හදවත් මඟ නොහැරීම සඳහා වූ ප්‍රාර්ථනාව
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا، وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً، إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ. رَبَّنَا، إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ، إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ.
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ
ශ්රව්යය පූරණය කළ නොහැකි විය. පසුව උත්සාහ කරන්න.
අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ අප ව යහමඟ යොමු කළ පසු ව අපගේ හදවත් විකෘතිභාවයට පත් නොකරනු. තව ද අපට ඔබ වෙතින් වූ දයාව පිරිනමනු. සැබැවින් ම ඔබ ම ය මහා ත්‍යාගශීලී වන්තයා. (තවද) අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, කිසිදු සැකයක් නොමැති දිනකට මිනිසුන් එක් රැස් කරන්නා නියත වශයෙන් ම ඔබම ය. සැබැවින් ම අල්ලාහ් ප්‍රතිඥාවන් කඩ නොකරන්නේය (යනුවෙන් ප්‍රාර්ථනා කරති.)
ආකෘති: «ලා තුසිග්» (لَا تُزِغْ — මඟ නොහැරවනු මැනවි) යන තහනම් කිරීමේ වාක්‍ය රටාවත්, «හබ් ලනා» (هَبْ لَنَا — අපට පිරිනමනු මැනවි) යන ඉල්ලීමත් මෙහි ඇත. මෙම ප්‍රාර්ථනාව කරන්නේ දැනුමෙහි ස්ථිරව සිටින විද්වතුන්ය (الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ). එය විශ්වාසය රැකදෙන ලෙසත්, සැකයන්ගෙන් හා බිදුණු ආගමික අදහස්වලින් ආරක්ෂා කරන ලෙසත් කරන ඉල්ලීමකි.
ෂේක් අබ්දුර්රහ්මාන් අස්-සාඉදීගේ තෆ්සීර්
«අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, සැබැවින්ම ඔබ මිනිසුන් සැකයක් නොමැති දිනයක් සඳහා එක්රැස් කරන්නාය. සැබැවින්ම අල්ලාහ් ප්‍රතිඥාව කඩ නොකරන්නේය» යනුවෙන් ඔවුහු පවසති. එදින ඔවුන්ගේ යහපත් හා අයහපත් ක්‍රියාවන් අනුව ඔවුන්ට ප්‍රතිඵල පිරිනමනු ඇත.
අල්ලාහ්, දැනුමෙහි ස්ථිරව සිටින අයගේ සතුටට මඟ වන ගුණාංග හතක් ඔවුන් ගැන ප්‍රශංසා කරමින් සඳහන් කර ඇත. පළමුවැන්න, අල්ලාහ් වෙත ළඟා කරන මාර්ගය වන, ඔහුගේ නීති හා ආගමික විධිවිධාන පැහැදිලි කරන දැනුමයි. දෙවැන්න, දැනුමෙහි ස්ථිරභාවයයි. එය හුදෙක් දැනුම තිබීමට වඩා ඉහළ තත්ත්වයකි.
දැනුමෙහි ස්ථිරව සිටින්නා යනු කරුණු නිවැරදිව දන්නා, ඒවා සූක්ෂ්මව අවබෝධ කරගත්, දැනුමේ බාහිර හා අභ්‍යන්තර අංශ අල්ලාහ් විසින් උගන්වනු ලැබූ පුද්ගලයෙකි. ඔහුගේ පාදය ෂරීආහි රහස් පිළිබඳ දැනුමෙන්ද, තත්ත්වයෙන්ද, ක්‍රියාවෙන්ද ස්ථිර වී තිබේ. තෙවැන්න, ඔවුන් අල්ලාහ්ගේ ග්‍රන්ථය සම්පූර්ණයෙන්ම විශ්වාස කරන බවත්, එහි බහුඅර්ථවත් වදන් පැහැදිලි අර්ථ ඇති වදන් වෙත යොමු කරන බවත්, «ඒ සියල්ල අපගේ පරමාධිපතිගෙන් වූවක් බැවින් අපි එය විශ්වාස කළෙමු» යනුවෙන් ඔවුන් පවසන බවත්ය. සිව්වැන්න, මඟහැරී අපගමනය වූවන්ට අත් වූ පරීක්ෂාවෙන් තමන් මුදවා, සමාව හා යහපත ලබා දෙන ලෙස ඔවුන් අල්ලාහ්ගෙන් ඉල්ලා සිටීමයි.
