అల్లాహ్ మార్గదర్శకత్వంపై ఆశ

షేఖ్ అబ్దుర్రహ్మాన్ అస్సాదీ తఫ్సీర్

ఆయత్‌లు 23, 24 వ్యాఖ్యానం: ఈ నిషేధం కూడా ఇతర నిషేధాల మాదిరిగానే, ఒక ప్రత్యేక కారణంతో వచ్చినదైనా, ప్రవక్తకు (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) ఉద్దేశించబడినదైనా, బాధ్యతలు కలిగిన వారందరికీ వర్తిస్తుంది. భవిష్యత్తులో జరగబోయే విషయాల గురించి, “నేను అది తప్పకుండా చేస్తాను” అని అల్లాహ్ సంకల్పాన్ని జతచేయకుండా పలకడాన్ని అల్లాహ్ నిషేధించాడు. ఎందుకంటే ఇందులో తెలియని భవిష్యత్తు విషయాన్ని గురించి మాట్లాడే ప్రమాదం ఉంది: తాను ఆ పని చేస్తాడో లేదో, అది జరుగుతుందో లేదో అతనికి తెలియదు. అంతేకాక, అల్లాహ్ సంకల్పానికి స్వతంత్రంగా తన సంకల్పానికే పని జరిగే అధికారాన్ని ఆపాదించినట్లవుతుంది; ఇది నిషిద్ధమైన విషయం.

ఎందుకంటే సంకల్పమంతా అల్లాహ్‌కే చెందుతుంది: “సర్వలోకాల ప్రభువైన అల్లాహ్ సంకల్పిస్తే తప్ప మీరు సంకల్పించలేరు” (అత్-తక్వీర్ 81:29).

అల్లాహ్ సంకల్పాన్ని ప్రస్తావించడంలో పని సులభం కావడం, అందులో శుభం కలగడం, తన ప్రభువు సహాయాన్ని కోరడం వంటి ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. మనిషి మరచిపోయే స్వభావం కలవాడు కనుక, అల్లాహ్ సంకల్పాన్ని ప్రస్తావించడం మరిచిపోవచ్చు. కాబట్టి గుర్తుకు వచ్చినప్పుడు “ఇన్షా అల్లాహ్” అని చెప్పాలని అల్లాహ్ అతనికి ఆదేశించాడు. అలా చేస్తే కోరుకున్నది నెరవేరుతుంది, నిషిద్ధమైనది నివారించబడుతుంది.

“నీవు మరచిపోయినప్పుడు నీ ప్రభువును స్మరించు” అనే సాధారణ వాక్యం నుంచి, మరచిపోయినప్పుడు అల్లాహ్‌ను స్మరించాలనే ఆదేశం తెలుస్తుంది. అల్లాహ్ స్మరణ మరవడాన్ని తొలగిస్తుంది; మరచిపోయిన విషయాన్ని మనిషికి గుర్తుచేస్తుంది. అలాగే అల్లాహ్‌ను స్మరించడం మరచిపోయినవాడు, అజాగ్రత్తగా ఉండకుండా తన ప్రభువును స్మరించాలని ఆదేశించబడుతున్నాడు.

తన మాటల్లోను పనుల్లోను సరైనదాన్ని చేయడానికి, తప్పును నివారించడానికి అల్లాహ్ అనుగ్రహం అవసరమైనందున, “బహుశా నా ప్రభువు నాకు దీనికంటే దగ్గరైన సన్మార్గాన్ని చూపుతాడేమో” అని చెప్పమని అల్లాహ్ అతనికి ఆదేశించాడు. అంటే, అల్లాహ్‌ను ప్రార్థించి, ఆయనపై ఆశ ఉంచి, సన్మార్గానికి చేర్చే అత్యంత సమీపమైన మార్గాన్ని చూపమని ఆయనను విశ్వసించాలి. ఈ స్థితిలో ఉండి, తరువాత మార్గదర్శకత్వం మరియు సన్మార్గం కోసం తన శక్తినంతా వినియోగించే సేవకునికి ఆ మార్గంలో సాఫల్యం కలగడం, తన ప్రభువు నుంచి సహాయం అందడం, అన్ని వ్యవహారాల్లో సరైన దిశలో నడిపించబడడం తగినదే.

