বিশ্বাস ৰক্ষাৰ বাবে কৰা দুআ

শ্বেইখ আব্দুৰৰহমান আছ-ছাআদীৰ তাফছিৰ

ইয়াৰ পিছত তেওঁ তেওঁলোকৰ কাহিনীটো সংক্ষেপে উল্লেখ কৰিছে আৰু তাৰ পিছত বিশদভাৱে বৰ্ণনা কৰিছে। তেওঁ কৈছে: “যেতিয়া যুৱকসকলে গুহাত আশ্ৰয় ল’লে”—অৰ্থাৎ, তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ে যাতে তেওঁলোকক পৰীক্ষাত নেপেলায়, সেই ফিতনাৰ পৰা সুৰক্ষিত আৰু আঁতৰত থাকিবলৈ তেওঁলোকে গুহালৈ গৈছিল। “তেতিয়া তেওঁলোকে ক’লে: ‘হে আমাৰ ৰব্ব! তোমাৰ ওচৰৰ পৰা আমাক অনুগ্ৰহ দান কৰা’”—অৰ্থাৎ, এনে অনুগ্ৰহ দিয়া, যাৰ দ্বাৰা তুমি আমাক অবিচল ৰাখিবা, অকল্যাণৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবা আৰু কল্যাণৰ কাম কৰিবলৈ তাওফীক দিবা।

“আৰু আমাৰ কামৰ পৰা আমাৰ বাবে সৎপথৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়া”—অৰ্থাৎ, সৎপথলৈ লৈ যোৱা প্ৰতিটো উপায় আমাৰ বাবে সহজ কৰি দিয়া আৰু আমাৰ ধৰ্মীয় তথা পাৰ্থিৱ বিষয়সমূহ সংশোধন কৰি দিয়া। এইদৰে তেওঁলোকে ফিতনাৰ পৰা পলাই এনে ঠাইলৈ যোৱাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাৰ লগতে আল্লাহৰ ওচৰত বিনয় কৰি নিজৰ বিষয়সমূহ সহজ কৰি দিবলৈও প্ৰাৰ্থনা কৰিছিল। তেওঁলোকে নিজৰ ওপৰত বা সৃষ্টিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰা নাছিল। সেইবাবেই আল্লাহে তেওঁলোকৰ দুআ কবুল কৰিছিল।

ইমাম ইবন কছীৰৰ তাফছিৰ

আল্লাহৰ এই বাণী: “যেতিয়া যুৱকসকলে গুহাত আশ্ৰয় ল’লে, তেতিয়া তেওঁলোকে ক’লে: ‘হে আমাৰ ৰব্ব! তোমাৰ ওচৰৰ পৰা আমাক অনুগ্ৰহ দান কৰা আৰু আমাৰ কামৰ পৰা আমাৰ বাবে সৎপথৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়া’”—ইয়াত মহান আল্লাহে সেই যুৱকসকলৰ বিষয়ে জনাইছে, যিসকলে নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ পৰা ধৰ্ম ৰক্ষা কৰিবলৈ পলাই গৈছিল, যাতে তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ে তেওঁলোকক ধৰ্মৰ পৰা আঁতৰাই ফিতনাত নেপেলায়। তেওঁলোকে পলাই গৈ এখন পৰ্বতৰ গুহাত আশ্ৰয় লৈছিল, যাতে সম্প্ৰদায়ৰ পৰা লুকাই থাকিব পাৰে। গুহাত প্ৰৱেশ কৰাৰ সময়ত তেওঁলোকে আল্লাহৰ ওচৰত তেওঁৰ অনুগ্ৰহ আৰু দয়াৰ আবেদন কৰি কৈছিল: “হে আমাৰ ৰব্ব!

