رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا، وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً، إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ. رَبَّنَا، إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ، إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ.
رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ رَبَّنَا إِنَّكَ جَامِعُ النَّاسِ لِيَوْمٍ لَا رَيْبَ فِيهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ
Аудионы жүктеу мүмкін болмады. Кейінірек қайталап көріңіз.
Раббымыз! Бізді тура жолға салғаннан кейін жүрегімізді ауытқытпа. Және бізге өз қасыңнан игілік бер. Күдіксіз Сен өте берегенсің Раббымыз! Расында Сен күдіксіз келетін бір күнде адамдарды жинаушысың. Сөз жоқ, Алла уәдесінен айнымайды.
Мольбада «лә түзиғ» (تُزِغْ لاَ — ауытқытпа) деген тыйым мәнді құрылым және «һаб ләнә» (لَنَا هَبْ — бізге сыйла) деген өтініш бар. Бұл — ілімде берік болған ғалымдардың (الْعِلْمِ فِي الراسِخُونَ) иманды сақтауды, күмән мен бидғаттан қорғауды сұраған дұғасы.
Шейх Абдуррахман әс-Сағдидің тәпсірі
«Раббымыз! Расында, Сен адамдарды күмән жоқ күнге жинайсың. Күдіксіз, Алла уәдесінен таймайды»; сонда Ол адамдарға жақсы-жаман істеріне қарай сый береді.
Алла Тағала ілімде берік болғандарды құлдың бақытына бастайтын жеті сипатпен мақтады. Біріншісі — білім. Ол Аллаға жеткізетін жол әрі Оның үкімдері мен шариғатын баяндайды. Екіншісі — білімде берік болу; бұл жай білімнен де жоғары дәрежені білдіреді.
Білімде берік болған адам — білімі анық әрі терең, ұғынуы мұқият жан. Алла оған білімнің сыртқы және ішкі қырларын танытқан; ол шариғат сырларын білім, хал және амал тұрғысынан берік меңгерген. Үшіншісі — олар Алланың Кітабының барлығына иман келтіріп, муташабих аяттарды мухкам аяттарға қайтарған. Бұл олардың: «Оған иман келтірдік, барлығы Раббымыздан», — деген сөздерінен көрінеді.
Төртіншісі — адасып, ауытқығандарға келген сынақтан амандық пен саулық сұраған. Бесіншісі — Алланың өздеріне тура жол көрсету арқылы берген нығметін мойындаған. Бұл: «Раббымыз! Бізді тура жолға салғаннан кейін жүрегімізді ауытқытпа», — деген сөздерінде айтылған.
Алтыншысы — олар бұған қоса Алладан рақымын сұраған. Бұл рақым әрбір игіліктің келуін және әрбір жамандықтың кетуін қамтиды. Олар Аллаға «әл-Уәһһаб» есімімен жалбарынған. Жетіншісі — Алла олардың Қиямет күніне иманы мен кәміл сенімін және одан қорқуын хабарлаған. Мұның өзі адамды амал етуге итермелеп, сүрінуден тыяды.
Сосын Алла Тағала ілімде берік болғандардың дұға етіп: «Раббымыз! Бізді тура жолға салғаннан кейін жүрегімізді ауытқытпа», — дейтінін хабарлады. Яғни, білместікпен де, қасарысумен де жүрегімізді ақиқаттан бұрма; керісінше, бізді тура жолда жүрген, өзгелерге тура жол көрсететін әрі тура жолға түскен құлдарыңнан ет. Бізді тура жолыңда бекем қыл және адасқандарды сынаған нәрседен сақта.
«Және бізге өз қасыңнан рақым сыйла» дегені — бізді игі істерге табысқа жеткізіп, жаман істерден сақтайтын ұлы рақым. «Күдіксіз, Сен өте берегенсің» дегені — Сен сыйы мен тартуы мол, жомарттығың бүкіл жаратылысты қамтыған, ізгілігің көпсің.
Имам Ибн Кәсирдің тәпсірі
Сосын Алла Тағала олардың Раббыларына жалбарынып: «Раббымыз! Бізді тура жолға салғаннан кейін жүрегімізді ауытқытпа», — дегендерін хабарлады. Яғни, жүрегімізді тура жолға салғаннан кейін одан бұрма, Құранның муташабих аяттарына ерген жүрегінде ауытқуы бар адамдар сияқты етпе. Керісінше, бізді тура жолыңда және дұрыс дініңде бекем қыл.
