Cầu xin giữ vững đức tin

Tafsir của Sheikh Abdurrahman as-Sa'di

“Lạy Thượng Đế của bầy tôi, quả thật Ngài sẽ tập hợp nhân loại vào một Ngày không có gì phải hoài nghi; quả thật Allah không thất hứa.” Ngài sẽ xét xử họ theo những việc họ đã làm, tốt hay xấu. Allah Tối Cao đã ca ngợi những người vững chắc trong kiến thức bằng bảy phẩm chất, là dấu hiệu báo trước hạnh phúc của người bề tôi:

Thứ nhất: kiến thức, con đường dẫn đến Allah và làm sáng tỏ các phán quyết cùng giáo luật của Ngài.

Thứ hai: sự vững chắc trong kiến thức, một phẩm chất vượt hơn việc chỉ có kiến thức. Người vững chắc trong kiến thức phải là người hiểu biết sâu sắc, tinh tường và cẩn trọng; Allah đã ban cho họ kiến thức về cả mặt hiển lộ lẫn chiều sâu của sự hiểu biết. Bởi vậy, họ đứng vững trong những bí nhiệm của giáo luật về kiến thức, trạng thái tâm hồn và hành động.

Thứ ba: họ được mô tả là tin vào toàn bộ Kinh Sách của Ngài và quy những câu mang ý nghĩa không rõ ràng về những câu rõ nghĩa, qua lời họ nói: “Chúng tôi tin vào Kinh Sách ấy; tất cả đều từ Thượng Đế của chúng tôi.”

Thứ tư: họ cầu xin Allah tha thứ và ban sự bình an, an lành, để tránh điều mà những kẻ lệch lạc đã mắc phải.

Thứ năm: họ thừa nhận ân huệ Allah đã ban cho họ qua sự hướng dẫn, như lời họ cầu xin: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho trái tim chúng tôi lệch lạc sau khi Ngài đã hướng dẫn chúng tôi.”

Thứ sáu: cùng với điều đó, họ cầu xin Ngài ban lòng thương xót, điều bao hàm việc đạt được mọi điều tốt lành và xua tan mọi điều xấu; họ khẩn cầu Ngài bằng danh xưng Al-Wahhāb [Đấng Hằng Ban Phát].

Thứ bảy: Ngài cho biết họ tin chắc vào Ngày Phục Sinh và kính sợ ngày ấy. Điều này thúc đẩy họ làm việc thiện và ngăn họ sa vào sai lầm.

Sau đó, Allah Tối Cao cho biết những người vững chắc trong kiến thức cầu nguyện rằng: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho trái tim chúng tôi lệch lạc sau khi Ngài đã hướng dẫn chúng tôi”, nghĩa là: xin đừng khiến trái tim chúng tôi rời xa chân lý vì sự ngu dốt hay ngoan cố của chúng tôi; trái lại, xin làm cho chúng tôi thành những người ngay chính, dẫn dắt người khác và được hướng dẫn. Xin giữ chúng tôi vững vàng trên sự hướng dẫn của Ngài và bảo vệ chúng tôi khỏi điều mà những kẻ lệch lạc đã mắc phải.

“Và xin ban cho chúng tôi lòng thương xót từ nơi Ngài”: tức lòng thương xót lớn lao, nhờ đó Ngài giúp chúng tôi làm những điều tốt lành và bảo vệ chúng tôi khỏi những điều xấu xa.

“Quả thật, Ngài là Đấng Hằng Ban Phát”: Ngài ban tặng rộng rãi, ban ân huệ dồi dào và lòng nhân từ của Ngài bao trùm mọi tạo vật.

Tafsir của Imam Ibn Kathir

Allah Tối Cao cho biết họ cầu xin Thượng Đế mình rằng: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho trái tim chúng tôi lệch lạc sau khi Ngài đã hướng dẫn chúng tôi”, nghĩa là: xin đừng khiến trái tim chúng tôi rời xa sự hướng dẫn sau khi Ngài đã đặt chúng tôi trên con đường ấy; xin đừng làm cho chúng tôi giống những kẻ có lòng lệch lạc, những người chạy theo những câu mang ý nghĩa không rõ ràng trong Qur’an. Trái lại, xin giữ chúng tôi vững vàng trên con đường ngay chính và tôn giáo chân chính của Ngài.

“Và xin ban cho chúng tôi từ nơi Ngài” — nghĩa là từ nơi Ngài — “lòng thương xót”, nhờ đó trái tim chúng tôi được vững vàng, sự đoàn kết của chúng tôi được củng cố, và đức tin cùng niềm xác tín của chúng tôi được tăng thêm.

