අල්ලාහ්ගෙන් යහමඟ පතීම

ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්

ආයත් 23 සහ 24 පිළිබඳ තෆ්සීරය: මෙම තහනම, වෙනත් තහනම් මෙන්ම, විශේෂ හේතුවක් නිසා ඇති වූවක් වන අතර නබිවරයාට (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) යොමු කර තිබුණද, එහි ආමන්ත්‍රණය වගකීම් දරන සියලු දෙනාටම පොදුය. එබැවින් අල්ලාහ්, ඉදිරියේදී සිදුවන කටයුත්තක් ගැන “මම එය අනිවාර්යයෙන්ම කරන්නෙමි” යැයි පවසන විට එය අල්ලාහ්ගේ අභිමතයට බැඳ නොකියන ලෙස තම ගැත්තන්ට තහනම් කළේය. එහි තහනම් කර ඇති කාරණා කිහිපයක් ඇත. ඒවා නම්: තමන් එය කරන්නේද නැද්ද, එය සිදුවන්නේද නැද්ද යන්න නොදන්නා අනාගතයේ සැඟවුණු කාරණයක් ගැන නිශ්චිතව කතා කිරීම; තවද, අල්ලාහ්ගේ අභිමතයට ස්වාධීනව තම අභිමතය යටත් කිරීමයි.

එය තහනම් කළ යුතු කරුණකි. මන්ද, සියලු අභිමතයන් අල්ලාහ්ට අයත්ය: “ලෝකයන්හි පරමාධිපති අල්ලාහ් අභිමත කරන විට මිස නුඹලා අභිමත නොකරන්නෙහුය” (අත්-තක්වීර් 81:29). අල්ලාහ්ගේ අභිමතය සඳහන් කිරීමෙන් කටයුතු පහසු වී ලෙහෙසි වීමත්, එහි ආශීර්වාද ඇතිවීමත්, ගැත්තා තම පරමාධිපතිගෙන් උපකාර පැතීමත් සිදුවේ.

ගැත්තා මනුෂ්‍යයෙකු බැවින්, අමතක වී අල්ලාහ්ගේ අභිමතය සඳහන් කිරීම අතපසු වීම අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවිය හැකිය. එබැවින් ඔහුට එය මතක් වූ පසු “ඉන්ෂා අල්ලාහ්” යැයි පැවසීමට අල්ලාහ් නියම කළේය. එමඟින් අපේක්ෂිත දේ ඉටුවන අතර තහනම් කළ දෙයින් වැළකිය හැකිය. “නුඹට අමතක වූ විට නුඹේ පරමාධිපතිව සිහි කරනු” යන අල්ලාහ්ගේ පොදු ප්‍රකාශයෙන්, අමතක වූ විට අල්ලාහ්ව සිහි කිරීමට නියෝග කර ඇති බවද උගත හැකිය.

එය අමතක වීම නැති කර, අතපසු වූ දේ ගැත්තාට සිහිපත් කරවයි. එසේම අල්ලාහ්ව සිහි කිරීමට අමතක කළ අමතකශීලී පුද්ගලයාටද තම පරමාධිපතිව සිහි කිරීමට නියම කර ඇත. ඔහු නොසැලකිලිමත් අයෙකු නොවිය යුතුය.

තම ප්‍රකාශ හා ක්‍රියාවලදී නිවැරදි වීමටත් වැරදිවලින් වැළකීමටත් සාර්ථකත්වය ලබාදීම සම්බන්ධයෙන් ගැත්තා අල්ලාහ් මත රඳා පවතී. එබැවින් “මාගේ පරමාධිපති මීට වඩා සමීප යහමඟකට මට මඟ පෙන්වනු ඇතැයි මම බලාපොරොත්තු වෙමි” යැයි පැවසීමට අල්ලාහ් ඔහුට නියම කළේය. එනම්, යහමඟට ගෙන යන වඩාත් සමීප මාර්ගයට මඟ පෙන්වන ලෙස අල්ලාහ්ගෙන් ප්‍රාර්ථනා කර, ඔහුගෙන් බලාපොරොත්තු තබා, ඔහු කෙරෙහි විශ්වාසය තබන ලෙස ඔහුට නියම කළේය. මෙවැනි තත්ත්වයක සිටින ගැත්තෙකු තම උපරිම උත්සාහය දරමින් මඟපෙන්වීම හා යහමඟ සොයන්නේ නම්, ඔහුට ඒ සඳහා සාර්ථකත්වය ලැබීමත්, තම පරමාධිපතිගෙන් උපකාර ලැබීමත්, ඔහුගේ සියලු කටයුතුවලදී නිවැරදි මඟ පෙන්වනු ලැබීමත් සුදුසුය.

ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්

“නුඹට අමතක වූ විට නුඹේ පරමාධිපතිව සිහි කරනු” යන ඔහුගේ ප්‍රකාශය ගැන කියනු ලැබ ඇත්තේ, එහි අදහස “ඉන්ෂා අල්ලාහ්” යැයි කීම අමතක වූ විට, එය මතක් වූ පසු එසේ පැවසීම යන්නයි. මෙසේ පවසා ඇත්තේ අබු අල්-ආලියා සහ අල්-හසන් අල්-බස්රී විසිනි. හුෂයිම්, අල්-අ‘මෂ්ගෙන්ද, ඔහු මුජාහිද්ගෙන්ද, ඔහු ඉබ්නු අබ්බාස්ගෙන්ද වාර්තා කළේ, දිවුරුම් දුන් පුද්ගලයෙකු ගැන ඔහු මෙසේ කී බවයි: “ඔහුට වසරක් ගත වූ පසුව වුවද ‘ඉන්ෂා අල්ලාහ්’ යැයි පැවසිය හැකිය.” ඔහු මේ සම්බන්ධයෙන් “නුඹට අමතක වූ විට නුඹේ පරමාධිපතිව සිහි කරනු” යන ආයතයද කියවීය.

අල්-අ‘මෂ්ගෙන් “ඔබ මෙය මුජාහිද්ගෙන් අසා තිබේද?” යැයි විමසූ විට, ඔහු පැවසුවේ: “ලයිත් ඉබ්නු අබී සුලයිම් මට මෙය වාර්තා කළේය. [ඔහු එය මට කියන විට] මගේ මේ සළුව නැති වී යනු ඇතැයි ඔහු සිතුවේය.” අබු මුවාවියාගෙන්, ඔහු අල්-අ‘මෂ්ගෙන් වාර්තා කළ මාර්ගයෙන්ම, අත්-තබරානීද එය වාර්තා කර ඇත.

ඉබ්නු අබ්බාස්ගේ “වසරක් ගත වූ පසුව වුවද ඔහුට ‘ඉන්ෂා අල්ලාහ්’ යැයි පැවසිය හැකිය” යන ප්‍රකාශයේ අදහස නම්, දිවුරුමකදී හෝ කතාවකදී “ඉන්ෂා අල්ලාහ්” යැයි කීමට අමතක වූ පසු, වසරක් ගතවූවත් එය මතක් වූ විට එසේ පැවසීම ඔහුට සුන්නාවක් වන බවයි. දිවුරුම කඩ කළ පසුව වුවද එසේය. එයින් අදහස් වන්නේ දිවුරුම කඩ කිරීම ඉවත් වී, ඊට අදාළ කෆ්ෆාරාව [වන්දිමය ප්‍රතිකර්මය] අහෝසි වන බව නොවේ. ඉබ්නු ජරීර් (අල්ලාහ් ඔහුට කරුණා කරත්වා) මෙසේ පැහැදිලිව සඳහන් කර ඇත.

ඉබ්නු ජරීර් පැවසූ මේ අදහස නිවැරදි වන අතර, ඉබ්නු අබ්බාස්ගේ වචන එලෙස අර්ථකථනය කිරීම වඩාත් ගැළපේ. අල්ලාහ් වඩාත් දන්නාය.

‘ඉක්‍රිමා පැවසුවේ, “නුඹට අමතක වූ විට නුඹේ පරමාධිපතිව සිහි කරනු” යන්නෙහි අර්ථය “නුඹ කෝපයට පත් වූ විට” යන්න බවයි. මෙය එහි අනිවාර්යයෙන් ගම්‍ය වන අර්ථය අනුව කළ තෆ්සීරයකි. අත්-තබරානී මෙසේ පැවසීය: අහ්මද් ඉබ්නු යහ්යා අල්-හල්වානී අපට වාර්තා කළේය; සඊද් ඉබ්නු සුලයිමාන් ඔහුට වාර්තා කළේය; ‘ඉබාද් ඉබ්නු අල්-‘අව්වාම් ඔහුට වාර්තා කළේය; සුෆ්යාන් ඉබ්නු හුසේන් ඔහුට වාර්තා කළේය; ය‘ලා ඉබ්නු මුස්ලිම් ඔහුට වාර්තා කළේය; ජාබිර් ඉබ්නු සයිද් ඔහුට වාර්තා කළේය; ඔහු ඉබ්නු අබ්බාස්ගෙන් වාර්තා කළේය: “නුඹ කිසිවක් ගැන ‘මම එය හෙට අනිවාර්යයෙන්ම කරන්නෙමි’ යැයි නොකියනු; අල්ලාහ් අභිමත කළහොත් මිස.

නුඹට ‘ඉන්ෂා අල්ලාහ්’ යැයි කීමට අමතක වූ විට නුඹේ පරමාධිපතිව සිහි කරනු.”