«Және бізге өз қасыңнан» — яғни, Өзіңнен — «рақым сыйла»; сол рақым арқылы жүректерімізді бекемдеп, ісімізді біріктіріп, иманымыз бен кәміл сенімімізді арттыр. «Күдіксіз, Сен өте берегенсің».
Ибн Әбу Хатим былай деді: бізге Амр ибн Абдуллаһ әл-Ауди хабарлады. Ал Ибн Жәрир: бізге Әбу Курайб хабарлады. Екеуі де: бізге Уәкиғ, Абдулхамид ибн Бәһрамнан, ол Шәһр ибн Хаушабтан, ол Умм Саләмадан (Алла оған разы болсын) жеткізген хадисте, Пайғамбар (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) былай деп айтатын: «Ей, жүректерді Өзгертіп тұрушы! Жүрегімді дініңде бекем қыл».
Содан кейін мына аятты оқыды: «Раббымыз! Бізді тура жолға салғаннан кейін жүрегімізді ауытқытпа әрі бізге өз қасыңнан рақым сыйла. Күдіксіз, Сен өте берегенсің».
Ибн Мардауайһ бұл риуаятты Мұхаммад ибн Бәккар жолымен, Абдулхамид ибн Бәһрамнан, Шәһр ибн Хаушабтан, Умм Сәләмәдан жеткізді. Ол — Әсмә бинт Язид ибн әс-Сәкән. Ол Алла Елшісінің (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) дұғасында жиі: «Уа, жүректерді Өзгертіп тұрушы Алла! Жүрегімді дініңде бекем қыл», — деп айтатынын естігенін жеткізген.
Умм Сәләмә: «Уа, Алланың елшісі, жүрек шынымен өзгеріп тұра ма?» — деп сұрағанда, ол: «Иә. Алла Адам ұрпағынан бірде-бір адамды жаратқан жоқ, оның жүрегі Алла Тағаланың екі саусағының арасында. Қаласа, оны туралықта ұстайды, қаласа, ауытқытады», — деді. Сондықтан Раббымыздан бізді тура жолға салғаннан кейін жүрегімізді ауытқытпауын және өз қасынан рақым сыйлауын сұраймыз. Расында, Ол — өте береген.
Ибн Жәрир де осыған ұқсас жолмен, Әсәд ибн Мұсадан, ол Абдулхамид ибн Бәһрамнан риуаят еткен. Сондай-ақ ол әл-Мусаннадан, әл-Хәжжаж ибн Минһәлдан, ол Абдулхамид ибн Бәһрамнан жеткізген; бұл нұсқада қосымша: «Мен: “Уа, Алланың елшісі, өзім үшін оқитын бір дұғаны үйретпейсіз бе?” — дедім. Ол: “Әрине. «Уа, Мұхаммад пайғамбардың Раббысы!
Күнәмді кешір, жүрегімдегі ашуды кетір және мені азғырушы бүліктерден сақта», — деп айт”, — деді» деген сөз бар.
Содан кейін Ибн Мардауайһ былай деді: бізге Сүлейман ибн Ахмад хабарлады, бізге Мұхаммад ибн Һарун ибн Бәккар әд-Димашқи хабарлады, бізге әл-Аббас ибн әл-Уәлид әл-Халләл хабарлады, бізге Язид ибн Яхия ибн Убайдуллаһ хабарлады, ол Сағид ибн Баширден, Қатадәдан, Әбу Хассан әл-Ағраждан, Айшадан (Алла оған разы болсын) жеткізді. Ол: «Алла Елшісі жиі: “Ей, жүректерді Өзгертіп тұрушы! Жүрегімді дініңде бекем қыл”, — деп дұға ететін. Мен: “Уа, Алланың елшісі, бұл дұғаны жиі айтасыз ғой”, — дедім.
Ол: “Рахманның саусақтарының арасынан тыс бірде-бір жүрек жоқ. Ол қаласа, оны туралықта ұстайды, қаласа, ауытқытады. Сен Алланың: «Раббымыз! Бізді тура жолға салғаннан кейін жүрегімізді ауытқытпа әрі бізге өз қасыңнан рақым сыйла.
