ನೇರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ

ಶೇಖ್ ಅಬ್ದುರ್‌ರಹ್ಮಾನ್ ಅಸ್-ಸಅದಿ ಅವರ ತಫ್ಸೀರ್

ನಂತರ ಅಲ್ಲಾಹ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: «ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» (اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ). ಅಂದರೆ, ನಮಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸು, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡು ಮತ್ತು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಅನುಗ್ರಹ ನೀಡು. ಅದು ಅಲ್ಲಾಹನತ್ತ ಮತ್ತು ಅವನ ಸ್ವರ್ಗದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಅದು ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅದರಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಾಗಿದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಆ ಮಾರ್ಗದತ್ತಲೂ ನಮ್ಮನ್ನು ನಡೆಸು, ಅದರೊಳಗೆ ನಡೆಯುವಂತೆಯೂ ನಮಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡು. ಮಾರ್ಗದತ್ತಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವೆಂದರೆ ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಅದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು. ಮಾರ್ಗದೊಳಗಿನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಎಲ್ಲ ವಿವರಗಳಲ್ಲೂ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳೆರಡರಲ್ಲಿಯೂ ದೊರೆಯುವ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಸಮಗ್ರವೂ ದಾಸನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಯೋಜನಕಾರಿಯೂ ಆಗಿದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನಮಾಝಿನ ರಕಅತ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲಾಹನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಅವನಿಗೆ ಇದರ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಈ ನೇರ ಮಾರ್ಗವು «ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರ ಮಾರ್ಗ» (صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ) ಆಗಿದೆ: ಪ್ರವಾದಿಗಳು, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠರು, ಹುತಾತ್ಮರು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರು. «ಅವರಲ್ಲ» (غَيْرِ) ಎಂದರೆ, «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರ» (الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ) ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ; ಅವರು ಯಹೂದಿಗಳಂತಹವರು ಮತ್ತು ಅವರಂತೆಯೇ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರು. ಹಾಗೆಯೇ, «ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರ» (الضَّالِّينَ) ಮಾರ್ಗವೂ ಅಲ್ಲ; ಅವರು ಕ್ರೈಸ್ತರಂತಹವರು ಮತ್ತು ಅವರಂತೆಯೇ ಅಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ದಾರಿತಪ್ಪುವಿಕೆಯಿಂದ ಸತ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರು.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ ಈ ಸೂರಾವು ಕುರ್‌ಆನಿನ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸೂರಾದಲ್ಲಿಯೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿರದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಏಕದೇವತ್ವದ ಮೂರು ವಿಧಗಳೂ ಸೇರಿವೆ: «ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯ» (رَبِّ الْعَالَمِينَ) ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಒಡೆಯತನದ ಏಕತ್ವ (توحيد الربوبية) ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಾಹನನ್ನೇ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ಏಕೈಕನನ್ನಾಗಿಸುವ ಆರಾಧ್ಯತ್ವದ ಏಕತ್ವ (توحيد الإلهية), «ಅಲ್ಲಾಹ್» (اللَّهِ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದಲೂ «ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇವೆ» (إِيَّاكَ نَعْبُدُ) ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಿಂದಲೂ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ನಾಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಏಕತ್ವ (توحيد الأسماء والصفات) «ಸಕಲ ಸ್ತುತಿಯೂ ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೆ» (الْحَمْدُ) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಇದನ್ನು ಮೊದಲು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಲ್ಲಾಹನ ದೂತತ್ವದ ಸ್ಥಾಪನೆಯೂ «ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» ಎಂಬ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಸಂದೇಶವಾಹಕತ್ವವಿಲ್ಲದೆ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. «ಪ್ರತಿಫಲದ ದಿನದ ಒಡೆಯ» (مَالِكِ يَوْمِ الدِّينِ) ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿಫಲವಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ; «ದೀನ್» ಎಂಬ ಪದದ ಅರ್ಥ ನ್ಯಾಯಯುತ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿದೆ. ಇದು ವಿಧಿನಿರ್ಣಯವನ್ನೂ (القَدَر) ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿವಾದಿಗಳಿಗೂ (القدرية), ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಲವಂತವೆಂದು ಹೇಳುವವರಿಗೂ (الجبرية) ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ದಾಸನು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ತನ್ನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.

«ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅದರಂತೆ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದರಿಂದ, ಎಲ್ಲ ನವೀನ ಮತಾಚಾರಿಗಳಿಗೂ ಇದು ಖಂಡನೆಯಾಗಿದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ನವೀನ ಮತಾಚಾರಿಯೂ ಅದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. «ನಾವು ನಿನ್ನನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಸಹಾಯವನ್ನು ಕೋರುತ್ತೇವೆ» (إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ) ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹಾಯ ಯಾಚನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನಾದ ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಸಕಲ ಸ್ತುತಿ. ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವನು — ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವನು.

ಇಮಾಮ್ ಇಬ್ನ್ ಕಸೀರ್ ಅವರ ತಫ್ಸೀರ್

«ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» (اهدنا الصراط المستقيم). ಬಹುಪಾಲು ಪಠಣಕಾರರು ಇದನ್ನು ‘ಸಾದ್’ (ص) ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ‘ಸಿರಾತ್’ (السراط) ಎಂದು, ಹಾಗೆಯೇ ‘ಝಾಯ್’ (ز) ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ ಓದಿದ ಪಠಣವೂ ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಅಲ್-ಫರ್ರಾ ಹೇಳಿದರು: ಇದು ಬನೂ ಉಧ್ರಾ, ಬಲ್ಕೈನ್ ಮತ್ತು ಬನೂ ಕಲ್ಬ್ ಜನರ ಭಾಷಾ ಬಳಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಲ್ಲಾಹನ ಸ್ತುತಿ ಬಂದಿರುವುದರಿಂದ, ಅದರ ನಂತರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಾಹ್ ಹೇಳಿದಂತೆ: «ಅದರ ಒಂದು ಅರ್ಧವು ನನಗೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಧವು ನನ್ನ ದಾಸನಿಗೆ; ನನ್ನ ದಾಸನು ಕೇಳಿದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಅವನಿಗಿದೆ.» ಬೇಡುವವನ ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದರೆ, ತನ್ನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳುವವನನ್ನು ಮೊದಲು ಹೊಗಳಿ, ನಂತರ ತನ್ನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಕೇಳುವುದು; ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಅಗತ್ಯ ಪೂರೈಸಲು ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಉತ್ತರ ದೊರೆಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಹ್ ಕಲಿಸಿದನು.

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೇಡುವವನು ತನ್ನ ಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಮೂಲಕವೂ ಬೇಡುತ್ತಾನೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಮೂಸಾ (ಅವರ ಮೇಲೆ ಶಾಂತಿ ಇರಲಿ) ಹೇಳಿದುದು: «ನನ್ನ ಒಡೆಯನೇ, ನೀನು ನನಗೆ ಇಳಿಸಿಕೊಡುವ ಯಾವುದೇ ಒಳಿತಿಗೂ ನಾನು ಖಂಡಿತ ಅಗತ್ಯವಿರುವವನಾಗಿದ್ದೇನೆ» (ಕುರಾನ್ 28:24). ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬೇಡಿಕೆಗೆ ಮುನ್ನ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲ್ಪಡುವವನ ಗುಣವರ್ಣನೆಯೂ ಬರುತ್ತದೆ; ಧುನ್ನೂನ್ ಹೇಳಿದಂತೆ: «ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಆರಾಧನೆಗೆ ಅರ್ಹನಾದ ದೇವರಿಲ್ಲ. ನೀನು ಪರಮಪಾವನನು. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ನಾನು ಅನ್ಯಾಯಗಾರರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದೆನು» (ಕುರಾನ್ 21:87).

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲ್ಪಡುವವನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ತುತಿಸುವುದರಿಂದ ಬೇಡಿಕೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕವಿಯ ಮಾತಿನಂತೆ: «ನನ್ನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಬೇಕೇ? ನಿನ್ನ ಸಂಕೋಚವೇ ನನಗೆ ಸಾಕಾಗಿದೆ; ನಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವವೇ ಸಂಕೋಚವಾಗಿದೆ. ಒಬ್ಬನು ಒಂದು ದಿನ ನಿನ್ನನ್ನು ಹೊಗಳಿದರೆ, ಆ ಹೊಗಳಿಕೆಯೇ ಅವನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡಲು ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ.»

ಇಲ್ಲಿ ‘ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ’ ಎಂದರೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುವುದೂ ಅನುಗ್ರಹಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದೂ ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ, ‘ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ’ ಕ್ರಿಯೆಯು ನೇರವಾಗಿ ಕರ್ಮವಸ್ತುವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು; ಆಗ «ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» ಎಂಬುದು «ಅದನ್ನು ನಮಗೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸು», «ಅದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ನೀಡು», «ಅದನ್ನು ನಮಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸು» ಅಥವಾ «ಅದನ್ನು ನಮಗೆ ಕೊಡು» ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. «ಮತ್ತು ನಾವು ಅವನಿಗೆ ಎರಡು ದಾರಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆವು» (ಕುರಾನ್ 90:10), ಅಂದರೆ ಒಳಿತು ಮತ್ತು ಕೆಡುಕನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದೆವು.

‘ಇಲಾ’ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಈ ಕ್ರಿಯೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ: «ಅವನು ಅವನನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ ನೇರ ಮಾರ್ಗದತ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದನು» (ಕುರಾನ್ 16:121) ಮತ್ತು «ಅವರನ್ನು ನರಕದ ಮಾರ್ಗದತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ಯಿರಿ» (ಕುರಾನ್ 37:23). ಇದು ದಾರಿ ತೋರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸೂಚಿಸುವುದು ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ. «ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ನೀನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದತ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತೀಯೆ» (ಕುರಾನ್ 42:52) ಎಂಬುದೂ ಇದೇ ರೀತಿಯದು. ‘ಲಿ’ ಎಂಬ ಉಪಸರ್ಗದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಬರುತ್ತದೆ; ಸ್ವರ್ಗವಾಸಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ: «ನಮ್ಮನ್ನು ಇದಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಸಕಲ ಸ್ತುತಿ» (ಕುರಾನ್ 7:43), ಅಂದರೆ, ಇದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ನಮಗೆ ನೀಡಿ, ಇದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು.

ನೇರ ಮಾರ್ಗದ ಕುರಿತು ಇಮಾಮ್ ಅಬೂ ಜಅ್ಫರ್ ಇಬ್ನು ಜರೀರ್ ಹೇಳಿದರು: ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಮ್ಮತದಿಂದ ನೇರ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ವಕ್ರತೆಯಿಲ್ಲದ ಸ್ಪಷ್ಟ ದಾರಿ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಅರಬ್ಬರ ಎಲ್ಲ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ಅರ್ಥ ಇದೇ. ಕವಿ ಜರೀರ್ ಇಬ್ನು ಅತೀಯ್ಯ ಅಲ್-ಖತಫೀ ಹೇಳಿದನು: «ನಂಬಿಗಸ್ತರ ನಾಯಕನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ; ನೀರಿನ ದಾರಿಗಳು ವಕ್ರವಾದರೂ ಅವನು ನೇರವಾಗಿದ್ದಾನೆ.» ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಎಣಿಸಲಾರದಷ್ಟು ಇವೆ.