පස්වැන්න, තමන්ට යහමඟ පෙන්වා දීමේදී අල්ලාහ් තමන්ට කළ උපකාරය පිළිගනිමින්, «අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ අපට යහමඟ පෙන්වූ පසු අපගේ හදවත් මඟහැරවනු නොමැනවි» යනුවෙන් ඔවුන් පැවසීමයි. හයවැන්න, සෑම යහපතක්ම අත්පත් කර දෙන හා සෑම අයහපතක්ම දුරු කරන ඔහුගේ දයාව ඔවුන් ඉල්ලා, «මහා පරිත්‍යාගශීලියා» යන ඔහුගේ නාමයෙන් ඔහු වෙත මැදිහත් වීමයි. හත්වැන්න, ඔවුන්ගේ විශ්වාසය, අවසන් දිනය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ නිශ්චිතභාවය හා එය පිළිබඳ ඔවුන්ගේ බිය ගැන ඔහු සඳහන් කිරීමයි. එය ක්‍රියාවට පොළඹවන, වැරදිවලින් වළක්වන කරුණයි.
ඉන්පසු, දැනුමෙහි ස්ථිරව සිටින අය ප්‍රාර්ථනා කරමින්, «අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ අපට යහමඟ පෙන්වූ පසු අපගේ හදවත් මඟහැරවනු නොමැනවි» යනුවෙන් පවසන බව අල්ලාහ් සඳහන් කරයි. එනම්, නොදැනුවත්කමින් හෝ මුරණ්ඩුකමින් අපගේ හදවත් සත්‍යයෙන් ඉවතට නොහරිනු මැනවි. ඒ වෙනුවට අපව සෘජු මඟෙහි සිටින්නන්, යහමඟ පෙන්වන්නන් හා යහමඟ ලැබූවන් බවට පත් කරනු මැනවි. ඔබ අපට දුන් යහමඟෙහි අපව ස්ථිර කරනු මැනවි; මඟහැරී ගියවුන්ට අත් වූ පරීක්ෂාවෙන් අපව සුවපත් කරනු මැනවි.
«තවද ඔබ වෙතින් වූ දයාවක් අපට පිරිනමනු මැනවි» යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, යහපත් ක්‍රියාවන් කිරීමට අපට සහාය වනත්, අයහපත් දේවලින් අපව ආරක්ෂා කරනත් මහත් දයාවකි. «සැබැවින්ම ඔබ මහා පරිත්‍යාගශීලියාය» යනු, පිරිනැමීම් හා දීමනා අතිමහත් වූ, සියලු මැවීම් වෙත ඔබගේ ත්‍යාගශීලීභාවය හා යහකම පැතිරී ගිය තැනැත්තා ඔබ බවයි.
ඉමාම් ඉබ්න් කසීර්ගේ තෆ්සීර්
ඉන්පසු, ඔවුන් තම පරමාධිපතියාණන් අමතා «අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ අපට යහමඟ පෙන්වූ පසු අපගේ හදවත් මඟහැරවනු නොමැනවි» යනුවෙන් ප්‍රාර්ථනා කළ බව අල්ලාහ් පවසයි. එනම්, යහමඟෙහි ස්ථාපිත කළ පසු අපගේ හදවත් එයින් ඉවතට නොනැඹුරු කරනු මැනවි. අල් කුර්ආනයේ බහුඅර්ථවත් දේ අනුගමනය කරන, හදවත් තුළ අපගමනය ඇති අය මෙන් අපව පත් නොකරනු මැනවි. ඒ වෙනුවට ඔබගේ සෘජු මඟෙහිත්, නිවැරදි ආගම තුළත් අපව ස්ථිර කරනු මැනවි.
