Kuomba uthabiti wa imani

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

“Mola wetu Mlezi! Hakika Wewe ndiye utakayewakusanya watu kwa Siku isiyo na shaka ndani yake. Hakika Wewe huvunji ahadi.” Basi utawalipa kwa matendo yao, mema na mabaya.

Mwenyezi Mungu Mtukufu amewasifu waliozama katika elimu kwa sifa saba, ambazo ni alama za furaha ya mja: Ya kwanza ni elimu, ambayo ndiyo njia ya kumfikisha kwa Mwenyezi Mungu na kubainisha hukumu na sheria Zake. Ya pili ni kuzama kwa uthabiti katika elimu; nayo ni daraja ya ziada juu ya kuwa na elimu tu. Kwa hakika, mtu aliyezama katika elimu huwa ni mwanazuoni mwenye upevu na mtafiti makini, ambaye Mwenyezi Mungu amemfundisha mambo ya wazi na ya ndani ya elimu. Mguu wake umeimarika katika siri za Sharia kwa elimu, hali na matendo.

Ya tatu ni kuwa Mwenyezi Mungu amewasifu kwa kuiamini Kitabu Chake chote na kurudisha aya zenye maana zisizo wazi kwa aya zilizo wazi, kwa kauli yao: “Tumeiamini; yote yametoka kwa Mola wetu Mlezi.” Ya nne ni kwamba wamemwomba Mwenyezi Mungu msamaha na usalama dhidi ya yale waliyotiwa nayo kwenye mtihani watu waliopotoka na kukengeuka. Ya tano ni kukiri kwao kuwa uongofu waliopewa ni fadhila ya Mwenyezi Mungu kwao; hiyo ndiyo kauli yao: “Mola wetu Mlezi! Usizipotoe nyoyo zetu baada ya kwisha tuongoa.”

Ya sita ni kwamba pamoja na hayo, wamemwomba rehema Yake, inayojumuisha kupatikana kwa kila kheri na kuondolewa kwa kila shari, na wametawasali Kwake kwa jina Lake Al-Wahhaab, Mpaji Mkuu. Ya saba ni kwamba ameeleza imani yao na yakini yao kuhusu Siku ya Kiyama na hofu yao juu yake. Hilo ndilo linalowasukuma kutenda na kuwazuia wasiteleze.

Kisha Mwenyezi Mungu Mtukufu akasema kuwa waliozama katika elimu humwomba na kusema: “Mola wetu Mlezi! Usizipotoe nyoyo zetu baada ya kwisha tuongoa,” yaani, usizielekeze nyoyo zetu mbali na haki kwa sababu ya ujinga au ukaidi wetu; bali tufanye tuwe wanyoofu, wenye kuongoza na walioongoka. Tuthibitishe katika uongofu Wako na utulinde dhidi ya yale yaliyowapata waliopotoka. “Na utupe rehema itokayo kwako,” yaani rehema kubwa ambayo kupitia kwayo utatuwezesha kufanya mema na kutulinda dhidi ya maovu.

“Hakika Wewe ndiye Mpaji Mkuu,” yaani, Mwenye kutoa na kutoa zawadi nyingi, Mwenye ihsani nyingi ambaye ukarimu Wake umeenea kwa viumbe wote.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Kisha Mwenyezi Mungu Mtukufu akasema kuhusu wao, akieleza kuwa walimwomba Mola wao Mlezi wakisema: “Mola wetu Mlezi! Usizipotoe nyoyo zetu baada ya kwisha tuongoa,” yaani, usizielekeze mbali na uongofu baada ya kuzisimamisha juu yake, wala usitufanye kama wale ambao nyoyoni mwao mna upotovu, wanaofuatilia aya za Qur’ani zenye maana zisizo wazi. Bali tuthibitishe katika njia Yako iliyonyooka na dini Yako imara.

“Na utupe kutoka Kwako” — yaani, kutoka upande Wako — “rehema,” ambayo kwayo utazithibitisha nyoyo zetu, utatuunganisha na kutuongezea imani na yakini. “Hakika Wewe ndiye Mpaji Mkuu.”