ಅರಬ್ಬರು ‘ಸಿರಾತ್’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ರೂಪಕವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ನೇರತೆ ಅಥವಾ ವಕ್ರತೆಯಿಂದ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಾತು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ನೇರವಾದುದನ್ನು ನೇರವೆಂದೂ, ವಕ್ರವಾದುದನ್ನು ವಕ್ರವೆಂದೂ ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನೇರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಮತ್ತು ನಂತರದ ತಲೆಮಾರಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ಮಾತುಗಳು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳ ಸಾರವು ಒಂದೇ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತದೆ: ಅಲ್ಲಾಹ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು. ಅದು ಅಲ್ಲಾಹನ ಗ್ರಂಥವೆಂದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ. ಇಬ್ನು ಅಬೀ ಹಾತಿಮ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ಹಸನ್ ಇಬ್ನು ಅರಫಾ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಯಹ್ಯಾ ಇಬ್ನು ಯಮಾನ್, ಹಮ್ಜಾ ಅಲ್-ಝಯ್ಯಾತ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಸಅದ್ ಅಬೂ ಅಲ್-ಮುಖ್ತಾರ್ ಅಲ್-ತಾಈ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಹಾರಿಥ್ ಅಲ್-ಅಅ್ವರ್ ಅವರ ಸೋದರಳಿಯನಿಂದ, ಅವರು ಹಾರಿಥ್ ಅಲ್-ಅಅ್ವರ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅಲೀ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ತಾಲಿಬ್ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) ಹೇಳಿದರು: ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು (ಅಲ್ಲಾಹನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹ ಅವರ ಮೇಲಿರಲಿ) ಹೇಳಿದರು: «ನೇರ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಗ್ರಂಥ.»

ಹಮ್ಜಾ ಇಬ್ನು ಹಬೀಬ್ ಅಲ್-ಝಯ್ಯಾತ್ ಅವರಿಂದ ಇದೇ ವರದಿಯನ್ನು ಇಬ್ನು ಜರೀರ್ ಕೂಡ ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾರಿಥ್ ಅಲ್-ಅಅ್ವರ್ ಅವರ ಮೂಲಕ ಅಲೀ ಅವರಿಂದ ಅಹ್ಮದ್ ಮತ್ತು ತಿರ್ಮಿದೀ ಅವರು ಇದನ್ನು ಪ್ರವಾದಿಯವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: «ಅದು ಅಲ್ಲಾಹನ ದೃಢವಾದ ಹಗ್ಗ, ಜ್ಞಾನಪೂರ್ಣ ಉಪದೇಶ ಮತ್ತು ನೇರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.» ಇದು ಅಲೀ ಅವರಿಂದ ನಿಲ್ಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವರದಿಯಾಗಿಯೂ ಬಂದಿದೆ; ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಂಜಸವೆಂದು ತೋರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ.

ಮನ್‌ಸೂರ್ ಅವರಿಂದ, ಅಬೂ ವಾಇಲ್ ಅವರಿಂದ, ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಅವರಿಂದ ಸೌರೀ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: «ನೇರ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಗ್ರಂಥ.» ಅದು ಇಸ್ಲಾಂ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್-ಧಹ್ಹಾಕ್ ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ಜಿಬ್ರೀಲ್ ಮುಹಮ್ಮದ್ (ಅವರಿಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ಶಾಂತಿ ಇರಲಿ) ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: «ಓ ಮುಹಮ್ಮದ್, ‘ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು’ ಎಂದು ಹೇಳು.» ಅಂದರೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ಸರಿಯಾದ ದಾರಿಯತ್ತ ನಡೆಸು; ಅದು ಯಾವುದೇ ವಕ್ರತೆಯಿಲ್ಲದ ಅಲ್ಲಾಹನ ಧರ್ಮವಾಗಿದೆ.

«ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» ಎಂಬ ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಾತಿನ ಕುರಿತು ಮೈಮೂನ್ ಇಬ್ನು ಮಿಹ್ರಾನ್ ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: «ಅದು ಇಸ್ಲಾಂ.» ಇಸ್ಮಾಈಲ್ ಇಬ್ನು ಅಬ್ದುರ್‌ರಹ್ಮಾನ್ ಅಲ್-ಸುದ್ದೀ ಅಲ್-ಕಬೀರ್, ಅಬೂ ಮಾಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಅಬೂ ಸಾಲಿಹ್ ಅವರಿಂದ ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರ ಕುರಿತು; ಮುರ್ರಾ ಅಲ್-ಹಮ್ದಾನೀ ಅವರಿಂದ ಇಬ್ನು ಮಸ್ಊದ್ ಅವರ ಕುರಿತು; ಮತ್ತು ಪ್ರವಾದಿಯವರ ಕೆಲವು ಸಹಚರರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: «ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» ಎಂದರೆ ಇಸ್ಲಾಂ. ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಇಬ್ನು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಉಕೈಲ್ ಜಾಬಿರ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: «ಅದು ಇಸ್ಲಾಂ; ಅದು ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.»

ಇಬ್ನು ಅಲ್-ಹನಫಿಯ್ಯಾ ಹೇಳಿದರು: «ಅದು ಅಲ್ಲಾಹನ ಧರ್ಮ; ದಾಸರಿಂದ ಅವನು ಅದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.» ಅಬ್ದುರ್‌ರಹ್ಮಾನ್ ಇಬ್ನು ಝೈದ್ ಇಬ್ನು ಅಸ್ಲಮ್ ಹೇಳಿದರು: «ಅದು ಇಸ್ಲಾಂ.»

ಇಮಾಮ್ ಅಹ್ಮದ್ ತಮ್ಮ ಮುಸ್ನದ್‌ನಲ್ಲಿ ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಹದೀಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬಂದಿದೆ: ಹಸನ್ ಇಬ್ನು ಸವ್ವಾರ್ ಅಬೂ ಅಲ್-ಅಲಾ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಲೈತ್—ಅಂದರೆ ಇಬ್ನು ಸಅದ್—ಅವರು ಮುಆವಿಯ್ಯ ಇಬ್ನು ಸಾಲಿಹ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬ್ದುರ್‌ರಹ್ಮಾನ್ ಇಬ್ನು ಜುಬೈರ್ ಇಬ್ನು ನುಫೈರ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ತಮ್ಮ ತಂದೆಯಿಂದ, ಅವರು ನವ್ವಾಸ್ ಇಬ್ನು ಸಮ್ಆನ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರಿಂದ (ಅಲ್ಲಾಹನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹ ಅವರ ಮೇಲಿರಲಿ) ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: «ಅಲ್ಲಾಹ್ ಒಂದು ನೇರ ಮಾರ್ಗದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ. ಮಾರ್ಗದ ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆದ ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ; ಬಾಗಿಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಇಳಿಬಿಟ್ಟ ಪರದೆಗಳಿವೆ.

ಮಾರ್ಗದ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕರೆಯುವವನು, ‘ಜನರೇ, ಎಲ್ಲರೂ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿರಿ; ವಕ್ರವಾಗಬೇಡಿರಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕರೆಯುವವನು ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬನು ಆ ಬಾಗಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ತೆರೆಯಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದಾಗ, ಅವನು, ‘ಅಯ್ಯೋ, ಅದನ್ನು ತೆರೆಯಬೇಡ; ನೀನು ಅದನ್ನು ತೆರೆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿಬಿಡುವೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಮಾರ್ಗವೇ ಇಸ್ಲಾಂ; ಎರಡೂ ಗೋಡೆಗಳು ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಿತಿಗಳು; ತೆರೆದ ಬಾಗಿಲುಗಳು ಅಲ್ಲಾಹ್ ನಿಷೇಧಿಸಿದವುಗಳು.

ಮಾರ್ಗದ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿರುವ ಕರೆಯುವವನು ಅಲ್ಲಾಹನ ಗ್ರಂಥ; ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕರೆಯುವವನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮುಸ್ಲಿಮನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಲ್ಲಾಹನ ಉಪದೇಶಕನು.» ಲೈತ್ ಇಬ್ನು ಸಅದ್ ಅವರ ಮೂಲಕ ಇದೇ ಹದೀಸನ್ನು ಇಬ್ನು ಅಬೀ ಹಾತಿಮ್ ಮತ್ತು ಇಬ್ನು ಜರೀರ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತಿರ್ಮಿದೀ ಮತ್ತು ನಸಾಈ ಇಬ್ಬರೂ ಅಲೀ ಇಬ್ನು ಹಜರ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಬಖಿಯ್ಯ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಬುಜೈರ್ ಇಬ್ನು ಸಅದ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಖಾಲಿದ್ ಇಬ್ನು ಮಅ್ದಾನ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಜುಬೈರ್ ಇಬ್ನು ನುಫೈರ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ನವ್ವಾಸ್ ಇಬ್ನು ಸಮ್ಆನ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದರ ನಿರೂಪಣಾ ಸರಪಳಿ ಸಹೀಹ್ ಆಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ.

ಮುಜಾಹಿದ್ «ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» ಎಂದರೆ «ಸತ್ಯ» ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಇದು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅರ್ಥವಾಗಿದ್ದು, ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಅರ್ಥಗಳಿಗೆ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲ. ಅಬೂ ಅಲ್-ಆಲಿಯ್ಯ ಅವರಿಂದ ಅಬೂ ಅಲ್-ನದ್ರ್ ಹಾಶಿಮ್ ಇಬ್ನು ಅಲ್-ಕಾಸಿಮ್, ಹಮ್ಜಾ ಇಬ್ನು ಅಲ್-ಮುಗೀರಾ ಮತ್ತು ಆಸಿಮ್ ಅಲ್-ಅಹ್ವಲ್ ಅವರ ಮೂಲಕ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ: «ನೇರ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಪ್ರವಾದಿ (ಅಲ್ಲಾಹನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹ ಅವರ ಮೇಲಿರಲಿ) ಮತ್ತು ಅವರ ನಂತರದ ಆ ಇಬ್ಬರು ಸಹಚರರು.» ಆಸಿಮ್ ಹೇಳಿದರು: ನಾವು ಇದನ್ನು ಹಸನ್ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಹೇಳಿದರು: «ಅಬೂ ಅಲ್-ಆಲಿಯ್ಯ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಿದರು ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದರು.»

ಈ ಎಲ್ಲ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ ಸರಿಯಾಗಿವೆ; ಅವು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರವಾದಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅವರ ನಂತರದ ಅಬೂ ಬಕರ್ ಮತ್ತು ಉಮರ್ ಅವರನ್ನು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದವನು ಸತ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಸತ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವನು ಇಸ್ಲಾಂ ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ; ಇಸ್ಲಾಂ ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದವನು ಕುರ್‌ಆನ್ ಅನ್ನು—ಅಂದರೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಗ್ರಂಥವನ್ನೂ ಅವನ ದೃಢ ಹಗ್ಗವನ್ನೂ ಅವನ ನೇರ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ—ಅನುಸರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದು, ಒಂದೊಂದು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ. ಸಕಲ ಸ್ತುತಿಯೂ ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ.

ತಬರಾನೀ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಅಲ್-ಫದ್ಲ್ ಅಲ್-ಸಖ್ತೀ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಇಬ್ರಾಹೀಮ್ ಇಬ್ನು ಮಹ್ದೀ ಅಲ್-ಮಸೀಸೀ, ಯಹ್ಯಾ ಇಬ್ನು ಝಕರಿಯ್ಯಾ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ಝಾಇದಾ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಅ್ಮಶ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬೂ ವಾಇಲ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: «ನೇರ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು ನಮ್ಮನ್ನು ಯಾವ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಹೋದರೋ ಅದೇ ಮಾರ್ಗ.»

