Dua ya rehema na uwongofu

Tafsiri ya Qurani ya Sheikh Abdurrahman As-Sa’di

Kisha akataja kisa chao kwa ufupi, na baadaye akakifafanua, akasema: “Vijana walipojisitiri pangoni,” yaani, vijana wa umri mdogo. Walifanya hivyo wakitaka kujikinga na kuhifadhiwa dhidi ya fitina ya watu wao. “Wakasema: Mola wetu Mlezi! Tupe rehema itokayo kwako,” yaani, rehema ambayo kwayo utatuimarisha, utulinde na shari, na utuafikie katika mema.

“Na ututengenezee katika jambo letu uwongofu,” yaani, tufanyie wepesi kila sababu inayotupeleka kwenye uwongofu, na utengeneze jambo letu la dini na dunia. Hivyo waliunganisha juhudi zao na kukimbia fitina hadi mahali ambapo wangeweza kujificha, pamoja na kunyenyekea kwao na kumuomba Mwenyezi Mungu awarahisishie mambo yao, bila kutegemea nafsi zao wala watu. Kwa sababu hiyo, Mwenyezi Mungu aliikubali dua yao.

Tafsiri ya Qurani ya Imamu Ibn Kathir

Kauli yake: “Vijana walipojisitiri pangoni, wakasema: Mola wetu Mlezi! Tupe rehema itokayo kwako, na ututengenezee katika jambo letu uwongofu,” inaeleza habari za vijana hao waliokimbia na dini yao kutoka kwa watu wao, ili watu hao wasiwajaribu na kuwageuza kutoka kwenye dini yao. Basi wakawakimbia na kujisitiri katika pango lililokuwa mlimani, ili kujificha wasionekane na watu wao. Walipoingia pangoni, wakamuomba Mwenyezi Mungu rehema na wema wake kwao, wakasema: “Mola wetu Mlezi!

Tupe rehema itokayo kwako,” yaani, tupe kutoka kwako rehema utakayoturehemu na kutuficha dhidi ya watu wetu. “Na ututengenezee katika jambo letu uwongofu,” yaani, tukadirie uwongofu katika jambo hili letu; ufanye mwisho wake uwe mwema na wenye uwongofu. Kama ilivyokuja katika hadithi: “Na hukumu yoyote utakayotuhukumia, ufanye mwisho wake uwe mwema na wenye uwongofu.”

Katika Musnad, imepokewa kutoka kwa Busr bin Abi Arta’ah, kutoka kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu (Swalla Allaahu ‘alayhi wa sallam), kwamba alikuwa akiomba: “Ewe Mwenyezi Mungu, fanya mwisho wetu uwe mwema katika mambo yote, na utuokoe na fedheha ya dunia na adhabu ya Akhera.”

Tafsiri ya Qurani ya Al-Baghawi

Kisha Mwenyezi Mungu akataja kisa cha watu wa pangoni, akasema: “Vijana walipojisitiri pangoni,” yaani, walielekea huko na kukaa humo. Wanazuoni wametofautiana kuhusu sababu iliyowafanya waende pangoni. Muhammad bin Ishaq bin Yasar alisema: Watu wa Injili walipotoka katika njia, dhambi zikawa nyingi miongoni mwao, na wafalme wao wakavuka mipaka mpaka wakaabudu sanamu na kuzichinjia miungu ya uongo. Hata hivyo, miongoni mwao walikuwa bado wapo watu walioshikamana na dini ya Masih, wakiendelea kumuabudu Mwenyezi Mungu na kumpwekesha.

Mmoja wa wafalme wao aliyefanya hivyo alikuwa mfalme wa Warumi aliyeitwa Diqyanus. Aliabudu sanamu, akachinjia miungu ya uongo na kumuua yeyote aliyempinga. Alikuwa akishuka katika vijiji vya Warumi, na katika kila kijiji alichoshukia hakumwacha mtu yeyote bila kumjaribu: ama amuabudu sanamu na achinjie miungu ya uongo, au auawe. Hatimaye akafika katika mji wa watu wa pangoni, ambao uliitwa Afisus.

Alipofika, jambo hilo likawa gumu kwa watu wa imani, nao wakajificha na kukimbilia kila upande. Diqyanus alipofika, aliamuru watu wa imani wafuatwe na wakusanywe kwake. Akachagua walinzi miongoni mwa makafiri wa mji huo ili wawatafute watu wa imani walipo na kuwapeleka kwake Diqyanus. Kisha angewapa uchaguzi kati ya kuuawa au kuabudu masanamu na kuchinjia miungu ya uongo.

Baadhi yao walipendelea kuishi, na wengine wakakataa kumuabudu yeyote asiye Mwenyezi Mungu, wakauawa. Watu wenye imani thabiti kwa Mwenyezi Mungu walipoona hayo, wakajikabidhi kwenye mateso na kuuawa. Waliuawa na kukatwa vipande, kisha sehemu za miili yao zilizokatwa zikafungwa kwenye ukuta wa mji, katika pande zake mbalimbali na kwenye kila lango lake, mpaka fitina ikawa kubwa sana.

Vijana walipoona hayo, walihuzunika sana. Wakasimama na kushughulika na swala, saumu, sadaka, tasbihi na dua. Walikuwa miongoni mwa watu mashuhuri wa Warumi, na walikuwa wanane. Walilia na kumnyenyekea Mwenyezi Mungu, wakisema: “Mola wetu Mlezi, Mola wa mbingu na ardhi!