«තවද ඔබ වෙතින් වූ දයාවක් අපට පිරිනමනු මැනවි» යනු, අපගේ හදවත් ස්ථිර කරන, අපගේ සමඟිය තහවුරු කරන, අපගේ විශ්වාසය හා නිශ්චිතභාවය වැඩි කරන දයාවක් ඔබ වෙතින් අපට පිරිනමනු මැනවි යන්නයි. «සැබැවින්ම ඔබ මහා පරිත්‍යාගශීලියාය» යන්නයි.
ඉබ්නු අබී හාතිම් මෙසේ පැවසීය: ‘අම්ර් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් අල්-අවුදි අපට පැවසීය.’ ඉබ්නු ජරීර් මෙසේ පැවසීය: ‘අබූ කුරයිබ් අපට පැවසීය.’ ඔවුන් දෙදෙනාම මෙසේ පැවසූහ: ‘වකීඃ අපට පැවසීය; අබ්දුල් හමීද් ඉබ්නු බහ්රාම්ගෙන්, ඔහු ෂහ්ර් ඉබ්නු හව්ෂබ්ගෙන්, ඔහු උම් සලමා (رضي الله عنها) තුමියගෙන් වාර්තා කළේය: නබි (صلى الله عليه وسلم) තුමා මෙසේ කියමින් සිටියේය: “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි, හදවත් හරවන්නාණෙනි, මාගේ හදවත ඔබගේ ආගම මත ස්ථිර කරනු මැනවි.” පසුව ඔහු මෙය කියවීය: «අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ අපට යහමඟ පෙන්වූ පසු අපගේ හදවත් මඟහැරවනු නොමැනවි.
තවද ඔබ වෙතින් වූ දයාවක් අපට පිරිනමනු මැනවි. සැබැවින්ම ඔබ මහා පරිත්‍යාගශීලියාය.» මෙය ඉබ්නු මර්දවයිහ් වාර්තා කළේය. ඔහු එය මුහම්මද් ඉබ්නු බක්කාර්ගේ මාර්ගයෙන්, අබ්දුල් හමීද් ඉබ්නු බහ්රාම්ගෙන්, ෂහ්ර් ඉබ්නු හව්ෂබ්ගෙන්, උම් සලමාගෙන් වාර්තා කළේය.
ඇය අස්මා බින්ත් යසීද් ඉබ්නු අස්-සකන් වන අතර, ඇය මෙසේ වාර්තා කළාය: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණන් තම ප්‍රාර්ථනාවලදී නිතර මෙසේ පැවසූහ: “අල්ලාහ්, හදවත් හරවන්නාණෙනි, මාගේ හදවත ඔබගේ ආගම මත ස්ථිර කරනු මැනවි.” මම මෙසේ ඇසුවෙමි: “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි, සැබැවින්ම හදවත හැරෙමින් තිබේද?” එතුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: “ඔව්. ආදම්ගේ දරුවන් අතරින් කිසිදු මිනිසකු අල්ලාහ් විසින් මවා නැත; ඔහුගේ හදවත අල්ලාහ්ගේ ඇඟිලි දෙකක් අතරේය. ඔහු කැමති නම් එය සෘජුව තබයි; කැමති නම් එය මඟහරවයි.”
එය අස්ද් ඉබ්නු මූසාගෙන්, අබ්දුල් හමීද් ඉබ්නු බහ්රාම්ගෙන් වූ එම වාර්තා මාර්ගයෙන්ම ඉබ්නු ජරීර්ද එලෙසම වාර්තා කළේය. තවද, අල්-මුතන්නාගෙන්, අල්-හජ්ජාජ් ඉබ්නු මින්නාල්ගෙන්, අබ්දුල් හමීද් ඉබ්නු බහ්රාම්ගෙන් වූ එම වාර්තා මාර්ගයෙන්ම ඔහු එය වාර්තා කළ අතර, එහි මෙසේ වැඩිදුරටත් සඳහන් වේ: “මම මෙසේ ඇසුවෙමි: ‘අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි, මා වෙනුවෙන් මා ප්‍රාර්ථනා කළ හැකි ප්‍රාර්ථනාවක් මට උගන්වන්නේ නැද්ද?’ එතුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: ‘එසේය. මෙසේ කියන්න: අල්ලාහ්, නබි මුහම්මද්ගේ පරමාධිපතියාණෙනි, මාගේ පාපයට සමාව දෙනු මැනවි, මාගේ හදවතේ කෝපය දුරු කරනු මැනවි, නොමඟ යවන පරීක්ෂාවලින් මා ආරක්ෂා කරනු මැනවි.’”
