Надеж во Аллаховото упатство

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Толкување на ајетите 23 и 24:

Оваа забрана, како и другите забрани, иако е изречена поради посебна причина и му е упатена на Божјиот пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, важи за сите што се обврзани со верските прописи. Аллах му забранил на човекот, кога станува збор за идни настани, да каже: „Ќе го направам тоа“, без да го поврзе со Аллаховата волја. Во тоа има нешто опасно: говор за иднината, која е скриена, а човекот не знае дали ќе го направи тоа или не, ниту дали воопшто ќе се случи.

Исто така, со тоа извршувањето се препушта на волјата на човекот, како да е независна, а тоа е недозволиво, бидејќи целата волја му припаѓа на Аллах: „А вие не можете да посакате ништо, освен ако тоа не го посака Аллах, Господарот на световите.“ (Ет-Теквир, 29)

Спомнувањето на Аллаховата волја го олеснува и поедноставува делото, носи благослов во него и му помага на човекот да побара поткрепа од својот Господар. Бидејќи човекот е само човек и неизбежно може да заборави да ја спомне Аллаховата волја, Аллах му наредил, кога ќе се сети, потоа да ја изрази зависноста од неа, за да го постигне посакуваното и да се заштити од она што е опасно. Од општиот смисол на зборовите: „И спомни си го Господарот свој кога ќе заборавиш“, се разбира и наредбата да се спомне Аллах кога човек ќе заборави, бидејќи тоа го отстранува заборавот и го потсетува на она што му избегнало од умот.

Така и оној што заборавил да го спомне Аллах е поттикнат да се сети на својот Господар и да не биде од невнимателните.

Бидејќи човекот зависи од Аллах за да биде упатен кон исправното и да не греши во зборовите и делата, Аллах му наредил да каже: „Се надевам дека Господарот мој ќе ме упати на тоа што е поблиску до исправноста од ова.“ Му наредил да Му се моли на Аллах, да се надева на Него и да има доверба дека ќе го упати кон најблискиот пат што води до исправноста. Сосема е оправдано човекот што е во таква состојба, а потоа го вложува сиот труд и напор во барањето на упатството и исправноста, да добие успех во тоа, да му дојде помошта од неговиот Господар и Тој да го води право во сите негови дела.

Тефсир на имамот Ибн Касир

За зборовите: „И спомни си го Господарот свој кога ќе заборавиш“, се вели дека значат: ако заборавиш да кажеш „ако Аллах сака“, кажи го тоа кога ќе се сетиш. Така рекле Ебу ел-Алија и ел-Хасан ел-Басри. Хушејм пренесува од ел-А‘меш, од Муџахид, од Ибн Аббас дека, кога станува збор за човек што се заколнал, тој рекол дека може да ја изрази условеноста со Аллаховата волја дури и по една година. За тоа ги наведувал зборовите: „И спомни си го Господарот свој кога ќе заборавиш.“

На ел-А‘меш му било речено: „Дали тоа го слушна од Муџахид?“ Тој одговорил: „Ми го пренесе Лејс ибн Еби Сулејм, а мислам дека ми го пренесе додека го носев оваа наметка.“ Ет-Таберани го пренел и преку Ебу Муавија, од ел-А‘меш, со истиот синџир.

Смислата на зборовите на Ибн Аббас: „Може да ја изрази условеноста дури и по една година“ е дека ако човек заборавил во својата заклетва или во говорот да каже „ако Аллах сака“, а се сетил дури по една година, тогаш е убаво да го каже тоа, за да постапи според сунетот на изразување на условеноста, дури и ако заклетвата веќе ја прекршил. Ибн Џерир, Аллах да му се смилува, го истакнал тоа и јасно рекол дека со ова не се поништува прекршувањето на заклетвата ниту се укинува обврската за искупување. Тоа што го рекол Ибн Џерир е исправно и најсоодветно толкување на зборовите на Ибн Аббас. А Аллах најдобро знае.

