Ыйманда бекем болууну суроо
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا، وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً، إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ. رَبَّنَا، إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ، إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ.
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ
Аудио жүктөлгөн жок. Кийинчерээк кайталап көрүңүз.
О, Рабби! Бизди туура жолго салганыңдан кийин жүрөктөрүбүздү адаштырба! Жана бизге Өзүңдүн ырайым-рахматыңды белек кыл! Албетте, Сен белектерди көп берүүчү – Ваххабсың. О, биздин Рабби! Албетте, Сен адамдарды, анда шек-күмөн болбогон (Кыямат) Күн үчүн чогултуучусуң. Аллах эч качан убадасын бузбайт!
Формалары: «ля тузиг» (لَا تُزِغْ) — тыю маанисиндеги түзүлүш, «һаб лана» (هَبْ لَنَا) — сураныч. Бул — илимде бекем болгондордун (الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ) ыйманды сактоо, шектен жана бидъаттан коргоо тууралуу дубасы.
Шейх Абдуррахман ас-Саадинин тафсири
«Раббибиз! Чындыгында, Сен адамдарды эч шек жок Күнгө чогултасың. Албетте, Аллах убадасын бузбайт», башкача айтканда, аларга жакшы-жаман иштерине жараша сыйлык берет.
Аллах Таала илимде бекем болгондорду пенденин бактылуулугунун белгиси болгон жети сыпат менен мактаган. Биринчиси — илим. Ал Аллахка жеткирүүчү жол жана Анын өкүмдөрү менен шарияттарын түшүндүрүүчү нерсе. Экинчиси — илимде бекем болуу.
Бул жөн гана илимге ээ болуудан жогору даража. Илимде бекем болгон адам илимди терең өздөштүргөн жана так билген адам болушу керек. Аллах ага илимдин ачык жана көмүскө жактарын үйрөткөн; ошондуктан анын шарияттын сырларын илим, абал жана амал менен өздөштүрүүсү бекем орун алган. Үчүнчүсү — алар Анын Китебинин баарына ыйман келтирип, муташабих аяттарын мухкам аяттарына кайтарышат.
Аллах алардын: «Биз ага ыйман келтирдик. Баары Раббибизден», — деп айтышарын билдирген. Төртүнчүсү — алар адашкан жана чындыктан четтегендер дуушар болгон сыноодон сактоону, кечирим менен амандыкты Аллахтан сурашат. Бешинчиси — Аллахтын аларга туура жол көрсөтүү менен берген жакшылыгын моюнга алышат.
Бул алардын: «Раббибиз! Бизди туура жолго салганыңдан кийин жүрөктөрүбүздү адаштырба!» — деген сөздөрүндө. Алтынчысы — ошону менен бирге алар Аллахтан Анын ырайымын сурашат. Ал ырайым бардык жакшылыктардын болушун жана бардык жамандыктардын кетишин камтыйт.
Алар Ага «ал-Ваххаб» деген ысымы менен кайрылышат. Жетинчиси — Ал алардын Кыямат күнүнө ыйман келтирип, ага анык ишенерин жана андан коркорун билдирген. Мына ушул нерсе амал кылууга түртүп, жаңылыштыктан тосот.
Андан соң Аллах Таала илимде бекем болгондордун дуба кылып: «Раббибиз! Бизди туура жолго салганыңдан кийин жүрөктөрүбүздү адаштырба!» — дешерин кабарлады. Башкача айтканда: «Биздин жүрөктөрүбүздү билбестиктен же өжөрлүктөн чындыктан оодарба. Тескерисинче, бизди түз жолдо жүргөн, башкаларды туура жолго чакырган жана өзү да туура жол тапкан пенделерден кыл.
Бизди Өзүң көрсөткөн туура жолдо бекем карма жана жүрөктөрү адашкандар дуушар болгон нерседен сакта. Өзүңдөн бизге ырайым белек кыл», башкача айтканда, бизди жакшылыктарга жеткирген жана жаман иштерден сактаган улуу ырайымды бер. «Чындыгында, Сен — Ваххабсың», башкача айтканда, белектериң менен тартууларың кең, бардык макулуктарды камтыган жакшылыгың мол.
Имам Ибн Касирдин тафсири
Андан соң Аллах Таала алардын Раббисине дуба кылып: «Раббибиз! Бизди туура жолго салганыңдан кийин жүрөктөрүбүздү адаштырба!» — деп айтышканын кабарлады. Башкача айтканда, жүрөктөрүбүздү туура жолго салгандан кийин андан оодарба жана жүрөктөрүндө четтөө бар болуп, Курандын муташабих аяттарын ээрчигендерге окшоштурба. Тескерисинче, бизди Өзүңдүн түз жолуңда жана туура диниңде бекем карма.