අත්-තබරානී තවත් වාර්තාවක් මෙසේ සඳහන් කළේය: මුහම්මද් ඉබ්නු අල්-හාරිත් අල්-ජුබයිලී අපට වාර්තා කළේය; සෆ්වාන් ඉබ්නු සාලිහ් ඔහුට වාර්තා කළේය; අල්-වලීද් ඉබ්නු මුස්ලිම් ඔහුට වාර්තා කළේය; ‘අබ්දුල් අසීස් ඉබ්නු හුසයින් ඔහුට වාර්තා කළේය; ඉබ්නු අබී නජීහ් ඔහුට වාර්තා කළේය; මුජාහිද් ඔහුට වාර්තා කළේය; ඔහු ඉබ්නු අබ්බාස්ගෙන්, “නුඹ කිසිවක් ගැන ‘මම එය හෙට අනිවාර්යයෙන්ම කරන්නෙමි’ යැයි නොකියනු; අල්ලාහ් අභිමත කළහොත් මිස. නුඹට ‘ඉන්ෂා අල්ලාහ්’ යැයි කීමට අමතක වූ විට නුඹේ පරමාධිපතිව සිහි කරනු” යන ආයතය පිළිබඳව වාර්තා කළේය.

“නුඹට අමතක වූ විට නුඹේ පරමාධිපතිව සිහි කරනු” යන ආයතය ගැන ඉබ්නු අබ්බාස්ගෙන් අත්-තබරානී තවත් වාර්තාවක්ද සඳහන් කළේය: “ඉන්ෂා අල්ලාහ්” යැයි කීම අමතක වූ විට, එය මතක් වූ පසු එසේ පවසන්න.” ඔහු තවදුරටත් පැවසුවේ, මෙය අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන්ට (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) පමණක් විශේෂ වූවක් වන අතර, අපෙන් කිසිවෙකුට තම දිවුරුමෙන් වෙන්ව [පසුව] “ඉන්ෂා අල්ලාහ්” යැයි පැවසිය නොහැකිය යනුවෙනි. ඉන්පසු ඔහු පැවසුවේ: “අල්-වලීද්, ‘අබ්දුල් අසීස් ඉබ්නු අල්-හුසයින්ගෙන් පමණක් මෙය වාර්තා කර ඇත.”

මෙම ආයතයට තවත් අර්ථයක්ද තිබිය හැකිය: කතාවකදී යමක් අමතක වූ අයෙකුට, අල්ලාහ්ව සිහි කරන ලෙස අල්ලාහ් මඟ පෙන්වා ඇත. මන්ද, අමතක වීමේ මූලාරම්භය ෂයිතාන්ගෙන් වන බව මූසාගේ තරුණ සහායකයා මෙසේ පැවසූ පරිදි වේ: “එය මට සිහිපත් කිරීම ෂයිතාන් හැර අන් කිසිවෙකු මට අමතක කරවූයේ නැත” (අල්-කහ්ෆ් 18:63). අල්ලාහ්ව සිහි කිරීමෙන් ෂයිතාන් පලවා හරිනු ලැබේ. ෂයිතාන් ඉවත්ව ගිය විට අමතක වීමද ඉවත්ව යයි.

එබැවින් අල්ලාහ්ව සිහි කිරීම, යමක් මතක් වීමට හේතුවකි. මේ නිසා “නුඹට අමතක වූ විට නුඹේ පරමාධිපතිව සිහි කරනු” යනුවෙන් ඔහු පැවසීය.

“තවද, මාගේ පරමාධිපති මීට වඩා සමීප යහමඟකට මට මඟ පෙන්වනු ඇතැයි පවසනු” යන ඔහුගේ ප්‍රකාශයේ අර්ථය නම්, නුඹ නොදන්නා දෙයක් ගැන නුඹගෙන් විමසනු ලැබුවහොත්, ඒ සම්බන්ධයෙන් අල්ලාහ්ගෙන් විමසා නිවැරදි දේ හා යහමඟ වෙත නුඹට සාර්ථකත්වය ලබාදෙන ලෙස ඔහු වෙත යොමු විය යුතුය යන්නයි. එහි අර්ථය සම්බන්ධයෙන් වෙනත් අදහස්ද පවසා ඇත. අල්ලාහ් වඩාත් දන්නාය.

අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්

“නුඹට අමතක වූ විට නුඹේ පරමාධිපතිව සිහි කරනු” යන්නෙහි අර්ථය, ඉබ්නු අබ්බාස්, මුජාහිද් සහ අල්-හසන් පැවසූ පරිදි, “ඉන්ෂා අල්ලාහ්” යැයි කීම අමතක වී පසුව මතක් වූ විට එසේ පැවසීම යන්නයි. ඉබ්නු අබ්බාස්, කතාවට සම්බන්ධ නොවී පසුව පවසන එවැනි අභිමත ප්‍රකාශයක් වසරක් ගත වූවත් වලංගු බවට ඉඩ දුන්නේය. අල්-හසන් එය එම රැස්වීම පවතින තාක් කල් වලංගු බවට ඉඩ දුන්නේය. කාල පරතරය කෙටි නම් එය වලංගු බවට ඇතැමුන් ඉඩ දුන් අතර, කාලය ගත වූ විට එය වලංගු නොවන බව පැවසූහ. ජමා‘අතක් එය කතාවට අඛණ්ඩව සම්බන්ධ විය යුතු බවට පැවසූහ.

‘ඉක්‍රිමා පැවසුවේ, මෙම ආයතයේ අර්ථය “නුඹ කෝපයට පත් වූ විට නුඹේ පරමාධිපතිව සිහි කරනු” යන්න බවයි. වහ්බ් පැවසුවේ, ඉන්ජීලයේ මෙසේ ලියා ඇති බවයි: “ආදම්ගේ පුත්‍රය, නුඹ කෝපයට පත් වූ විට මා සිහි කරනු; මා කෝපයට පත් වූ විට මම නුඹව සිහි කරන්නෙමි.” අද්-දහ්හාක් සහ අස්-සුද්දී පැවසුවේ මෙය සලාතය සම්බන්ධයෙන් වූ බවයි.

‘අබ්දුල් වාහිද් අල්-මිලීහී අපට දැනුම් දුන්නේය; අල්-හසන් ඉබ්නු අහ්මද් අල්-මඛ්ලදී ඔහුට දැනුම් දුන්නේය; අබු අල්-‘අබ්බාස් අස්-සරාජ් ඔහුට වාර්තා කළේය; කුතයිබා ඔහුට වාර්තා කළේය; අබු ‘අවානා ඔහුට වාර්තා කළේය; කතාදා ඔහුට වාර්තා කළේය; ඔහු අනස්ගෙන් වාර්තා කළේය: නබිවරයා (සල්ලල්ලාහු අලයිහි වසල්ලම්) මෙසේ පැවසූහ: “යමෙකුට සලාතයක් අමතක වූයේ නම්, එය මතක් වූ විට එය ඉටු කරත්වා.”

“තවද, මාගේ පරමාධිපති මීට වඩා සමීප යහමඟකට මට මඟ පෙන්වනු ඇතැයි පවසනු” යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඊට වඩා සමීප සහ වඩාත් නිවැරදි මාර්ගයක මා ස්ථාවර කරනු ඇත යන්නයි. අමතක වූ දෙයක් මතක් කර දෙනවාට වඩා තමන්ට යහපත් දෙයකට මඟ පෙන්වන ලෙස අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටීමටත්, යමක් අමතක වූ විට තම පරමාධිපතිව සිහි කිරීමටත් අල්ලාහ් තම නබිවරයාට නියම කළේය යන අදහසද ඇත.

තවත් කියමනක් නම්: ගුහා වැසියන්ගේ කතාව ගැන ජනතාව ඔහුගෙන් අභියෝගාත්මක ලෙස විමසූ විට, ගුහා වැසියන්ගේ කතාවට වඩා ඔහුගේ නබිත්වයේ සත්‍යතාව තහවුරු කරන සාධක අල්ලාහ් ඔහුට ලබා දෙන බව ඔවුන්ට දන්වන ලෙස අල්ලාහ් ඔහුට නියම කළේය. එසේම සිදු විය. ගුහා වැසියන්ගේ පුවතට වඩා පැහැදිලි සාධකයක් හා යහමඟට සමීප දෙයක් වන, දූතවරුන්ට පමණක් අයත් නොදුටු දේ පිළිබඳ දැනුමෙන් අල්ලාහ් ඔහුට ලබා දුන්නේය.

ඇතැමුන් පැවසුවේ “ඉන්ෂා අල්ලාහ්” යැයි කීමට අමතක වී පසුව එය මතක් වූ විට, “ඉන්ෂා අල්ලාහ්” යන ප්‍රකාශය සමඟම මෙයද පැවසීමට ඔහුට නියම කර ඇති බවයි. යම් පුද්ගලයෙකුට “ඉන්ෂා අල්ලාහ්” යැයි කීමට අමතක වුවහොත්, එයින් පසුතැවිලි වීම ලෙස “මාගේ පරමාධිපති මීට වඩා සමීප යහමඟකට මට මඟ පෙන්වනු ඇතැයි මම බලාපොරොත්තු වෙමි” යැයි පැවසිය යුතුය. එය අභිමතය සඳහන් කිරීමක් [ඉන්ෂා අල්ලාහ් යැයි පැවසීමක්] ලෙස සැලකේ.