‘Икрима рекол дека зборовите: „И спомни си го Господарот свој кога ќе заборавиш“ значат: кога ќе се налутиш. Ова е толкување според она што следува од значењето на ајетот. Ет-Таберани пренел: Ни раскажа Ахмад ибн Јахја ел-Хелвани, нему му раскажа Сеид ибн Сулејман, нему му раскажа Аббад ибн ел-Аввам, од Суфијан ибн Хусејн, од Ја‘ла ибн Муслим, од Џабир ибн Зејд, од Ибн Аббас, за зборовите: „И не кажувај за нешто: ‘Утре сигурно ќе го направам тоа’, освен ако Аллах не посака. И спомни си го Господарот свој кога ќе заборавиш“, дека се однесуваат на заборавањето да се каже: „Ако Аллах сака.“

Ет-Таберани пренел и од Ибн Аббас, во врска со зборовите: „И спомни си го Господарот свој кога ќе заборавиш“, дека човекот треба да ја изрази условеноста со Аллаховата волја кога ќе се сети. Тој рекол дека ова важело посебно за Божјиот пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, и дека никој од нас нема право да ја изрази условеноста освен во врска со продолжување на заклетвата. Потоа рекол: „Ова го пренел единствено ел-Велид од Абдулазиз ибн ел-Хусејн.“

За ајетот е можно и друго толкување: Аллах, Возвишениот, му укажал на оној што заборавил нешто во својот говор да Го спомне Него. Заборавот потекнува од шејтанот, како што рекол момчето на Муса: „Само шејтанот ме натера да заборавам да ти го спомнам.“ (Ел-Кехф, 63) А спомнувањето на Аллах го прогонува шејтанот; кога шејтанот ќе си замине, исчезнува и заборавот. Така, спомнувањето на Аллах е причина човекот да се сети.

Затоа Аллах рекол: „И спомни си го Господарот свој кога ќе заборавиш.“

Зборовите: „И кажи: ‘Се надевам дека Господарот мој ќе ме упати на тоа што е поблиску до исправноста од ова’“, значат: ако те прашаат за нешто што не го знаеш, побарај помош од Аллах и обрати Му се, молејќи Го да те упати кон она што е исправно и кон правиот пат. За нивното толкување се кажани и други мислења, а Аллах најдобро знае.

Тефсир на ал-Багави

„И спомни си го Господарот свој кога ќе заборавиш.“ Ибн Аббас, Муџахид и ел-Хасан рекле дека значењето е: ако заборавиш да ја изразиш условеноста со Аллаховата волја, а потоа се сетиш, изрази ја. Ибн Аббас дозволувал таа условеност да се изрази и подоцна, дури и по една година; ел-Хасан дозволувал додека човекот сè уште е во истото собрание, а некои дозволувале само ако поминало кратко време, но не и ако поминало долго. Една група не дозволувала освен ако тоа не е поврзано со говорот.

‘Икрима рекол дека значењето на ајетот е: спомни си го Господарот свој кога ќе се налутиш. Вахб рекол: Во Евангелието е запишано: „Сине Адамов, спомни си за Мене кога ќе се налутиш, па и Јас ќе се сетам на тебе кога ќе се налутам.“ Ед-Даххак и ес-Судди рекле дека ова се однесува на намазот. Абдулвахид ел-Мелихи ни соопшти, пренесувајќи од ел-Хасан ибн Ахмад ел-Махлади, кој пренел од Ебу ел-Аббас ес-Сераџ, тој од Кутејба, тој од Ебу Авана, од Катаде, од Енес, дека Божјиот пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, рекол: „Кој ќе заборави намаз, нека го клања кога ќе се сети.“

„И кажи: ‘Се надевам дека Господарот мој ќе ме упати на тоа што е поблиску до исправноста од ова’“, значи: нека ме утврди на патот што е поблизок до Него и што е поисправен. Се вели и дека Аллах му наредил на Својот пратеник да Го спомне кога ќе заборави нешто и да Го замоли да го упати кон нешто што му е подобро од сеќавањето на она што го заборавил.

Исто така се вели дека луѓето го прашале за приказната за Сопствениците на пештерата со намера да му се спротивстават, па Аллах, Возвишениот, му наредил да им каже дека Аллах ќе му даде докази за вистинитоста на неговото пророкување што ќе им бидат поубедливи од приказната за Сопствениците на пештерата. Така и се случило: му дал знаење за скриеното, кое им било појасен доказ и поблиску до исправноста од веста за Сопствениците на пештерата.

Некои рекле дека ова е збор што му било наредено да го каже заедно со „ако Аллах сака“, кога ќе се сети по заборавот дека требало да ја изрази условеноста. Кога човек ќе заборави да каже „ако Аллах сака“, неговото покајание за тоа е да каже: „Се надевам дека Господарот мој ќе ме упати на тоа што е поблиску до исправноста од ова.“ Така може да се изрази условеноста со Аллаховата волја.