Hatutamuomba mungu mwingine badala yake. Hakika tukimuabudu mwingine badala yake tutakuwa tumesema yaliyo mbali na haki. Waondolee waja wako waumini fitina hii, na uwaondolee balaa hili, ili waweze kuitangaza ibada yako.” Walipokuwa katika hali hiyo, wakiwa wameingia mahali pao pa kuswalia, walinzi waliwafikia na kuwakuta wamesujudu, nyuso zao zikiwa chini, wakilia na kumnyenyekea Mwenyezi Mungu.

Walinzi wakawaambia: “Ni nini kimewazuia kutekeleza amri ya mfalme? Nendeni kwake.” Kisha wakatoka nao na kutoa taarifa yao kwa Diqyanus, wakasema: “Umewakusanya watu ili wachinjie miungu yako, lakini vijana hawa wa jamaa zako wanakudhihaki na wanakhalifu amri yako!”

Diqyanus aliposikia hayo, aliwatuma watu waende kuwaleta. Waliletwa huku machozi yakiwatiririka na nyuso zao zikiwa zimejaa udongo. Akawaambia: “Ni nini kilichowazuia kushiriki kuchinjia miungu yetu inayoabudiwa duniani, na kuwaiga viongozi wa mji wenu? Chagueni: ama mchinjie miungu yetu, au niwauwe.”

Miksalmina, aliyekuwa mkubwa wao, akasema: “Hakika tunaye Mola ambaye utukufu wake umeijaza mbingu na ardhi. Hatutamuomba mungu mwingine badala yake kamwe. Sifa, takbira na tasbihi zote ni zake, kutoka ndani ya nafsi zetu kwa ikhlasi daima. Yeye tunamuabudu, na kwake tunamuomba wokovu na kheri.

Ama miungu ya uongo, hatutaiabudu kamwe. Basi fanya utakalo kwetu.” Wenzake Miksalmina wakamwambia Diqyanus maneno kama hayo. Waliposema hivyo, mfalme akaamuru wavuliwe mavazi ya heshima waliyovaa. Kisha akasema: “Nitashughulika nanyi baadaye na kutekeleza adhabu niliyowaahidi.

Kinachonizuia kufanya hivyo mara moja ni kuwaona ninyi ni vijana wenye umri mdogo. Sipendi kuwaangamiza mpaka niwape muda wa kukumbuka na kufikiria upya.” Kisha akaamuru mapambo yao ya dhahabu na fedha yanyang’anywe, halafu akaamuru waondolewe mbele yake.

Diqyanus akaenda kwenye mji mwingine uliokuwa karibu na mji wao kwa ajili ya shughuli zake. Vijana walipoona ameondoka, wakaharakisha kabla hajarudi, kwa kuwa waliogopa kwamba akirudi mjini angewakumbuka. Wakakubaliana kwamba kila mmoja wao achukue chakula cha matumizi kutoka nyumbani kwa baba yake; sehemu yake watoe sadaka na kilichobaki waende nacho. Kisha waende kwenye pango lililokuwa karibu na mji, katika mlima uitwao Bahlus, wakae humo na kumuabudu Mwenyezi Mungu.

Diqyanus akirudi, wangemwendea na kusimama mbele yake, naye afanye apendavyo kwao. Kila mmoja wao alichukua chakula nyumbani kwa baba yake, akatoa sehemu yake sadaka, kisha wakaondoka wakiwa na kilichobaki. Mbwa wao akawafuata mpaka walipofika pangoni, kisha wakakaa humo.

Ka‘b al-Ahbar alisema: Walipita karibu na mbwa, naye akawafuata. Wakamfukuza, lakini alifanya hivyo mara kadhaa. Mbwa akawaambia: “Enyi watu, mnataka nini kwangu? Msiogope upande wangu. Mimi ninawapenda wapenzi wa Mwenyezi Mungu.

Lalaeni ili niwalindie.” Ibn Abbas alisema: Walimkimbia Diqyanus usiku, nao walikuwa saba. Walipita kwa mchungaji aliyekuwa pamoja na mbwa; mchungaji huyo akafuata dini yao, na mbwa wake akamfuata. Walitoka mjini na kwenda pangoni lililokuwa karibu na mji.

Ibn Ishaq alisema: Walikaa humo, bila shughuli nyingine isipokuwa swala, saumu, tasbihi, takbira na tahmidi, wakitafuta radhi ya Mwenyezi Mungu. Walimpa mmoja wao aitwaye Tamlikha jukumu la kusimamia chakula chao. Alikuwa miongoni mwao mwenye nguvu na uthabiti zaidi. Alikuwa akiwatafutia mahitaji yao mjini kwa siri.

Alipoingia mjini, alivua nguo nzuri alizokuwa amevaa na kuvaa nguo kama za maskini wanaoomba chakula. Kisha alichukua pesa na kwenda mjini kuwanunulia chakula na kinywaji, huku akichunguza habari ili ajue kama yeye na wenzake walikuwa wametajwa. Baadaye alirudi kwa wenzake. Waliendelea hivyo kwa muda.

Kisha Diqyanus akarudi mjini, akawaamuru viongozi wa watu wachinjie miungu ya uongo. Watu wa imani wakashtuka. Wakati huo Tamlikha alikuwa mjini akinunua chakula cha wenzake. Aliporudi kwao, alikuwa akilia na alikuwa na chakula kidogo.