ಆದ್ದರಿಂದ, ಇಮಾಮ್ ಅಬೂ ಜಅ್ಫರ್ ಇಬ್ನು ಜರೀರ್ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಲಿ) ಹೇಳಿದರು: «ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಈ ವಚನದ—ಅಂದರೆ, ‘ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು’ ಎಂಬುದರ—ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದುದು: ನಿನ್ನ ದಾಸರಲ್ಲಿ ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರಿಗೆ ಮಾತು ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿಪಟ್ಟು, ಅದರಂತೆ ನಡೆಯುವಂತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲು ನಮಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸು ಎಂಬುದು. ಅದೇ ನೇರ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ.

ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ಪ್ರವಾದಿಗಳು, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠರು, ಹುತಾತ್ಮರು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ದೊರೆತ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ನಡೆಯುವಂತೆ ಯಾರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ, ಅವನಿಗೆ ಇಸ್ಲಾಂ, ಸಂದೇಶವಾಹಕರನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದು, ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿಯುವುದು, ಅಲ್ಲಾಹ್ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದುದನ್ನು ಪಾಲಿಸುವುದು, ಅವನು ತಡೆದದ್ದರಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು, ಪ್ರವಾದಿಯವರ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ನಾಲ್ವರು ಖಲೀಫರ ಮಾರ್ಗವನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸುವುದು—ಇವೆಲ್ಲಕ್ಕೂ ಅನುಗ್ರಹ ದೊರೆತಿದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಜ್ಜನನ ಮಾರ್ಗವೂ ನೇರ ಮಾರ್ಗದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.»

ಯಾರಾದರೂ ಹೀಗೆ ಕೇಳಬಹುದು: ಒಬ್ಬ ವಿಶ್ವಾಸಿಯು ತಾನು ಈಗಾಗಲೇ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ನಮಾಝಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎಲ್ಲ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಏಕೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ? ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ದೊರೆತದ್ದನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುವುದಲ್ಲವೇ? ಉತ್ತರ: ಅಲ್ಲ; ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳುವ ಅಗತ್ಯವು ಹಗಲಿರುಳು ಇರದಿದ್ದರೆ, ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಕೇಳುವಂತೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ದಾಸನು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೆ ಅವಲಂಬಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ: ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲು, ಅದರಲ್ಲಿ ಬೇರೂರಿಸಲು, ಅದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲು, ಅದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಅವನಿಗೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಅಲ್ಲಾಹ್ ಇಚ್ಛಿಸಿದುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ದಾಸನು ತನಗೆ ತಾನೇ ಲಾಭವನ್ನಾಗಲಿ ನಷ್ಟವನ್ನಾಗಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸಹಾಯ, ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ತನ್ನಿಂದ ಕೇಳುವಂತೆ ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವನಿಗೆ ಕಲಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಾಹನನ್ನು ಕೇಳುವ ಅನುಗ್ರಹ ಪಡೆದವನೇ ಸೌಭಾಗ್ಯವಂತನು; ಏಕೆಂದರೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವವನು ತನ್ನನ್ನು ಕರೆದಾಗ ಅವನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದಾಗಿ ಅಲ್ಲಾಹ್ ವಾಗ್ದಾನಿಸಿದ್ದಾನೆ—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ರಾತ್ರಿ-ಹಗಲಿನ ಎಲ್ಲ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೂ ಅಗತ್ಯವಿರುವ, ಅವನಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವಲಂಬಿತನಾಗಿರುವ ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿರುವವನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ.

ಅಲ್ಲಾಹ್ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: «ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳೇ, ಅಲ್ಲಾಹನಲ್ಲಿ, ಅವನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರಲ್ಲಿ, ಅವನು ತನ್ನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಇಳಿಸಿದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ಇಳಿಸಿದ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡಿರಿ...» (ಕುರಾನ್ 4:136). ಈಗಾಗಲೇ ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳಾಗಿರುವವರಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಡುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ; ಇದು ಈಗಾಗಲೇ ದೊರೆತದ್ದನ್ನೇ ಮರುಕಳಿಸುವುದಲ್ಲ. ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಥಿರತೆ, ನಿರಂತರತೆ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ನೆರವಾಗುವ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸದಾ ಮುಂದುವರಿಸುವುದು. ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ.

ಅಲ್ಲಾಹ್ ತನ್ನ ವಿಶ್ವಾಸಿ ದಾಸರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು: «ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನೇ, ನೀನು ನಮಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ ನಂತರ ನಮ್ಮ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ವಕ್ರಗೊಳಿಸಬೇಡ; ನಿನ್ನ ಕಡೆಯಿಂದ ನಮಗೆ ಕರುಣೆಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ, ನೀನೇ ಮಹಾದಾನಿ» (ಕುರಾನ್ 3:8). ಅಬೂ ಬಕರ್ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) ಮಗ್ರಿಬ್ ನಮಾಝಿನ ಮೂರನೇ ರಕಅತ್‌ನಲ್ಲಿ ಫಾತಿಹಾದ ನಂತರ ಈ ವಚನವನ್ನು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗಾಗಿ, «ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» ಎಂಬ ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥ: ಆ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸು; ಅದರಿಂದ ಬೇರೆಡೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬೇಡ.

«ನಮ್ಮನ್ನು ನಡೆಸು» ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸ್ಥಳಗಳು: ಅಲ್-ಕಸಸ್ 24; ಅಲ್-ಅಂಬಿಯಾ 87; ಅಲ್-ಬಲದ್ 10; ಅನ್-ನಹ್ಲ್ 121; ಅಸ್-ಸಾಫ್ಫಾತ್ 23; ಅಶ್-ಶೂರಾ 52; ಅಲ್-ಅಅ್ರಾಫ್ 43. ಕುರ್‌ಆನಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಳ ಕುರಿತ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಚರ್ಚೆ ಇದೆ.

ದಾಸನು «ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» ಎಂದು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಹೇಳಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಾಹ್ «ಇದು ನನ್ನ ದಾಸನಿಗಾಗಿ; ನನ್ನ ದಾಸನು ಕೇಳಿದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಅವನಿಗಿದೆ» ಎಂದು ಹೇಳುವ ಹದೀಸ್ ಈಗಾಗಲೇ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದೆ.

«ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರ ಮಾರ್ಗ» (صراط الذين أنعمت عليهم) ಎಂಬುದು ನೇರ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆಯಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಕರಣಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಇದು ಬದಲ ಪದವಾಗಿರಬಹುದು; ಅಥವಾ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣಾರ್ಥಕ ಅನುಸಂಧಾನವಾಗಿರಬಹುದು. ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ. «ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರು» ಎಂದರೆ ಸೂರತುನ್ನಿಸಾದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು: «ಯಾರು ಅಲ್ಲಾಹ್ ಮತ್ತು ಸಂದೇಶವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಧೇಯರಾಗುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ಪ್ರವಾದಿಗಳು, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠರು, ಹುತಾತ್ಮರು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಅವರು ಎಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಸಹಚರರು! ಇದು ಅಲ್ಲಾಹನ ಅನುಗ್ರಹವಾಗಿದೆ; ತಿಳಿಯುವವನಾಗಿ ಅಲ್ಲಾಹನೇ ಸಾಕು» (ಕುರಾನ್ 4:69–70).

ಅಲ್-ಧಹ್ಹಾಕ್ ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: «ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರ ಮಾರ್ಗ» ಎಂದರೆ, ನಿನ್ನ ವಿಧೇಯತೆ ಮತ್ತು ಆರಾಧನೆಯ ಮೂಲಕ ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ನಿನ್ನ ಮಲಕ್‌ಗಳು, ಪ್ರವಾದಿಗಳು, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠರು, ಹುತಾತ್ಮರು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರು. ಇದು ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನ ಮಾತಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ: «ಯಾರು ಅಲ್ಲಾಹ್ ಮತ್ತು ಸಂದೇಶವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಧೇಯರಾಗುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ...» ಎಂಬ ವಚನ. ಅಬೂ ಜಅ್ಫರ್ ಅರ್-ರಬೀಅ್ ಇಬ್ನು ಅನಸ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: «ಅವರು ಪ್ರವಾದಿಗಳು.»

ಇಬ್ನು ಜುರೈಜ್ ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: «ಅವರು ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳು.» ಮುಜಾಹಿದ್ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ಹೇಳಿದರು. ವಕೀಅ್ ಹೇಳಿದರು: «ಅವರು ಮುಸ್ಲಿಮರು.» ಅಬ್ದುರ್‌ರಹ್ಮಾನ್ ಇಬ್ನು ಝೈದ್ ಇಬ್ನು ಅಸ್ಲಮ್ ಹೇಳಿದರು: «ಅವರು ಪ್ರವಾದಿ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದವರು.» ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ಮೊದಲು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಪಕವೂ ಸಮಗ್ರವೂ ಆಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ.

ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಾತು: «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರೂ ಅಲ್ಲ» (غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ). «ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು—ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ» ಎಂದರೆ, ಮೊದಲು ವಿವರಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಲಾಹ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರಿಗೆ ವಿಧೇಯರಾಗಿ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ನೇರತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ನಿಷೇಧಗಳಿಂದ ದೂರವಿರುವವರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ನಡೆಸು. ಆ ಮಾರ್ಗವು ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡವರು; ಸತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಅದರಿಂದ ವಿಮುಖರಾದವರು.

ಹಾಗೆಯೇ, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ದಾರಿತಪ್ಪುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತ, ಸತ್ಯದತ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯದವರ—ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರ—ಮಾರ್ಗವೂ ಅಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ «ಲಾ» (لا) ಅನ್ನು ಸೇರಿಸಿರುವುದು, ಎರಡು ಕೆಟ್ಟ ಮಾರ್ಗಗಳಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: ಯಹೂದಿಗಳ ಮತ್ತು ಕ್ರೈಸ್ತರ ಮಾರ್ಗಗಳು.

ಕೆಲವು ವ್ಯಾಕರಣಜ್ಞರು ಇಲ್ಲಿ «ಗೈರ್» (غير) ಎಂಬುದು ಅಪವಾದವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೀಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ಅನುಗ್ರಹಿತರಲ್ಲದವರನ್ನು ಅವರಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಅಪವಾದಕ್ಕೆ ಸೇರದ ಅಪವಾದವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಹೇಳಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೇ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ. ಇದಕ್ಕೆ ಕವಿಯ ಈ ಸಾಲು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ: «ನೀನು ಬನೂ ಉಕೈಶ್‌ನ ಒಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಂತಿದ್ದೀಯೆ; ಅದರ ಕಾಲುಗಳ ಬಳಿ ನೀರಿನ ಚರ್ಮದ ಚೀಲ ಅಲುಗಾಡುತ್ತದೆ.»