ఇమామ్ ఇబ్న్ కసీర్ తఫ్సీర్

“నీవు మరచిపోయినప్పుడు నీ ప్రభువును స్మరించు” అనే వాక్యానికి, “ఇన్షా అల్లాహ్” అని చెప్పడం మరచిపోయినప్పుడు, గుర్తుకు వచ్చిన వెంటనే ఆ మాటను పలుకు అని అర్థం చెప్పబడింది. అబూ అల్-ఆలియా మరియు అల్-హసన్ అల్-బస్రీ ఈ అభిప్రాయాన్ని చెప్పారు. హుషైమ్, అల్-అఅ్‌మష్ ద్వారా, ముజాహిద్ ద్వారా, ఇబ్న్ అబ్బాస్ నుంచి ఒక వ్యక్తి ప్రమాణం గురించి ఇలా ఉల్లేఖించాడు: “అతనికి ఒక సంవత్సరం గడిచినా కూడా మినహాయింపు పలికే అవకాశం ఉంది.” ఈ విషయమై ఆయన, “నీవు మరచిపోయినప్పుడు నీ ప్రభువును స్మరించు” అని చెప్పేవారు.

అల్-అఅ్‌మష్‌ను, “ఇది ముజాహిద్ నుంచి స్వయంగా విన్నారా?” అని అడిగినప్పుడు, “కిసాయి వస్త్రం పాతబడిపోయిందని చెప్పిన లైథ్ ఇబ్న్ అబీ సులైమ్ దీనిని నాకు తెలిపాడు” అని అన్నాడు. అబూ ముఆవియా నుంచి, అల్-అఅ్‌మష్ ద్వారా ఇదే వృత్తాంతాన్ని అత్తబరానీ ఉల్లేఖించాడు.

ఇబ్న్ అబ్బాస్ చెప్పిన “ఒక సంవత్సరం గడిచినా మినహాయింపు పలకవచ్చు” అనే మాట అర్థం: ఒక వ్యక్తి తన ప్రమాణంలోగానీ, మాటలోగానీ “అల్లాహ్ కోరితే” అని చెప్పడం మరచిపోయి, ఒక సంవత్సరం తరువాతైనా గుర్తుకు వస్తే, అప్పుడు ఆ మాట పలకడం అతనికి సున్నతు. ఇలా చేయడం ద్వారా, ఒక సంవత్సరం తరువాతైనా, ప్రమాణాన్ని ఉల్లంఘించిన తరువాతైనా, మినహాయింపు పలికే సున్నతును ఆచరించినవాడవుతాడు. అయితే ప్రమాణాన్ని ఉల్లంఘించినందుకు కలిగిన బాధ్యతను తొలగించడానికి లేదా పరిహారాన్ని రద్దు చేయడానికి ఇది కాదు. ఇబ్న్ జరీర్ (అల్లాహ్ ఆయనపై కరుణ చూపుగాక) స్పష్టంగా పేర్కొన్నది ఇదే.

ఇబ్న్ అబ్బాస్ మాటను ఈ విధంగా అర్థం చేసుకోవడమే సరైనది, అల్లాహ్‌కు బాగా తెలుసు.

ఇక్రిమా, “నీవు మరచిపోయినప్పుడు నీ ప్రభువును స్మరించు” అంటే “నీవు కోపగించినప్పుడు” అని అన్నారు. ఇది దాని అనుబంధార్థాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న వ్యాఖ్యానం.

అత్తబరానీ ఇలా ఉల్లేఖించాడు: అహ్మద్ ఇబ్న్ యహ్యా అల్-హల్వానీ మాకు తెలిపాడు; సఈద్ ఇబ్న్ సులైమాన్ మాకు తెలిపాడు; అబ్బాద్ ఇబ్న్ అల్-అవ్వామ్, సుఫ్యాన్ ఇబ్న్ హుసైన్ ద్వారా, యఅలా ఇబ్న్ ముస్లిం ద్వారా, జాబిర్ ఇబ్న్ జైద్ ద్వారా, ఇబ్న్ అబ్బాస్ నుంచి ఇలా తెలిపాడు: “ ‘రేపు నేను తప్పకుండా ఇది చేస్తాను’ అని ఏ విషయానికీ అనకండి—అల్లాహ్ సంకల్పిస్తే తప్ప—మరియు ‘ఇన్షా అల్లాహ్’ అని చెప్పడం మరచిపోయినప్పుడు నీ ప్రభువును స్మరించు.” (అల్-కహ్ఫ్ 18:23–24)