Akawaambia kwamba dhalimu alikuwa ameingia mjini, na kwamba walikuwa wametajwa na kutafutwa pamoja na viongozi wa mji. Wakaingiwa na hofu, wakaanguka kifudifudi, wakimuomba Mwenyezi Mungu, wakimnyenyekea na kujikinga na fitina. Kisha Tamlikha akawaambia: “Enyi ndugu zangu, inuaeni vichwa vyenu, kuleni na mtegemee Mola wenu.” Wakiinua vichwa vyao, machozi yalikuwa yakitiririka kutoka machoni mwao.

Wakala. Jua lilipotua, wakakaa pamoja wakizungumza, wakisoma na kupeana mawaidha. Walipokuwa hivyo, Mwenyezi Mungu akawatia usingizi pangoni. Mbwa wao akanyoosha miguu yake ya mbele mlangoni mwa pango, na usingizi ukampata pia.

Wote walikuwa waumini wenye yakini, na chakula chao kilikuwa karibu na vichwa vyao.

Kesho yake Diqyanus alipowaona hawapo, aliwatafuta lakini hakuwapata. Akawaambia baadhi ya watu: “Jambo la vijana hawa waliondoka limenihuzunisha sana. Huenda walidhani nina hasira nao kwa sababu hawakuelewa jambo fulani kunihusu. Singewadhuru kama wangetubia na kuziabudu miungu yangu.”

Viongozi wa mji wakasema: “Hustahili kuwarehemu watu waovu, wakaidi na wenye kumuasi. Uliwapa muda; lau wangetaka, wangerudi ndani ya muda huo, lakini hawakutubu.” Aliposikia hayo, alikasirika sana, akawaita baba zao na kuwauliza habari zao: “Nielezeni habari za wana wenu waasi walioniasi.” Wakamwambia: “Sisi hatukukuasi.

Kwa nini utuue kwa sababu ya vijana waasi waliokwenda kutumia mali zetu sokoni mjini, kisha wakaondoka na kupanda mlima uitwao Bahlus?” Aliposikia hivyo, akawaachia huru. Hakujua afanye nini kuhusu vijana hao, ndipo Mwenyezi Mungu akaweka moyoni mwake aamuru pango lifungwe juu yao. Mwenyezi Mungu alitaka kuwaheshimisha na kuwafanya ishara kwa umma ambao ungekuja baada yao, na kuwaonyesha kuwa Saa itakuja bila shaka na kwamba Mwenyezi Mungu atawafufua waliomo makaburini.

Diqyanus akaamuru pango lifungiwe, akasema: “Waacheni humo pangoni wafe kwa njaa na kiu; pango walilolichagua liwe kaburi lao.” Alidhani walikuwa macho na walijua anachowafanyia, lakini Mwenyezi Mungu alikuwa amezichukua roho zao kwa usingizi. Mbwa wao alikuwa amenyoosha miguu yake ya mbele mlangoni mwa pango, na kile kilichowapata na wao kilimpata; waligeuzwa upande wa kulia na wa kushoto.

Kisha watu wawili waumini katika nyumba ya mfalme Diqyanus, ambao walificha imani yao, walikubaliana kuandika habari za vijana hao, nasaba zao, majina yao na kisa chao kwenye bamba la risasi, kisha waliweke kwenye sanduku la shaba na kulificha ndani ya jengo. Wakasema: “Huenda Mwenyezi Mungu akawadhihirisha vijana hawa kwa watu waumini kabla ya Siku ya Kiyama, ili atakayewakuta ajue habari zao atakaposoma maandishi haya.” Wakafanya hivyo na kujengea juu yake. Diqyanus aliishi kwa muda aliokadiriwa, kisha yeye na watu wake wakafa, na vizazi vingi vikapita baada yao, wafalme wakirithiana ufalme.

Ubayd bin Umayr alisema: Watu wa pangoni walikuwa vijana waliovaa mikufu na bangili, wenye nywele zilizofungwa, na walikuwa na mbwa wao wa kuwinda. Walitoka kwenda kwenye sikukuu yao kuu wakiwa wamevalia mavazi ya kifahari, katika msafara mkubwa, wakiwa wamebeba miungu yao waliyoabudu. Mwenyezi Mungu alikuwa ameweka imani mioyoni mwa vijana hao. Mmoja wao alikuwa waziri wa mfalme.

Wakaamini na kila mmoja akaficha imani yake. Wakajiambia: “Tuondoke katikati ya watu hawa ili tusipatwe na adhabu kwa sababu ya makosa yao.” Kijana mmoja akatoka na kukaa chini ya kivuli cha mti. Kisha mwingine akatoka, akamwona amekaa peke yake, akatumaini kwamba huenda naye ana msimamo kama wake, bila kumfunulia hilo.

Kisha mwingine akatoka, wakakusanyika pamoja. Mmoja wao akawauliza: “Ni nini kilichowakusanya?” Kila mmoja alikuwa akificha imani yake kwa mwenzake kwa kuogopa nafsi yake. Kisha wakasema: “Kila kijana aondoke na akae peke yake pamoja na mwenzake, kisha mmoja amfunulie mwenzake siri yake.”

Walipofanya hivyo, wakakuta wote wana imani moja. Karibu nao kulikuwa na pango mlimani. Mmoja wao akasema: “Basi kimbilieni pangoni, Mola wenu atawafungulia rehema yake.” Wakaingia pangoni pamoja na mbwa wao wa kuwinda, wakalala humo miaka mia tatu na kuongeza tisa.

