Kuomba Uongozi na Kumtegemea Allah

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Tafsiri ya aya 23 na 24: Katazo hili, kama makatazo mengine, ingawa lilikuwa na sababu maalumu na lilielekezwa kwa Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake), linawahusu kwa ujumla watu wote waliowajibishwa. Allah amemkataza mja kusema kuhusu mambo yajayo, “Hakika mimi nitafanya jambo hilo,” bila kulihusisha na mapenzi ya Allah. Hilo lina madhara: ni kuzungumzia mambo yajayo yasiyoonekana, ambayo mtu hajui kama atayafanya au la, wala kama yatatokea au la. Pia humfanya mtu aihusishe kutokea kwake na matakwa yake mwenyewe, kana kwamba yanajitegemea.

Hilo ni jambo lililokatazwa, kwa sababu matakwa yote ni ya Allah: “Wala hamtataka isipokuwa atake Allah, Mola wa walimwengu wote.” Kutaja mapenzi ya Allah hurahisisha jambo na kulifanya jepesi, huleta baraka ndani yake, na ni namna ya mja kuomba msaada kwa Mola wake.

Kwa kuwa mja ni binadamu na bila shaka anaweza kusahau kutaja mapenzi ya Allah, Allah amemwamuru aseme maneno ya kumhusisha Yeye na jambo hilo baadaye, anapokumbuka, ili afikie alichokusudia na aepuke madhara hayo. Katika ujumla wa kauli Yake, “Na mkumbuke Mola wako Mlezi pale unaposahau,” tunapata amri ya kumkumbuka Allah wakati wa kusahau, kwa maana kumkumbuka huondoa usahaulifu na kumkumbusha mja jambo alilolisahau. Vivyo hivyo, mtu anayesahau kumkumbuka Allah anaamrishwa amkumbuke Mola wake, wala asiwe miongoni mwa walioghafilika.

Kwa kuwa mja anamhitaji Allah amjaalie kusema na kutenda yaliyo sahihi na kumkinga na makosa katika maneno na matendo yake, Allah amemwamuru aseme: “Asaa Mola wangu Mlezi ataniongoza kwenye njia iliyo karibu zaidi na hii, yenye uongofu.” Basi ameamrishwa amwombe Allah na kumtumainia, akiwa na yakini kwamba atamwongoza kwenye njia iliyo karibu zaidi na uongofu. Inastahili kwamba mja aliye katika hali hii, kisha akajitahidi kwa uwezo wake wote kutafuta uongofu na usahihi, afanikiwe katika hilo, apate msaada kutoka kwa Mola wake na aongozwe katika mambo yake yote.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Kauli Yake, “Na mkumbuke Mola wako Mlezi pale unaposahau,” imefasiriwa kuwa maana yake ni: ukisahau kusema “InshaAllah,” basi liseme unapokumbuka. Hayo yamesemwa na Abu al-‘Aliyah na al-Hasan al-Basri. Hushaym amepokea kutoka kwa al-A‘mash, kutoka kwa Mujahid, kutoka kwa Ibn ‘Abbas kuhusu mtu anayeapa, kwamba anaweza kusema “InshaAllah” hata baada ya mwaka mmoja. Ibn ‘Abbas alikuwa akisema kuhusu hilo: “Na mkumbuke Mola wako Mlezi pale unaposahau.”

Alimuuliza al-A‘mash: “Umesikia hili kutoka kwa Mujahid?” Akasema: “Alinieleza Lيث ibn Abi Sulaym.” At-Tabarani pia amepokea riwaya hii kupitia Abu Mu‘awiyah, kutoka kwa al-A‘mash.

Maana ya kauli ya Ibn ‘Abbas kwamba mtu anaweza kusema “InshaAllah” hata baada ya mwaka mmoja ni kwamba, akisahau kusema “InshaAllah” katika kiapo chake au katika maneno yake, kisha akakumbuka hata baada ya mwaka mmoja, ni sunna kwake kusema hivyo, ili atekeleze sunna ya kulitaja sharti la mapenzi ya Allah, hata kama tayari amevunja kiapo. Ibn Jarir, Allah amrehemu, amesema wazi kuwa hilo haliondoi kuvunja kiapo wala haliondoi kafara. Kauli ya Ibn Jarir ndiyo sahihi, na ndiyo inayofaa zaidi kuelewa maneno ya Ibn ‘Abbas. Na Allah ndiye ajuaye zaidi.

‘Ikramah amesema kuhusu kauli, “Na mkumbuke Mola wako Mlezi pale unaposahau,” kwamba maana yake ni: unapokasirika. Hii ni tafsiri inayotaja jambo linalohusiana na maana yake.

At-Tabarani amesimulia: Ahmad ibn Yahya al-Halwani alitusimulia, akasema: Sa‘id ibn Sulayman alitusimulia, kutoka kwa ‘Abbad ibn al-‘Awwam, kutoka kwa Sufyan ibn Husayn, kutoka kwa Ya‘la ibn Muslim, kutoka kwa Jabir ibn Zayd, kutoka kwa Ibn ‘Abbas kuhusu kauli, “Wala usiseme kamwe kuhusu jambo lolote: ‘Hakika mimi nitalifanya kesho,’ isipokuwa [useme]: ‘Allah akipenda’; na mkumbuke Mola wako Mlezi pale unaposahau,” yaani, kusahau kusema “InshaAllah.”