Күдіксіз, Сен өте берегенсің», — деген сөзін естімедің бе?” — деді», — деген.
Бұл риуаят осы жолмен сирек келген. Алайда оның негізі осы қасиетті аятты қосымша атамай-ақ, Сахих әл-Бұхари мен Сахих Муслимде және басқа жинақтарда көптеген жолмен бекітілген.
Әбу Дәуіт, ән-Нәсәи және Ибн Мардауайһ Әбу Абдуррахман әл-Муқри арқылы риуаят еткен. Ән-Нәсәи мен Ибн Хиббан Абдуллаһ ибн Уәһбті де қосып, екеуі Сағид ибн Әбу Әйюбтан: «Маған Абдуллаһ ибн әл-Уәлид әт-Тужиби Сағид ибн әл-Мусайябтан, ол Айшадан (Алла оған разы болсын) жеткізді: Алла Елшісі түнде оянғанда: “Сенен басқа құлшылыққа лайықты құдай жоқ. Сен пәксің! Уа, Алла, күнәмнің кешірілуін сұраймын, рақымыңды тілеймін.
Уа, Алла, білімімді арттыр, тура жолға салғаннан кейін жүрегімді ауытқытпа және өз қасыңнан маған рақым сыйла. Расында, Сен өте берегенсің”, — дейтін», — деп риуаят еткен. Бұл — Ибн Мардауайһ келтірген нұсқа.
Абдурраззақ Мәліктен, ол Сүлейман ибн Абдулмәліктің азат етілген құлы Әбу Убайдтан, ол Убада ибн Насиден жеткізген. Убада оған Қайс ибн әл-Харис былай дегенін хабарлаған: «Әбу Абдуллаһ әс-Санабихи маған былай деді: ол Әбу Бәкір әс-Сыддықтың артында ақшам намазын оқыған. Әбу Бәкір алғашқы екі рәкағатта «Фатиха» сүресі мен «Муфассал» сүрелерінің қысқаларынан екі сүре оқып, үшінші рәкағатта оқығанда, мен оған киімім тиерліктей жақындадым. Сонда оның «Фатиха» сүресін және осы аятты оқығанын естідім: “Раббымыз!
Бізді тура жолға салғаннан кейін жүрегімізді ауытқытпа”». Әбу Убайд: «Убада ибн Наси маған өзінің халифалығы кезінде Омар ибн Абдуләзиздің қасында болғанын айтты. Омар Қайсқа: “Маған Әбу Абдуллаһ әс-Санабихи жайлы қалай айтқаныңды қайталап бер”, — деді. Қайс естігенін қайта айтып берді.
Сонда Омар: “Мұны одан естігелі бері тастамай оқып келеміз, бұған дейін басқа аят оқитынмын”, — деді. Бір кісі: “Бұған дейін әмір мүміндердің қай аятты оқитын?” — деп сұрады. Ол: «“Қул һуаллаһу ахад” сүресін оқитынмын», — деді».
Бұл хабарды әл-Уәлид ибн Муслим Мәлік пен әл-Әузағидан, екеуі де Әбу Убайдтан жеткізген. Әл-Уәлид оны Ибн Жәбирден, ол Яхия ибн Яхия әл-Ғассәниден, ол Махмуд ибн Ләбидтен, ол әс-Санабихиден де риуаят еткен: ол Әбу Бәкірдің (Алла оған разы болсын) артында ақшам намазын оқыған. Әбу Бәкір алғашқы екі рәкағатта «Фатиха» мен қысқа сүре оқып, қырағатын дауыстап жасаған. Үшінші рәкағатқа тұрып оқуды бастағанда, әс-Санабихи оған киімі тиерліктей жақындаған.
Сонда Әбу Бәкір: «Раббымыз! Жүрегімізді ауытқытпа әрі бізге өз қасыңнан рақым сыйла. Күдіксіз, Сен өте берегенсің» деген аятты оқыған; сондай-ақ «Ықылас» сүресін де оқыған.
