Ɗaɓɓagol feewal e Alla

Tafsiir sheekh Abdurrahman as-Saadi

Tafsiiru aayaaji 23 e 24:

Ngol haɗeendi, hono ɗee goɗɗe, hay so wonii sabu keewɗo e tee ɗum ko e Nelaaɗo Alla (yo jam e kisal Alla ngon e makko) ɓaatnaaɗo, kono konngol ngal ena huutora e yimɓe foti ɗaɓɓude e Alla. Alla haɗii gorko yi’eteede o wi’a e ko ɓuri yeeso: «Mi waɗay ɗum», so o waɗaani e ɗum faale Alla. Sababii ɗum woni ko o haalata e ko udditiiɗum yeeso, ɗum anndataa so o waɗay ɗum walla wonaa, walla so ɗum waɗata walla wonaa. Kadi, ɗum ena waɗa waɗde e faale gorko tan, hono nde ɗum woodani mo hoore mum.

Ɗum ko haɗeendi, sabu faale fof ko Alla woodani: «On mbaawataa faale hay huunde so wonaa ko Alla, Joomi binnde’en, faali» (At-Takwiir, 29).

Kadi, wiide faale Alla ena newnina huunde ndee, ena waawna ɗum, ena addana ɗum barke, tee ena waɗa gollotooɗo ɗaɓɓaande ballal Joomi mum. Kono gorko ko neɗɗo, tee ena foti yessuude, o acca wiide faale Alla. Ngam ɗum Alla yamiri mo yo o wi’u ɗum caggal, so o siftitii, ngam ko ɗaɓɓaaɗum heɓa, tee ko haɗaaɗum reenta.

E nder huutoraade konngol mum: «Sifto Joomi maa so a yejjitii» (Al-Kahf, 24), ena heɓa yamiroore siftorde Alla nde neɗɗo yejjitii, sabu ɗum ena itta yejjitgol, tee ena siftina gollotooɗo ko o yejjitii. Kadi, neɗɗo majjitooɗo, yejjitooɗo siftorde Alla, ena yamiraa yo o sifto Joomi mum, tee yo o wonaa e majjitiɓe.

Nde gollotooɗo soklii Alla ngam Alla wallu mo yo o heɓa ko moƴƴi, tee yo o waas ɗaŋde e konngol mum e golle mum, Alla yamiri mo yo o wi’u: «Ina foti Joomi am feewna mi e ko ɓuri ɓadaade e ɗum, feewal» (Al-Kahf, 24). O yamiraama yo o toroo Alla, yo o yiɗo mo, tee yo o hoolo e makko, ngam Alla feewna mo e laabi ɓurɗi ɓadaade e feewal. Ko mo gollotooɗo woni ɗum, tee caggal ɗum o waɗa ko o waawi fof, o ɗaɓɓa feewal e feewal, ena haani Alla wallu mo e ɗum, ballal Joomi mum ar e makko, tee Alla feewna mo e huunde mum fof.

Tafsiir imaam Ibn Kathiir

E konngol Alla: «Sifto Joomi maa so a yejjitii» (Al-Kahf, 24), wonɓe goɗɗe mbi’i: ma’ana mum ko so a yejjitii wiide «In shaa Alla», so a siftitii ɗum, wi’u ɗum. Ɗum ko ko Abu al-‘Aaliya e Al-Hasan al-Basri wi’i. Hushaym riwaayii, iwde e Al-A‘mash, iwde e Mujahid, iwde e Ibn ‘Abbas, ko fii gorko ɓeɓɓitiiɗo: o wi’i gorko oo ena waawi wiide «In shaa Alla» haa ko e hitaande. O wi’ata: «Sifto Joomi maa so a yejjitii» e ɗum.

Ɓe naamnii Al-A‘mash: «A nani ɗum e Mujahid?» O jaabi: «Layth ibn Abi Sulaym haalaniino ɗum mi; o ɓuri wi’ude: ‘Yiy mi, ko kaasu am nguu majjii.’» At-Tabarani riwaayii ɗum e hadith Abu Mu‘awiya, iwde e Al-A‘mash.

Ma’ana konngol Ibn ‘Abbas «o ena waawi wiide ɗum hay caggal hitaande» ko nde o yejjitii wiide «In shaa Alla» e rewrude mum walla e konngol mum, tee o siftitii ɗum hay caggal hitaande, laawol mum ko yo o wi’u ɗum. Ɗum ngam o waɗa sunnah istithnaa’ (wiide: «In shaa Alla»), hay so ɗum waɗii caggal nde o waɗi ko o rewridi. Ibn Jarir (Alla yurmo mo) tabbitinii ɗum, tee o hollii wonde ɗum wonaa ko eɗen firtina e ɗum ɓuurngol rewrude, walla ɗum ɗowtata kaffara. Ko Ibn Jarir wi’i ɗum woni ko moƴƴi, tee ɗum ɓuri haanude ngam faamde konngol Ibn ‘Abbas ngal. Alla ɓuri anndude.

‘Ikrima wi’i: «Sifto Joomi maa so a yejjitii» ma’ana mum ko: so a tikkitii. Ɗum ko fassaraaɗo e ko ɗum addata. At-Tabarani wi’i: Ahmad ibn Yahya al-Halwani haalani min, Sa‘id ibn Sulayman haalani mo, ‘Abbad ibn al-‘Awwam, iwde e Sufyan ibn Husayn, iwde e Ya‘la ibn Muslim, iwde e Jabir ibn Zayd, iwde e Ibn ‘Abbas, e konngol Alla: «Woto a wi’u e huunde: “Mi waɗay ɗum janngo”, so wonaa so Alla faali; tee sifto Joomi maa so a yejjitii» (Al-Kahf, 23–24), ɗum ko yo a wi’u: «In shaa Alla».

