Shpresë për udhëzim më të drejtë

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

Pa shtuar: “Në dashtë Allahu.” - Së treti, përmendja e lejes dhe dëshirës së Zotit përpara si kusht për realizimin e dëshirës tënde tregon edukatën me Zotin nga njëra anë, por edhe sjell lehtësim dhe bereqet, sjell plotësim e ndihmë për realizimin e saj, nga ana tjetër. Kur thotë “insha-Allah”, njeriu tregon se po i mbështetet Allahut.

Por duke qenë se njeriu është i prirur të harrojë, ndodh që ai të mos e thotë këtë fjalë ndonjëherë, prandaj Allahu e urdhëron që ta përmendë këtë më pas, kur të kujtohet, dhe kështu shlyhet gabimi, siç thotë Allahu: E, kur të harrosh, përmende Zotin tënd... - Nëse harron në fillim, përmende Allahun atëherë kur të kujtohesh. Kështu porositet çdokush që harron, në mënyrë që gjithmonë të kujtojë Zotin dhe të mos bëhet neglizhent.

Njeriu gjithmonë ka nevojë për Zotin, që Ai ta drejtojë e udhëzojë në çdo fjalë e punë që kryen dhe ta ruajë nga gabimet dhe devijimet, prandaj Zoti e urdhëron të thotë: dhe thuaj: “Shpresoj se Zoti im do të më japë një udhëzim edhe më të mirë.”! - Ajeti urdhëron që njeriu ta lusë Zotin e të shpresojë tek Ai, të ketë besim e siguri të plotë në Të se Ai do ta udhëzojë në rrugën më të shkurtër dhe më të mirë për arritjen e së mirës dhe mbarësisë. Njeriu, i cili ka të tilla cilësi e dobësi, duhet patjetër t’i kërkojë Zotit udhëzimin dhe mbarësinë, në mënyrë që Ai t’i japë sukses.

Le t’i përgjërohet Zotit që ta ndihmojë dhe t'i japë udhëzimin e drejtë në të gjitha çështjet.

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Fjala e Allahut: «Dhe përmende Zotin tënd kur të harrosh» (El-Kehf, 18:24). Është thënë se kuptimi është: nëse harron të bësh përjashtimin [duke thënë “nëse do Allahu”], atëherë bëje përjashtimin kur të të kujtohet. Kështu kanë thënë Ebu el-Alije dhe El-Hasan el-Basriu. Hushajmi ka përcjellë nga El-A’meshi, nga Muxhahidi, nga Ibn Abbasi, lidhur me njeriun që betohet, se ai mund të bëjë përjashtim edhe pas një viti.

Ai thoshte: «Dhe përmende Zotin tënd kur të harrosh» për këtë çështje. El-A’meshit iu tha: «A e dëgjove këtë nga Muxhahidi?» Ai u përgjigj: «Ma ka treguar Lejth ibn Ebi Sulejmi; mendoj se ai e ka marrë këtë nga shoku im, Kisa’i». Et-Taberaniu e përcolli gjithashtu këtë transmetim nga Ebu Mu’avije, nga El-A’meshi.

Kuptimi i fjalës së Ibn Abbasit, «ai mund të bëjë përjashtim edhe pas një viti», është se nëse njeriu harron të thotë gjatë betimit ose në të folurën e tij «nëse do Allahu» dhe i kujtohet edhe pas një viti, është e pëlqyeshme që ta thotë atëherë, në mënyrë që të veprojë sipas sunetit të përjashtimit, edhe nëse betimin tashmë e ka thyer. Ibn Xheriri, Allahu e mëshiroftë, e ka shprehur qartë këtë; kjo nuk do të thotë se ai e shfuqizon shkeljen e betimit dhe e heq detyrimin për shlyerjen e tij.

Ky është mendimi i saktë që ka shprehur Ibn Xheriri, Allahu e mëshiroftë, dhe interpretimi më i përshtatshëm i fjalës së Ibn Abbasit. Allahu e di më së miri.

Ikrimeja ka thënë për fjalën «Dhe përmende Zotin tënd kur të harrosh» se do të thotë: kur të zemërohesh. Ky është interpretim sipas asaj që lidhet me të. Et-Taberaniu ka thënë: Na rrëfeu Ahmed ibn Jahja el-Halvani; na rrëfeu Seid ibn Sulejman, nga Abbad ibn el-Avvam, nga Sufjan ibn Husejn, nga Ja’la ibn Muslim, nga Xhabir ibn Zejd, nga Ibn Abbasi, lidhur me fjalët: «Mos thuaj kurrsesi për asgjë: “Do ta bëj këtë nesër”, përveçse [të thuash]: “Nëse do Allahu”; dhe përmende Zotin tënd kur të harrosh» (El-Kehf, 18:23–24), se kuptimi është: të harrosh të thuash «nëse do Allahu».

Et-Taberaniu ka thënë gjithashtu: Na rrëfeu Muhammed ibn el-Harith el-Xhubejli; na rrëfeu Safvan ibn Salih; na rrëfeu el-Velid ibn Muslim, nga Abdulaziz ibn Husejn, nga Ibn Ebi Nexhih, nga Muxhahidi, nga Ibn Abbasi, lidhur me fjalën e Allahut: «Mos thuaj kurrsesi për asgjë: “Do ta bëj këtë nesër”, përveçse [të thuash]: “Nëse do Allahu”; dhe përmende Zotin tënd kur të harrosh» (El-Kehf, 18:23–24), se kuptimi është: të harrosh të thuash «nëse do Allahu».