Watu wao walipowakosa, waliwatafuta, lakini Mwenyezi Mungu akafuta alama zao na mahali pa pango lao wasionekane. Watu wakaandika majina na nasaba zao kwenye bamba: “Fulani na fulani, wana wa wafalme wetu, wamepotea mwezi fulani wa mwaka fulani, katika utawala wa fulani mwana wa fulani.” Wakalihifadhi bamba hilo kwenye hazina ya mfalme, wakasema: “Hakika jambo la watu hawa litakuwa na habari.” Mfalme huyo akafa, na vizazi vikaja baada yake.

Wahb bin Munabbih alisema: Mmoja wa wanafunzi wa Isa (عليه السلام) alifika katika mji wa watu wa pangoni na akataka kuingia. Akaambiwa: “Kwenye lango lake kuna sanamu; hakuna anayeingia bila kuisujudia.” Akachukia kuingia, akaenda kwenye bafu lililokuwa karibu na mji. Akajiajiri kwa mwenye bafu na kufanya kazi humo.

Mwenye bafu aliona baraka katika kazi yake na akampenda. Vijana wa mji walimfuata, naye akawaeleza habari za mbingu, ardhi na Akhera, mpaka wakamuamini na kumkubali. Alimwekea mwenye bafu sharti kwamba usiku ni wake, asizuiwe wala mtu asimzuie kuswali. Aliendelea hivyo mpaka mwana wa mfalme akaja na mwanamke na akaingia naye bafuni.

Mwanafunzi wa Isa akamkemea akisema: “Wewe ni mwana wa mfalme, halafu unaingia na huyu?” Mwana wa mfalme akaona haya na kuondoka. Alipokuja tena, mwanafunzi akamwambia maneno kama yale. Mwana wa mfalme akamtukana na kumkaripia, lakini hakujali mpaka wakaingia wote wawili, nao wakafa bafuni.

Mfalme akaletewa habari kwamba mwenye bafu amemuua mwanawe. Wakamtafuta mwenye bafu lakini hawakumpata, naye akakimbia. Mfalme akauliza: “Nani alikuwa akishirikiana naye?” Wakamtaja vijana hao, nao wakatafutwa. Wakatoka mjini na wakapita kwa rafiki yao aliyekuwa na imani kama yao.

Rafiki huyo akaenda pamoja nao akiwa na mbwa wake. Usiku ulipowafikia, wakaingia pangoni na kusema: “Tutaamka, Mwenyezi Mungu akipenda, kisha mtaona mtakalofanya.” Mwenyezi Mungu akawatia usingizini. Mfalme na askari wake wakatoka kuwatafuta mpaka wakawapata.

Walipoingia pangoni, yeyote aliyejaribu kuingia aliingiwa na hofu na kushindwa. Mmoja wao akasema: “Kama ungeweza kuwakamata, ungewaua?” Mfalme akasema: “Ndiyo.” Akasema: “Basi jengea pango ukuta na uwafungie ndani.” Mfalme akajengea pango na kulifungia.

Baadaye mchungaji akapatwa na mvua karibu na pango, akasema: “Laiti ningelifungua pango hili na kuwaingiza kondoo wangu ndani ili wasilowane.” Akaendelea kulifanyia kazi mpaka akalifungua. Mwenyezi Mungu akawarudishia roho zao asubuhi iliyofuata.

Muhammad bin Ishaq alisema: Kisha mfalme mwema aliyeitwa Biydurus akatawala watu wa nchi hiyo. Alipotawala kwa miaka sitini na minane, watu wa ufalme wake wakagawanyika katika makundi. Baadhi yao walimuamini Mwenyezi Mungu na wakajua kuwa Saa ni haki, na wengine wakaikanusha. Jambo hilo likawa zito kwa mfalme mwema.

Akalia, akamnyenyekea Mwenyezi Mungu na kuhuzunika sana alipoona watu wa batili wakiongezeka na kuwashinda watu wa haki, wakisema: “Hakuna uhai ila uhai wa dunia; ni roho tu zitakazofufuliwa, miili haitafufuliwa.” Biydurus akawaandikia watu aliowadhania kuwa ni wema na viongozi wa watu, lakini nao wakaanza kuikanusha Saa, karibu wawaondoe watu kwenye haki na dini ya wanafunzi wa Isa. Mfalme mwema alipoona hivyo, aliingia nyumbani kwake, akajifungia, akavaa vazi la manyoya na kuweka majivu chini yake, kisha akakaa juu yake.

Akaendelea usiku na mchana kwa muda mrefu kumwomba Mwenyezi Mungu, akilia na kusema: “Ewe Mola, unaona tofauti hizi zilizopo miongoni mwao. Basi wapelekee ishara itakayowabainishia.” Kisha Mwingi wa rehema, Mwenye kurehemu, ambaye hapendi waja waangamie, akataka kuwadhihirisha vijana wa pangoni na kuwafafanulia watu habari zao, na kuwafanya ishara na hoja kwao, ili wajue kuwa Saa itakuja bila shaka. Pia akataka kuitikia dua ya mja wake mwema Biydurus na kumkamilishia neema yake, na kuwakusanya waumini waliokuwa wametawanyika.