“Quả thật, Ngài là Đấng Hằng Ban Phát.” Ibn Abi Hatim thuật lại: ‘Amr bin ‘Abdullah al-Awdi kể với chúng tôi; Ibn Jarir nói: Abu Kurayb kể với chúng tôi; cả hai cùng nói: Waki‘ kể với chúng tôi, từ ‘Abd al-Hamid bin Bahram, từ Shahr bin Hawshab, từ Umm Salamah, cầu Allah hài lòng với bà, rằng Nabi ﷺ thường nói: “Hỡi Đấng xoay chuyển các trái tim, xin làm cho trái tim con vững vàng trên tôn giáo của Ngài.”

Rồi Người đọc: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho trái tim chúng tôi lệch lạc sau khi Ngài đã hướng dẫn chúng tôi, và xin ban cho chúng tôi lòng thương xót từ nơi Ngài; quả thật, Ngài là Đấng Hằng Ban Phát.”

Ibn Mardawayh thuật lại lời này qua đường truyền của Muhammad bin Bakkar, từ ‘Abd al-Hamid bin Bahram, từ Shahr bin Hawshab, từ Umm Salamah — bà là Asma’ bint Yazid bin al-Sakan. Bà nghe kể rằng Thiên Sứ của Allah ﷺ thường xuyên cầu nguyện: “Lạy Allah, Đấng xoay chuyển các trái tim, xin làm cho trái tim con vững vàng trên tôn giáo của Ngài.” Bà hỏi: “Thưa Thiên Sứ của Allah, trái tim quả thật có thể thay đổi sao?” Người đáp: “Đúng vậy.

Allah không tạo ra một người nào trong con cháu Adam mà trái tim người ấy không nằm giữa hai ngón tay trong những ngón tay của Allah, Đấng Toàn năng và Cao cả. Nếu Ngài muốn, Ngài làm cho nó vững vàng; nếu Ngài muốn, Ngài khiến nó lệch lạc.” Vì vậy, chúng ta cầu xin Allah, Thượng Đế của chúng ta, đừng làm cho trái tim chúng ta lệch lạc sau khi Ngài đã hướng dẫn chúng ta; và chúng ta cầu xin Ngài ban cho chúng ta lòng thương xót từ nơi Ngài. Quả thật, Ngài là Đấng Hằng Ban Phát.

Ibn Jarir cũng thuật lại lời này qua đường truyền của Asad bin Musa, từ ‘Abd al-Hamid bin Bahram, với nội dung tương tự. Ông cũng thuật lại từ al-Muthanna, từ al-Hajjaj bin Minhal, từ ‘Abd al-Hamid bin Bahram, với nội dung tương tự và thêm rằng bà hỏi: “Thưa Thiên Sứ của Allah, xin Người dạy cho tôi một lời cầu nguyện để tôi cầu xin cho chính mình.” Người đáp: “Được. Hãy nói: Lạy Allah, Thượng Đế của Nabi Muhammad, xin tha thứ tội lỗi cho con, xua tan cơn giận trong lòng con và bảo vệ con khỏi những thử thách dẫn đến lầm lạc.”

Sau đó, Ibn Mardawayh nói: Sulayman bin Ahmad kể với chúng tôi; Muhammad bin Harun bin Bakkar al-Dimashqi kể với chúng tôi; al-‘Abbas bin al-Walid al-Khallal thuật lại với chúng tôi; Yazid bin Yahya bin ‘Ubaydullah thuật lại với chúng tôi; Sa‘id bin Bashir thuật lại với chúng tôi, từ Qatadah, từ Abu Hassan al-A‘raj, từ ‘A’ishah, cầu Allah hài lòng với bà, bà nói: “Thiên Sứ của Allah ﷺ thường cầu nguyện rất nhiều: ‘Hỡi Đấng xoay chuyển các trái tim, xin làm cho trái tim con vững vàng trên tôn giáo của Ngài.’ Tôi nói: ‘Thưa Thiên Sứ của Allah, Người thường cầu nguyện lời này biết bao!’

Người đáp: ‘Không có trái tim nào mà không nằm giữa hai ngón tay trong những ngón tay của Đấng Nhân Từ. Khi Ngài muốn làm cho nó vững vàng, Ngài làm cho nó vững vàng; khi Ngài muốn khiến nó lệch lạc, Ngài khiến nó lệch lạc. Chẳng phải bà nghe lời Ngài phán: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho trái tim chúng tôi lệch lạc sau khi Ngài đã hướng dẫn chúng tôi, và xin ban cho chúng tôi lòng thương xót từ nơi Ngài; quả thật, Ngài là Đấng Hằng Ban Phát” sao?’”

