ಅಲ್ಲಾಹನಿಂದ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ನಿರೀಕ್ಷೆ

ಶೇಖ್ ಅಬ್ದುರ್‌ರಹ್ಮಾನ್ ಅಸ್-ಸಅದಿ ಅವರ ತಫ್ಸೀರ್

23 ಮತ್ತು 24ನೇ ಆಯತ್‌ಗಳ ತಫ್ಸೀರ್: ಈ ನಿಷೇಧವು ಇತರ ನಿಷೇಧಗಳಂತೆಯೇ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾದಿಯವರಿಗೆ (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಶಾಂತಿ ಇರಲಿ) ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಇದರ ಸಂಬೋಧನೆ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯುಳ್ಳ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ, “ನಾನು ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಅಲ್ಲಾಹನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸದೆ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಅಲ್ಲಾಹನು ನಿಷೇಧಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಷಿದ್ಧವಾದ ಅಂಶಗಳಿವೆ: ತನಗೆ ತಿಳಿಯದ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತು ಮಾತಾಡುವುದು—ತಾನು ಅದನ್ನು ಮಾಡುವನೋ ಇಲ್ಲವೋ, ಅದು ಸಂಭವಿಸುವುದೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಹಾಗೆಯೇ, ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಸಾಧನೆಯ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ತನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ನಿಷಿದ್ಧವಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಇಚ್ಛೆಯೆಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಸೇರಿದೆ: “ಲೋಕಗಳ ಪ್ರಭುವಾದ ಅಲ್ಲಾಹನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಹೊರತು ನೀವು ಇಚ್ಛಿಸಲಾರಿರಿ.”

ಅಲ್ಲಾಹನ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದರಿಂದ ಕೆಲಸ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸುಗಮತೆ ಮತ್ತು ಬರ್ಕತ್ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಮತ್ತು ದಾಸನು ತನ್ನ ಪ್ರಭುವಿನ ಸಹಾಯವನ್ನು ಯಾಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಾಸನು ಮಾನವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೆನಪಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಹೇಳುವಂತೆ ಅಲ್ಲಾಹನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಹೀಗೆ ಬಯಸಿದ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧಿತವಾಗುತ್ತದೆ, ನಿಷಿದ್ಧವಾದದ್ದು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. “ನೀನು ಮರೆತಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು” ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಾಕ್ಯದಿಂದ, ಮರೆತಾಗ ಅಲ್ಲಾಹನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕೆಂಬ ಆಜ್ಞೆಯೂ ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ; ಅದು ಮರೆತದ್ದನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದಾಸನು ಮರೆತಿದ್ದುದನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಾಗೆಯೇ ಅಲ್ಲಾಹನ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಮರೆತವನಿಗೂ ತನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅಲಕ್ಷ್ಯವಂತರಲ್ಲಿ ಸೇರದಿರುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ತನ್ನ ಮಾತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದುದನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಹಾಗೂ ತಪ್ಪಿನಿಂದ ದೂರವಿರಲು ದಾಸನು ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಾಹನು ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ: “ನನ್ನ ಪ್ರಭು ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಮೀಪದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ದಾರಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಬಹುದು.” ಅಂದರೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪದ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವಂತೆ ಅಲ್ಲಾಹನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸು, ಅವನಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸು ಮತ್ತು ಅವನ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡು.

ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಬಳಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೆಲ್ಲ ಮಾಡುವ ದಾಸನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುವುದು, ಅವನ ಪ್ರಭುವಿನಿಂದ ನೆರವು ಬರುವುದು ಮತ್ತು ಅವನ ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲೂ ಅವನಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ದಾರಿ ತೋರಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಯುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ಇಮಾಮ್ ಇಬ್ನ್ ಕಸೀರ್ ಅವರ ತಫ್ಸೀರ್

“ನೀನು ಮರೆತಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು” ಎಂಬ ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥ, ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆತರೆ ನೆನಪಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಹೇಳು ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಬುಲ್ ಆಲಿಯಾ ಮತ್ತು ಅಲ್-ಹಸನ್ ಅಲ್-ಬಸ್ರಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹಶೈಮ್ ಅವರು ಅಲ್-ಅಅ್‌ಮಶ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಮುಜಾಹಿದ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಇಬ್ನ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ: ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರವಾದರೂ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಅವಕಾಶವಿದೆ. ಅವರು “ನೀನು ಮರೆತಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು” ಎಂಬುದನ್ನೇ ಇದಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಅಲ್-ಅಅ್‌ಮಶ್ ಅವರನ್ನು, “ಇದನ್ನು ನೀವು ಮುಜಾಹಿದ್ ಅವರಿಂದಲೇ ಕೇಳಿದ್ದೀರಾ?” ಎಂದು ಕೇಳಲಾಯಿತು. ಅವರು, “ಇದನ್ನು ಲೈಥ್ ಇಬ್ನ್ ಅಬೀ ಸುಲೈಮ್ ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು” ಎಂದರು. ಅಲ್-ತಬರಾನೀ ಇದನ್ನು ಅಬೂ ಮುಆವಿಯ್ಯಾ ಅವರ ಮೂಲಕ, ಅಲ್-ಅಅ್‌ಮಶ್ ಅವರಿಂದ ಇದೇ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಇಬ್ನ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರ “ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರವಾದರೂ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳಬಹುದು” ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥ: ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಾಗಲಿ ಮಾತಿನಲ್ಲಾಗಲಿ “ಅಲ್ಲಾಹನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆತು, ಒಂದು ವರ್ಷದ ನಂತರವಾದರೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಆಗ ಅದನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಅವನಿಗೆ ಸುನ್ನತ್ ಆಗಿದೆ; ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಸುನ್ನತ್ ಅನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ ನಂತರ ಹೇಳಿದರೂ, ಅದು ಪ್ರಮಾಣಭಂಗವನ್ನು ರದ್ದುಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕೈಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಇಬ್ನ್ ಜರೀರ್ (ಅಲ್ಲಾಹು ಅವರಿಗೆ ಕರುಣೆ ತೋರಲಿ) ಇದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅವರ ಮಾತಿನ ಸರಿಯಾದ ಮತ್ತು ಸೂಕ್ತವಾದ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಾಹನೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದವನು. ಇಕ್ರಿಮಾ ಅವರು “ನೀನು ಮರೆತಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು” ಎಂದರೆ, “ನೀನು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ” ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಅದರ ಅನಿವಾರ್ಯ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವಾಗಿದೆ.

ಅಲ್-ತಬರಾನೀ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ: ಅಹ್ಮದ್ ಇಬ್ನ್ ಯಹ್ಯಾ ಅಲ್-ಹಲ್ವಾನೀ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಸಈದ್ ಇಬ್ನ್ ಸುಲೈಮಾನ್ ತಿಳಿಸಿದರು; ಅಬ್ಬಾದ್ ಇಬ್ನ್ ಅಲ್-ಅವ್ವಾಮ್, ಸುಫ್ಯಾನ್ ಇಬ್ನ್ ಹುಸೈನ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಯಅ್ಲಾ ಇಬ್ನ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಜಾಬಿರ್ ಇಬ್ನ್ ಝೈದ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಇಬ್ನ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು “ನೀನು ನಾಳೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆಂದು ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಬೇಡ—ಅಲ್ಲಾಹನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಹೊರತು—ಮತ್ತು ನೀನು ಮರೆತಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು” ಎಂಬ ವಚನದ ಅರ್ಥ, “ಅಲ್ಲಾಹನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆತಾಗ ಅದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಅಲ್-ತಬರಾನೀ ಮತ್ತೊಂದು ವರದಿಯಲ್ಲಿ, ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಬ್ನ್ ಅಲ್-ಹಾರಿಥ್ ಅಲ್-ಜುಬೈಲೀ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಸಫ್ವಾನ್ ಇಬ್ನ್ ಸಾಲಿಹ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಲ್-ವಲೀದ್ ಇಬ್ನ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬ್ದುಲ್ ಅಝೀಝ್ ಇಬ್ನ್ ಹುಸೈನ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಇಬ್ನ್ ಅಬೀ ನಜೀಹ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಮುಜಾಹಿದ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಇಬ್ನ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: “ನೀನು ನಾಳೆ ಇದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆಂದು ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಬೇಡ—ಅಲ್ಲಾಹನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ ಹೊರತು—ಮತ್ತು ನೀನು ಮರೆತಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು” ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ, “ಅಲ್ಲಾಹನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆತಾಗ ಅದನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು.