ಅಂದರೆ, «ನೀನು ಬನೂ ಉಕೈಶ್‌ನ ಒಂಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರಂತಿದ್ದೀಯೆ» ಎಂಬರ್ಥ; ವಿಶೇಷಣವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಸಿ, ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುವ ನಾಮಪದವನ್ನು ಕೈಬಿಡಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ» ಎಂದರೆ «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ» ಎಂಬರ್ಥ; ವಾಕ್ಯಸಂದರ್ಭದಿಂದ ತಿಳಿಯುವ ಕಾರಣ, ಸೇರ್ಪಡೆಗೊಂಡ ನಾಮಪದವನ್ನು ಹೇಳದೆ ಅದರ ಸಂಬಂಧಪದವನ್ನಷ್ಟೇ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನು «ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು, ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ» ಎಂಬ ವಾಕ್ಯಸಂದರ್ಭವೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

«ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರಲ್ಲ» ಎಂಬುದರಲ್ಲಿನ «ಲಾ» (لا) ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಎಂದು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿ, ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥ «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರೂ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರೂ ಅಲ್ಲ» ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅಲ್-ಅಜ್ಜಾಜ್ ಅವರ ಕವಿತೆಯ ಸಾಲನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ: «ನೀರು ಕಾಣದ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಂಚರಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಅರಿವಾಗಲಿಲ್ಲ», ಇಲ್ಲಿ «ಲಾ» ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಎಂದು ಅವರು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಮೊದಲೇ ವಿವರಿಸಿದುದೇ ಸರಿಯಾದುದು.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಬೂ ಉಬೈದ್ ಅಲ್-ಕಾಸಿಮ್ ಇಬ್ನು ಸಲಾಮ್ ಅವರು ತಮ್ಮ «ಕುರ್‌ಆನಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗಳು» ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿ ಅಬೂ ಮುಆವಿಯ್ಯ, ಅಅ್ಮಶ್, ಇಬ್ರಾಹೀಮ್, ಅಸ್ವದ್ ಅವರ ಮೂಲಕ ಉಮರ್ ಇಬ್ನು ಅಲ್-ಖತ್ತಾಬ್ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: ಅವರು «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರಲ್ಲ» ಎಂದು ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರ ನಿರೂಪಣಾ ಸರಪಳಿ ಸಹೀಹ್ ಆಗಿದೆ. ಅವರು ಇದನ್ನು ವಿವರಣೆಯಾಗಿ ಹೇಳಿರಬೇಕು; ಇದು ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ: ನಿರಾಕರಣೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹೇಳಲು ಮತ್ತು ಆ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಎರಡನ್ನೂ ತೊರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಲು «ಲಾ» ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳ ಮಾರ್ಗವು ಸತ್ಯದ ಜ್ಞಾನವನ್ನೂ ಅದರಂತೆ ನಡೆಯುವುದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಯಹೂದಿಗಳು ಕರ್ಮವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು; ಕ್ರೈಸ್ತರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ರೋಧವು ಯಹೂದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ದಾರಿತಪ್ಪುವಿಕೆಯು ಕ್ರೈಸ್ತರೊಂದಿಗೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ತಿಳಿದಿದ್ದೂ ತ್ಯಜಿಸಿದವನು ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ; ತಿಳಿಯದವನ ಸ್ಥಿತಿ ಬೇರೆ. ಕ್ರೈಸ್ತರು ಯಾವುದೋ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅದರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅರಿಯಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಸತ್ಯ ಸಂದೇಶವಾಹಕರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದೆಂಬ ಸರಿಯಾದ ದ್ವಾರದಿಂದ ಅವರು ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ದಾರಿತಪ್ಪಿದರು. ಯಹೂದಿಗಳೂ ಕ್ರೈಸ್ತರೂ ಇಬ್ಬರೂ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರೂ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರೂ ಆಗಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಯಹೂದಿಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗುಣ, ಕ್ರೈಸ್ತರಲ್ಲಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿರುವುದು ಹೆಚ್ಚು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಗುಣ. ಹದೀಸ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ವರದಿಗಳು ಇದನ್ನೇ ತಿಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಇಮಾಮ್ ಅಹ್ಮದ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಜಅ್ಫರ್ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಶುಅ್ಬಾ ಹೇಳಿದರು: ನಾನು ಸಿಮಾಕ್ ಇಬ್ನು ಹರ್ಬ್ ಅವರು, ಇಬಾದ್ ಇಬ್ನು ಹಬೀಶ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಹೀಗೆ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದೆ: ಅದಿ ಇಬ್ನು ಹಾತಿಮ್ ಹೇಳಿದರು: ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರ ಅಶ್ವಸೈನ್ಯವು ಬಂದು ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮನನ್ನೂ ಇತರ ಜನರನ್ನೂ ಸೆರೆಹಿಡಿಯಿತು. ಅವರನ್ನು ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರ ಬಳಿಗೆ ತಂದಾಗ, ಅವರು ಅವರನ್ನು ಅವರ ಮುಂದೆ ಸಾಲಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಹೇಳಿದರು: «ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರೇ, ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ದೂರವಾಗಿದ್ದಾನೆ; ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳೂ ದೂರವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ವೃದ್ಧೆ, ಸೇವೆ ಮಾಡಲು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲ.

ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಲ್ಲಾಹ್ ನಿಮಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದಂತೆಯೇ ನನಗೂ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿ.» ಅವರು ಕೇಳಿದರು: «ನಿನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದ ಪ್ರಯಾಣಿಕನು ಯಾರು?» ಅವಳು, «ಅದಿ ಇಬ್ನು ಹಾತಿಮ್» ಎಂದಳು. ಅವರು, «ಅಲ್ಲಾಹ್ ಮತ್ತು ಅವನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರಿಂದ ಓಡಿಹೋದವನೇ?» ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವಳು ಮತ್ತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ ಕೇಳಿದಳು.

ನಂತರ ಅವರು ಹಿಂದಿರುಗುವಾಗ, ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ—ಅಲೀ ಇರಬಹುದೆಂದು ತೋರುವ—ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ, «ಅವಳಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಸವಾರಿ ಕೊಡುವಂತೆ ಕೇಳು» ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಅವಳು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ಆಕೆಗೆ ಅದನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದರು. ಅವಳು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಹೇಳಿದಳು: «ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಇಂತಹುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಮೂಕನು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು; ಇಮೂಕನು ಬಂದಾಗ ಅವನಿಗೂ ಕೊಟ್ಟರು.»

ನಾನು ಅವರ ಬಳಿಗೆ ಹೋದೆ. ಅವರ ಬಳಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯೂ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳು ಅಥವಾ ಒಬ್ಬ ಮಗು ಇದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರವಾದಿಯವರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ವರದಿಗಾರನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಅವರು ಕಿಸ್ರಾ ಅಥವಾ ಕೈಸರ್ ರಾಜರಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯಿತು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: «ಅದೀ, ‘ಅಲ್ಲಾಹನ ಹೊರತು ಆರಾಧನೆಗೆ ಅರ್ಹನಾದ ದೇವರಿಲ್ಲ’ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಯಾವುದು?

ಅಲ್ಲಾಹನ ಹೊರತು ಆರಾಧನೆಗೆ ಅರ್ಹನಾದ ದೇವರು ಇದ್ದಾನೆಯೇ?» ಅವನು, «‘ಅಲ್ಲಾಹು ಅಕ್ಬರ್’ ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ತಡೆಯುವುದು ಯಾವುದು? ಮಹಾನ್ ಮತ್ತು ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿಯಾದ ಅಲ್ಲಾಹನಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದು ಯಾವುದಾದರೂ ಇದೆಯೇ?» ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಅದಿ ಹೇಳಿದರು: ನಾನು ಇಸ್ಲಾಂ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ.

ಅವರ ಮುಖ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡೆ. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರು ಯಹೂದಿಗಳು; ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರು ಕ್ರೈಸ್ತರು.» ನಂತರ ಹದೀಸನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು. ಸಿಮಾಕ್ ಇಬ್ನು ಹರ್ಬ್ ಅವರಿಂದ ಈ ಹದೀಸನ್ನು ತಿರ್ಮಿದೀ ವರದಿ ಮಾಡಿ, «ಇದು ಹಸನ್ ಗರೀಬ್; ಇದನ್ನು ಅವರ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ನಾವು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ» ಎಂದರು.

ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಹಮ್ಮಾದ್ ಇಬ್ನು ಸಲಮಾ, ಸಿಮಾಕ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಮರ್ರಿ ಇಬ್ನು ಕತ್ರೀ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅದಿ ಇಬ್ನು ಹಾತಿಮ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: «‘ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ’ ಎಂಬ ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥವೇನು ಎಂದು ನಾನು ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರನ್ನು ಕೇಳಿದೆ. ಅವರು, ‘ಅವರು ಯಹೂದಿಗಳು’ ಎಂದರು. ‘ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರಲ್ಲ’ ಎಂದರೆ? ಅವರು, ‘ಅವರು ಕ್ರೈಸ್ತರು; ಅವರೇ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರು’ ಎಂದರು.»

ಇದೇ ವರದಿಯನ್ನು ಸುಫ್ಯಾನ್ ಇಬ್ನು ಉಯೈನ, ಇಸ್ಮಾಈಲ್ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ಖಾಲಿದ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಶಅ್ಬೀ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅದಿ ಇಬ್ನು ಹಾತಿಮ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದಿ ಅವರ ಈ ಹದೀಸ್ ಹಲವು ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದಲೂ ಹಲವು ಪದಪ್ರಯೋಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವರದಿಯಾಗಿದೆ; ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು ದೀರ್ಘವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಬ್ದುರ್‌ರಝ್ಝಾಕ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ಮಅ್ಮರ್ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಅವರು ಬುದೈಲ್ ಅಲ್-ಉಕೈಲೀ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಇಬ್ನು ಶಕೀಕ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಹೇಳಿದರು: ಅಲ್-ಕುರಾ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ, ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು ತಮ್ಮ ಕುದುರೆಯ ಮೇಲಿದ್ದಾಗ, ಬನೂ ಕೈನ್‌ನ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅವರನ್ನು ಕೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದವನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು: «ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರೇ, ಇವರು ಯಾರು?» ಅವರು ಯಹೂದಿಗಳತ್ತ ಕೈ ತೋರಿಸಿ, «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರು» ಎಂದರು; «ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರು ಕ್ರೈಸ್ತರು» ಎಂದರು. ಜರೀರೀ, ಉರ್ವಾ ಮತ್ತು ಖಾಲಿದ್ ಅಲ್-ಹದ್ದಾಅ್ ಅವರು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಇಬ್ನು ಶಕೀಕ್ ಅವರಿಂದ ಇದೇ ವರದಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದರೂ, ಪ್ರವಾದಿಯವರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಉರ್ವಾ ಅವರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಇಬ್ನು ಉಮರ್ ಅವರ ಹೆಸರಿದೆ. ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ. ಇಬ್ನು ಮರ್ದವೈಹ್ ಇಬ್ರಾಹೀಮ್ ಇಬ್ನು ತಹ್ಮಾನ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಬುದೈಲ್ ಇಬ್ನು ಮೈಸರಾ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಇಬ್ನು ಶಕೀಕ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬೂ ಧರ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರು ಯಾರು ಎಂದು ನಾನು ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರನ್ನು ಕೇಳಿದೆ. ಅವರು, ‘ಯಹೂದಿಗಳು’ ಎಂದರು. ‘ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರು?’ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, ‘ಕ್ರೈಸ್ತರು’ ಎಂದರು.»

ಅಲ್-ಸುದ್ದೀ ಅಬೂ ಮಾಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಅಬೂ ಸಾಲಿಹ್ ಅವರಿಂದ ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರ ಕುರಿತು; ಮುರ್ರಾ ಅಲ್-ಹಮ್ದಾನೀ ಅವರಿಂದ ಇಬ್ನು ಮಸ್ಊದ್ ಅವರ ಕುರಿತು; ಮತ್ತು ಪ್ರವಾದಿಯವರ ಕೆಲವು ಸಹಚರರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರು» ಯಹೂದಿಗಳು; «ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರು» ಕ್ರೈಸ್ತರು. ಅಲ್-ಧಹ್ಹಾಕ್ ಮತ್ತು ಇಬ್ನು ಜುರೈಜ್ ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದಲೂ ಇದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅರ್-ರಬೀಅ್ ಇಬ್ನು ಅನಸ್, ಅಬ್ದುರ್‌ರಹ್ಮಾನ್ ಇಬ್ನು ಝೈದ್ ಇಬ್ನು ಅಸ್ಲಮ್ ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಇದೇ ರೀತಿ ಹೇಳಿದರು. ಇಬ್ನು ಅಬೀ ಹಾತಿಮ್ ಹೇಳಿದರು: ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ ಎಂದು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.