అత్తబరానీ మరో వృత్తాంతంలో ఇలా తెలిపాడు: ముహమ్మద్ ఇబ్న్ అల్-హారిథ్ అల్-జుబైలి మాకు తెలిపాడు; సఫ్వాన్ ఇబ్న్ సాలిహ్ మాకు తెలిపాడు; అల్-వలీద్ ఇబ్న్ ముస్లిం, అబ్దుల్ అజీజ్ ఇబ్న్ హుసైన్ ద్వారా, ఇబ్న్ అబీ నజీహ్ ద్వారా, ముజాహిద్ ద్వారా, ఇబ్న్ అబ్బాస్ నుంచి ఈ ఆయత్ గురించి ఇలా తెలిపాడు: “‘ఇన్షా అల్లాహ్’ అని చెప్పడం మరచిపోయినప్పుడు నీ ప్రభువును స్మరించు.”

అత్తబరానీ ఇబ్న్ అబ్బాస్ నుంచి, “‘నీవు మరచిపోయినప్పుడు నీ ప్రభువును స్మరించు’ అంటే మినహాయింపును గుర్తుచేసుకుని, గుర్తుకు వచ్చినప్పుడు మినహాయింపు పలుకు” అని కూడా ఉల్లేఖించాడు. “ఇది ప్రవక్తకు (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) మాత్రమే ప్రత్యేకమైనది; మనలో ఎవరికీ తన ప్రమాణానికి సంబంధించిన విషయాల్లో తప్ప మినహాయింపు పలికే హక్కు లేదు” అని ఆయన అన్నారు. తరువాత, “దీనిని అబ్దుల్ అజీజ్ ఇబ్న్ అల్-హుసైన్ ద్వారా అల్-వలీద్ మాత్రమే ఉల్లేఖించాడు” అని పేర్కొన్నాడు.

ఈ ఆయత్‌కు మరో అర్థం కూడా ఉండవచ్చు: మాట మధ్యలో ఏదైనా విషయం మరచిపోయినవాడు అల్లాహ్‌ను స్మరించాలని అల్లాహ్ మార్గనిర్దేశం చేశాడు. ఎందుకంటే మరవడానికి మూలం షైతాన్. మూసా సహచరుడు ఇలా అన్నాడు: “దానిని నీకు చెప్పడం నేను మరచిపోవడానికి షైతానే కారణమయ్యాడు” (అల్-కహ్ఫ్ 18:63). అల్లాహ్‌ను స్మరించడం షైతాన్‌ను తరిమివేస్తుంది; షైతాన్ తొలగిపోయినప్పుడు మరవడమూ తొలగిపోతుంది.

కాబట్టి అల్లాహ్ స్మరణ జ్ఞాపకాన్ని తిరిగి కలిగించే కారణం. అందుకే ఆయన, “నీవు మరచిపోయినప్పుడు నీ ప్రభువును స్మరించు” అని అన్నాడు.

“మరియు ఇలా చెప్పు: ‘బహుశా నా ప్రభువు నాకు దీనికంటే దగ్గరైన సన్మార్గాన్ని చూపుతాడేమో’” అనే వాక్యానికి అర్థం: నీకు తెలియని విషయం గురించి అడిగినప్పుడు, దాని విషయంలో అల్లాహ్‌ను వేడుకో; సరైనదానికి, సన్మార్గానికి నిన్ను నడిపించమని ఆయనవైపు మొగ్గు చూపు. దీనికి ఇతర వ్యాఖ్యానాలూ చెప్పబడ్డాయి, అల్లాహ్‌కు బాగా తెలుసు.

అల్-బగవీ తఫ్సీర్

“నీవు మరచిపోయినప్పుడు నీ ప్రభువును స్మరించు” అనే వాక్యానికి, ఇబ్న్ అబ్బాస్, ముజాహిద్ మరియు అల్-హసన్ ఇలా అర్థం చెప్పారు: మినహాయింపు పలకడం మరచిపోయి, తరువాత గుర్తుకు వస్తే, మినహాయింపు పలుకు. ఒక సంవత్సరం గడిచినా కూడా మధ్యలో వేరుగా మినహాయింపు పలకడానికి ఇబ్న్ అబ్బాస్ అనుమతించారు. అల్-హసన్, ఒకే సమావేశం కొనసాగుతున్నంతవరకు అనుమతించారు. కొందరు, సమయం దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు అనుమతించి, ఎక్కువ సమయం గడిచిన తరువాత అది చెల్లదన్నారు.