তোমাৰ ওচৰৰ পৰা আমাক অনুগ্ৰহ দান কৰা”—অৰ্থাৎ, তোমাৰ ফালৰ পৰা আমাক এনে অনুগ্ৰহ দিয়া, যাৰ দ্বাৰা তুমি আমাৰ প্ৰতি দয়া কৰিবা আৰু আমাৰ সম্প্ৰদায়ৰ পৰা আমাক আড়াল কৰি ৰাখিবা। “আৰু আমাৰ কামৰ পৰা আমাৰ বাবে সৎপথৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়া”—অৰ্থাৎ, এই বিষয়ত আমাৰ বাবে সৎপথ নিৰ্ধাৰণ কৰি দিয়া আৰু আমাৰ পৰিণাম সৎ কৰি দিয়া। হাদীছত যেনেকৈ আহিছে: “আৰু তুমি আমাৰ বাবে যি ফয়চলাই কৰা, তাৰ পৰিণাম সৎ কৰি দিয়া।” মুছনাদত বুশৰ ইবন আবী আৰতাআৰ পৰা বৰ্ণিত আছে যে ৰাছুলুল্লাহ ﷺ দুআ কৰিছিল: “হে আল্লাহ!

আমাৰ সকলো বিষয়ৰ পৰিণাম সৎ কৰি দিয়া আৰু পৃথিৱীৰ অপমান তথা আখিৰাতৰ শাস্তিৰ পৰা আমাক ৰক্ষা কৰা।”

আল-বাগাৱীৰ তাফছিৰ

তাৰ পিছত আল্লাহে গুহাবাসীসকলৰ কাহিনী উল্লেখ কৰিছে: “যেতিয়া যুৱকসকলে গুহাত আশ্ৰয় ল’লে”—অৰ্থাৎ, তেওঁলোকে তালৈ গৈছিল। তেওঁলোক কিয় গুহালৈ গৈছিল, সেই বিষয়ে মতভেদ আছে। মুহাম্মদ ইবন ইছহাক ইবন ইয়াছাৰে কৈছে: ইঞ্জীলৰ অনুসাৰীসকলৰ অৱস্থা বিঘ্নিত হৈছিল, তেওঁলোকৰ মাজত পাপ-অপৰাধ বৃদ্ধি পাইছিল আৰু শাসকসকলে সীমালংঘন কৰিছিল। অৱশেষত তেওঁলোকে মূৰ্তি পূজা কৰিবলৈ আৰু মিছা উপাস্যসকলৰ উদ্দেশ্যে বলি দিবলৈ ধৰিছিল।

তেওঁলোকৰ মাজত ঈছা (আঃ)-ৰ ধৰ্মত অটল, আল্লাহৰ ইবাদত আৰু তেওঁৰ একত্বত বিশ্বাসী কিছুমান লোক অৱশিষ্ট আছিল। সেই সময়ৰ ৰোমৰ এজন ৰজা, যাক ‘দাকিয়ানুছ’ বুলি কোৱা হৈছিল, মূৰ্তি পূজা কৰিছিল, মিছা উপাস্যসকলৰ উদ্দেশ্যে বলি দিছিল আৰু তেওঁৰ বিৰোধিতা কৰাসকলক হত্যা কৰিছিল। তেওঁ ৰোমৰ গাঁওবোৰত গৈছিল আৰু যিখন গাঁৱলৈকে গৈছিল, সেই গাঁৱৰ কাকো পৰীক্ষাত নেপেলোৱাকৈ এৰি দিয়া নাছিল: হয় তেওঁলোকে মূৰ্তি পূজা আৰু বলিদান কৰিবলৈ মান্তি হ’ব লাগিছিল, নহ’লে তেওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল। অৱশেষত তেওঁ গুহাবাসীসকলৰ নগৰ ‘আফছুছ’লৈ আহিল।

তেওঁ অহাত বিশ্বাসীসকল বিপদত পৰিল, সেয়ে তেওঁলোকে তেওঁৰ পৰা লুকাই থাকিল আৰু বিভিন্ন দিশলৈ পলাই গ’ল। দাকিয়ানুছে নগৰখনত উপস্থিত হৈ বিশ্বাসীসকলক বিচাৰি একত্ৰিত কৰিবলৈ আদেশ দিলে। তেওঁ নগৰৰ কাফিৰসকলৰ মাজৰ পৰা পহৰাদাৰ নিযুক্ত কৰিলে, যাতে তেওঁলোকে বিশ্বাসীসকলক তেওঁলোকৰ আশ্ৰয়স্থলৰ পৰা উলিয়াই দাকিয়ানুছৰ ওচৰলৈ আনে। তাৰ পিছত তেওঁ তেওঁলোকক হত্যা অথবা মূৰ্তি পূজা আৰু মিছা উপাস্যসকলৰ উদ্দেশ্যে বলি দিয়াৰ মাজৰ এটা বাছি ল’বলৈ বাধ্য কৰিছিল।