ಯಹೂದಿಗಳು ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರು, ಕ್ರೈಸ್ತರು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರು ಎಂಬ ಈ ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಮಾತಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಹದೀಸೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಬಕರಾ ಸೂರಾದಲ್ಲಿ ಇಸ್ರಾಯೇಲ್ ಸಂತತಿಯ ಕುರಿತು ಅಲ್ಲಾಹ್ ಹೇಳಿದ ಮಾತೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ: «ಅಲ್ಲಾಹ್ ತನ್ನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ತನ್ನ ದಾಸರಲ್ಲಿ ತಾನು ಇಚ್ಛಿಸಿದವರ ಮೇಲೆ ಇಳಿಸುವುದನ್ನು ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ನಿರಾಕರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಅವರು ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವು ಮಾರಿಕೊಂಡದ್ದು ಎಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟದ್ದು! ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡರು. ಸತ್ಯನಿರಾಕರಿಸುವವರಿಗೆ ಅವಮಾನಕರ ಶಿಕ್ಷೆಯಿದೆ» (ಕುರಾನ್ 2:90).

ಮಾಇದಾ ಸೂರಾದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾಹ್ ಹೇಳಿದನು: «ಅಲ್ಲಾಹನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೆಟ್ಟ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವವರ ಕುರಿತು ನಿಮಗೆ ತಿಳಿಸಲೇ? ಅಲ್ಲಾಹ್ ಯಾರನ್ನು ಶಪಿಸಿ, ಅವರ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡನೋ, ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರನ್ನು ಕೋತಿಗಳಾಗಿಯೂ ಹಂದಿಗಳಾಗಿಯೂ ಮಾಡಿದನೋ ಮತ್ತು ತಾಗೂತನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದವರನ್ನಾಗಿಸಿದನೋ ಅವರು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕೆಟ್ಟವರು ಮತ್ತು ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ದೂರ ಹೋದವರು» (ಕುರಾನ್ 5:60). ಅಲ್ಲಾಹ್ ಹೇಳಿದನು: «ಇಸ್ರಾಯೇಲ್ ಸಂತತಿಯ ಸತ್ಯನಿರಾಕಾರಿಗಳನ್ನು ದಾವೂದ್ ಮತ್ತು ಮರ್ಯಮರ ಮಗನಾದ ಈಸಾ ಅವರ ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಶಪಿಸಲಾಯಿತು. ಅವರು ಅವಿಧೇಯತೆ ತೋರಿ ಮಿತಿ ಮೀರುತ್ತಿದ್ದುದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

ಅವರು ಮಾಡಿದ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಗಳಿಂದ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ತಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಎಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟದ್ದು!» (ಕುರಾನ್ 5:78–79). ಮತ್ತು, «ನೀನು ಅವರತ್ತ ಗಮನಹರಿಸಿಲ್ಲವೇ? ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ...» (ಕುರಾನ್ 58:14).

ಸೀರತ್‌ನಲ್ಲಿ ಝೈದ್ ಇಬ್ನು ಅಮ್ರ್ ಇಬ್ನು ನುಫೈಲ್ ಅವರು ಸತ್ಯಧರ್ಮವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತ ತಮ್ಮ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಾಮ್‌ಗೆ ಹೋದಾಗಿನ ವರದಿ ಇದೆ. ಯಹೂದಿಗಳು ಅವರಿಗೆ, «ನಮ್ಮ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ನೀನು ಅಲ್ಲಾಹನ ಕ್ರೋಧದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು» ಎಂದರು. ಅವರು, «ನಾನು ಅಲ್ಲಾಹನ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ» ಎಂದರು. ಕ್ರೈಸ್ತರು, «ನಮ್ಮ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಅಲ್ಲಾಹನ ಅಸಮಾಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪಾಲನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು» ಎಂದರು.

ಅವರು, «ಅದನ್ನು ನಾನು ಸಹಿಸಲಾರೆ» ಎಂದರು. ಅವರು ತಮ್ಮ ಸಹಜ ಧರ್ಮದ ಮೇಲೆಯೇ ಉಳಿದು, ವಿಗ್ರಹಾರಾಧನೆ ಮತ್ತು ಬಹುದೇವತಾರಾಧಕರ ಧರ್ಮದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರು; ಯಹೂದಿಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ ಕ್ರೈಸ್ತರಲ್ಲಾಗಲಿ ಸೇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಸಂಗಾತಿಗಳು ಕ್ರೈಸ್ತರಾದರು; ಏಕೆಂದರೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿ ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಕ್ರೈಸ್ತ ಧರ್ಮವು ಅವರಿಗೆ ಹತ್ತಿರವೆಂದು ಕಂಡಿತು. ಅವರಲ್ಲಿ ವರಕಾ ಇಬ್ನು ನೌಫಲ್ ಕೂಡ ಇದ್ದರು.

ಅಲ್ಲಾಹ್ ತನ್ನ ಪ್ರವಾದಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಮೂಲಕ ವರಕಾಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು; ಅವರು ತಮಗೆ ಬಂದ ಬಹಿರಂಗವಾಣಿಯನ್ನು ನಂಬಿದರು. ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ.

ವಿಷಯ: ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದುದು ಏನೆಂದರೆ, ض ಮತ್ತು ظ ಅಕ್ಷರಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಪಾಲಿಸದಿರುವುದನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಬಹುದು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವುಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಸ್ಥಳಗಳು ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ. ض ಅಕ್ಷರವು ನಾಲಿಗೆಯ ಬದಿಯ ಮುಂಭಾಗದಿಂದ ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತದೆ; ظ ಅಕ್ಷರವು ನಾಲಿಗೆಯ ತುದಿ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಮುಂಭಾಗದ ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಘೋಷಧ್ವನಿಗಳು, ಘರ್ಷಣಾಧ್ವನಿಗಳು ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚುಧ್ವನಿಗಳು ಆಗಿವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಇವೆರಡನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದವನಿಗೆ ಒಂದರ ಬದಲು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಬಳಸುವುದನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ. «ಧಾದ್ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ನಾನೇ ಅತ್ಯಂತ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯವುಳ್ಳವನು» ಎಂಬ ಹದೀಸಿಗೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ.

ವಿಭಾಗ: ಏಳು ವಚನಗಳ ಈ ಮಹೋನ್ನತ ಸೂರಾವು, ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೆ ಸ್ತುತಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು, ಅವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವನ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯಗೊಳಿಸುವ ಅವನ ಸುಂದರ ನಾಮಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಹೊಗಳುವುದನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರತಿಫಲದ ದಿನವಾದ ಪರಲೋಕದ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ತನ್ನ ದಾಸರಿಗೆ ಅವನನ್ನೇ ಕೇಳಿ, ಅವನ ಮುಂದೆ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಶಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಆರಾಧನೆಯನ್ನು ಅವನಿಗೇ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಆರಾಧ್ಯತ್ವದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಏಕೈಕನನ್ನಾಗಿಸಲು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅವನಿಗೆ ಪಾಲುದಾರ, ಸಮಾನ ಅಥವಾ ಹೋಲಿಕೆಯುಳ್ಳವನು ಇರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಪರಿಶುದ್ಧನು.

ನೇರ ಮಾರ್ಗ—ಸರಿಯಾದ ಧರ್ಮ—ದತ್ತ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವಂತೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಬೇಡುವುದನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಆ ಮಾರ್ಗವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅವರನ್ನು ಪರಲೋಕದ ನಿಜವಾದ ಸಿರಾತ್ ಸೇತುವೆಯನ್ನು ದಾಟಿಸಿ, ಪ್ರವಾದಿಗಳು, ಸತ್ಯನಿಷ್ಠರು, ಹುತಾತ್ಮರು ಮತ್ತು ಸಜ್ಜನರ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ಆನಂದದ ಸ್ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತದೆ. ಸತ್ಕರ್ಮಿಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದನ್ನೂ ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಇದರಿಂದ ಅವರು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅಸತ್ಯದ ಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಸುವುದನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ; ಇದರಿಂದ ಆ ಮಾರ್ಗದ ಅನುಯಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ—ಅಂದರೆ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರೂ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರೂ ಆಗಿರುವವರೊಂದಿಗೆ—ಪುನರುತ್ಥಾನದ ದಿನ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.

«ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರ ಮಾರ್ಗ» ಎಂಬ ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುವುದು ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ! ಆದರೆ «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ» ಎಂಬ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧದ ಕರ್ತೃವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಿಲ್ಲ; ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಕ್ರೋಧಗೊಳ್ಳುವವನು ಅಲ್ಲಾಹನೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಾಹ್ ಹೇಳಿದಂತೆ: «ಅಲ್ಲಾಹ್ ಯಾರ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡನೋ ಅಂತಹ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಸ್ನೇಹ ಬೆಳೆಸಿದುದನ್ನು ನೀನು ಗಮನಿಸಿಲ್ಲವೇ?» (ಕುರಾನ್ 58:14).

ಹಾಗೆಯೇ, ದಾರಿತಪ್ಪುವಿಕೆಯನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡವರಿಗೇ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅಲ್ಲಾಹನೇ ತನ್ನ ವಿಧಿನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಅವರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೂ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಾಹ್ ಹೇಳಿದನು: «ಅಲ್ಲಾಹ್ ಯಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಾನೋ ಅವನೇ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆದವನು; ಅವನು ಯಾರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ರಕ್ಷಕನನ್ನು ನೀನು ಕಾಣಲಾರೆ» (ಕುರಾನ್ 18:17). ಮತ್ತು, «ಅಲ್ಲಾಹ್ ಯಾರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡುವವನಿಲ್ಲ; ಅವನು ಅವರನ್ನು ಅವರ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತಡವರಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ» (ಕುರಾನ್ 7:186). ಇಂತಹ ಅನೇಕ ವಚನಗಳು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವುದೂ ದಾರಿತಪ್ಪಿಸುವುದೂ ಅವನಿಗೇ ವಿಶಿಷ್ಟವೆಂದು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

ವಿಧಿವಾದಿ ಪಂಥದವರೂ ಅವರ ಮಾರ್ಗ ಅನುಸರಿಸುವವರೂ ಹೇಳುವಂತೆ, ದಾಸರೇ ಅದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿ ಮಾಡುವವರು ಎಂಬುದಲ್ಲ. ಅವರು ತಮ್ಮ ನವೀನ ಮತಾಚಾರಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಕುರ್‌ಆನಿನ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ವಚನಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, ಅವರಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವಾದಿಸುವ ವಚನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ದಾರಿತಪ್ಪಿದವರ ಮತ್ತು ಅತಿಕ್ರಮಿಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ. ಕುರ್‌ಆನಿನ ಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರನ್ನು ಕಂಡರೆ, «ಅವರೇ ಅಲ್ಲಾಹ್ ಹೆಸರಿಸಿದವರು; ಅವರಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಿ» ಎಂದು ಸಹೀಹ್ ಹದೀಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿದೆ.

ಅಲ್ಲಾಹ್ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಇದೇ: «ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ವಕ್ರತೆ ಇರುವವರು ಅದರ ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ...» (ಕುರಾನ್ 3:7). ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೆ ಸ್ತುತಿ; ಕುರ್‌ಆನಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ನವೀನ ಮತಾಚಾರಿಗೂ ಸರಿಯಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಕುರ್‌ಆನ್ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ದಾರಿತಪ್ಪುವಿಕೆಯನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲು ಬಂದಿದೆ.

ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವಿರೋಧಾಭಾಸ ಅಥವಾ ಭಿನ್ನತೆಯಿಲ್ಲ; ಅದು ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತನೂ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಹನೂ ಆದ ಅಲ್ಲಾಹನ ಕಡೆಯಿಂದ ಇಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದಾಗಿದೆ.

ವಿಭಾಗ: ಫಾತಿಹಾ ಓದಿದ ನಂತರ «ಆಮೀನ್» ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ‘ಆಮೀನ್’ ಎಂದು ದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ ಓದಬಹುದು; ಕಸ್ರ್‌ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಇದರ ಅರ್ಥ: «ಓ ಅಲ್ಲಾಹ್, ಅಂಗೀಕರಿಸು.» ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ, ಇಮಾಮ್ ಅಹ್ಮದ್, ಅಬೂ ದಾವೂದ್ ಮತ್ತು ತಿರ್ಮಿದೀ ಅವರು ವಾಇಲ್ ಇಬ್ನು ಹಜರ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಹದೀಸ್: ಅವರು ಹೇಳಿದರು: «ಪ್ರವಾದಿಯವರು “ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರೂ ಅಲ್ಲ” ಎಂದು ಓದಿ, “ಆಮೀನ್” ಎಂದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅದನ್ನು ದೀರ್ಘಗೊಳಿಸಿದರು.»

ಅಬೂ ದಾವೂದ್ ಅವರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, «ಅವರು ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿದರು» ಎಂದಿದೆ. ತಿರ್ಮಿದೀ ಹೇಳಿದರು: ಇದು ಹಸನ್ ಹದೀಸ್. ಅಲೀ, ಇಬ್ನು ಮಸ್ಊದ್ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದಲೂ ಇದು ವರದಿಯಾಗಿದೆ.

ಅಬೂ ಹುರೈರಾ ಹೇಳಿದರು: ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರೂ ಅಲ್ಲ» ಎಂದು ಓದಿದಾಗ, ಮೊದಲ ಸಾಲಿನ ತನ್ನ ಪಕ್ಕದವರು ಕೇಳುವವರೆಗೆ «ಆಮೀನ್» ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಅಬೂ ದಾವೂದ್ ಮತ್ತು ಇಬ್ನು ಮಾಜಾ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಬ್ನು ಮಾಜಾ ಅವರ ವರದಿಯಲ್ಲಿ, «ಮಸೀದಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವಂತೆ ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು» ಎಂಬ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾತಿದೆ. ದಾರಖುತ್ನೀ ಇದನ್ನು ವರದಿ ಮಾಡಿ, «ಇದರ ನಿರೂಪಣಾ ಸರಪಳಿ ಹಸನ್ ಆಗಿದೆ» ಎಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಬಿಲಾಲ್ ಹೇಳಿದರು: «ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರೇ, ನೀವು “ಆಮೀನ್” ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಮೀರಿಸಬೇಡಿ.» ಇದನ್ನು ಅಬೂ ದಾವೂದ್ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಅಬೂ ನಸ್ರ್ ಅಲ್-ಕುಶೈರೀ ಅವರು ಹಸನ್ ಮತ್ತು ಜಅ್ಫರ್ ಅಸ್-ಸಾದಿಕ್ ಅವರಿಂದ «ಆಮೀನ್» ಪದದ ಮೀಮ್ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಶದ್ದಾ ಹಾಕಿ ಓದಿದರೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅದು «ಆಮೀನ್, ಪವಿತ್ರ ಮನೆ» ಎಂಬ ಪದಪ್ರಯೋಗದಂತಿದೆ. ನಮ್ಮ ಮಝ್ಹಬಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ಇತರರು ಹೇಳಿದರು: ನಮಾಝಿನ ಹೊರಗಿರುವವನಿಗೂ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವುದು ಶಿಫಾರಸು; ನಮಾಝಿಗನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಿಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಒಬ್ಬನೇ ನಮಾಝ್ ಮಾಡುವವನಾಗಿರಲಿ, ಇಮಾಮನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಇಮಾಮನ ಹಿಂದೆ ನಮಾಝ್ ಮಾಡುವವನಾಗಿರಲಿ—ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅದೇ ನಿಯಮ.

ಸಹೀಹ್ ಅಲ್-ಬುಖಾರೀ ಮತ್ತು ಸಹೀಹ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಬೂ ಹುರೈರಾ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) ಅವರಿಂದ ವರದಿಯಾಗಿದೆ: ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು ಹೇಳಿದರು: «ಇಮಾಮ್ “ಆಮೀನ್” ಎಂದಾಗ ನೀವು ಕೂಡ “ಆಮೀನ್” ಎನ್ನಿರಿ. ಯಾರ “ಆಮೀನ್” ಹೇಳುವಿಕೆಯು ಮಲಕ್‌ಗಳ “ಆಮೀನ್” ಹೇಳುವಿಕೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೋ, ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.» ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ನ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು ಹೇಳಿದರು: «ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನು ನಮಾಝಿನಲ್ಲಿ “ಆಮೀನ್” ಎಂದಾಗ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಮಲಕ್‌ಗಳೂ “ಆಮೀನ್” ಎಂದರೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಇನ್ನೊಂದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.»

ಸಹೀಹ್ ಮುಸ್ಲಿಮ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಬೂ ಮೂಸಾ ಅವರಿಂದ ಪ್ರವಾದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವರದಿಯಾಗಿದೆ: «ಇಮಾಮ್ “ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರಲ್ಲ” ಎಂದಾಗ, ನೀವು “ಆಮೀನ್” ಎನ್ನಿರಿ; ಅಲ್ಲಾಹ್ ನಿಮಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವನು.»

ಜುವೈಬರ್ ಅಲ್-ಧಹ್ಹಾಕ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ನಾನು, «ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರೇ, “ಆಮೀನ್” ಎಂದರೇನು?» ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಅವರು, «ಓ ನನ್ನ ಒಡೆಯನೇ, ಅದನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು» ಎಂದರು. ಅಲ್-ಜೌಹರೀ ಹೇಳಿದರು: «ಆಮೀನ್» ಎಂದರೆ «ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ».

ತಿರ್ಮಿದೀ ಹೇಳಿದರು: ಇದರ ಅರ್ಥ «ನಮ್ಮ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿರಾಶೆಗೊಳಿಸಬೇಡ» ಎಂಬುದು. ಬಹುಪಾಲು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಇದರ ಅರ್ಥ «ಓ ಅಲ್ಲಾಹ್, ನಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸು» ಎಂದಿದ್ದಾರೆ. ಮುಜಾಹಿದ್, ಜಅ್ಫರ್ ಅಸ್-ಸಾದಿಕ್ ಮತ್ತು ಹಿಲಾಲ್ ಇಬ್ನು ಕೈಸಾನ್ ಅವರಿಂದ, «ಆಮೀನ್» ಅಲ್ಲಾಹನ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಕುರ್ತುಬೀ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪ್ರವಾದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ವರದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಅದು ಸಹೀಹ್ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಮಾಲಿಕೀ ವಿದ್ವಾಂಸ ಅಬೂ ಬಕರ್ ಇಬ್ನು ಅಲ್-ಅರಬೀ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.

ಮಾಲಿಕರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಇಮಾಮ್ «ಆಮೀನ್» ಎನ್ನುವುದಿಲ್ಲ, ಇಮಾಮನ ಹಿಂದೆ ನಮಾಝ್ ಮಾಡುವವನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅವರು ಮಾಲಿಕ್ ಅವರು ಸುಮಯ್ಯ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬೂ ಸಾಲಿಹ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬೂ ಹುರೈರಾ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದ ಹದೀಸನ್ನು ಆಧಾರವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ: ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು ಹೇಳಿದರು: «ಇಮಾಮ್ “ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರಲ್ಲ” ಎಂದಾಗ, ನೀವು “ಆಮೀನ್” ಎನ್ನಿರಿ.» ಅಬೂ ಮೂಸಾ ಅವರ ಹದೀಸನ್ನೂ ಅವರು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದರು: «ಅವನು “ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರಲ್ಲ” ಎಂದು ಓದಿದಾಗ, ನೀವು “ಆಮೀನ್” ಎನ್ನಿರಿ.»

ಆದರೆ, ಎರಡೂ ಸಹೀಹ್ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದಿರುವ «ಇಮಾಮ್ “ಆಮೀನ್” ಎಂದಾಗ, ನೀವು “ಆಮೀನ್” ಎನ್ನಿರಿ» ಎಂಬ ವರದಿಯನ್ನೂ, ಪ್ರವಾದಿಯವರು «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರೂ ಅಲ್ಲ» ಎಂದು ಓದಿದಾಗ «ಆಮೀನ್» ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನೂ ನಾವು ಮೊದಲೇ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದೇವೆ.

ಜಹ್ರ್‌ನ ನಮಾಝಿನಲ್ಲಿ ಇಮಾಮನ ಹಿಂದೆ ನಮಾಝ್ ಮಾಡುವವನು “ಆಮೀನ್” ಅನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೇ ಎಂಬ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮಝ್ಹಬಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಅದರ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ: ಇಮಾಮ್ “ಆಮೀನ್” ಹೇಳುವುದನ್ನು ಮರೆತರೆ, ಇಮಾಮನ ಹಿಂದೆ ನಮಾಝ್ ಮಾಡುವವನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ಇಮಾಮ್ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ, ಹೊಸ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಇಮಾಮನ ಹಿಂದೆ ನಮಾಝ್ ಮಾಡುವವನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ; ಇದು ಅಬೂ ಹನೀಫಾ ಅವರ ಮಝ್ಹಬ್ ಮತ್ತು ಮಾಲಿಕ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿಯಾದ ಒಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ನಮಾಝಿನ ಇತರ ಸ್ಮರಣೆಗಳಂತೆ ಒಂದು ಸ್ಮರಣೆಯಾಗಿದೆ; ಅದನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಹಳೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಅವನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಇದು ಇಮಾಮ್ ಅಹ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಹಂಬಲ್ ಅವರ ಮಝ್ಹಬ್ ಮತ್ತು ಮಾಲಿಕ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿಯಾದ ಇನ್ನೊಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ. «ಮಸೀದಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವವರೆಗೆ» ಎಂಬ ವರದಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಮೂರನೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದೆ: ಮಸೀದಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದು, ಜನರು ಇಮಾಮನ ಪಠಣವನ್ನು ಕೇಳುವಂತಿದ್ದರೆ, ಇಮಾಮನ ಹಿಂದೆ ನಮಾಝ್ ಮಾಡುವವನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮಸೀದಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಎಲ್ಲ ಮೂಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವವರಿಗೂ “ಆಮೀನ್” ಕೇಳುವಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ.

ಇಮಾಮ್ ಅಹ್ಮದ್ ತಮ್ಮ ಮುಸ್ನದ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಯಿಶಾ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರ ಮುಂದೆ ಯಹೂದಿಗಳ ಮಾತು ಬಂದಾಗ, ಅವರು ಹೇಳಿದರು: «ನಮಗೆ ಅಲ್ಲಾಹ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ, ಆದರೆ ಅವರು ದಾರಿತಪ್ಪಿದ ಜುಮുഅ ದಿನದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ಅಲ್ಲಾಹ್ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದ, ಆದರೆ ಅವರು ದಾರಿತಪ್ಪಿದ ಕಿಬ್ಲಾದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ—ಹಾಗೆಯೇ ಇಮಾಮನ ಹಿಂದೆ ನಾವು ಹೇಳುವ “ಆಮೀನ್” ವಿಷಯದಲ್ಲಿ—ಯಹೂದಿಗಳು ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೂಯೆಪಡುವಷ್ಟಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅಸೂಯೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ.» ಇಬ್ನು ಮಾಜಾ ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: «ಸಲಾಮ್ ಮತ್ತು “ಆಮೀನ್” ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳು ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೂಯೆಪಡುವಷ್ಟಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅಸೂಯೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ.»

ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಅವರಿಂದ ಇಬ್ನು ಮಾಜಾ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ: ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು ಹೇಳಿದರು: «“ಆಮೀನ್” ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಯಹೂದಿಗಳು ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಅಸೂಯೆಪಡುವಷ್ಟಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಅಸೂಯೆಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, “ಆಮೀನ್” ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ.» ಇದರ ನಿರೂಪಣಾ ಸರಪಳಿಯಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲ ನಿರೂಪಕನಾದ ತಲ್ಹಾ ಇಬ್ನು ಅಮ್ರ್ ಇದ್ದಾನೆ.

ಇಬ್ನು ಮರ್ದವೈಹ್ ಅಬೂ ಹುರೈರಾ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು ಹೇಳಿದರು: «“ಆಮೀನ್” ಎಂಬುದು ವಿಶ್ವಾಸಿ ದಾಸರ ಮೇಲೆ ಇಡಲಾದ ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನ ಮುದ್ರೆಯಾಗಿದೆ.» ಅನಸ್ ಹೇಳಿದರು: ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು ಹೇಳಿದರು: «ನಮಾಝಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಲ್ಲಿಯೂ “ಆಮೀನ್” ಅನ್ನು ನನಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ; ನನಗಿಂತ ಮೊದಲು ಮೂಸಾ ಅವರಿಗಿರಬಹುದೆಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಬೇರೆ ಯಾರಿಗೂ ಅದನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿಲ್ಲ. ಮೂಸಾ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಿದ್ದರು; ಹಾರೂನ್ “ಆಮೀನ್” ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು “ಆಮೀನ್”ನಿಂದ ಮುಗಿಸಿರಿ; ಅಲ್ಲಾಹ್ ನಿಮಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವನು.»

ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಈ ಮಹೋನ್ನತ ವಚನವನ್ನು ಕೆಲವರು ಈ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ: «ಮೂಸಾ ಹೇಳಿದರು: “ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನೇ, ಫಿರ್ಔನಿಗೂ ಅವನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಿಗೂ ಇಹಲೋಕದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನೂ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ನೀನು ನೀಡಿರುವೆ. ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನೇ, ಅವರು ನಿನ್ನ ಮಾರ್ಗದಿಂದ ಜನರನ್ನು ದಾರಿತಪ್ಪಿಸಲು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಮ್ಮ ಒಡೆಯನೇ, ಅವರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನಾಶಮಾಡು; ಅವರ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಕಠಿಣಗೊಳಿಸು; ನೋವಿನ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕಾಣುವವರೆಗೆ ಅವರು ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳಾಗದಿರಲಿ.” ಅವನು ಹೇಳಿದನು: “ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀವು ಸ್ಥಿರರಾಗಿರಿ; ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದವರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಡಿರಿ”» (ಕುರಾನ್ 10:88–89). ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಮೂಸಾ ಅವರಿಗೇ ಸಂಬಂಧಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ವಾಕ್ಯಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಹಾರೂನ್ “ಆಮೀನ್” ಎಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, «ನಿಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗಿದೆ» ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇದರಿಂದ, ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮೇಲೆ “ಆಮೀನ್” ಹೇಳಿದವನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದವನಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಇಮಾಮನ ಹಿಂದೆ ನಮಾಝ್ ಮಾಡುವವನು ಫಾತಿಹಾ ಪಠಣದ ಮೇಲೆ “ಆಮೀನ್” ಹೇಳುವುದರಿಂದ, ಅದು ಫಾತಿಹಾ ಪಠಣದಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೆಲವರು ವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ, «ಯಾರಿಗೆ ಇಮಾಮ್ ಇರುವನೋ, ಇಮಾಮನ ಪಠಣವೇ ಅವನ ಪಠಣ» ಎಂಬ ಹದೀಸ್ ಬಂದಿದೆ. ಬಿಲಾಲ್, «ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರೇ, “ಆಮೀನ್” ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಮೀರಿಸಬೇಡಿ» ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಈ ವಾದದ ಪ್ರಕಾರ, ಜಹ್ರ್‌ನ ನಮಾಝಿನಲ್ಲಿ ಇಮಾಮನ ಹಿಂದೆ ನಮಾಝ್ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಪಠಣವಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಾಹನಿಗೇ ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿದಿದೆ.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಬ್ನು ಮರ್ದವೈಹ್ ಹೇಳಿದರು: ಅಹ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಅಲ್-ಹಸನ್ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಇಬ್ನು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಸಲಾಮ್, ಇಸ್ಹಾಕ್ ಇಬ್ನು ಇಬ್ರಾಹೀಮ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಜರೀರ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಲೈತ್ ಇಬ್ನು ಅಬೀ ಸುಲೈಮ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಕಅಬ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬೂ ಹುರೈರಾ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು ಹೇಳಿದರು: «ಇಮಾಮ್ “ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರೂ ಅಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿ “ಆಮೀನ್” ಎಂದಾಗ, ಭೂಮಿಯವರ “ಆಮೀನ್” ಆಕಾಶದವರ “ಆಮೀನ್”ಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ಅಲ್ಲಾಹ್ ದಾಸನ ಹಿಂದಿನ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾನೆ. “ಆಮೀನ್” ಹೇಳದವನ ಉದಾಹರಣೆ, ಒಂದು ಗುಂಪಿನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಟು, ಅವರು ಚೀಟಿ ಹಾಕಿದಾಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪಾಲು ಸಿಕ್ಕಿ, ಅವನ ಪಾಲಿಗೆ ಏನೂ ಬಾರದವನಂತಿದೆ. ಅವನು, “ನನ್ನ ಚೀಟಿ ಏಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ?”

ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ, “ನೀನು ‘ಆಮೀನ್’ ಎನ್ನಲಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.»

ಇಬ್ನು ಕಸೀರ್ ಅವರ ತಫ್ಸೀರಿನಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕುರ್‌ಆನ್ ಉಲ್ಲೇಖಗಳು: ಅನ್-ನಿಸಾ 69–70; ಅಲ್-ಮಾಇದಾ 60, 77–79; ಅಲ್-ಮುಜಾದಿಲಾ 14; ಅಲ್-ಕಹ್ಫ್ 17; ಅಲ್-ಅಅ್ರಾಫ್ 186; ಆಲು ಇಮ್ರಾನ್ 7; ಯೂನೂಸ್ 88–89.

ಅಲ್-ಬಗವಿ ಅವರ ತಫ್ಸೀರ್

ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಾತು: «ನಮ್ಮನ್ನು ನೇರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಸು» (اهدنا الصراط المستقيم).

«ನಮ್ಮನ್ನು ನಡೆಸು» ಎಂದರೆ, ನಮಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮಾಡು. ಅಲೀ ಮತ್ತು ಉಬೈ ಇಬ್ನು ಕಅಬ್ ಹೇಳಿದರು: «ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು.» ಒಬ್ಬನು ನಿಂತಿರುವವನಿಗೆ, «ನಾನು ನಿನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವವರೆಗೆ ನೀನು ನಿಂತಿರುವಂತೆಯೇ ಇರು» ಎಂದು ಹೇಳುವಂತೆ, «ನೀನು ಈಗಿರುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರಿಯು» ಎಂಬುದೂ ಇದರ ಅರ್ಥ. ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಈ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದು, ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಬೇಡುವುದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಕೋರುವುದಕ್ಕೂ ಆಗಿದೆ.

ಅಹ್ಲುಸ್ಸುನ್ನಾದವರ ನಂಬಿಕೆಯಂತೆ, ಅಲ್ಲಾಹನ ಅನುಗ್ರಹರೂಪದ ನೆರವುಗಳಿಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಗಳಿಗೂ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲ.

«ಸಿರಾತ್» (الصراط) ಮತ್ತು ‘ಸೀನ್’ (س) ಅಕ್ಷರದೊಂದಿಗೆ «ಸಿರಾತ್» ಎಂದು ಓದುವ ಪಠಣವನ್ನು ಉವೈಸ್ ಯಅ್ಕೂಬ್ ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ; ಇದು ಮೂಲ ರೂಪವಾಗಿದೆ. ದಾರಿಹೋಕರು ಅದರೊಳಗೆ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು «ಸಿರಾತ್» ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ. ‘ಝಾಯ್’ (ز) ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಓದುವ ಪಠಣವೂ ಇದೆ. ಹಮ್ಜಾ ‘ಝಾಯ್’ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಮಿಶ್ರ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಓದಿದ್ದಾರೆ.

ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾದ ಭಾಷಾರೂಪಗಳಾಗಿವೆ. ಬಹುಪಾಲು ಪಠಣಕಾರರು ಮುಶ್ಹಫ್‌ನ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಹೊಂದುವುದರಿಂದ ‘ಸಾದ್’ (ص) ಅಕ್ಷರದ ಓದನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

«ನೇರ ಮಾರ್ಗ»ದ ಕುರಿತು ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಜಾಬಿರ್ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರಿಬ್ಬರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) ಹೇಳಿದರು: «ಅದು ಇಸ್ಲಾಂ.» ಇದು ಮುಖಾತಿಲ್ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಇಬ್ನು ಮಸ್ಊದ್ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) ಹೇಳಿದರು: «ಅದು ಕುರ್‌ಆನ್.» ಅಲೀ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) ಅವರಿಂದ ಪ್ರವಾದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೀಗೆ ವರದಿಯಾಗಿದೆ: «ನೇರ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಾಹನ ಗ್ರಂಥ.»

ಸಈದ್ ಇಬ್ನು ಜುಬೈರ್ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) ಹೇಳಿದರು: «ಅದು ಸ್ವರ್ಗದ ಮಾರ್ಗ.» ಸಹಲ್ ಇಬ್ನು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಹೇಳಿದರು: «ಅದು ಸುನ್ನತ್ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯದ ಮಾರ್ಗ.» ಬಕರ್ ಇಬ್ನು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಅಲ್-ಮುಝನೀ ಹೇಳಿದರು: «ಅದು ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರ ಮಾರ್ಗ.» ಅಬೂ ಅಲ್-ಆಲಿಯ್ಯ ಮತ್ತು ಹಸನ್ ಹೇಳಿದರು: «ಅದು ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರು, ಅವರ ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಅವರ ಇಬ್ಬರು ಸಹಚರರು.» ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಮೂಲ ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ದಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಾತು: «ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರ ಮಾರ್ಗ» (صراط الذين أنعمت عليهم). ಅಂದರೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹಪೂರ್ವಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿ ನೀನು ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರ ಮಾರ್ಗ. ಇಕ್ರಿಮಾ ಹೇಳಿದರು: «ವಿಶ್ವಾಸದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ನೇರತೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ನೀನು ಉಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರು ಪ್ರವಾದಿಗಳು (ಅವರ ಮೇಲೆ ಶಾಂತಿ ಇರಲಿ).» ಅಲ್ಲಾಹ್ ತನ್ನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ಪ್ರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಶ್ವಾಸದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಾಹ್ ಯಾರನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನೋ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಇದರೊಳಗೆ ಸೇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: «ಅವರು ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದ ಪ್ರವಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ...»