ඉන්පසු ඉබ්නු මර්දවයිහ් මෙසේ පැවසීය: ‘සුලයිමාන් ඉබ්නු අහ්මද් අපට පැවසීය; මුහම්මද් ඉබ්නු හාරූන් ඉබ්නු බක්කාර් අද්-දಿಮෂ්කි අපට පැවසීය; අල්-අබ්බාස් ඉබ්නු අල්-වලීද් අල්-ඛල්ලාල් අපට දැනුම් දුන්නේය; යසීද් ඉබ්නු යහ්යා ඉබ්නු උබයිදුල්ලාහ් අපට දැනුම් දුන්නේය; සඊද් ඉබ්නු බෂීර්, කතාදාගෙන්ද, ඔහු අබූ හස්සාන් අල්-අඅ්රජ්ගෙන්ද, ඔහු ආයිෂා (رضي الله عنها) තුමියගෙන්ද වාර්තා කළේය. ඇය මෙසේ පැවසුවාය: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ බොහෝවිට මෙසේ ප්‍රාර්ථනා කළහ: “හදවත් හරවන්නාණෙනි, මාගේ හදවත ඔබගේ ආගම මත ස්ථිර කරනු මැනවි.” මම මෙසේ ඇසුවෙමි: “අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෙනි, ඔබ මේ ප්‍රාර්ථනාව කොතරම් නිතර කියනවාද!”
එතුමාණෝ මෙසේ පැවසූහ: “සෑම හදවතක්ම අර්-රහ්මාන්ගේ ඇඟිලි දෙකක් අතරේය. ඔහු කැමති නම් එය සෘජුව තබයි; කැමති නම් එය මඟහරවයි. «අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ අපට යහමඟ පෙන්වූ පසු අපගේ හදවත් මඟහැරවනු නොමැනවි. තවද ඔබ වෙතින් වූ දයාවක් අපට පිරිනමනු මැනවි.
සැබැවින්ම ඔබ මහා පරිත්‍යාගශීලියාය» යන ඔහුගේ වදන ඔබට ඇසෙන්නේ නැද්ද?” මෙම වාර්තාව එම මාර්ගයෙන් අසාමාන්‍ය එකකි. එහෙත් මෙම උතුම් ආයතය සඳහන් කරන වැඩි කොටස නොමැතිව, එහි මූලික අර්ථය සත්‍ය හදීස් ග්‍රන්ථ දෙකෙහි හා වෙනත් ග්‍රන්ථවල බොහෝ වාර්තා මාර්ගවලින් තහවුරු වී ඇත.
අබූ දාවූද්, අන්-නසාඊ සහ ඉබ්නු මර්දවයිහ්, අබූ අබ්දුර් රහ්මාන් අල්-මුක්රිගේ හදීසයෙන් වාර්තා කළහ. අන්-නසාඊ හා ඉබ්නු හිබ්බාන්, අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු වහ්බ්ගේ මාර්ගයෙන්ද එය වැඩිදුරටත් වාර්තා කළහ. ඔවුන් දෙදෙනාම සඊද් ඉබ්නු අබී අයියූබ්ගෙන් වාර්තා කළහ: ‘අබ්දුල්ලාහ් ඉබ්නු අල්-වලීද් අත්-තුජීබි මට පැවසීය; ඔහු සඊද් ඉබ්නු අල්-මුසය්යබ්ගෙන්, ඔහු ආයිෂා (رضي الله عنها) තුමියගෙන් වාර්තා කළේය: රාත්‍රියේදී අවදි වූ විට අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ මෙසේ පැවසූහ: “ඔබ හැර වෙනත් දෙවියකු නැත. ඔබ සියලු අඩුපාඩුවලින් පවිත්‍රය.