«Өз тарабыңдан бизге белек кыл» — башкача айтканда, Өзүңдөн «ырайым» бер. Ал аркылуу жүрөктөрүбүздү бекемдеп, биримдигибизди сактап, ыйманыбызды жана ишенимибизди арттыр. «Чындыгында, Сен — Ваххабсың».
Ибн Абу Хатим айтты: «Амр ибн Абдуллах ал-Ауди бизге хадис айтты». Ибн Жарир болсо: «Абу Курейб бизге хадис айтты», — деди. Экөө тең: «Уакиъ бизге Абдулхамид ибн Бахрамдан, ал Шахр ибн Хаушабдан, ал Умм Салямадан (Аллах андан ыраазы болсун) риваят кылды: Пайгамбар (Аллахтын ага салам-салаваты болсун): “Эй, жүрөктөрдү өзгөртүүчү! Жүрөгүмдү диниңде бекем кыл!” — деп айтчу», — дешкен.
Андан кийин бул аятты окуган: «Раббибиз! Бизди туура жолго салганыңдан кийин жүрөктөрүбүздү адаштырба жана Өз тарабыңдан бизге ырайым белек кыл. Чындыгында, Сен — Ваххабсың».
Ибн Мардавейх бул хадисти Мухаммад ибн Баккардан, ал Абдулхамид ибн Бахрамдан, ал Шахр ибн Хаушабдан, ал Умм Салямадан риваят кылган. Ал Умм Саляманы Асма бинт Язид ибн ас-Сакан деп атап, анын Пайгамбардын (Аллахтын ага салам-салаваты болсун) дубаларында көп айтчу сөзү: «Оо, Аллах! Жүрөктөрдү өзгөртүүчү! Жүрөгүмдү диниңде бекем кыл!»
болгонун айтып жатканын уккан. Умм Саляма: «Мен: “Оо, Аллахтын Элчиси! Жүрөк чындап эле өзгөрүп турабы?” — деп сурадым. Ал: “Ооба. Аллах Адам баласынан жараткан ар бир пенденин жүрөгү Аллах Тааланын эки манжасынын ортосунда.
Кааласа, аны түз кармайт, кааласа, адаштырат”, — деп жооп берди».
Ошондуктан биз Аллахтан, Раббибизден, туура жол көрсөткөндөн кийин жүрөктөрүбүздү адаштырбоосун сурайбыз. Ошондой эле Өз тарабынан бизге ырайым белек кылуусун сурайбыз. Чындыгында, Ал — Ваххаб. Бул риваятты Ибн Жарир да Асад ибн Мусадан, ал Абдулхамид ибн Бахрамдан ушул сыяктуу кылып риваят кылган.
Ошондой эле ал Мусаннадан, ал Хажжаж ибн Минхалдан, ал Абдулхамид ибн Бахрамдан риваят кылган. Бул риваятта кошумча мындай айтылат: «Мен: “Оо, Аллахтын Элчиси! Өзүм үчүн окуй турган дубаны үйрөтпөйсүзбү?” — дедим. Ал: “Ооба.
Мындай деп айт: «Оо, Аллах! Мухаммад пайгамбардын Раббиси! Күнөөмдү кечир, жүрөгүмдөгү ачууну кетир жана адаштыруучу фитналардан мени сакта»”, — деди».
Андан соң Ибн Мардавейх мындай деди: «Сулайман ибн Ахмад бизге хадис айтты, ал Мухаммад ибн Харун ибн Баккар ад-Димашкийден, ал Аббас ибн Валид ал-Халлялдан, ал Язид ибн Яхья ибн Убайдуллахтан, ал Саид ибн Баширден, ал Катададан, ал Абу Хассан ал-Аъраждан, ал Айшадан (Аллах андан ыраазы болсун) риваят кылды: “Аллахтын Элчиси көп учурда: «Эй, жүрөктөрдү өзгөртүүчү! Жүрөгүмдү диниңде бекем кыл!» — деп дуба кылчу. Мен: «Оо, Аллахтын Элчиси! Бул дубаны көп айтасыз», — дедим.
Ал: «Ар бир жүрөк Рахмандын эки манжасынын ортосунда. Ал кааласа, аны түз кармайт, кааласа, адаштырат. Сен Аллахтын: “Раббибиз! Бизди туура жолго салганыңдан кийин жүрөктөрүбүздү адаштырба жана Өз тарабыңдан бизге ырайым белек кыл.
