Qëndrueshmëri në udhëzim dhe besim

Tefsiri i shejh Abdurrahman Es-Sa’diut

"O Zoti ynë! Ti je Ai që do t’i tubosh njerëzit në një ditë, për të cilën nuk ka dyshim. Allahu nuk e shkel premtimin e Vet." - Allahu i Lartësuar do t’i tubojë njerëzit dhe do t’i shpërblejë ata sipas punëve të tyre: vepërmirët me të mira dhe vepërkëqijtë me ndëshkim. Kështu, Allahu i Lartësuar i ka përshkruar dijetarët me shtatë cilësi të vyera, të cilat i sjellin lumturinë robit në të dyja jetët: Ata kanë dije të dobishme, e cila është rruga e vetme që të çon tek Allahu i Lartësuar, sepse nëpërmjet saj qartësohen ligjet e Tij.

Ata nuk kanë thjesht dije të dobishme, por kanë dije të thellë. Kush zotëron një dije të tillë është një dijetar i madh. Në fakt, Allahu i Lartësuar u ka mësuar atyre dijen sipërfaqësore dhe dijen e thellë. Këta të zgjedhur janë shumë të ditur për sa u përket të fshehtave dhe imtësive të Sheriatit, dhe kjo dije duket në veprat që ata kryejnë. - Allahu i Lartësuar na tregon se këta të zgjedhur i besojnë të gjitha ajetet e Librit (Ata thonë: “Të gjitha (ajetet) janë nga Zoti ynë....”) dhe për të shpjeguar ajetet muteshâbih , ata bazohen në ajetet muĥkeme .

Ata vazhdimisht dhe me përulje i kërkojnë Allahut t’i ruajë e shpëtojë nga çdo e keqe, me të cilat Allahu i Lartësuar ka sprovuar ata që parapëlqyen devijimin kundrejt udhëzimit të qartë të Zotit të tyre. - Ata vazhdimisht i kujtojnë mirësitë e Zotit ndaj tyre dhe tregojnë mirënjohje për to. Ata thonë: “Mos lejo që zemrat tona të devijojnë, pasi na drejtove!”. - Ata e lusin vazhdimisht Allahun e Mëshirshëm që t’u dhurojë nga mëshira e Tij. Kjo lutje për mëshirë u mundëson atyre arritjen e çdo të mire që e dëshirojnë dhe ruajtjen e shpëtimin nga çdo e keqe, së cilës i ruhen dhe i frikësohen.

Ata thonë: “Na dhuro mëshirën Tënde!” - Ata afrohen dhe kërkojnë ndërmjetësime tek Allahu më anë të lutjeve të tyre dhe me mënyra të lejuara afrimi dhe ndërmjetësimi. Ata afrohen më shumë te Zoti i tyre duke u lutur me emrin e Tij El uehhâb (Dhurues). - Allahu i Lartësuar na tregon se ata kanë dije dhe siguri të plotë rreth Ditës së Gjykimit. Kjo i nxit gjithmonë ata që të punojnë vepra të mira dhe vazhdimisht t’i ruhen devijimit dhe gjynaheve. "O Zoti ynë!

Mos lejo që zemrat tona të devijojnë, pasi na drejtove! – Kuptimi: Mos i lejo zemrat tona që të devijojnë, të largohen nga e vërteta, për shkak të injorancës apo arrogancës tonë! Të lutemi të na bësh të përqendruar e të vazhdueshëm në rrugën e drejtë. Të lutemi Ty, të na bësh të udhëzuar dhe udhëzues. Na forco dhe na bëj të qëndrueshëm dhe besnikë në rrugën Tënde të drejtë!

Na ruaj nga devijimi dhe sëmundja e zemrave të të devijuarve! Na dhuro mëshirën Tënde! Pa dyshim, Ti je Dhuruesi i madh!" - Na dhuro mëshirën e madhe, që të kemi sukses në arritjen e çdo të mire dhe në ruajtjen nga rreziku i çdo të keqeje, sepse ti je Bamirës e Dhurues i madh! Mirësia Jote ka përfshirë çdo gjallesë.