Ibn Abi Hatim amesema: ‘Amepokea kwetu ‘Amr bin ‘Abdullah al-Awdi.’ Ibn Jarir amesema: ‘Ametupokea Abu Kurayb.’ Wote wawili wamesema: ‘Ametupokea Waki‘, kutoka kwa ‘Abd al-Hamid bin Bahram, kutoka kwa Shahr bin Hawshab, kutoka kwa Umm Salama, Mwenyezi Mungu amridhie, kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) alikuwa akisema: “Ewe Mwenye kugeuza nyoyo, uthibitishe moyo wangu juu ya dini Yako.” Kisha akasoma: “Mola wetu Mlezi!

Usizipotoe nyoyo zetu baada ya kwisha tuongoa, na utupe rehema itokayo Kwako. Hakika Wewe ndiye Mpaji Mkuu.”’

Ibn Mardawayh ameisimulia kupitia kwa Muhammad bin Bakr, kutoka kwa ‘Abd al-Hamid bin Bahram, kutoka kwa Shahr bin Hawshab, kutoka kwa Umm Salama — ambaye ni Asma binti Yazid bin al-Sakan — akimsikia akieleza kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) alikuwa akirudia sana katika dua yake: “Ewe Mwenyezi Mungu, Mwenye kugeuza nyoyo, uthibitishe moyo wangu juu ya dini Yako.” Umm Salama alisema: “Nilimwambia: ‘Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, je, moyo kweli hubadilika-badilika?’ Akasema: ‘Ndiyo.

Hakuna mtu yeyote katika wana wa Adam ambaye Mwenyezi Mungu hakuumba moyo wake ukiwa baina ya vidole viwili vya Mwenyezi Mungu Mtukufu. Akipenda, huusimamisha; na akipenda, huupotosha.’” Basi tunamuomba Mwenyezi Mungu, Mola wetu Mlezi, asizipotoe nyoyo zetu baada ya kutuongoa, na tunamuomba atupe rehema kutoka Kwake. Hakika Yeye ndiye Mpaji Mkuu.

Vivyo hivyo, Ibn Jarir amepokea riwaya hii kutoka kwa Asad bin Musa, kutoka kwa ‘Abd al-Hamid bin Bahram, kwa mfano wake. Pia ameisimulia kutoka kwa al-Muthanna, kutoka kwa al-Hajjaj bin Minhal, kutoka kwa ‘Abd al-Hamid bin Bahram, kwa mfano wake, akiongeza: “Nilisema: ‘Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, je, hunifundishi dua nitakayoiomba kwa ajili yangu?’ Akasema: ‘Naam. Sema: Ewe Mwenyezi Mungu, Mola wa Nabii Muhammad, nisamehe dhambi yangu, ondoa ghadhabu ya moyo wangu na unilinde dhidi ya mitihani ipotoshayo.’”

Kisha Ibn Mardawayh amesema: ‘Ametupokea Sulayman bin Ahmad; ametupokea Muhammad bin Harun bin Bakkaar ad-Dimashqi; ametuhadithia al-‘Abbas bin al-Walid al-Khallal; ametuhadithia Yazid bin Yahya bin ‘Ubaydullah; ametuhadithia Sa‘id bin Bashir, kutoka kwa Qatadah, kutoka kwa Abu Hassan al-A‘raj, kutoka kwa ‘Aisha, Mwenyezi Mungu amridhie, aliyesema: “Mtume wa Mwenyezi Mungu alikuwa akiomba mara nyingi: ‘Ewe Mwenye kugeuza nyoyo, uthibitishe moyo wangu juu ya dini Yako.’ Nikasema: ‘Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, unaomba dua hii mara nyingi sana.’

Akasema: ‘Hakuna moyo isipokuwa uko baina ya vidole viwili vya Ar-Rahman. Akipenda kuusimamisha, huusimamisha; na akipenda kuupotosha, huupotosha. Je, husikii kauli Yake: “Mola wetu Mlezi! Usizipotoe nyoyo zetu baada ya kwisha tuongoa, na utupe rehema itokayo Kwako. Hakika Wewe ndiye Mpaji Mkuu”?’”

Riwaya hii ni ngeni kwa njia hii, lakini msingi wake ni sahihi, umepokewa katika Sahih al-Bukhari na Sahih Muslim na vitabu vingine kupitia njia nyingi, bila nyongeza ya kutajwa kwa aya hii tukufu.

