Аллаһҡа тәүәккәл итеү һәм тура юл
عَسَىٰ، أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَٰذَا رَشَدًا.
عَسَىٰ أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لِأَقْرَبَ مِنْ هَٰذَا رَشَدًا
Аудионы йөкләп булманы. Һуңыраҡ ҡабатлап ҡарағыҙ.
Раббым мине быға ҡарағанда турараҡ юлға күндерер, бәлки.
Формаһы: өмөт һәм үтенес — «ғаса ән йәһдийәни» (عَسَىٰ أَنْ يَهْدِيَنِ). Мосолмандарҙы киләсәккә план ҡорғанда һәм «ИншаАллаһ» һүҙен әйткәндә Аллаһҡа тәүәккәл итергә өйрәтә.
Шәйех Әбдуррахман әс-Сәғди тәфсире
Шәйех әс-Сәғди аңлата: «Кеше “ИншаАллаһ” тип әйтергә онотһа йәки онотоусанлыҡ менән осрашһа, уға Раббыһын иҫкә алырға һәм иң дөрөҫ юлға күндереүен һорап доға ҡылырға ҡушылған».
Имам Ибн Кәсир тәфсире
Ибн Кәсир аяттың иңеү сәбәбен күрһәтә: йәһүдтәр Пәйғәмбәрҙән мәмерйә егеттәре тураһында һораған, ә ул: «Мин һеҙгә иртәгә яуап бирермен», — тигән, ләкин «ИншаАллаһ» тип әйтмәгән. Был ғибрәт булһын өсөн вәхи 15 көнгә тотҡарланған.
Әл-Багави тәфсире
«…Аллаһ теләһә (тип әйтмәйенсә)…» йәғни иртәгә берәй эш башҡарырға уйлаһаң, «Аллаһ теләһә» тип әйтмәйенсә: «Мин быны иртәгә эшләйем», — тимә. Сөнки Мәккә халҡы Пәйғәмбәрҙән (Аллаһтың салауаты һәм сәләме уға булһын) рух, мәмерйә әһелдәре һәм Зөлҡәрнәй тураһында һораған, ә ул уларға: «Иртәгә һеҙгә был хаҡта хәбәр итермен», — тигән һәм «Аллаһ теләһә» тип әйтмәгән. Бер нисә көн дауамында Пәйғәмбәргә (Аллаһтың салауаты һәм сәләме уға булһын) вәхи килмәгән. Шунан һуң аят иңгән:
«…Онотҡан саҡта Раббыңды иҫкә ал…» Ибн Ғәббәс, Мүжәһид һәм әл-Хәсән: бының мәғәнәһе — әгәр был шартты әйтергә онотһаң, иҫеңә төшкәс әйт, тигән. Ибн Ғәббәс онотолған шарт һүҙен бер йыл дауамында әйтергә мөмкин тип иҫәпләгән, ә әл-Хәсән уны һөйләшеү дауам иткән саҡта әйтергә кәрәк тигән. Ҡайһы берәүҙәр быны ваҡиға яҡынлашҡанда әйтергә мөмкин тигән, әгәр ул алыҫ киләсәктә булһа, был шарт дөрөҫ булмаясаҡ. Ҡайһы берәүҙәр шарт һүҙен һөйләм әйтелеп бөткәнсе үк өҫтәргә кәрәк тигән. Икрима: «Әгәр асыуланһаң, Раббыңды иҫкә ал», — тигән.
Вәһб: Инжилдә былай яҙылған, тигән: «Эй, Әҙәм балаһы! Асыуланған саҡта Мине иҫкә ал, һәм Мин асыуланған саҡта һине иҫкә алырмын».
әд-Даххак һәм әс-Судди бының намаҙ тураһында әйтелеүен белдергән. Әнәстән риүәйәт ителеүенсә, ул: Пәйғәмбәр (Аллаһтың салауаты һәм сәләме уға булһын): «Кем намаҙҙы онотһа, иҫенә төшкәндә уны ҡылһын», — тип әйткән (әл-Бохари, Мөслим, әт-Тирмиҙи, ән-Нәсәи, Әбү Дауыт, Ибн Мәжә, Әхмәт), тигән.
«…һәм әйт: “Раббым мине бынан да турараҡ булған яҡын юлға алып барыр, бәлки”…» йәғни мине Уға яҡын булған һәм турараҡ юлда нығытыр.
Бер фекергә ярашлы, Аллаһ Пәйғәмбәренә берәй нәмәне онотҡан саҡта Үҙен иҫкә алырға һәм уны иҫенә төшөргәнсе түгел, ә дөрөҫ юлға алып барыуын һорарға ҡушҡан, сөнки был уның өсөн онотҡан нәмәһен иҫенә төшөрөүҙән яҡшыраҡ.
Ҡайһы берәүҙәр Пәйғәмбәрҙән (Аллаһтың салауаты һәм сәләме уға булһын) мәмерйә әһелдәре тураһында ҡайһы бер кешеләр бары тик үҗәтләнеп һораған, ти. Аллаһ Тәғәлә уға Аллаһтың уны пәйғәмбәр итеп ебәреүенең дәлиле булараҡ мәмерйә әһелдәре тарихынан да көслөрәк дәлилдәр бирәсәге тураһында хәбәр итергә ҡушҡан. Ул быны инде эшләгән: илселәргә генә бирә торған ҡайһы бер йәшерен ғилемдәрҙе уға белдергән. Был улар өсөн дәлил булараҡ асығыраҡ һәм юл күрһәтеү яғынан мәмерйә әһелдәре тарихынан да турараҡ.
Ҡайһы берәүҙәр Аллаһ уға, онотҡандан һуң был шарт һүҙен иҫенә төшөргән саҡта, «Аллаһ теләһә» тигән һүҙҙәр менән бергә шундай һүҙҙәрҙе әйтергә ҡушҡан, тигән. Әгәр кеше «Аллаһ теләһә» тип әйтергә онотһа, бының өсөн тәүбәһе: «Раббым мине бынан да турараҡ булған яҡын юлға алып барыр, бәлки», — тип әйтеү булыр.
«Сәхих әл-Бохари»ҙа (№ 3424) үҙенең «ИншаАллаһ» тип әйтергә онотҡан Пәйғәмбәр Сөләймән тураһында риүәйәт килтерелә. Был Яратыусыға һәр ваҡыт тәүәккәл итеүҙең мөһимлегенә баҫым яһай.