কিছুমানে জীৱন বাছি লৈছিল আৰু কিছুমানে আল্লাহৰ বাহিৰে আন কাৰো ইবাদত কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল, ফলত তেওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল। আল্লাহৰ প্ৰতি ঈমানত দৃঢ় লোকসকলে এই অৱস্থা দেখি নিজকে শাস্তি আৰু হত্যাৰ বাবে সমৰ্পণ কৰিবলৈ ধৰিলে। তেওঁলোকক হত্যা কৰা হৈছিল আৰু অংগ কাটি পেলোৱা হৈছিল; কটা অংগবোৰ নগৰৰ দেৱালৰ বিভিন্ন অংশত আৰু প্ৰতিটো দুৱাৰত ওলোমাই ৰখা হৈছিল, ফলত ফিতনা ভয়ংকৰ হৈ পৰিছিল। যুৱকসকলে এই অৱস্থা দেখি গভীৰভাৱে দুখিত হ’ল।

তেওঁলোকে উঠি নামাজ, ৰোজা, দান-সদকা, তছবীহ আৰু দুআত ব্যস্ত হ’ল। তেওঁলোক ৰোমৰ সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ আছিল আৰু আঠজন আছিল। তেওঁলোকে কান্দি আল্লাহৰ ওচৰত বিনয় কৰি ক’বলৈ ধৰিলে: “আমাৰ ৰব্ব আকাশমণ্ডল আৰু পৃথিৱীৰ ৰব্ব। আমি তেওঁৰ বাহিৰে আন কোনো উপাস্যক কেতিয়াও নামাতোঁ।

যদি আমি তেওঁৰ বাহিৰে আনক ইলাহ বুলি মানো, তেন্তে নিশ্চয় আমি সীমা অতিক্ৰম কৰা কথা ক’ম। হে আল্লাহ, তোমাৰ মুমিন বান্দাসকলৰ পৰা এই ফিতনা আঁতৰাই দিয়া আৰু এই বিপদ দূৰ কৰা, যাতে তেওঁলোকে প্ৰকাশ্যভাৱে তোমাৰ ইবাদত কৰিব পাৰে।”

তেওঁলোকে এনেদৰে থকা অৱস্থাত এটা নামাজৰ ঠাইত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেতিয়া পহৰাদাৰসকলে তেওঁলোকক মুখ মাটিত লগাই ছেজদা কৰি কান্দি আৰু আল্লাহৰ ওচৰত বিনয় কৰা অৱস্থাত পালে। পহৰাদাৰসকলে তেওঁলোকক সুধিলে: “ৰজাৰ আদেশ পালন কৰিবলৈ তোমালোকক কিহে বাধা দিছে? তেওঁৰ ওচৰলৈ যোৱা।”

তাৰ পিছত তেওঁলোকক লৈ গৈ দাকিয়ানুছৰ ওচৰত তেওঁলোকৰ বিষয়ে ক’লে: “তুমি মানুহক তোমাৰ দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে বলি দিবলৈ একত্ৰিত কৰিছা, কিন্তু এই যুৱকসকল তোমাৰ পৰিয়ালৰ লোক হৈও তোমাক উপহাস কৰিছে আৰু তোমাৰ আদেশ অমান্য কৰিছে!” এই কথা শুনি দাকিয়ানুছে তেওঁলোকক মতাই আনিলে। তেওঁলোকৰ চকু চকুপানীৰে ভৰি আছিল আৰু মুখমণ্ডল ধূলিৰে লুতুৰি-পুতুৰি হৈছিল। ৰজাই তেওঁলোকক ক’লে: “পৃথিৱীত পূজা কৰা আমাৰ দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে বলি দিবলৈ আৰু নগৰৰ নেতাসকলৰ অনুসৰণ কৰিবলৈ তোমালোকে কিয় উপস্থিত নহ’লা?