Mwenyezi Mungu akaweka moyoni mwa mtu mmoja wa mji uliokuwa na pango, aliyeitwa Ulyanus, nia ya kubomoa jengo lililokuwa kwenye mdomo wa pango ili atumie mawe yake kujenga zizi la kondoo. Akaajiri vijana wawili. Wakaanza kung’oa mawe hayo na kujenga zizi mpaka walipong’oa yaliyokuwa kwenye mdomo wa pango na kufungua mlango wake. Mwenyezi Mungu akawaficha vijana hao wasionekane na watu kwa kuwaingizia hofu watu.

Pango lilipofunguliwa, Mwenyezi Mungu, Mwenye uwezo na mamlaka yote, Mfufuaji wa wafu, akawaruhusu vijana kukaa ndani ya pango. Wakakaa wakiwa na furaha, nyuso zao ziking’aa na nafsi zao zikiwa njema. Wakasalimiana kama vile wameamka wakati uleule waliokuwa wakiamka baada ya usiku. Kisha wakasimama kuswali, wakaswali kama walivyokuwa wakifanya awali.

Hakukuwa na kitu chochote kisicho cha kawaida kwenye nyuso au rangi zao; walikuwa kama walivyokuwa walipolala. Walidhani bado Diqyanus anawatafuta. Walipomaliza swala, wakamwambia Tamlikha, aliyekuwa akiwatafutia chakula: “Tuambie, watu walisema nini jana jioni kuhusu sisi mbele ya dhalimu huyu?” Walidhani kuwa walikuwa wamelala kwa muda uleule waliokuwa wakilala kawaida.

Hata hivyo, walidhani pia kwamba walikuwa wamelala muda mrefu zaidi, wakaanza kuulizana. Mmoja wao akasema: “Tumekaa usingizini kwa muda gani?” Wakasema: “Tumekaa siku moja au sehemu ya siku.” Kisha wakasema: “Mola wenu Mlezi ndiye ajuaye zaidi muda tuliokaa.”

Jambo hilo lote lilikuwa dogo kwao. Tamlikha akawaambia: “Wamewatafuta mjini lakini hamkupatikana. Leo wanataka kuwaleta kwenu ili wachinjie miungu ya uongo au wawaue. Kisha Mwenyezi Mungu atafanya atakavyo.” Miksalmina akawaambia: “Enyi ndugu zangu, jueni kwamba mtakutana na Mwenyezi Mungu.

Basi msikufuru baada ya kuwa mmeamini, adui wa Mwenyezi Mungu atakapowaita.” Kisha wakamwambia Tamlikha: “Nenda mjini ukasikilize watu wanasema nini kuhusu sisi, na nini kinachotajwa mbele ya Diqyanus. Kuwa mwangalifu, usijulikane na mtu yeyote. Tununulie chakula kisha urudi nacho.

Tuongezee chakula, kwa kuwa tuna njaa.” Tamlikha akafanya kama alivyokuwa akifanya. Akavua nguo zake na kuvaa nguo alizokuwa akijificha nazo, akachukua pesa. Alipopita kwenye mlango wa pango, akaona mawe yaliyokuwa yameondolewa kwenye mlango wa pango, akashangaa, lakini akaendelea na safari bila kuyajali.

Akafika kwenye mlango wa mji kwa kujificha, akakwepa njia kwa kuogopa kuonekana na watu wa mji na kutambuliwa. Hakujua kuwa Diqyanus na watu wake walikuwa wamekufa miaka mia tatu kabla. Alipofika kwenye lango la mji, akainua macho yake na kuona juu ya lango alama inayotumiwa na watu wa imani wanapokuwa na nguvu. Alipoiona, akashangaa, akaitazama kwa kujificha, akatazama kulia na kushoto.

Kisha akaacha lango hilo na kwenda kwenye lango jingine la mji, akakuta alama kama hiyo. Akadhani mji huo si ule alioujua. Akaona watu wengi wapya ambao hakuwahi kuwaona hapo awali, akaendelea kutembea akishangaa na kudhani amechanganyikiwa. Kisha akarudi kwenye lango alilokuwa amepita, akajiuliza kwa mshangao: “Hii ni nini?

Jana jioni waumini walikuwa wakificha alama hii na kujificha nayo, lakini leo iko wazi! Labda nimelala?” Kisha akajiona kuwa hakuwa amelala. Akachukua kilemba chake na kufunika kichwa chake, kisha akaingia mjini. Alipotembea sokoni, akasikia watu wakiapa kwa jina la Isa bin Maryam.

Hilo likamzidishia mshangao. Akisimama, akaegemeza mgongo wake kwenye ukuta wa mji na kujiambia: “Wallahi, sijui hili ni nini. Jana jioni hakuna mtu duniani aliyethubutu kulitaja jina la Isa bin Maryam bila kuuawa, lakini leo nasikia kila mtu akilitaja jina lake na hakuna anayeogopa.” Kisha akajiambia: “Huenda huu si mji ninaoujua.

Wallahi, sijui mji wowote ulio karibu na mji wetu.” Akasimama akiwa amechanganyikiwa. Kisha akakutana na kijana na kumuuliza: “Ewe kijana, mji huu unaitwaje?” Akasema: “Unaitwa Afisus.” Akajiambia: “Labda nimepatwa na jambo limeondoa akili yangu.