Abu Dawud, an-Nasa’i na Ibn Mardawayh wamepokea kutoka kwa Abu ‘Abd ar-Rahman al-Muqri‘ — na an-Nasa’i na Ibn Hibban wameongeza kuwa pia ni kutoka kwa ‘Abdullah bin Wahb — wote wawili kutoka kwa Sa‘id bin Abi Ayyub, aliyeniambia kutoka kwa ‘Abdullah bin al-Walid at-Tujibi, kutoka kwa Sa‘id bin al-Musayyib, kutoka kwa ‘Aisha, Mwenyezi Mungu amridhie, kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) alipoamka usiku alikuwa akisema: “Hakuna mungu apasaye kuabudiwa kwa haki isipokuwa Wewe. Umetakasika. Ewe Mwenyezi Mungu, hakika nakuomba msamaha kwa dhambi yangu na nakuomba rehema.

Ewe Mwenyezi Mungu, niongezee elimu, usiupotoshe moyo wangu baada ya kuniongoa, na unipe rehema itokayo Kwako. Hakika Wewe ndiye Mpaji Mkuu.” Hayo ndiyo maneno ya Ibn Mardawayh.

‘Abd ar-Razzaq amepokea kutoka kwa Malik, kutoka kwa Abu ‘Ubayd — mteja wa Sulayman bin ‘Abd al-Malik — kutoka kwa ‘Ubadah bin Nasi, kwamba alimweleza kuwa alimsikia Qays bin al-Harith akisema: “Abu ‘Abdullah as-Sanabihi aliniambia kwamba aliswali nyuma ya Abu Bakr as-Siddiq Swala ya Magharibi. Abu Bakr alisoma katika rakaa mbili za kwanza Surat al-Fatiha na sura mbili fupi kutoka sehemu ya mwisho ya Qur’ani. Katika rakaa ya tatu alianza kusoma. Basi nikamsogelea mpaka nguo zangu zilikaribia kugusa nguo zake, nikamsikia akisoma Surat al-Fatiha na aya hii: ‘Mola wetu Mlezi!

Usizipotoe nyoyo zetu baada ya kwisha tuongoa.’” Abu ‘Ubayd amesema: “‘Ubadah bin Nasi aliniambia kuwa alikuwa kwa ‘Umar bin ‘Abd al-‘Aziz wakati wa ukhalifa wake. ‘Umar akamwambia Qays: ‘Ulinielezaje kuhusu Abu ‘Abdullah as-Sanabihi?’ Akamweleza tena aliyomsikia kutoka kwa Abu ‘Abdullah.

‘Umar akasema: ‘Tangu tuliposikia hayo kutoka kwake hatujaliacha; ilhali kabla ya hapo nilikuwa nikifanya tofauti.’ Mtu mmoja akamwuliza: ‘Khalifa alikuwa akifanya nini kabla ya hapo?’ Akasema: ‘Nilikuwa nikisoma “Sema: Yeye ni Mwenyezi Mungu Mmoja.”’”

Al-Walid bin Muslim amepokea riwaya hii kutoka kwa Malik na al-Awza‘i, wote wawili kutoka kwa Abu ‘Ubayd. Al-Walid pia ameipokea kutoka kwa Ibn Jabir, kutoka kwa Yahya bin Yahya al-Ghassani, kutoka kwa Mahmud bin Labid, kutoka kwa as-Sanabihi: kwamba aliswali nyuma ya Abu Bakr, Mwenyezi Mungu amridhie, Swala ya Magharibi. Abu Bakr alisoma katika rakaa mbili za kwanza Surat al-Fatiha na sura fupi, akisoma kwa sauti. Aliposimama kwa rakaa ya tatu alianza kusoma, basi as-Sanabihi akamsogelea mpaka nguo zake zikagusa nguo zake, kisha akamsikia akisoma aya hii: “Mola wetu Mlezi!

Usizipotoe nyoyo zetu baada ya kwisha tuongoa, na utupe rehema itokayo Kwako. Hakika Wewe ndiye Mpaji Mkuu.” [Na akasoma pia] “Sema: Yeye ni Mwenyezi Mungu Mmoja” [Al-Ikhlas: 1].