අල්ලාහ්, මාගේ පාපයට සමාව ඉල්ලා සිටිමි; ඔබෙන් දයාව ඉල්ලා සිටිමි. අල්ලාහ්, මාගේ දැනුම වැඩි කරනු මැනවි. ඔබ මට යහමඟ පෙන්වූ පසු මාගේ හදවත මඟහැරවනු නොමැනවි. ඔබ වෙතින් වූ දයාවක් මට පිරිනමනු මැනවි. සැබැවින්ම ඔබ මහා පරිත්‍යාගශීලියාය.” මෙය ඉබ්නු මර්දවයිහ්ගේ වාර්තා වචනයි.
අබ්දුර් රසාක්, මාලික්ගෙන්, ඔහු සුලෙයිමාන් ඉබ්නු අබ්දුල් මලික්ගේ නිදහස් කළ සේවකයා වූ අබූ උබයිද්ගෙන්, ඔහු උබාදා ඉබ්නු නසිගෙන් වාර්තා කළේය. උබාදා ඔහුට මෙසේ පැවසීය: ‘කයිස් ඉබ්නු අල්-හාරිස් මෙසේ පැවසීම මම අසා ඇත්තෙමි: අබූ අබ්දුල්ලාහ් අස්-සනබිහි මට මෙසේ පැවසීය: ඔහු අබූ බක්ර් අස්-සිද්දීක් (رضي الله عنه) පිටුපස මග්රිබ් සලාතය ඉටු කළේය. අබූ බක්ර් මුල් රකඅත් දෙකෙහි සූරා අල්-ෆාතිහා හා අල්-මුෆස්සල්හි කෙටි සූරාවන් දෙකක් කියවීය. තුන්වන රකඅතට නැඟී කියවූ විට මම ඔහු වෙත ළං වූයෙමි; මාගේ ඇඳුම් ඔහුගේ ඇඳුම් ස්පර්ශ වීමට ආසන්න විය.
එවිට ඔහු අල්-ෆාතිහා හා මෙම ආයතය කියවන බව මට ඇසුණි: «අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ අපට යහමඟ පෙන්වූ පසු අපගේ හදවත් මඟහැරවනු නොමැනවි.»’
අබූ උබයිද් පැවසීය: ‘උබාදා ඉබ්නු නසි මට මෙසේද පැවසීය: ඔහුගේ පාලන කාලයේදී මම උමර් ඉබ්නු අබ්දුල් අසීස් සමඟ සිටියෙමි. උමර්, කයිස්ගෙන් මෙසේ ඇසීය: “අබූ අබ්දුල්ලාහ් අස්-සනබිහි පිළිබඳ ඔබ මට පැවසුවේ කෙසේද?” එවිට කයිස් අබූ අබ්දුල්ලාහ්ගෙන් දෙවන වරට ඇසූ දේ ඔහුට පැවසීය. උමර් මෙසේ පැවසීය: “ඔහුගෙන් එය ඇසූ දා සිට අපි එය අත් නොහැරියෙමු.
ඊට පෙර මම වෙනත් දෙයක් කියවමින් සිටියෙමි.” මිනිසෙක් ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසීය: “ඊට පෙර أمير المؤمنين කියවමින් සිටියේ කුමක්ද?” ඔහු පැවසීය: “මම ‘කුල් හුවල්ලාහු අහද්’ කියවමින් සිටියෙමි.”’
අල්-වලීද් ඉබ්නු මුස්ලිම්ද මෙම වාර්තාව මාලික් හා අල්-අව්සාඊ යන දෙදෙනාගෙන්ම, ඔවුන් අබූ උබයිද්ගෙන් වූ මාර්ගයෙන් වාර්තා කළේය. අල්-වලීද් එය ඉබ්නු ජාබිර්ගෙන්ද, ඔහු යහ්යා ඉබ්නු යහ්යා අල්-ගස්සානීගෙන්ද, ඔහු මහ්මූද් ඉබ්නු ලුබයිද්ගෙන්ද, ඔහු අස්-සනබිහිගෙන්ද වාර්තා කළේය: ඔහු අබූ බක්ර් (رضي الله عنه) පිටුපස මග්රිබ් සලාතය ඉටු කළේය. එතුමා මුල් රකඅත් දෙකෙහි අල්-ෆාතිහා හා කෙටි සූරාවක් හඬ නඟා කියවීය. තුන්වන රකඅතට නැඟී කියවීම ආරම්භ කළ විට, මාගේ ඇඳුම් ඔහුගේ ඇඳුම් ස්පර්ශ වන තරමට මම ඔහුට ළං වූයෙමි.