«Раббымыз! Расында, Сен адамдарды күмән жоқ күнге жинайсың. Күдіксіз, Алла уәдесінен таймайды» дегені — олар дұғаларында: «Уа, Раббымыз! Сен жаратқандарыңды қайтарылатын күні жинайсың, олардың арасындағы келіспеушіліктерді шешіп, үкім шығарасың және әркімге дүниеде істеген жақсылығы мен жамандығына қарай сый бересің», — дейді.
Әл-Бағауидің тәпсірі
Алла Тағаланың: «Раббымыз! Расында, Сен адамдарды бір күнге жинайсың» деген сөзіндегі «күнге» (لِيَوْمٍ) сөзі «күннің үкімін орындау үшін» деген мағынада деп айтылған. Тағы бір пікір бойынша, «ләм» әрпі «ішінде» деген мағынаны білдіреді: яғни, адамдарды бір күннің ішінде жинайсың. «Күмән жоқ» дегені — онда еш күмән жоқ, ол — Қиямет күні.
«Күдіксіз, Алла уәдесінен таймайды» дегендегі «миғад» (مِيعَاد) сөзі — уәде ету деген сөзден жасалған өлшем атауы.
Алла Тағаланың: «Раббымыз! Жүрегімізді ауытқытпа» деген сөзінде ілімде берік болғандар: «Раббымыз, жүрегімізді ауытқытпа», — дейді. Яғни, жүрегімізді ақиқат пен тура жолдан бұрма, жүректерінде ауытқуы барлардың жүрегін ауытқытқаныңдай етпе. «Бізді тура жолға салғаннан кейін» дегені — бізді дініңе және Кітабыңның мухкам әрі муташабих аяттарына иман келтіруге табысқа жеткізгеннен кейін.
«Өз қасыңнан бізге сыйла» дегені — Өзіңнен бізге бер. «Рақым» дегені — біз ұстанған иман мен тура жолда болуға табыс беріп, бекемдеу. Даххак: «Бұл — кешірім мен күнәларды кешіру», — деген. «Күдіксіз, Сен өте берегенсің».
Әбу әл-Фараж әл-Музаффар ибн Исмағил әт-Тамими бізге хабарлады, Әбу әл-Қасым Хамза ибн Юсуф әс-Сәһми бізге хабарлады, Әбу Ахмад ибн Ади әл-Хафиз бізге хабарлады, Әбу Бәкір Абдуррахман ибн әл-Қасим әл-Қураши, Дамаскіде «Ибн әр-Рууас әл-Кәбир» атымен танылған кісі, бізге хабарлады, Әбу Мусһир Абдул-Ағла ибн Мусһир әл-Ғассани бізге хабарлады, Садақа бізге хабарлады, Абдуррахман ибн Зәйд ибн Жәбир маған хабарлады, Бишр ибн Убайдуллаһ маған: «Әбу Идрис әл-Хаулани былай дегенін естідім: “Маған ән-Нәууас ибн Сәмған әл-Киләби хабарлады: Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Рахманның саусақтарының арасынан тыс бірде-бір жүрек жоқ.
Ол қаласа, оны туралықта ұстайды, қаласа, ауытқытады», — деді. Алла Елшісі сондай-ақ: «Уа, жүректерді Өзгертіп тұрушы Алла! Жүректерімізді дініңде бекем қыл. Таразы Рахманның қолында: Қиямет күніне дейін бір қауымды көтеріп, басқаларын төмендетеді», — деп айтатын»», — деді.
Ахмад ибн Абдуллаһ әс-Салихи бізге хабарлады, Әбу Бәкір Ахмад ибн әл-Хасан әл-Хайри бізге хабарлады, Хажиб ибн Ахмад әт-Туси бізге хабарлады, Абдуррахим ибн Муниб бізге хабарлады, Язид ибн Һарун бізге хабарлады, Сағид ибн Ияс әл-Журайри Ғунайм ибн Қайстан, ол Әбу Мұса әл-Ашғариден (Алла оған разы болсын) жеткізді: Алла Елшісі (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын): «Жүрек даладағы қауырсын сияқты: оны жел әрі-бері аударып тұрады», — деді.
«Сунан ат-Тирмизиде» (№ 3522) Умм Сәләмәдан риуаят етілген: оның үйінде Пайғамбардың ең жиі айтатын дұғасы: «Ей, жүректерді Өзгертіп тұрушы! Жүрегімді дініңде бекем қыл!» болған.