Tefsiri i imamit Ibn Kethir

Pastaj i Lartësuari tregon për ta, duke bërë të ditur se ata iu lutën Zotit të tyre dhe thanë: “O Zoti ynë, mos i shmang zemrat tona pasi na udhëzove”, domethënë: mos i largo ato nga udhëzimi, pasi i ke vendosur në të, dhe mos na bëj si ata në zemrat e të cilëve ka shmangie, të cilët ndjekin atë që është e paqartë në Kuran. Por na bëj të qëndrueshëm në rrugën Tënde të drejtë dhe në fenë Tënde të pacenuar.

“Dhe na dhuro nga ana Jote”, domethënë, prej Teje, “mëshirë”, me të cilën i bën të qëndrueshme zemrat tona, bashkon radhët tona dhe na shton besimin e bindjen e sigurt. “Vërtet, Ti je Dhuruesi i Madh.” Ibn Ebi Hatimi ka thënë: Na ka treguar Amr ibn Abdullah el-Eudi. Ibn Xheriri ka thënë: Na ka treguar Ebu Kurejbi.

Të dy thanë: Na ka treguar Ueki‘u, nga Abdulhamid ibn Behrami, nga Shehr ibn Hushëbi, nga Umm Seleme, Allahu qoftë i kënaqur me të, se Profeti ﷺ thoshte: “O Rrotullues i zemrave, bëje zemrën time të qëndrueshme në fenë Tënde!” Pastaj lexoi: “O Zoti ynë, mos i shmang zemrat tona pasi na udhëzove dhe na dhuro mëshirë nga ana Jote; vërtet, Ti je Dhuruesi i Madh.”

Ibn Merduejhi e transmetoi nëpërmjet Muhammed ibn Bekkarit, nga Abdulhamid ibn Behrami, nga Shehr ibn Hushëbi, nga Umm Seleme, e cila është Esma bint Jezid ibn es-Seken. Ajo e kishte dëgjuar të tregonte se i Dërguari i Allahut ﷺ e shpeshtonte në lutjet e tij: “O Allah, Rrotullues i zemrave, bëje zemrën time të qëndrueshme në fenë Tënde!” Ajo tha: I thashë: “O i Dërguari i Allahut, a ndryshon vërtet zemra?” Ai tha: “Po.

Allahu nuk ka krijuar asnjë njeri prej bijve të Ademit, veçse zemra e tij është mes dy gishtave të Allahut të Madhërishëm. Nëse dëshiron, e bën të qëndrueshme; dhe nëse dëshiron, e shmang.” Prandaj, i lutemi Allahut, Zotit tonë, që të mos i shmangë zemrat tona pasi na udhëzoi, dhe i kërkojmë të na dhurojë mëshirë nga ana e Tij. Vërtet, Ai është Dhuruesi i Madh.

Kështu e transmetoi edhe Ibn Xheriri nga hadithi i Esed ibn Musait, nga Abdulhamid ibn Behrami, me të njëjtin zinxhir dhe me një tekst të ngjashëm. Ai e transmetoi gjithashtu nga el-Muthenna, nga el-Haxhxhaxh ibn Minhali, nga Abdulhamid ibn Behrami, me të njëjtin zinxhir dhe me një tekst të ngjashëm, duke shtuar: “I thashë: ‘O i Dërguari i Allahut, a të të mësoj një lutje që ta them për veten time?’ Ai tha: ‘Po. Thuaj: O Allah, Zot i Profetit Muhammed, m’i fal mëkatet, largoje zemërimin nga zemra ime dhe më mbro nga sprovat që të çojnë në humbje.’”

Pastaj Ibn Merduejhi tha: Na ka treguar Sulejman ibn Ahmed; na ka treguar Muhammed ibn Harun ibn Bekkar ed-Dimeshkij; na ka njoftuar el-Abbas ibn el-Uelid el-Hallali; na ka njoftuar Jezid ibn Jahja ibn Ubejdi; na ka njoftuar Seid ibn Beshiri, nga Katade, nga Ebu Hassan el-A‘rexh, nga Aishja, Allahu qoftë i kënaqur me të, e cila tha: I Dërguari i Allahut ﷺ e shpeshtonte lutjen: “O Rrotullues i zemrave, bëje zemrën time të qëndrueshme në fenë Tënde!” I thashë: “O i Dërguari i Allahut, sa shpesh e bën këtë lutje!” Ai tha: “Nuk ka zemër që të mos jetë mes dy gishtave të të Gjithëmëshirshmit.