එවිට ඔහු «අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, අපගේ හදවත් මඟහැරවනු නොමැනවි» යන ආයතය කියවීය. තවද «ඔබ වෙතින් වූ දයාවක් අපට පිරිනමනු මැනවි. සැබැවින්ම ඔබ මහා පරිත්‍යාගශීලියාය» යනුවෙන්ද කියවීය. [වාර්තාවේ ආයත් අනුපිළිවෙළ පරිවර්තනයේ එලෙසම තබා ඇත.]
«අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, සැබැවින්ම ඔබ මිනිසුන් සැකයක් නොමැති දිනයක් සඳහා එක්රැස් කරන්නාය. සැබැවින්ම අල්ලාහ් ප්‍රතිඥාව කඩ නොකරන්නේය» යන ඔවුන්ගේ වදනේ අර්ථය නම්: “අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ නැවත නැගිටුවනු ලබන දිනයේදී ඔබගේ මැවීම් එක්රැස් කර, ඔවුන් අතර ඔවුන් මතභේද වූ දේ සම්බන්ධයෙන් තීන්දු කර, ඔවුන් විනිශ්චය කරනු ඇත. ලෝකයේදී ඔවුන් කළ යහපත් හා අයහපත් ක්‍රියාවන් අනුව සෑම කෙනකුටම ප්‍රතිඵල පිරිනමනු ඇත.”
අල්-බගවීගේ තෆ්සීර්
«අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, ඔබ මිනිසුන් එක්රැස් කරන්නාය» යන ඔහුගේ වදනේ අර්ථය, විනිශ්චය සඳහා වූ දිනයට ඔවුන් එක්රැස් කරන්නාය යන්නයි. තවත් මතයකට අනුව, «සඳහා» යන අර්ථය මෙහි «තුළ» යන අර්ථයයි; එනම්, «සැකයක් නොමැති දිනය තුළ» යන්නයි. එය නැවත නැගිටුවීමේ දිනයයි. «සැබැවින්ම අල්ලාහ් ප්‍රතිඥාව කඩ නොකරන්නේය» යන්නෙහි «මීආද්» යනු ප්‍රතිඥාව යන අර්ථය දරන වචනයකි.
«අපගේ පරමාධිපතියාණෙනි, අපගේ හදවත් මඟහැරවනු නොමැනවි» යන අල්ලාහ්ගේ වදනේ අර්ථය නම්, දැනුමෙහි ස්ථිරව සිටින අය මෙසේ පවසති: “අපගේ හදවත් සත්‍යයෙන් හා යහමඟින් ඉවතට නොනැඹුරු කරනු මැනවි; හදවත් තුළ අපගමනය ඇති අයගේ හදවත් ඔබ මඟහැරවූ ආකාරයට අපගේ හදවත් මඟහැරවනු නොමැනවි.”
«ඔබ අපට යහමඟ පෙන්වූ පසු» යනු, ඔබගේ ආගමටත්, ඔබගේ ග්‍රන්ථයේ පැහැදිලි හා බහුඅර්ථවත් වදන් විශ්වාස කිරීමටත් ඔබ අපට සහාය වූ පසු යන්නයි. «ඔබ වෙතින්» යනු, ඔබ වෙතින් අපට පිරිනමනු මැනවි යන්නයි. «දයාවක්» යනු, අප දැනට සිටින විශ්වාසය හා යහමඟ තුළට පැමිණීමට අපට සහාය වන හා එහි අපව ස්ථිර කරන උපකාරයයි. අද්-දහ්හාක් පැවසුවේ එය සමාව හා පව් කමා කිරීම බවයි. «සැබැවින්ම ඔබ මහා පරිත්‍යාගශීලියාය.»