ಎಂಬ ವಚನ. ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಹೇಳಿದರು: «ಅವರು ಮೂಸಾ ಮತ್ತು ಈಸಾ (ಅವರಿಬ್ಬರ ಮೇಲೂ ಶಾಂತಿ ಇರಲಿ) ಅವರ ಜನಾಂಗದವರು; ತಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನವರು.» ಅಬ್ದುರ್‌ರಹ್ಮಾನ್ ಇಬ್ನು ಝೈದ್ ಹೇಳಿದರು: «ಅವರು ಪ್ರವಾದಿ ಮತ್ತು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದವರು.» ಅಬೂ ಅಲ್-ಆಲಿಯ್ಯ ಹೇಳಿದರು: «ಅವರು ಪ್ರವಾದಿಯವರ ಕುಟುಂಬ, ಅಬೂ ಬಕರ್ ಮತ್ತು ಉಮರ್ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರಿಬ್ಬರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ), ಮತ್ತು ಅವರ ಮನೆಯವರು.»

ಶಹ್ರ್ ಇಬ್ನು ಹೌಶಬ್ ಹೇಳಿದರು: «ಅವರು ಅಲ್ಲಾಹನ ಸಂದೇಶವಾಹಕರ ಸಹಚರರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದವರು.»

ಹಮ್ಜಾ «ಅವರ ಮೇಲೆ» (عليهم), «ಅವರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ» (لديهم) ಮತ್ತು «ಅವರತ್ತ» (إليهم) ಎಂಬ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹಾ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಡಮ್ಮಾ ನೀಡಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಯಅ್ಕೂಬ್, ಯಾ ಅಕ್ಷರವು ಸುಕೂನ್ ಹೊಂದಿ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಾ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೂ—ದ್ವಿವಚನ ಮತ್ತು ಬಹುವಚನದಲ್ಲೆಲ್ಲ—ಡಮ್ಮಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ; «ಅವರ ಮುಂದೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ» (بين أيديهن وأرجلهن) ಎಂಬುದನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ. ಇತರರು ಆ ಎರಡೂ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಕಸ್ರಾ ನೀಡಿ ಓದಿದ್ದಾರೆ. ಹಾ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಡಮ್ಮಾ ಮಾಡುವವರು, ಅದು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಮೂಲತಃ ಡಮ್ಮಾ ಹೊಂದಿರುವುದರಿಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಕಸ್ರಾ ನೀಡುವವರು, ಅದರ ಹಿಂದಿನ ಸುಕೂನ್ ಹೊಂದಿರುವ ಯಾ ಅಕ್ಷರದ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಕಸ್ರಾ ಯಾ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವ ಸ್ವರವಾಗಿದೆ. ಇಬ್ನು ಕಸೀರ್ ಮತ್ತು ಅಬೂ ಜಅ್ಫರ್ ವಸ್ಲ್‌ನಲ್ಲಿ, ನಂತರ ಸುಕೂನ್ ಬಾರದಿದ್ದರೆ, ಬಹುವಚನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮೀಮ್‌ಗೆ ಪೂರ್ಣ ಡಮ್ಮಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಸುಕೂನ್ ಬಂದರೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾಫಿಅ್‌ಗೆ ಆಯ್ಕೆಯಿದೆ. ವರ್ಶ್, ಹಮ್ಜಾ ಮತ್ತು ಕಸ್ರಾ ಹೊಂದಿದ ಹಾ ಅಕ್ಷರದ ನಂತರ ಮದ್ದ್ ಅಲಿಫ್ ಬಂದಾಗ ಮೀಮ್‌ಗೆ ಡಮ್ಮಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ನಂತರ ವಸ್ಲ್‌ನ ಅಲಿಫ್ ಬಂದರೆ, ಮತ್ತು ಹಾ ಅಕ್ಷರಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಕಸ್ರಾ ಅಥವಾ ಸುಕೂನ್ ಹೊಂದಿದ ಯಾ ಇದ್ದರೆ, ಹಮ್ಜಾ ಮತ್ತು ಕಿಸಾಈ ಹಾ ಮತ್ತು ಮೀಮ್ ಎರಡಕ್ಕೂ ಡಮ್ಮಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಅಬೂ ಅಮ್ರ್ ಎರಡಕ್ಕೂ ಕಸ್ರಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಕಸ್ರಾ ಇದ್ದಾಗ ಯಅ್ಕೂಬ್ ಕೂಡ ಎರಡಕ್ಕೂ ಕಸ್ರಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದವರು ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಮೀಮ್‌ಗೆ ಡಮ್ಮಾ ಮತ್ತು ಹಾ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಕಸ್ರಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ—ಯಾ ಅಕ್ಷರದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನ ಅಕ್ಷರದ ಕಸ್ರಾದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಲಿ—ಮೀಮ್‌ಗೆ ಮಾತ್ರ ಮೂಲದಂತೆ ಡಮ್ಮಾ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಅಲ್ಲಾಹನ ಮಾತು: «ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ» (غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ) ಎಂದರೆ, ನಿನ್ನ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ. ಕ್ರೋಧವೆಂದರೆ ಅವಿಧೇಯರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತೀಕಾರ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆ. ಅಲ್ಲಾಹನ ಕ್ರೋಧವು ವಿಶ್ವಾಸಿಗಳ ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಸತ್ಯನಿರಾಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ. «ಮತ್ತು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರಲ್ಲ» (ولا الضالين) ಎಂದರೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಿಂದ ದೂರವಾದವರ ಮಾರ್ಗವೂ ಅಲ್ಲ.

‘ದಲಾಲ್’ ಎಂಬ ಪದದ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಅರ್ಥ ನಾಶವಾಗುವುದು ಮತ್ತು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುವುದು. «ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು» ಎಂದು ಹೇಳುವಂತೆ, ಅಂದರೆ ಅದು ನಾಶವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಣದಾಯಿತು.

ಇಲ್ಲಿ «ಗೈರ್» (غير) ಎಂಬುದು «ಲಾ» (لا) ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದೆ; «ಲಾ» ಕೂಡ «ಗೈರ್» ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ, «ಅವನು ದಯಾಳುವೂ ಅಲ್ಲ, ಸುಂದರವೂ ಅಲ್ಲದವನು» ಎಂದು ಹೇಳುವಂತೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡುವುದು ಸರಿಯಾಗಿದೆ. «ಗೈರ್» ಎಂದರೆ «ಬಿಟ್ಟರೆ» ಅಥವಾ «ಹೊರತುಪಡಿಸಿ» ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಅದರ ನಂತರ «ಲಾ» ಬಳಸಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಮಾಡಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, «ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ನನ್ನ ಬಳಿ ಇಲ್ಲ» ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು; ಆದರೆ «ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹನನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ಝೈದ್ ಇಲ್ಲ» ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಉಮர் ಇಬ್ನு ಅಲ್-ಖತ್ತಾಬ್ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) «ನೀನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದವರಲ್ಲ, ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರೂ ಅಲ್ಲ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರೂ ಅಲ್ಲದವರ ಮಾರ್ಗ» ಎಂದು ಓದಿದ್ದರು.

ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರು ಯಹೂದಿಗಳು, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರು ಕ್ರೈಸ್ತರು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಯಹೂದಿಗಳ ಕುರಿತು ಅಲ್ಲಾಹ್, «ಅಲ್ಲಾಹ್ ಯಾರನ್ನು ಶಪಿಸಿ ಅವರ ಮೇಲೆ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡನೋ» ಎಂದು ತೀರ್ಪು ನೀಡಿದ್ದಾನೆ (ಕುರಾನ್ 5:60); ಕ್ರೈಸ್ತರ ಕುರಿತು, «ಮೊದಲು ದಾರಿತಪ್ಪಿದ ಜನರ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಡಿರಿ» ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ (ಕುರಾನ್ 5:77). ಸಹಲ್ ಇಬ್ನು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಹೇಳಿದರು: «ನವೀನ ಮತಾಚಾರದಿಂದ ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ; ಸುನ್ನತ್‌ನಿಂದ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರ ಮಾರ್ಗವೂ ಅಲ್ಲ.»

ಫಾತಿಹಾ ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ, ಓದುವವನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿರಾಮ ನೀಡಿ «ಆಮೀನ್» ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸುನ್ನತ್. ಅದು ಫಾತಿಹಾದ ಪಠಣದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿರಬೇಕು. ಈ ಪದವನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಕರಣಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ, ಅದನ್ನು ದೀರ್ಘವಾಗಿಯೂ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿಯೂ ಹೇಳಬಹುದು.

ಇದರ ಅರ್ಥ: «ಓ ಅಲ್ಲಾಹ್, ಕೇಳು ಮತ್ತು ಅಂಗೀಕರಿಸು.» ಇಬ್ನು ಅಬ್ಬಾಸ್ ಮತ್ತು ಕತಾದಾ ಹೇಳಿದರು: «ಇದರ ಅರ್ಥ: ಹಾಗೆಯೇ ಆಗಲಿ.» ಮುಜಾಹಿದ್ ಹೇಳಿದರು: «ಅದು ಅಲ್ಲಾಹನ ನಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.» ಅದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ಮುದ್ರೆ ಎಂದು ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಪುಸ್ತಕದ ಮೇಲೆ ಇಡುವ ಮುದ್ರೆ ಅದನ್ನು ಹಾಳಾಗದಂತೆ ಮತ್ತು ಅದರೊಳಗಿನ ಬರಹ ಹೊರಬರದಂತೆ ತಡೆಯುವಂತೆ, ಅದು ಅಲ್ಲಾಹ್ ತನ್ನ ದಾಸರ ಮೇಲೆ ಇಡುವ ಮುದ್ರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರಿಂದ ವಿಪತ್ತುಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದೂ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಇಮಾಮ್ ಅಬೂ ಅಲೀ ಅಲ್-ಹುಸೈನ್ ಇಬ್ನು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಅಲ್-ಕಾದೀ ಮತ್ತು ಅಬೂ ಹಾಮಿದ್ ಅಹ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಅಬ್ದುಲ್ಲಾಹ್ ಅಸ್-ಸಾಲಿಹೀ ಇಬ್ಬರೂ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು: ಅಬೂ ಬಕರ್ ಅಹ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಹಸನ್ ಅಲ್-ಹೈರೀ, ಅಬೂ ಅಲೀ ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಅಹ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಮಅ್ಕಲ್ ಅಲ್-ಮೈದಾನೀ ಅವರಿಂದ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು; ಅವರು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಇಬ್ನು ಯಹ್ಯಾ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬ್ದುರ್‌ರಝ್ಝಾಕ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಮಅ್ಮರ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಲ್-ಝುಹ್ರೀ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಇಬ್ನು ಅಲ್-ಮುಸಯ್ಯಬ್ ಅವರಿಂದ, ಅವರು ಅಬೂ ಹುರೈರಾ (ಅಲ್ಲಾಹ್ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಸಂತೃಪ್ತನಾಗಲಿ) ಅವರಿಂದ ವರದಿ ಮಾಡಿದರು. ಪ್ರವಾದಿ (ಅಲ್ಲಾಹನ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಅನುಗ್ರಹ ಅವರ ಮೇಲಿರಲಿ) ಹೇಳಿದರು: «ಇಮಾಮ್ “ಕ್ರೋಧಕ್ಕೊಳಗಾದವರಲ್ಲ, ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದವರೂ ಅಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ನೀವು “ಆಮೀನ್” ಎನ್ನಿರಿ.

ಮಲಕ್‌ಗಳೂ “ಆಮೀನ್” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಇಮಾಮನೂ “ಆಮೀನ್” ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಯಾರ “ಆಮೀನ್” ಹೇಳುವಿಕೆಯು ಮಲಕ್‌ಗಳ “ಆಮೀನ್” ಹೇಳುವಿಕೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೋ, ಅವನ ಹಿಂದಿನ ಪಾಪಗಳು ಕ್ಷಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.»