ಅಲ್-ತಬರಾನೀ ಇಬ್ನ್ ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದಲೂ, “ನೀನು ಮರೆತಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು” ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆತಾಗ, ನೆನಪಾದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಹೇಳು ಎಂದು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆಜ್ಞೆ ಪ್ರವಾದಿಯವರಿಗೇ (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಶಾಂತಿ ಇರಲಿ) ವಿಶೇಷವಾಗಿದೆ; ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿನಾಯಿತಿಯ ಸಂದರ್ಭ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಬಳಿಕ, ಅಬ್ದುಲ್ ಅಝೀಝ್ ಇಬ್ನ್ ಹುಸೈನ್ ಅವರಿಂದ ಅಲ್-ವಲೀದ್ ಮಾತ್ರವೇ ಇದನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಆಯತ್‌ಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಥವೂ ಇರಬಹುದು: ಮಾತಿನ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಮರೆತವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಾಹನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವಂತೆ ಅಲ್ಲಾಹನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಮರೆವಿನ ಮೂಲ ಶೈತಾನನು. ಮೂಸಾ ಅವರ ಸಹಾಯಕನು, “ಅದನ್ನು ನೆನಪಿಸುವುದನ್ನು ಶೈತಾನನೇ ನನಗೆ ಮರೆಸಿದನು” ಎಂದು ಹೇಳಿದಂತೆ [ಅಲ್-ಕಹ್ಫ್ 18:63]. ಅಲ್ಲಾಹನ ಸ್ಮರಣೆಯು ಶೈತಾನನನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತದೆ; ಶೈತಾನನು ದೂರವಾದಾಗ ಮರೆವು ಕೂಡ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಾಹನ ಸ್ಮರಣೆಯು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ, “ನೀನು ಮರೆತಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು” ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

“ಮತ್ತು, ‘ನನ್ನ ಪ್ರಭು ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಮೀಪದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ದಾರಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಬಹುದು’ ಎಂದು ಹೇಳು” ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ: ನಿನಗೆ ತಿಳಿಯದ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದರೆ, ಅದರ ಕುರಿತು ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವಂತೆ ಅಲ್ಲಾಹನನ್ನು ಕೇಳು ಮತ್ತು ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಮುಖಮಾಡು. ಇದರ ಕುರಿತು ಬೇರೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳೂ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅಲ್ಲಾಹನೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದವನು.

ಅಲ್-ಬಗವಿ ಅವರ ತಫ್ಸೀರ್

“ನೀನು ಮರೆತಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು” ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ, ಇಬ್ನ್ ಅಬ್ಬಾಸ್, ಮುಜಾಹಿದ್ ಮತ್ತು ಅಲ್-ಹಸನ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ: ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆತು, ನಂತರ ನೆನಪಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಹೇಳು. ಇಬ್ನ್ ಅಬ್ಬಾಸ್, ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ವಿಳಂಬವಾದರೂ ನಂತರ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮಾನ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಅಲ್-ಹಸನ್ ಅವರು ಅದೇ ಸಭೆಯಲ್ಲಿರುವವರೆಗೆ ಅದನ್ನು ಮಾನ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದರು. ಸಮಯ ಸಮೀಪವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾನ್ಯ, ಬಹಳ ತಡವಾದರೆ ಮಾನ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿದರು.