අබූ ෆරජ් අල්-මුසෆ්ෆර් ඉබ්නු ඉස්මාඊල් අත්-තමීමි අපට මෙසේ දැනුම් දුන්නේය: අබූ අල්-කාසිම් හම්සා ඉබ්නු යූසුෆ් අස්-සහ්මි අපට දැනුම් දුන්නේය; අබූ අහ්මද් ඉබ්නු අදී අල්-හාෆිස් අපට දැනුම් දුන්නේය; අබූ බක්ර් අබ්දුර් රහ්මාන් ඉබ්නු අල්-කාසිම් අල්-කුරෂි—දමස්කස්හි ඉබ්නු අර්-රව්වාස් අල්-කබීර් යන නමින් ප්‍රකට වූ අය—අපට දැනුම් දුන්නේය; අබූ මිස්හර් අබ්දුල් අඅ්ලා ඉබ්නු මිස්හර් අල්-ගස්සානී අපට දැනුම් දුන්නේය; සදාකා අපට දැනුම් දුන්නේය; අබ්දුර් රහ්මාන් ඉබ්නු සයිද් ඉබ්නු ජාබිර් අපට දැනුම් දුන්නේය.
බිෂ්ර් ඉබ්නු උබයිදුල්ලාහ් මට පැවසීය: අබූ ඉද්‍රීස් අල්-ඛව්ලානී මෙසේ පැවසීම මම අසා ඇත්තෙමි: අන්-නව්වාස් ඉබ්නු සම්ආන් අල්-කිලාබි මට මෙසේ පැවසීය: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ මෙසේ පැවසූහ: “සෑම හදවතක්ම අර්-රහ්මාන්ගේ ඇඟිලි අතරින් ඇඟිලි දෙකක් අතරේය. ඔහු කැමති නම් එය සෘජුව තබයි; කැමති නම් එය මඟහරවයි.” තවද අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ මෙසේ ප්‍රාර්ථනා කළහ: “අල්ලාහ්, හදවත් හරවන්නාණෙනි, අපගේ හදවත් ඔබගේ ආගම මත ස්ථිර කරනු මැනවි. තුලාවද අර්-රහ්මාන්ගේ අතෙහි ඇත; ඔහු නැවත නැගිටුවීමේ දිනය දක්වා සමහරුන් උසස් කරයි, තවත් සමහරුන් පහත් කරයි.”
අහ්මද් ඉබ්නු අබ්දුල්ලාහ් අස්-සාලිහි අපට දැනුම් දුන්නේය; අබූ බක්ර් අහ්මද් ඉබ්නු අල්-හසන් අල්-හයිරී අපට පැවසීය; හාජිබ් ඉබ්නු අහ්මද් අත්-තූසි අපට දැනුම් දුන්නේය; අබ්දුර් රහීම් ඉබ්නු මුනීබ් අපට පැවසීය; යසීද් ඉබ්නු හාරූන් අපට පැවසීය; සඊද් ඉබ්නු ඉයාස් අල්-ජුරයිරී, ගුනයිම් ඉබ්නු කයිස්ගෙන්, ඔහු අබූ මූසා අල්-අෂ්අරී (رضي الله عنه) තුමාගෙන් වාර්තා කළේය. අබූ මූසා මෙසේ පැවසීය: අල්ලාහ්ගේ දූතයාණෝ මෙසේ පැවසූහ: “හදවත පිළිබඳ උපමාව වන්නේ, වනෝද්‍යානයක වැටී ඇති පිහාටුවක් වැනිය; සුළං එය උඩුයටිකුරු කර පෙරළවයි.”
«සුනන් අත්-තිර්මිදි»හි (අංක 3522), උම් සලමා තුමියගෙන් වාර්තා වේ: නබිතුමා ඇගේ නිවසේදී වැඩිපුරම ප්‍රාර්ථනා කළේ මෙසේය: “යා මුකаллибаල්-кулуб, саббит кальби ‘аля диник!”