Chuỗi truyền thuật này hiếm gặp theo đường truyền ấy, nhưng căn bản của lời cầu nguyện đã được xác nhận trong hai bộ Sahih và những sách khác qua nhiều đường truyền, không có phần thêm về việc nhắc đến câu kinh cao quý này.

Abu Dawud, al-Nasa’i và Ibn Mardawayh thuật lại từ Abu ‘Abd al-Rahman al-Muqri‘ — al-Nasa’i và Ibn Hibban thêm ‘Abdullah bin Wahb — cả hai đều thuật lại từ Sa‘id bin Abi Ayyub, người kể với tôi rằng ‘Abdullah bin al-Walid al-Tujibi thuật lại với tôi, từ Sa‘id bin al-Musayyib, từ ‘A’ishah, cầu Allah hài lòng với bà, rằng khi Thiên Sứ của Allah ﷺ thức dậy vào ban đêm, Người nói: “Không có thần linh nào xứng đáng được thờ phụng ngoài Ngài; Ngài thật trong sạch. Lạy Allah, con cầu xin Ngài tha thứ tội lỗi cho con và ban cho con lòng thương xót.

Lạy Allah, xin tăng thêm kiến thức cho con, đừng làm cho trái tim con lệch lạc sau khi Ngài đã hướng dẫn con, và xin ban cho con lòng thương xót từ nơi Ngài; quả thật, Ngài là Đấng Hằng Ban Phát.” Đây là nguyên văn theo bản thuật lại của Ibn Mardawayh.

‘Abd al-Razzaq thuật lại từ Malik, từ Abu ‘Ubayd — thân thuộc được giải phóng của Sulayman bin ‘Abd al-Malik — từ ‘Ubadah bin Nasi, rằng ông được Qays bin al-Harith kể cho biết; Qays nói với ông rằng Abu ‘Abdullah al-Sanabihi kể cho ông: ông đã cầu nguyện lễ Maghrib phía sau Abu Bakr al-Siddiq. Trong hai rak‘ah đầu, Abu Bakr đọc al-Fatihah và hai surah ngắn thuộc phần cuối của Qur’an.

Đến rak‘ah thứ ba, Abu ‘Abdullah nói: “Tôi tiến lại gần ông đến nỗi áo tôi gần chạm vào áo ông, rồi nghe ông đọc al-Fatihah và câu này: ‘Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho trái tim chúng tôi lệch lạc sau khi Ngài đã hướng dẫn chúng tôi.’” Abu ‘Ubayd nói: ‘Ubadah bin Nasi kể với tôi rằng ông có mặt bên ‘Umar bin ‘Abd al-‘Aziz trong thời gian ông này làm khalifah. ‘Umar nói với Qays: “Ông hãy kể lại cho tôi lời ông đã thuật về Abu ‘Abdullah al-Sanabihi.” Qays kể lại điều ông đã nghe từ Abu ‘Abdullah lần thứ hai.

‘Umar nói: “Từ khi nghe điều đó, chúng tôi không còn bỏ câu ấy nữa, mặc dù trước đó tôi làm khác.” Một người hỏi ông: “Trước đó Amir al-Mu’minin đọc gì?” Ông đáp: “Tôi đọc: ‘Hãy nói: Ngài là Allah, Đấng Duy Nhất’.” Al-Walid bin Muslim cũng thuật lại lời này từ Malik và al-Awza‘i, cả hai đều từ Abu ‘Ubayd.

Al-Walid cũng thuật lại từ Ibn Jabir, từ Yahya bin Yahya al-Ghassani, từ Mahmud bin Labid, từ al-Sanabihi rằng ông cầu nguyện lễ Maghrib phía sau Abu Bakr, cầu Allah hài lòng với ông. Trong hai rak‘ah đầu, Abu Bakr đọc al-Fatihah và một surah ngắn, đọc thành tiếng. Khi đứng dậy vào rak‘ah thứ ba, ông bắt đầu đọc, và al-Sanabihi tiến lại gần đến nỗi áo ông chạm vào áo Abu Bakr. Abu Bakr đọc câu: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho trái tim chúng tôi lệch lạc sau khi Ngài đã hướng dẫn chúng tôi, và xin ban cho chúng tôi lòng thương xót từ nơi Ngài; quả thật, Ngài là Đấng Hằng Ban Phát.”

[Bản văn được trích dẫn có chỗ đảo thứ tự các cụm của câu kinh.]