ಇಚ್ಛೆಯ ಮಾತು ಪ್ರಮಾಣದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು ಎಂದು ಒಂದು ಗುಂಪು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿತು.

ಇಕ್ರಿಮಾ ಅವರು ಈ ಆಯತ್‌ನ ಅರ್ಥ, “ನೀನು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ನಿನ್ನ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ವಹ್ಬ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಇಂಜೀಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ: “ಆದಮನೇ, ನೀನು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು; ನಾನು ಕೋಪಗೊಂಡಾಗ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವೆನು.” ಅಲ್-ದಹ್ಹಾಕ್ ಮತ್ತು ಅಲ್-ಸುಡ್ಡೀ ಅವರು, ಇದು ನಮಾಝ್‌ಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಅಬ್ದುಲ್ ವಾಹಿದ್ ಅಲ್-ಮಲೀಹೀ ನಮಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ಅಲ್-ಹಸನ್ ಇಬ್ನ್ ಅಹ್ಮದ್ ಅಲ್-ಮಖ್ಲದೀ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಅಬೂ ಅಲ್-ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅಲ್-ಸಿರ್ರಾಜ್ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಕುತೈಬಾ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಅಬೂ ಅವಾನಾ, ಕತಾದಾ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅನಸ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ಪ್ರವಾದಿ (ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕೃಪೆ ಇರಲಿ) ಹೇಳಿದರು: “ಯಾರಾದರೂ ನಮಾಝ್ ಮರೆತರೆ, ನೆನಪಾದಾಗ ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಿ.”

“ಮತ್ತು, ‘ನನ್ನ ಪ್ರಭು ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಮೀಪದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ದಾರಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಬಹುದು’ ಎಂದು ಹೇಳು” ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ: ನನ್ನನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮೀಪದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು. ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆತಾಗ, ತಾನು ಮರೆತದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ತನಗೆ ಉತ್ತಮವಾದುದರ ಕಡೆಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವಂತೆ ಅಲ್ಲಾಹನಲ್ಲಿ ಕೇಳಬೇಕೆಂದು ತನ್ನ ಪ್ರವಾದಿಗೆ ಅಲ್ಲಾಹನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜನರು ಗುಹೆಯವರ ಕಥೆಯ ಕುರಿತು ಹಠದಿಂದ ಪ್ರವಾದಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ, ಗುಹೆಯವರ ಕಥೆಗಿಂತಲೂ ಅವರ ಪ್ರವಾದಿತ್ವದ ಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಾಹನು ಅವರಿಗೆ ನೀಡುವನೆಂದು ತಿಳಿಸಲು ಅಲ್ಲಾಹನು ತನ್ನ ಪ್ರವಾದಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಸಂಭವಿಸಿತು: ಗುಹೆಯವರ ಕಥೆಗಿಂತಲೂ ವಾದದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಮೀಪವಾದ, ಅಲಕ್ಷಿತ ವಿಷಯಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಂದೇಶವಾಹಕರಿಗೆ ಅಲ್ಲಾಹನು ನೀಡಿದನು.

ಕೆಲವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಅಲ್ಲಾಹನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆತು, ನಂತರ ನೆನಪಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಹೇಳುವ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ, “ನನ್ನ ಪ್ರಭು ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸಮೀಪದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದ ದಾರಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಬಹುದು” ಎಂದು ಹೇಳುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬನು “ಅಲ್ಲಾಹನು ಇಚ್ಛಿಸಿದರೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆತರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಮಾತು ಇದೇ ಆಗಿದೆ. ಈ ಮಾತನ್ನು ಇಚ್ಛೆಯ ವಿನಾಯಿತಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.