Nëse dëshiron ta bëjë të qëndrueshme, e bën të qëndrueshme; dhe nëse dëshiron ta shmangë, e shmang. A nuk e dëgjon fjalën e Tij: ‘O Zoti ynë, mos i shmang zemrat tona pasi na udhëzove dhe na dhuro mëshirë nga ana Jote; vërtet, Ti je Dhuruesi i Madh’?” Ky transmetim është i rrallë në këtë rrugë, por baza e tij është e vërtetuar në dy Sahihët dhe në burime të tjera, përmes shumë zinxhirëve, pa shtesën që përmend këtë ajet fisnik.

Ebu Davudi, en-Nesaiu dhe Ibn Merduejhi transmetojnë, nga hadithi i Ebu Abdurrahman el-Mukriut — en-Nesaiu dhe Ibn Hibbani shtojnë edhe Abdullah ibn Uehbin — që të dy nga Seid ibn Ejjubi. Ai më ka treguar: Abdullah ibn el-Uelid et-Tuxhibiu, nga Seid ibn el-Musejjibi, nga Aishja, Allahu qoftë i kënaqur me të, se kur i Dërguari i Allahut ﷺ zgjohej natën, thoshte: “Nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Teje. I lartësuar je Ti! O Allah, të kërkoj falje për mëkatin tim dhe të kërkoj mëshirë.

O Allah, ma shto dijen dhe mos ma shmang zemrën pasi më udhëzove; më dhuro mëshirë nga ana Jote, vërtet, Ti je Dhuruesi i Madh.” Ky është formulimi i Ibn Merduejhit.

Abdurrezzaku transmeton nga Maliku, nga Ebu Ubejdi — i liruar i Sulejman ibn Abdulmelikut — nga Ubade ibn Nesi, se ky i kishte treguar që e kishte dëgjuar Kajs ibn el-Harithin të thoshte: “Më ka treguar Ebu Abdullah es-Sanabihiu se ishte falur pas Ebu Bekr es-Siddikut në namazin e akshamit. Ebu Bekri lexoi në dy rekatet e para Fatihanë dhe dy sure nga të shkurtrat e Mufassalit. Në rekatin e tretë filloi të lexonte, dhe unë iu afrova derisa rrobat e mia gati sa nuk prekën rrobat e tij. E dëgjova të lexonte Fatihanë dhe këtë ajet: ‘O Zoti ynë, mos i shmang zemrat tona pasi na udhëzove.’”

Ebu Ubejdi tha: “Ubade ibn Nesi më tregoi se ishte te Umeri ibn Abdulazizi gjatë kalifatit të tij. Umeri i tha Kajsi: ‘Si ma tregove për Ebu Abdullah es-Sanabihiun?’ Kaisi ia tregoi përsëri atë që kishte dëgjuar prej Ebu Abdullahut. Umeri tha: ‘Që kur e dëgjuam prej tij, nuk e kemi lënë më këtë [lexim], ndonëse më parë veproja ndryshe.’

Një burrë e pyeti: ‘Çfarë lexonte kalifi para kësaj?’ Ai u përgjigj: ‘Lexoja: “Thuaj: Ai është Allahu, Një i Vetëm” [Sureja el-Ihlas, 1].’”

Këtë ngjarje e transmetoi el-Uelid ibn Muslim nga Maliku dhe el-Euza‘iu, të dy nga Ebu Ubejdi, me të njëjtin zinxhir. El-Uelidi e transmetoi gjithashtu nga Ibn Xhabiri, nga Jahja ibn Jahja el-Gassani, nga Mahmud ibn Lebidi, nga es-Sanabihiu: “Ai u fal pas Ebu Bekrit, Allahu qoftë i kënaqur me të, në namazin e akshamit. Në dy rekatet e para ai lexoi Fatihanë dhe një sure të shkurtër, me zë.

Kur u ngrit për rekatin e tretë, filloi leximin; unë iu afrova derisa rrobat e mia prekën rrobat e tij, dhe ai lexoi këtë ajet: ‘O Zoti ynë, mos i shmang zemrat tona pasi na udhëzove dhe na dhuro mëshirë nga ana Jote; vërtet, Ti je Dhuruesi i Madh.’” [Në tekstin e transmetimit përmendet gjithashtu leximi i sures el-Ihlas, ajeti 1.]