Lời Ngài: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, quả thật Ngài sẽ tập hợp nhân loại vào một Ngày không có gì phải hoài nghi; quả thật Allah không thất hứa” có nghĩa là họ cầu nguyện rằng: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, chắc chắn Ngài sẽ tập hợp các tạo vật vào Ngày họ trở về với Ngài, phân xử giữa họ và phán quyết về những điều họ bất đồng; Ngài sẽ thưởng phạt mỗi người theo việc họ đã làm và những điều tốt hay xấu mà họ đã thực hiện trên thế gian.”

Tafsir của al-Baghawi

Lời phán của Allah: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, quả thật Ngài sẽ tập hợp nhân loại vào một Ngày…” nghĩa là để phán xử trong Ngày ấy. Có ý kiến cho rằng chữ “vào” ở đây mang nghĩa “trong”, tức là trong một Ngày. “Không có gì phải hoài nghi”, nghĩa là không có gì phải nghi ngờ; đó là Ngày Phục Sinh. “Quả thật Allah không thất hứa”: “mi‘ād” là dạng danh từ chỉ lời hứa.

Lời phán của Allah: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin Ngài đừng làm cho trái tim chúng tôi lệch lạc” nghĩa là những người vững chắc trong kiến thức cầu nguyện: “Lạy Thượng Đế của bầy tôi, xin đừng làm cho trái tim chúng tôi rời xa chân lý và sự hướng dẫn, như Ngài đã làm cho trái tim những kẻ có lòng lệch lạc rời xa.”

“Sau khi Ngài đã hướng dẫn chúng tôi” nghĩa là sau khi Ngài đã giúp chúng tôi thành tựu trong tôn giáo của Ngài và đức tin vào những câu rõ nghĩa lẫn những câu mang ý nghĩa không rõ ràng trong Kinh Sách của Ngài.

“Và xin ban cho chúng tôi từ nơi Ngài” nghĩa là xin ban cho chúng tôi từ nơi Ngài.

“Lòng thương xót” nghĩa là sự trợ giúp và củng cố chúng tôi trong đức tin và sự hướng dẫn mà chúng tôi đang theo. Al-Dahhak nói: đó là sự tha thứ và xóa tội.

“Quả thật, Ngài là Đấng Hằng Ban Phát.” Abu al-Faraj al-Muzaffar bin Isma‘il al-Tamimi thuật lại với chúng tôi; Abu al-Qasim Hamzah bin Yusuf al-Sahmi thuật lại với chúng tôi; Abu Ahmad bin ‘Adi al-Hafiz thuật lại với chúng tôi; Abu Bakr ‘Abd al-Rahman bin al-Qasim al-Qurashi, được biết đến với tên Ibn al-Rawwas al-Kabir tại Damascus, thuật lại với chúng tôi; Abu Mishir ‘Abd al-A‘la bin Mishir al-Ghassani thuật lại với chúng tôi; Sadaqah thuật lại với chúng tôi; ‘Abd al-Rahman bin Zayd bin Jabir thuật lại với chúng tôi; Bishr bin ‘Ubaydullah kể với tôi rằng ông nghe Abu Idris al-Khawlani nói:

al-Nawwas bin Sam‘an al-Kilabi kể với tôi rằng Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Không có trái tim nào mà không nằm giữa hai ngón tay trong những ngón tay của Đấng Nhân Từ. Khi Ngài muốn làm cho nó vững vàng, Ngài làm cho nó vững vàng; khi Ngài muốn khiến nó lệch lạc, Ngài khiến nó lệch lạc.” Thiên Sứ của Allah ﷺ thường nói: “Lạy Allah, Đấng xoay chuyển các trái tim, xin làm cho trái tim chúng con vững vàng trên tôn giáo của Ngài. Cán cân nằm trong tay Đấng Nhân Từ; Ngài nâng một số người lên và hạ những người khác xuống cho đến Ngày Phục Sinh.”

Ahmad bin ‘Abdullah al-Salihi thuật lại với chúng tôi; Abu Bakr Ahmad bin al-Hasan al-Hayri thuật lại với chúng tôi; Hajib bin Ahmad al-Tusi thuật lại với chúng tôi; ‘Abd al-Rahim bin Munib thuật lại với chúng tôi; Yazid bin Harun thuật lại với chúng tôi; Sa‘id bin Iyas al-Jurayri thuật lại với chúng tôi, từ Ghunaym bin Qays, từ Abu Musa al-Ash‘ari, cầu Allah hài lòng với ông, rằng Thiên Sứ của Allah ﷺ nói: “Trái tim giống như một chiếc lông vũ ở vùng đất trống, bị gió lật qua lật lại.”