At-Tabarani pia amesimulia: Muhammad ibn al-Harith al-Jubayli alitusimulia, akasema: Safwan ibn Salih alitusimulia, kutoka kwa al-Walid ibn Muslim, kutoka kwa ‘Abd al-‘Aziz ibn Husayn, kutoka kwa Ibn Abi Najih, kutoka kwa Mujahid, kutoka kwa Ibn ‘Abbas kuhusu aya hiyo, kwamba maana yake ni kusahau kusema “InshaAllah.”

At-Tabarani pia amepokea kutoka kwa Ibn ‘Abbas kuhusu “Na mkumbuke Mola wako Mlezi pale unaposahau,” kwamba ni kusema “InshaAllah” pale unapokumbuka. Alisema: Hili lilihusu Mtume wa Allah (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) pekee, na hakuna yeyote miongoni mwetu anayeruhusiwa kusema “InshaAllah” isipokuwa katika kuunganisha na kiapo chake. Kisha akasema: “Riwaya hii imepokewa pekee na al-Walid kutoka kwa ‘Abd al-‘Aziz ibn al-Husayn.”

Inawezekana pia aya hii ina maana nyingine: Allah, Aliyetukuka na Mtukufu, amemwongoza mtu anayesahau jambo katika mazungumzo yake amkumbuke Allah. Chanzo cha usahaulifu ni Shetani, kama kijana wa Musa alivyosema: “Na hakuna aliyenifanya nilisahau isipokuwa Shetani.” Kumkumbuka Allah humfukuza Shetani; Shetani akiondoka, usahaulifu nao huondoka. Hivyo, kumkumbuka Allah ni sababu ya kukumbuka.

Ndiyo maana Allah amesema: “Na mkumbuke Mola wako Mlezi pale unaposahau.”

Kauli Yake, “Na sema: Asaa Mola wangu Mlezi ataniongoza kwenye njia iliyo karibu zaidi na hii, yenye uongofu,” ina maana: ukiulizwa jambo usilolijua, basi muombe Allah kuhusu hilo na umuelekee, ili akujaalie kupata lililo sahihi na lenye uongofu. Maana nyingine pia zimetolewa katika tafsiri yake, na Allah ndiye ajuaye zaidi. [Al-Kahf: 63].

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

“Na mkumbuke Mola wako Mlezi pale unaposahau.” Ibn ‘Abbas, Mujahid na al-Hasan wamesema: Maana yake ni kwamba ukisahau kusema “InshaAllah,” kisha ukakumbuka, liseme. Ibn ‘Abbas aliruhusu kulitaja sharti hilo baadaye, hata kama mwaka mmoja umepita. Al-Hasan aliruhusu mradi mtu bado yuko katika kikao kilekile.

Baadhi ya wanazuoni waliliruhusu ikiwa muda haujapita sana, lakini ikiwa muda mrefu umepita, halikubaliki. Kundi la wanazuoni lilisema kwamba ni lazima liunganishwe na maneno ya kiapo.

‘Ikramah amesema kuwa maana ya aya ni: Mkumbuke Mola wako Mlezi unapokasirika. Wahb amesema: Imeandikwa katika Injili: “Ewe mwana wa Adam, nikumbuke unapokasirika, nami nitakukumbuka ninapokasirika.” Ad-Dahhak na as-Suddi wamesema: Hili linahusu swala. ‘Abd al-Wahid al-Milihiy ametuhadithia, akasema: Al-Hasan ibn Ahmad al-Makhladi alituhadithia, akasema: Abu al-‘Abbas as-Sarraj alituhadithia, akasema: Qutaybah alituhadithia, kutoka kwa Abu ‘Awanah, kutoka kwa Qatadah, kutoka kwa Anas, aliyesema: Mtume (rehema na amani za Allah ziwe juu yake) amesema: “Anayesahau swala, basi aiswali anapoikumbuka.”

“Na sema: Asaa Mola wangu Mlezi ataniongoza kwenye njia iliyo karibu zaidi na hii, yenye uongofu.” Yaani: Anidumishe katika njia iliyo karibu zaidi na uongofu na iliyo nyoofu zaidi. Pia imesemwa kwamba Allah alimwamuru Nabii Wake amkumbuke anaposahau jambo na amwombe amwongoze kwenye jambo lililo bora kwake kuliko kukumbuka alichosahau. Na imesemwa kwamba watu walipomuuliza kuhusu kisa cha Watu wa Pangoni kwa nia ya ukaidi, Allah, Aliyetukuka na Mtukufu, alimwamuru awajulishe kwamba Allah angempa hoja zilizo wazi zaidi kuhusu ukweli wa utume wake kuliko kisa cha Watu wa Pangoni.

Na hilo lilitokea: Allah alimpa maarifa ya mambo ya ghaibu aliyowapa Mitume, yaliyokuwa bayana zaidi kama hoja kwao na yaliyo karibu zaidi na uongofu kuliko habari za Watu wa Pangoni.

Baadhi yao wamesema: Aliamuriwa aseme maneno haya pamoja na kusema “InshaAllah” anapokumbuka baada ya kusahau kulitaja sharti hilo. Mtu akisahau kusema “InshaAllah,” toba yake kwa hilo ni kusema: “Asaa Mola wangu Mlezi ataniongoza kwenye jambo lililo karibu zaidi na uongofu huu.” Inaruhusiwa kulitaja sharti hilo baadaye.