At-Tabarani kadi riwaayii, iwde e Ibn ‘Abbas, e konngol Alla: «Sifto Joomi maa so a yejjitii»: ko istithnaa’ woni; so a siftitii, wi’u istithnaa’. O wi’i kadi wonde ɗum ko yamiroore heɓunde tan e Nelaaɗo Alla (yo jam e kisal Alla ngon e makko), tee alaa goɗɗo e amen ena waawi waɗde istithnaa’ so wonaa e haɗaade gollal eɓɓitaangal e ɓettirol mum. Caggal ɗum o wi’i: «Ko Al-Walid tan riwaayii ɗum e ‘Abdul-‘Aziz ibn al-Husayn.»

A waawi kadi faamde aaya ndee e laawol goɗɗo: Alla (Jom mawɗo, tedduɗo) hollaama neɗɗo yejjitooɗo huunde e haala mum yo o sifto Alla. Sabu yejjitgol iwata e sheytaane, hono ɗum ko suka Musa wi’i: «Sheytaane tan yejjitnani mi yo mi siftora ɗum» (Al-Kahf, 63). Siftorde Alla ena yaafina sheytaane; so sheytaane yahi, yejjitgol kadi ena yaha. Ngam ɗum siftorde Alla ko sabu siftitgol. Ngam ɗum Alla wi’i: «Sifto Joomi maa so a yejjitii».

E konngol Alla: «Tee wi’u: “Ina foti Joomi am feewna mi e ko ɓuri ɓadaade e ɗum, feewal”» (Al-Kahf, 24), ma’ana mum ko: so ɓe naamnii ma huunde nde a anndaa, ɗaɓɓu ɗum e Alla, tee tiiɗnoo e makko yo O wallu ma heɓde jaabawol moƴƴol e feewal. Ko woni ɗum goɗɗum kadi e fassaraaji mum; Alla ɓuri anndude.

Tafsiir al-Baghawi

E konngol Alla: «Sifto Joomi maa so a yejjitii» (Al-Kahf, 24), Ibn ‘Abbas, Mujahid e Al-Hasan mbi’i: ma’ana mum ko so a yejjitii istithnaa’ [wiide «In shaa Alla»], tee caggal nde a siftitii ɗum, wi’u ɗum. Ibn ‘Abbas yamiri istithnaa’ nde jogoraaka ɗoon e haala, hay so haa hitaande; Al-Hasan yamiri ɗum so gollotooɗo jooɗii e nokku oo tan; wonɓe goɗɗe yamiri ɗum so nde tawi e ko ɓadii, kono so nde woɗɗitii, ɗum moƴƴataa. Jamaa’a goɗɗo haɗii ɗum so wonaa nde ɗum jokkii haala ngal.

‘Ikrima wi’i ma’ana aaya ndee ko: «Sifto Joomi maa so a tikkitii.» Wahb wi’i: Winndaaɗum e Injiil: «Aɗaadan, sifto mi so a tikkitii, Mi siftotoo ma so Mi tikkitii.» Ad-Dahhak e As-Suddi mbi’i: ngol ko fii juulde. ‘Abd al-Wahid al-Malihi haalani min, Al-Hasan ibn Ahmad al-Makhladi habi mo, Abu al-‘Abbas as-Sarraj habi mo, Qutayba habi mo, Abu ‘Awana habi mo, iwde e Qatada, iwde e Anas: Nelaaɗo Alla (yo jam e kisal Alla ngon e makko) wi’i: «Neɗɗo yejjitooɗo juulde, yo o juula nde so o siftitii nde».

E konngol Alla: «Tee wi’u: “Ina foti Joomi am feewna mi e ko ɓuri ɓadaade e ɗum, feewal”» (Al-Kahf, 24), ma’ana mum ko: Alla tabbitinay mi e laawol ɓurɗo ɓadaade e makko, tee ɓurɗo feewude. Ɓe mbi’i kadi Alla yamiri Nelaaɗo mum yo o sifto Alla so o yejjitii huunde, tee yo o toroo mo ngam O feewna mo e ko ɓuri moƴƴude e ɗum e ko o yejjitii.

Wiyeteede kadi: Yimɓe oo naamnii mo e kisal ngal ngam ɓe tikkitii, Alla yamiri mo yo o habaruɓe wonde Alla addan mo daliiluuji ngam tabbitinde goonga Nelaaɗo mum, ɗi ɓuri hollude goonga e ɓurɗi ɓadaade e feewal e kisal yimɓe e kisal Yimɓe Nder Nder. Alla waɗii ɗum, nde O addani mo anndal ko suuɗiiɗum e anndal annabiiɓe, ɗum ɓuri hollude daliil, tee ɓuri ɓadaade e feewal e habaru kisal yimɓe oo. Wonɓe goɗɗe mbi’i: ɗum ko huunde nde o yamiraama yo o wi’u, e wiide mum «In shaa Alla», so o siftitii istithnaa’ caggal nde o yejjitii.

So neɗɗo yejjitii wiide «In shaa Alla», tuubgol mum ko yo o wi’u: «Ina foti Joomi am feewna mi e ko ɓuri ɓadaade e ɗum, feewal.» O ena waawi waɗde istithnaa’.