Чындыгында, Сен — Ваххабсың”, — деген сөзүн уккан жоксуңбу?» — деди».
Бул риваят ушул жолу менен غريب [жалгыз жолдон келген], бирок анын негизи Сахихайнда жана башка хадис жыйнактарында көптөгөн жолдор менен туруктуу келген; ал риваяттарда бул аятты эскерткен кошумча жок.
Абу Дауд, ан-Насаи жана Ибн Мардавейх Абу Абдуррахман ал-Мукриъден риваят кылышкан. Ан-Насаи менен Ибн Хиббан кошумчалагандай, Абдуллах ибн Вахб да бул хадисти Саид ибн Абу Айюбдан, ал мага Абдуллах ибн Валид ат-Тажибиден, ал Саид ибн ал-Мусаййибден, ал Айшадан (Аллах андан ыраазы болсун) риваят кылган. Аллахтын Элчиси түнкүсүн ойгонгондо: «Сенден башка сыйынууга татыктуу эч ким жок. Сен аруу-Тазаң!
Оо, Аллах, күнөөм үчүн Сенден кечирим сурайм жана Сенден ырайым тилейм. Оо, Аллах, илимимди көбөйт, мени туура жолго салганыңдан кийин жүрөгүмдү адаштырба жана Өз тарабыңдан мага ырайым белек кыл. Чындыгында, Сен — Ваххабсың», — деп айтчу. Бул — Ибн Мардавейх келтирген сөздөр.
Абдурраззак Маликтен, ал Абу Убайдден — Сулайман ибн Абдулмаликтин мавласынан, ал Убада ибн Насийден риваят кылган. Ал ага Кайс ибн Харис: «Мага Абу Абдуллах ас-Санабихий кабарлады: ал Абу Бакр ас-Сыддыктын артында шам намазын окуган. Абу Бакр алгачкы эки рекетте “Умм ал-Китабды” [«Аль-Фатиханы»] жана «Муфассалдын» кыска сүрөлөрүн окуп, үчүнчү рекетте окуй баштаганда, Кайс ага ушунчалык жакындагандыктан, кийимдери анын кийимине тийип кала жаздаган. Ал Абу Бакрдын “Умм ал-Китабды” жана бул аятты окуганын уккан: “Раббибиз!
Бизди туура жолго салганыңдан кийин жүрөктөрүбүздү адаштырба”», — деп айтып бергенин кабарлаган.
Абу Убайд айтты: «Убада ибн Насий мага мындай кабарлады: халифалык учурунда ал Умар ибн Абдул-Азиздин жанында болгон. Умар Кайстан: “Абу Абдуллах ас-Санабихий тууралуу мага кандай кабар бергениңди айтып бер”, — деди. Кайс Абу Абдуллахтан укканын кайра айтып берди. Умар: “Муну андан уккандан бери биз аны таштаган жокпуз.
Буга чейин болсо мен башкача окуп жүрдүм”, — деди. Бир киши андан: “Амир ал-Муминин буга чейин кайсынысын окучу?” — деп сурады. Ал: “«Кул һува-Ллаху ахад» сүрөсүн окучумун”, — деди».
Бул риваятты аль-Валид ибн Муслим Маликтен жана аль-Аузаъийден, экөө тең Абу Убайдден риваят кылган. Аль-Валид дагы Ибн Жабирден, ал Яхья ибн Яхья ал-Гассани́ден, ал Махмуд ибн Лабидден, ал ас-Санабихийден риваят кылган. Ас-Санабихий Абу Бакрдын (Аллах андан ыраазы болсун) артында шам намазын окуп, ал алгачкы эки рекетте «Фатиханы» жана кыска сүрө окуп, кыраатты үн чыгарып жасаганын айткан. Абу Бакр үчүнчү рекетке турганда окууну баштаган.
Ас-Санабихий ага ушунчалык жакындагандыктан, кийимдери анын кийимине тийип турган. Ошондо Абу Бакр бул аятты окуган: «Раббибиз! Жүрөктөрүбүздү адаштырба, Өз тарабыңдан бизге ырайым белек кыл. Чындыгында, Сен — Ваххабсың»; андан кийин «аль-Ихлас» сүрөсүн окуган.