Ni bora niuondoke mji huu haraka kabla sijaaibika au kupatwa na shari na kuangamia.” Kisha akapata fahamu na kusema: “Wallahi, itakuwa rahisi zaidi kwangu nikiondoka mjini haraka kabla hawajanitambua.” Akawakaribia wauzaji wa chakula, akatoa pesa aliyokuwa nayo na kumpa mmoja wao, akasema: “Niuzie chakula kwa pesa hizi.” Muuzaji akaichunguza sura na maandishi ya pesa, akashangaa, kisha akampa mwenzake.

Yule naye akaichunguza, kisha wakaanza kuipitisha kutoka kwa mtu mmoja hadi mwingine huku wakishangaa. Wakaanza kushauriana, baadhi yao wakisema: “Huenda huyu amepata hazina iliyofichika ardhini tangu zamani za kale.” Tamlikha alipowaona wakishauriana juu yake, akaingiwa na hofu kubwa na kutetemeka, akidhani wamemtambua na wanataka kumpeleka kwa mfalme wao Diqyanus. Watu wengine wakamjia wakimtazama.

Kwa hofu kubwa, akawaambia: “Tafadhali nirejesheeni pesa zangu. Mzishikilie, lakini sihitaji chakula chenu.” Wakamwuliza: “Wewe ni nani, ewe kijana, na habari yako ni ipi? Wallahi, umepata hazina ya watu wa zamani na unataka kutuficha.

Nenda pamoja nasi, utuonyeshe na utushirikishe katika ulichoipata; tutakutendea kwa upole. Usipofanya hivyo, tutakupeleka kwa mtawala, naye atakuuwa.” Aliposikia maneno yao, akajiambia: “Nimepatwa hasa na yale niliyokuwa nikiogopa.” Wakamwambia: “Ewe kijana, wallahi huwezi kuficha ulichokipata.”

Tamlikha hakujua awajibu nini, akawa na hofu kiasi cha kushindwa kusema chochote. Walipoona hajasema, wakamshika kilemba na kumweka shingoni, kisha wakamvuta kwenye mitaa ya mji. Habari zikawafikia watu wote wa mji, nao wakasema: “Mtu huyu ana hazina.” Watu wa mji, wadogo kwa wakubwa, wakakusanyika na kumtazama, wakisema: “Wallahi, kijana huyu si wa mji huu.

Hatujawahi kumwona hapa, wala hatumjui.” Tamlikha hakujua awaambie nini. Walipokusanyika, aliingiwa na hofu na akanyamaza. Alikuwa na yakini kwamba baba yake na ndugu zake walikuwa mjini, na kwamba ukoo wake ulikuwa miongoni mwa watu mashuhuri wa mji.

Alitarajia wangekuja waliposikia habari zake na kumwokoa mikononi mwao. Aliposimama huku amechanganyikiwa na akisubiri mtu wa jamaa zake aje kumwokoa, walimchukua na kumpeleka kwa viongozi wawili wa mji waliokuwa wakisimamia mambo yake. Mmoja aliitwa Ariyus na mwingine Tantiyus. Walipomchukua, Tamlikha alidhani wanampeleka kwa Diqyanus dhalimu.

Akatazama kulia na kushoto. Watu wakamdhihaki kama wanavyomdhihaki mwendawazimu. Tamlikha akaanza kulia, kisha akainua kichwa chake kuelekea mbinguni na kujiambia: “Ewe Mungu wa mbingu na ardhi! Niteremshie subira leo, na uniingizie roho itokayo kwako, unisaidie mbele ya dhalimu huyu.”

Akaendelea kulia na kujiambia: “Nimetenganishwa na ndugu zangu! Laiti wangejua yaliyoniangukia, wangekuja kwangu. Tulisadikiana kwamba tutakuwa pamoja, hatutamkufuru Mwenyezi Mungu wala kumshirikisha na chochote. Tumetenganishwa; sitawaona tena, wala wao hawataniona kamwe.

Tulisadikiana kutotengana katika uhai wala mauti.” Tamlikha aliwaza maneno hayo mpaka akawafikia watu wawili wema, Ariyus na Tantiyus. Walipogundua kuwa hakuwa akipelekwa kwa Diqyanus, akatulia na kilio kikakoma. Ariyus akachukua pesa na kuichunguza pamoja na Tantiyus; wakashangaa.

Mmoja wao akamwuliza: “Umeipata wapi hazina hii, ewe kijana?” Tamlikha akasema: “Sijapata hazina. Hizi ni pesa za baba zangu, na maandishi na alama zake ni za mji huu. Lakini wallahi sijui hali yangu ni ipi wala niwaambie nini.”

Mmoja wao akamwuliza: “Wewe ni nani?” Tamlikha akasema: “Nilidhani kuwa mimi ni miongoni mwa watu wa mji huu.” Wakamwuliza: “Baba yako ni nani, na ni nani anayekujua hapa?” Akawaeleza jina la baba yake, lakini hawakumkuta mtu yeyote anayemjua yeye wala baba yake.

Mmoja wao akamwambia: “Wewe ni mwongo; hutuambii ukweli.” Tamlikha hakujua la kuwaambia, akainamisha kichwa chake chini. Baadhi ya watu waliokuwa karibu wakasema: “Huyu ni mwendawazimu.” Wengine wakasema: “Si mwendawazimu, bali anajifanya mpumbavu ili awaepuke.”

