да турырак.
Кайберәүләр әйткәнчә, Аллаһ Пәйгамбәренә оныткан истиснаны исенә төшергәч, «Аллаһ теләсә» сүзләре белән бергә моны әйтергә кушкан. Әгәр кеше «Аллаһ теләсә» дип әйтергә онытса, моның өчен аның тәүбәсе: «Бәлки, Раббым мине моннан да турырак юлга күндерер», — дип әйтү була.
«Сахих әл-Бохари»дә (№ 3424) Сөләйман пәйгамбәрнең «ИншаАллаһ» дип әйтергә онытуы турында риваять ителә. Бу Хуҗага һәрвакыт таянуның мөһимлеген ассызыклый.