Аллахтын: «Раббибиз! Чындыгында, Сен адамдарды шек жок Күнгө чогултасың. Албетте, Аллах убадасын бузбайт», — деген сөзү тууралуу: алардын дубасында: «Оо, Раббибиз! Сен кайтчу күнү макулуктарыңды чогултасың, алардын ортосунда чечим чыгарып, талашкан маселелери боюнча өкүм кыласың жана ар бирине дүйнөдө кылган жакшы-жаман иштерине жараша сыйлык бересиң», — дешет.
Аль-Багавинин тафсири
Аллах Тааланын: «Раббибиз! Чындыгында, Сен адамдарды Күнгө чогултасың», — деген сөзү. Башкача айтканда, бир Күнгө өкүм чыгаруу үчүн чогултасың. Дагы бир пикирде, бул жердеги «үчүн» деген маанидеги لِ күндүн ичинде деген маанини билдирет.
«Анда эч шек жок» — башкача айтканда, Кыямат күнүндө шек жок. «Албетте, Аллах убадасын бузбайт» — «миъад» (ميعاد) сөзү убада деген маанидеги «уаъда» сөзүнөн жасалган.
Аллах Тааланын: «Раббибиз! Жүрөктөрүбүздү адаштырба!» — деген сөзү. Башкача айтканда, илимде бекем болгондор: «Раббибиз! Жүрөктөрүбүздү адаштырба», башкача айтканда, жүрөктөрүбүздү чындыктан жана туура жолдон оодарба, жүрөгүндө четтөө бар адамдардын жүрөктөрүн адаштыргандай адаштырба, — дешет.
«Бизди туура жолго салганыңдан кийин» — бизди Өз диниңе жана Китебиңдеги мухкам менен муташабих аяттарга ыйман келтирүүгө ийгиликке жеткиргениңден кийин. «Өз тарабыңдан бизге белек кыл» — бизге Өзүңдөн бер. «Ырайым» — биздеги ыйман менен туура жолдо бекем болууга ийгилик берүү. Даххак: «Кечирим жана күнөөлөрдү кечүү», — деген. «Чындыгында, Сен — Ваххабсың».
Абу ал-Фараж ал-Музаффар ибн Исмаил ат-Тамими бизге кабарлады: Абу ал-Касим Хамза ибн Юсуф ас-Сахми бизге кабарлады: Абу Ахмад ибн Ади ал-Хафиз бизге кабарлады: Абу Бакр Абдуррахман ибн ал-Касим ал-Кураши, Дамаскта Ибн ар-Раввас ал-Кабир деген ат менен белгилүү болгон, бизге кабарлады: Абу Мусхир Абд ал-Аъла ибн Мусхир ал-Гассани бизге кабарлады: Садака бизге кабарлады: Абдуррахман ибн Зайд ибн Жабир бизге айтып берди: Бишр ибн Убайдуллах мага айтып берди: «Мен Абу Идрис ал-Хауланинин: “Наввас ибн Самъан ал-Киляби мага айтып берди: Аллахтын Элчиси (Аллахтын ага салам-салаваты болсун): «Ар бир жүрөк Рахмандын эки манжасынын ортосунда.
Кааласа, аны түз кармайт, кааласа, адаштырат», — деди. Аллахтын Элчиси (Аллахтын ага салам-салаваты болсун) дагы: «Оо, Аллах! Эй, жүрөктөрдү өзгөртүүчү! Жүрөктөрүбүздү диниңде бекем кыл. Тараза Рахмандын колунда: Ал Кыямат күнүнө чейин бир коомду көтөрүп, башкаларын төмөн түшүрөт», — деп айтчу”, — дегенин уктум».
Ахмад ибн Абдуллах ас-Салихий бизге кабарлады: Абу Бакр Ахмад ибн ал-Хасан ал-Хайрий бизге айтып берди: Хажиб ибн Ахмад ат-Туси кабарлады: Абдуррахим ибн Муниб кабарлады: Язид ибн Харун кабарлады: Саид ибн Ияс ал-Журайрий Гунайм ибн Кайстан, ал Абу Муса ал-Ашъарийден (Аллах андан ыраазы болсун) риваят кылды: Аллахтын Элчиси (Аллахтын ага салам-салаваты болсун): «Жүрөктүн мисалы — ээн талаадагы шамал ары-бери оодарып турган канаттай», — деди.
«Сунан ат-Тирмизиде» (№ 3522) Умм Салямадан риваят кылынат: ал Пайгамбардын (Аллахтын ага салам-салаваты болсун) анын үйүндө эң көп айткан дубасы: «Эй, жүрөктөрдү өзгөртүүчү! Жүрөгүмдү диниңде бекем кыл!» болгонун айткан.