বাছি লোৱা: আমাৰ দেৱতাসকলৰ উদ্দেশ্যে বলি দিয়া, নহ’লে মই তোমালোকক হত্যা কৰিম।” তেওঁলোকৰ ভিতৰত জ্যেষ্ঠ মাক্সালমীনাই ক’লে: “আমাৰ এজন ইলাহ আছে, যাৰ মহিমাই আকাশমণ্ডল আৰু পৃথিৱী পূৰ্ণ কৰিছে। আমি কেতিয়াও তেওঁৰ বাহিৰে আন কোনো ইলাহক নামাতোঁ। সকলো প্ৰশংসা, মহত্ত্ব আৰু পৱিত্ৰতা আমাৰ অন্তৰৰ পৰা কেৱল তেওঁৰ বাবেই।

আমি কেৱল তেওঁৰেই ইবাদত কৰোঁ আৰু তেওঁৰ ওচৰতেই উদ্ধাৰ আৰু কল্যাণ বিচাৰোঁ। মিছা উপাস্যসকলক আমি কেতিয়াও পূজা নকৰোঁ। তোমাৰ যি ইচ্ছা, আমাৰ সৈতে কৰা।” মাক্সালমীনাৰ সঙ্গীসকলেও দাকিয়ানুছক একেই কথা ক’লে। তেওঁলোকৰ কথা শুনি ৰজাই তেওঁলোকৰ সম্ভ্ৰান্ত পোছাক খুলি পেলাবলৈ আদেশ দিলে।

তাৰ পিছত ক’লে: “মই তোমালোকৰ বিষয়টো পিছত চাম আৰু শাস্তিৰ প্ৰতিশ্ৰুতি পূৰণ কৰিম। তোমালোকৰ বয়স কম আৰু তোমালোকৰ দাঁতবোৰ এতিয়াও নতুন, সেইবাবে তোমালোকক তৎক্ষণাত ধ্বংস কৰিব নোখোজোঁ। তোমালোকক এটা সময় দিম, যাতে তোমালোকে চিন্তা কৰি নিজৰ বুদ্ধিৰে সঠিক সিদ্ধান্তলৈ উভতি আহিব পাৰা।” তাৰ পিছত তেওঁলোকৰ সোণ-ৰূপৰ অলংকাৰ খুলি তেওঁলোকক তাৰ পৰা বাহিৰ কৰি দিলে।

দাকিয়ানুছ নিজৰ কিছুমান কামৰ বাবে তেওঁলোকৰ নগৰৰ পৰা ওচৰৰ আন এখন নগৰলৈ গ’ল। যুৱকসকলে তেওঁক যোৱা দেখি তেওঁৰ উভতি অহাৰ আগতেই আগবাঢ়ি যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। তেওঁলোকে ভয় কৰিছিল যে ৰজা নগৰলৈ উভতি আহিলে তেওঁলোকৰ কথা মনত পেলাব। তেওঁলোকে পৰস্পৰে আলোচনা কৰি ঠিক কৰিলে যে প্ৰতিজনে নিজৰ পিতৃৰ ঘৰৰ পৰা কিছু খৰচৰ ধন ল’ব, তাৰ কিছু অংশ দান কৰিব, বাকীখিনি যাত্ৰাৰ বাবে ৰাখিব আৰু তাৰ পিছত নগৰৰ ওচৰৰ ‘বাখলুছ’ নামৰ পৰ্বতৰ গুহালৈ গৈ তাত আল্লাহৰ ইবাদত কৰি থাকিব।

দাকিয়ানুছ উভতি আহিলে তেওঁলোকে তেওঁৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁৰ ইচ্ছামতে ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ দিব। তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্তৰ পিছত প্ৰতিজনে পিতৃৰ ঘৰৰ পৰা ধন লৈ কিছু দান কৰিলে আৰু বাকীখিনি লৈ ৰাওনা হ’ল। তেওঁলোকৰ এটা কুকুৰেও তেওঁলোকৰ পিছে পিছে আহিল। তেওঁলোকে সেই গুহাত উপস্থিত হৈ তাত থাকিবলৈ ধৰিলে।