Mmoja wa viongozi akamtazama kwa makini na kumwambia: “Unafikiri tutakuachia na kukuamini kwamba hii ni mali ya baba yako, na kwamba alama na maandishi haya ya pesa yana zaidi ya miaka mia tatu, ilhali wewe ni kijana? Unadhani unaweza kutuhadaa na kutudhihaki, sisi wazee wenye nywele nyeupe kama unavyoona, huku watu mashuhuri na watawala wa mji wakiwa karibu nawe, na hazina za mji huu zikiwa mikononi mwetu, ilhali hatuna hata dirhamu wala dinari ya aina hii? Nadhani nitaamuru uadhibiwe vikali, kisha nitakufunga mpaka ukiri kuhusu hazina uliyoipata.”

Tamlikha akawaambia: “Niambieni jambo moja nitakalowauliza; mkifanya hivyo nitawaeleza ukweli wa nilicho nacho.” Wakasema: “Uliza; hatutakuficha chochote.” Akawauliza: “Mfalme Diqyanus amefanya nini?” Wakasema: “Hatujui mfalme yeyote duniani leo anayeitwa Diqyanus.

Hakuwa ila mfalme aliyekufa zamani za kale, na vizazi vingi vilipita baada yake.” Tamlikha akasema: “Basi nimechanganyikiwa, wala hakuna mtu atakayeamini ninachosema. Tulikuwa vijana, na mfalme alitulazimisha kuabudu masanamu na kuchinjia miungu ya uongo. Tukamkimbia jana jioni na kulala.

Nilipoamka, nikatoka kuwanunulia chakula na kuchunguza habari; sasa nimejikuta katika hali mnayoiona.” Akawaambia: “Nendeni pamoja nami kwenye pango lililo katika mlima wa Banjalus, niwaonyeshe wenzangu.” Ariyus aliposikia hayo, akasema: “Enyi watu, huenda hii ni mojawapo ya ishara za Mwenyezi Mungu aliyoifanya kupitia kijana huyu. Twendeni naye akatuonyeshe wenzake.”

Ariyus, Astiyus na watu wa mji, wadogo kwa wakubwa, wakaenda pamoja naye kuwaona watu wa pangoni. Watu wa pangoni walipoona Tamlikha amechelewa kuleta chakula na kinywaji kwa muda ambao alikuwa kawaida kuleta, walidhani amekamatwa na kupelekwa kwa mfalme wao Diqyanus. Walipokuwa na hofu hiyo, wakasikia sauti na kelele za farasi wakipanda kuelekea kwao. Wakadhani ni wajumbe wa Diqyanus waliotumwa kuwachukua.

Wakasimama kuswali, wakasalamiana na kuusiana. Wakasema: “Twende tukamtafute ndugu yetu Tamlikha; sasa hivi yuko mbele ya dhalimu, akisubiri tuje kwake.” Walipokuwa wakisema hivyo, walikuwa wameketi ndani ya pango, na hawakuwaona isipokuwa Ariyus na wenzake wamesimama kwenye mlango wa pango. Tamlikha akawatangulia na kuingia pangoni huku akilia.

Walipomwona akilia, nao wakalia pamoja naye. Kisha wakamuuliza habari zake, naye akawaeleza kisa chote. Ndipo wakatambua kuwa walikuwa wamelala kwa amri ya Mwenyezi Mungu wakati wote huo, na kwamba walikuwa wameamshwa ili wawe ishara kwa watu na uthibitisho wa ufufuo, na ili watu wajue kwamba Saa itakuja bila shaka.

Kisha Ariyus akamfuata Tamlikha na kuingia ndani. Akaona sanduku la shaba lililofungwa kwa muhuri wa fedha kwenye mlango wa pango. Akasimama mlangoni, kisha akamwita mtu mmoja mashuhuri wa mji. Akafungua sanduku hilo mbele yao, wakakuta ndani yake mabamba mawili ya risasi yaliyoandikwa: “Miksalmina, Makhslimina, Tamlikha, Martunus, Kashtunus, Yabrunus, Dimas, Batius na Halush walikuwa vijana waliomkimbia mfalme wao Diqyanus dhalimu, wakiogopa kuwajaribu na kuwatoa katika dini yao.

Waliingia katika pango hili. Alipopata habari za mahali walipo, mfalme akaamuru pango lifungiwe juu yao kwa mawe. Sisi tumeandika habari na kisa chao ili wale watakaokuja baada yetu wajue, wakikutana nao.” Waliposoma maandishi hayo na kushangaa, wakamhimidi Mwenyezi Mungu aliyewaonyesha ishara ya ufufuo kupitia vijana hao.

Kisha wakapaza sauti zao kwa kumsifu na kumtukuza Mwenyezi Mungu. Wakaingia pangoni kwa vijana hao, wakawakuta wamekaa ndani, nyuso zao ziking’aa, na nguo zao hazikuwa zimechakaa. Ariyus na wenzake wakaanguka kifudifudi, wakamhimidi Mwenyezi Mungu aliyewaonyesha ishara miongoni mwa ishara zake. Kisha wakazungumza na vijana hao, nao wakawaeleza walivyopatwa na mfalme wao Diqyanus.

Ariyus na wenzake wakamtuma mjumbe kwa mfalme wao mwema Biydurus, wakisema: “Fika kwetu haraka, huenda ukashuhudia ishara miongoni mwa ishara za Mwenyezi Mungu aliyoifanya katika ufalme wako, na kuifanya ishara kwa walimwengu, iwe nuru, mwangaza na uthibitisho wa ufufuo. Fika haraka kwa vijana ambao Mwenyezi Mungu amewafufua, baada ya kuwafarisha kwa zaidi ya miaka mia tatu.” Mfalme alipopokea habari hiyo, akili yake ikatulia na huzuni yake ikaondoka. Akasema: “Nakuhimidi, ewe Mola wa mbingu na ardhi.