Et-Taberaniu ka përcjellë gjithashtu nga Ibn Abbasi, lidhur me fjalën «Dhe përmende Zotin tënd kur të harrosh», se bëhet fjalë për përjashtimin: bëje përjashtimin kur të të kujtohet. Ai tha se kjo ishte posaçërisht për të Dërguarin e Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të), dhe se askush prej nesh nuk mund të bëjë përjashtim, përveçse kur kjo lidhet me një betim. Pastaj tha: Këtë e ka përcjellë vetëm el-Velidi nga Abdulaziz ibn Husejni.

Ajeti mund të ketë edhe një kuptim tjetër: Allahu i Lartësuar dhe i Madhërishëm e ka udhëzuar atë që harron diçka në të folurën e tij, që ta përmendë Allahun e Lartësuar, sepse harresa e ka zanafillën te shejtani, siç tha shërbyesi i Musait: «Nuk më bëri të harroj ta përmend atë tjetërkush përveç shejtanit» (El-Kehf, 18:63). Përmendja e Allahut të Lartësuar e largon shejtanin; kur largohet shejtani, largohet edhe harresa. Pra, përmendja e Allahut është shkak për kujtesën. Për këtë arsye tha: «Dhe përmende Zotin tënd kur të harrosh».

Fjala e Allahut: «Dhe thuaj: “Shpresoj që Zoti im të më udhëzojë drejt asaj që është më afër kësaj në drejtësi”» (El-Kehf, 18:24), do të thotë: nëse pyetesh për diçka që nuk e di, kërkoje atë nga Allahu dhe drejtoju Atij, që të të japë sukses për të arritur te e sakta dhe udhëzimi i drejtë. Për kuptimin e saj janë thënë edhe interpretime të tjera. Allahu e di më së miri.

Tefsiri i El-Begaviut

«Dhe përmende Zotin tënd kur të harrosh» (El-Kehf, 18:24). Ibn Abbasi, Muxhahidi dhe El-Hasani kanë thënë se kuptimi është: nëse harron të bësh përjashtimin [duke thënë “nëse do Allahu”] dhe pastaj të kujtohet, atëherë bëje përjashtimin. Ibn Abbasi e lejoi përjashtimin e bërë më vonë, edhe nëse kalonte një vit; El-Hasani e lejoi për sa kohë njeriu qëndronte në të njëjtin kuvend; disa të tjerë e lejuan nëse koha që kishte kaluar ishte e shkurtër, kurse nëse kishte kaluar shumë kohë, nuk e konsideruan të vlefshëm. Një grup dijetarësh nuk e lejuan përveçse kur përjashtimi lidhej drejtpërdrejt me fjalët e betimit.

Ikrimeja ka thënë se kuptimi i ajetit është: përmende Zotin tënd kur të zemërohesh. Vehbi ka thënë: Në Ungjill është shkruar: «O biri i Ademit, më kujto kur të zemërohesh, që të të kujtoj kur të zemërohem». Ed-Dahhaku dhe Es-Suddiju kanë thënë se ky ajet ka të bëjë me namazin. Na njoftoi Abdulvahid el-Melihi; na tregoi el-Hasan ibn Ahmed el-Mikhladi; na tregoi Ebu el-Abbas es-Serraxh; na tregoi Kutajbe; na tregoi Ebu Avane, nga Katadeja, nga Enesi, i cili tha: I Dërguari i Allahut (paqja dhe bekimet e Allahut qofshin mbi të) ka thënë: «Kush harron një namaz, le ta falë kur t’i kujtohet».

«Dhe thuaj: “Shpresoj që Zoti im të më udhëzojë drejt asaj që është më afër kësaj në drejtësi”» (El-Kehf, 18:24), domethënë: të më bëjë të qëndrueshëm në një rrugë që është më e afërt me Të dhe më e drejtë. Është thënë gjithashtu se Allahu e urdhëroi të Dërguarin e Tij që, kur të harronte diçka, ta përmendte Atë dhe t’i kërkonte ta udhëzonte drejt asaj që është më e mirë për të sesa kujtimi i asaj që kishte harruar.

Thuhet gjithashtu se, kur njerëzit e pyetën për rrëfimin e banorëve të shpellës me qëllim kundërshtimi, Allahu i Lartësuar dhe i Madhërishëm e urdhëroi t’u tregonte se Allahu do t’i jepte argumente për vërtetësinë e profetësisë së tij, të cilat do të ishin më bindëse për ta sesa rrëfimi i banorëve të shpellës. Dhe kështu ndodhi: Allahu i dha njohuri për të fshehtën, siç u jep të dërguarve, që ishte argument më i qartë për ta dhe më i afërt me udhëzimin e drejtë sesa lajmi për banorët e shpellës.

Disa kanë thënë: Ky është një formulim që iu urdhërua ta thoshte bashkë me «nëse do Allahu», kur t’i kujtohej pas harresës se duhej të bënte përjashtimin. Nëse njeriu harron të thotë «nëse do Allahu», pendimi i tij për këtë është të thotë: «Shpresoj që Zoti im të më udhëzojë drejt asaj që është më afër kësaj në drejtësi». Lejohet të bëhet përjashtimi.