Fjala e Tij: “O Zoti ynë, Ti do t’i mbledhësh njerëzit në një Ditë për të cilën nuk ka dyshim. Vërtet, Allahu nuk e shkel premtimin”, do të thotë se ata thonë në lutjen e tyre: “O Zoti ynë, Ti do t’i mbledhësh krijesat e Tua në Ditën e ringjalljes, do të gjykosh mes tyre dhe do të vendosësh për çështjet rreth të cilave patën mospajtime. Secilin do ta shpërblesh sipas veprave të tij dhe sipas asaj që ka bërë në këtë botë, të mirë apo të keqe.”

Tefsiri i El-Begaviut

Fjala e të Lartësuarit: “O Zoti ynë, Ti do t’i mbledhësh njerëzit për një Ditë” do të thotë: për gjykimin në një Ditë. Është thënë gjithashtu se parafjala “li” këtu ka kuptimin “fi”, pra “në një Ditë”. “Për të cilën nuk ka dyshim”, domethënë, nuk ka asnjë dyshim për të; ajo është Dita e Kiametit. “Vërtet, Allahu nuk e shkel premtimin”: “mi‘ad” (ميعاد) është fjalë e formuar nga “ua‘d” [premtim].

Fjala e të Lartësuarit: “O Zoti ynë, mos i shmang zemrat tona” do të thotë se të palëkundurit në dije thonë: “O Zoti ynë, mos i largo zemrat tona nga e vërteta dhe udhëzimi, ashtu siç i largove zemrat e atyre në zemrat e të cilëve ka shmangie. “Pasi na udhëzove”, domethënë, pasi na dhe sukses në fenë Tënde dhe në besimin te ajetet e qarta e të paqarta të Librit Tënd. “Dhe na dhuro nga ana Jote”, domethënë, na jep prej Teje “mëshirë”, pra sukses dhe qëndrueshmëri në besimin dhe udhëzimin ku jemi. Ed-Dahhaku ka thënë: “Falje dhe mëshirë.” “Vërtet, Ti je Dhuruesi i Madh.”

Na ka njoftuar Ebu el-Faraxh el-Mudhaffer ibn Ismail et-Temimi; Ebu el-Kasim Hamza ibn Jusuf es-Sehmi na ka treguar; Ebu Ahmed ibn Adij el-Hafidh na ka treguar; Ebu Bekr Abdurrahman ibn el-Kasim el-Kureshi, i njohur si Ibn er-Revvasi i Madh në Damask, na ka treguar; Ebu Mis’her Abdul-A‘la ibn Mis’her el-Gassani na ka treguar; Sadaka na ka treguar; Abdurrahman ibn Zejd ibn Xhabiri na ka treguar: Beshir ibn Ubejdullah më tregoi se e kishte dëgjuar Ebu Idris el-Haulaniun të thoshte: “En-Neuvas ibn Sem‘an el-Kelabiu më tregoi se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë: ‘Nuk ka zemër që të mos jetë mes dy gishtave të të Gjithëmëshirshmit.

Nëse dëshiron ta bëjë të qëndrueshme, e bën të qëndrueshme; dhe nëse dëshiron ta shmangë, e shmang.’ I Dërguari i Allahut ﷺ thoshte gjithashtu: ‘O Allah, Rrotullues i zemrave, bëji zemrat tona të qëndrueshme në fenë Tënde. Peshorja është në dorën e të Gjithëmëshirshmit: Ai ngre disa njerëz dhe ul të tjerë deri në Ditën e Kiametit.’”

Na ka njoftuar Ahmed ibn Abdullah es-Salihi; na ka treguar Ebu Bekr Ahmed ibn el-Hasan el-Hajriu; Haxhib ibn Ahmed et-Tusiu na ka treguar; Abdurrahim ibn Munibi na ka treguar; Jezid ibn Haruni na ka treguar; Seid ibn Ijasi el-Xhurajriu, nga Gunejm ibn Kajs, nga Ebu Musa el-Esh‘ariu, Allahu qoftë i kënaqur me të, ka thënë se i Dërguari i Allahut ﷺ ka thënë: “Zemra është si një pendë në një tokë të shkretë, që erërat e kthejnë nga njëra anë në tjetrën.”