ఒక సమూహం మినహాయింపు మాటతోనే అనుసంధానమై ఉండాలని అభిప్రాయపడింది.

ఇక్రిమా, ఈ ఆయత్ అర్థం “నీవు కోపగించినప్పుడు నీ ప్రభువును స్మరించు” అని అన్నారు. వహ్బ్ ఇలా అన్నారు: ఇంజీల్‌లో ఇలా వ్రాయబడి ఉంది: “ఓ ఆదమ్ సంతతీ! నీవు కోపగించినప్పుడు నన్ను స్మరించు; నేను కోపగించినప్పుడు నిన్ను స్మరించుకుంటాను.” అద్దహ్హాక్ మరియు అస్సుద్దీ, ఈ ఆయత్ నమాజు గురించి అని అన్నారు.

అబ్దుల్ వాహిద్ అల్-మలీహీ మాకు తెలిపాడు: అల్-హసన్ ఇబ్న్ అహ్మద్ అల్-మఖ్లదీ మాకు తెలిపాడు: అబూ అల్-అబ్బాస్ అస్-సర్రాజ్ మాకు తెలిపాడు: ఖుతైబా మాకు తెలిపాడు: అబూ అవానా, ఖతాదా ద్వారా, అనస్ నుంచి ఇలా తెలిపాడు: ప్రవక్త (సల్లల్లాహు అలైహి వసల్లం) అన్నారు: “ఎవరైనా నమాజును మరచిపోతే, అది గుర్తుకు వచ్చినప్పుడు దానిని ఆచరించాలి.”

“మరియు ఇలా చెప్పు: ‘బహుశా నా ప్రభువు నాకు దీనికంటే దగ్గరైన సన్మార్గాన్ని చూపుతాడేమో’” అంటే, దానికి మరింత దగ్గరగా, మరింత సన్మార్గవంతంగా ఉండే మార్గంపై నన్ను స్థిరపరచమని అర్థం. మరచిపోయిన విషయాన్ని స్మరించమని ఆదేశించిన తరువాత, తనకు మేలు కలిగే దాని వైపు మార్గనిర్దేశం చేయమని అల్లాహ్‌ను అడగాలని ప్రవక్తకు అల్లాహ్ ఆదేశించాడని కూడా చెప్పబడింది.

కొందరు ఇలా అన్నారు: గుహవాసుల కథ గురించి ప్రజలు మొండితనంతో ప్రవక్తను అడిగినప్పుడు, గుహవాసుల కథకన్నా ఆయన ప్రవక్తత్వం సత్యమని వారికి స్పష్టంగా నిరూపించే ఆధారాలను అల్లాహ్ ఆయనకు ప్రసాదిస్తాడని వారికి తెలియజేయమని అల్లాహ్ ఆదేశించాడు. గుహవాసుల వార్తకన్నా స్పష్టమైన ఆధారంగా, సన్మార్గానికి మరింత దగ్గరగా ఉండే ప్రవక్తలకు మాత్రమే తెలిసే అదృశ్య విషయాల జ్ఞానాన్ని ఆయనకు ప్రసాదించడం ద్వారా అల్లాహ్ అలా చేశాడు.

కొందరు ఇలా అన్నారు: “ఇన్షా అల్లాహ్” అని చెప్పిన తరువాత, మినహాయింపు మాటను మరచిపోయినట్లు గుర్తుకు వచ్చినప్పుడు చెప్పమని ఆయనకు ఆదేశించబడింది. ఒక వ్యక్తి “ఇన్షా అల్లాహ్” అని చెప్పడం మరచిపోతే, దానికి అతని పశ్చాత్తాపం “బహుశా నా ప్రభువు నాకు దీనికంటే దగ్గరైన సన్మార్గాన్ని చూపుతాడేమో” అని పలకడమే. అలా పలకడం మినహాయింపుగా పరిగణించబడుతుంది.