Na kauli Yake: “Mola wetu Mlezi! Hakika Wewe ndiye utakayewakusanya watu kwa Siku isiyo na shaka ndani yake. Hakika Mwenyezi Mungu havunji ahadi,” maana yake ni kwamba wanasema katika dua yao: “Ewe Mola wetu Mlezi, hakika utawakusanya viumbe Wako Siku ya kufufuliwa kwao, utawahukumu na kuamua baina yao kuhusu yale waliyokhitilafiana, na utamlipa kila mmoja kulingana na matendo yake na hali aliyokuwa nayo duniani, ya kheri au ya shari.”

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

Kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu: “Mola wetu Mlezi! Hakika Wewe ndiye utakayewakusanya watu kwa Siku...” yaani, kwa ajili ya hukumu ya Siku hiyo. Pia imesemwa kuwa herufi “li” hapa ina maana ya “katika”, yaani: katika Siku. “Isiyo na shaka ndani yake,” yaani, Siku ya Kiyama haina shaka.

“Hakika Mwenyezi Mungu havunji ahadi.” Neno “mī‘ād” linatokana na muundo wa neno unaoonyesha ahadi.

Kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu: “Mola wetu Mlezi! Usizipotoe nyoyo zetu,” yaani, waliozama katika elimu husema: “Mola wetu Mlezi! Usizipotoe nyoyo zetu,” yaani, usizielekeze mbali na haki na uongofu kama ulivyozielekeza mbali nyoyo za wale ambao ndani ya nyoyo zao mna upotovu. “Baada ya kwisha tuongoa,” yaani, baada ya kutuwezesha kufuata dini Yako na kuiamini aya zilizo wazi na zile zenye maana zisizo wazi za Kitabu Chako.

“Na utupe kutoka Kwako,” yaani, tupe kutoka upande Wako. “Rehema,” yaani, utuwezeshe na kututhibitisha katika imani na uongofu tulio nao. Ad-Dahhak amesema: Ni msamaha na maghfirah. “Hakika Wewe ndiye Mpaji Mkuu.”

Ametuhadithia Abu al-Faraj al-Muzaffar bin Isma‘il at-Tamimi; ametuhadithia Abu al-Qasim Hamza bin Yusuf as-Sahmi; ametuhadithia Abu Ahmad bin ‘Adi al-Hafidh; ametuhadithia Abu Bakr ‘Abd ar-Rahman bin al-Qasim al-Qurashi, anayejulikana kama Ibn ar-Rawwas al-Kabir huko Damascus; ametuhadithia Abu Mushir ‘Abd al-A‘la bin Mushir al-Ghassani; ametuhadithia Sadaqah; ametuhadithia ‘Abd ar-Rahman bin Zayd bin Jabir; amenihadithia Bishr bin ‘Ubaydullah, aliyesema: Nilimsikia Abu Idris al-Khawlani akisema:

Alinihadithia an-Nawwas bin Sam‘an al-Kilabi kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) alisema: “Hakuna moyo isipokuwa uko baina ya vidole viwili vya Ar-Rahman. Akipenda kuusimamisha, huusimamisha; na akipenda kuupotosha, huupotosha.” Na Mtume wa Mwenyezi Mungu alikuwa akisema: “Ewe Mwenyezi Mungu, Ewe Mwenye kugeuza nyoyo, zisimamishe nyoyo zetu juu ya dini Yako. Na mizani iko mkononi mwa Ar-Rahman; huwainua watu na kuwashusha wengine mpaka Siku ya Kiyama.”

Ametuhadithia Ahmad bin ‘Abdullah as-Salihi; ametuhadithia Abu Bakr Ahmad bin al-Hasan al-Hayri; ametuhadithia Hajib bin Ahmad at-Tusi; ametuhadithia ‘Abd ar-Rahim bin Munib; ametuhadithia Yazid bin Harun; ametuhadithia Sa‘id bin Iyas al-Jurayri, kutoka kwa Ghunaym bin Qays, kutoka kwa Abu Musa al-Ash‘ari, Mwenyezi Mungu amridhie, aliyesema: Mtume wa Mwenyezi Mungu (rehema na amani za Mwenyezi Mungu ziwe juu yake) alisema: “Mfano wa moyo ni kama unyoya ulio katika ardhi pana tupu, unaogeuzwa huku na huko na upepo.”