Ninakuabudu na kukutukuza. Umenineemesha na kunirehemu; hujazima nuru uliyoweka kwa mababu zangu, kwa mja mwema, mfalme Astintinus.” Watu wa mji waliposikia habari hiyo, wakampanda farasi na kwenda pamoja naye mpaka wakafika Afisus. Watu wa mji wakawapokea, kisha wakaenda pamoja naye kuelekea pangoni.

Vijana walipomwona Biydurus, wakafurahi na kuanguka kifudifudi. Biydurus akasimama, akawakumbatia na kulia, nao walikuwa wameketi mbele yake ardhini, wakimtukuza na kumhimidi Mwenyezi Mungu. Kisha vijana wakamwambia Biydurus: “Tunakuweka chini ya ulinzi wa Mwenyezi Mungu. Amani iwe juu yako na rehema za Mwenyezi Mungu.

Mwenyezi Mungu akulinde wewe na ufalme wako; tunajikinga kwa Mwenyezi Mungu dhidi ya shari ya majini na watu.” Mfalme alipokuwa amesimama, vijana hao wakarudi mahali pao pa kulala na wakalala. Mwenyezi Mungu akazichukua roho zao. Mfalme akasimama karibu nao, akawavisha nguo zao na kuamuru kila mmoja wao awekwe kwenye sanduku la dhahabu.

Alipolala usiku, vijana hao wakamjia katika ndoto na kumwambia: “Hatukuumbwa kutokana na dhahabu wala fedha, bali tumeumbwa kutokana na udongo, na tutarudi kwenye udongo. Tuache kama tulivyokuwa pangoni, juu ya udongo, mpaka Mwenyezi Mungu atufufue kutoka humo.” Basi mfalme akaamuru watengenezwe majeneza ya mti wa teak, wakawekwa humo. Mwenyezi Mungu akawaficha watu kwa kuwaingizia hofu, walipotoka mbele yao, wala hakuna aliyeweza kuwaendea.

Mfalme akaamuru msikiti ujengwe kwenye mlango wa pango ili watu waswali humo. Akawawekea sikukuu kubwa na akaamuru isherehekewe kila mwaka.

Imesemwa pia kwamba Tamlikha alipopelekwa kwa mfalme mwema, mfalme alimwuliza: “Wewe ni nani?” Akasema: “Mimi ni mtu wa mji huu.” Akataja kwamba aliondoka jana au siku chache zilizopita, na akataja nyumba yake na jamaa zake, lakini hakuna aliyewajua. Mfalme alikuwa amesikia kuwa vijana fulani walipotea zamani, na majina yao yaliandikwa kwenye bamba lililokuwa kwenye hazina.

Akaamuru walete bamba hilo, akasoma majina yao, akakuta Tamlikha alikuwa miongoni mwao. Tamlikha akataja majina ya wengine, akasema: “Hao ni wenzangu.” Mfalme na watu waliokuwa pamoja naye wakapanda farasi. Walipofika mlangoni mwa pango, Tamlikha akasema: “Niacheni niingie kwa wenzangu ili niwape habari njema.

Wakikuoneni pamoja nami, mtawatisha.” Akaingia na kuwapa habari njema, kisha Mwenyezi Mungu akazichukua roho zao na akawaficha watu athari zao, nao hawakuweza kuwapata. Hiyo ndiyo kauli yake, Mwenyezi Mungu Mtukufu: “Vijana walipojisitiri pangoni,” yaani, walielekea pangoni. Katika Kiarabu, husemwa: “Fulani alienda mahali fulani” kwa maana ya kulifanya kuwa makazi yake.

Pango lilikuwa katika mlima wa Banjalus, na jina la pango hilo lilikuwa Khayram.

“Wakasema: Mola wetu Mlezi! Tupe rehema itokayo kwako.” Maana ya rehema ni uwongofu katika dini. Imesemwa pia kuwa ni riziki. “Na ututengenezee” yaani, tufanyie wepesi. “Katika jambo letu uwongofu,” yaani, kile tunachokitafuta kinachokuridhisha na chenye uwongofu wetu.

Ibn Abbas alisema: “Uwongofu” ni njia ya kutokea pangoni salama. Na awape adhabu; akawatishia kuwaua; akawapa habari; wakae hapa mpaka usiku; waacheni humo wafe kwa njaa na kiu, naye akafanya hivyo. Wahb alisema: Muda baada ya muda ukapita. Ubatili wa mambo waliyokuwa nayo; kutoka katika chakula chao walichokuwa nacho, kilichokuwa na muhuri wa Diqyanus, na kilikuwa kama nyayo za ngamia wachanga.

Tamlikha akatoka nje; hawakumtambua; wakubwa na wadogo wakamwona; wakamwuliza: “Kuna habari gani?”; Tantiyus; akainamisha macho yake; walikuwa katika dini moja, ambayo ni Uislamu; walilazimishwa kuabudu masanamu na kuchinjia miungu ya uongo, wakaficha imani yao kwake na kukimbilia pangoni; imani yako na mwisho wa matendo yako.