কা’ব আল-আহবাৰে কৈছে: তেওঁলোকে এটা কুকুৰৰ কাষেৰে গৈছিল, কুকুৰটোৱে তেওঁলোকৰ পিছে পিছে আহিল। তেওঁলোকে তাক খেদি দিলে, কিন্তু সি বাৰে বাৰে উভতি আহিল। কুকুৰটোৱে ক’লে: “হে লোকসকল, তোমালোকে মোৰ পৰা কি বিচৰা? মোৰ পৰা ভয় নকৰিবা। মই আল্লাহৰ প্ৰিয় লোকসকলক ভাল পাওঁ।

তোমালোকে শুই থাকা, মই তোমালোকৰ পহৰা দিম।” ইবন আব্বাছে কৈছে: তেওঁলোক দাকিয়ানুছৰ পৰা ৰাতি পলাইছিল। তেওঁলোক সাতজন আছিল। বাটত এটা কুকুৰ থকা ৰখীয়াক লগ পালে; ৰখীয়াজন তেওঁলোকৰ ধৰ্মত আছিল আৰু তেওঁৰ কুকুৰটোও তেওঁলোকৰ পিছে পিছে আহিল। নগৰৰ পৰা ওলাই তেওঁলোকে ওচৰৰ গুহাত আশ্ৰয় ল’লে।

ইবন ইছহাকে কৈছে: গুহাত তেওঁলোকৰ কাম আছিল কেৱল আল্লাহৰ সন্তুষ্টি লাভৰ উদ্দেশ্যে নামাজ, ৰোজা, তছবীহ, তাকবীৰ আৰু তাহমীদ কৰা। তেওঁলোকে নিজৰ খৰচৰ দায়িত্ব তেওঁলোকৰ এজন যুৱক ‘তামলিখা’ক দিলে। তেওঁ তেওঁলোকৰ বাবে গোপনে নগৰৰ পৰা খাদ্য কিনি আনিছিল। তেওঁলোকৰ মাজত তেওঁ আছিল আটাইতকৈ শক্তিশালী আৰু সক্ষম।

নগৰলৈ গ’লে তেওঁ নিজৰ ভাল কাপোৰ সলাই ভিক্ষা খোজা দুখীয়া লোকৰ কাপোৰ পিন্ধিছিল। তাৰ পিছত তেওঁ ৰূপৰ মুদ্ৰা লৈ নগৰলৈ গৈ তেওঁলোকৰ বাবে খাদ্য আৰু পানীয় কিনিছিল, লগতে তেওঁৰ আৰু তেওঁৰ সঙ্গীসকলৰ বিষয়ে কোনো কথা প্ৰচাৰ হৈছে নে নাই, সেই খবৰো গোপনে জানিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। তাৰ পিছত সি সঙ্গীসকলৰ ওচৰলৈ উভতি আহিছিল। এইদৰে তেওঁলোকে কিছু সময় কটালে।

তাৰ পিছত দাকিয়ানুছ নগৰলৈ উভতি আহি নগৰৰ নেতাসকলক মিছা উপাস্যসকলৰ উদ্দেশ্যে বলি দিবলৈ আদেশ দিলে। মুমিনসকলে ভয় কৰিলে। তামলিখা নগৰত সঙ্গীসকলৰ বাবে খাদ্য কিনি আছিল। সি উভতি আহিল কান্দি কান্দি, আৰু তাৰ লগত অলপ খাদ্য আছিল। সি তেওঁলোকক জনালে যে অত্যাচাৰী শাসক নগৰলৈ আহিছে আৰু তেওঁলোকৰ কথা আলোচনা কৰা হৈছে; নগৰৰ নেতাসকলৰ সৈতে তেওঁলোকক বিচৰা হৈছে।

তেওঁলোক ভয় খালে, ছেজদাত পৰি আল্লাহৰ ওচৰত দুআ আৰু বিনয় কৰিলে, আৰু ফিতনাৰ পৰা তেওঁৰ আশ্ৰয় বিচাৰিলে। তাৰ পিছত তামলিখাই ক’লে: “হে মোৰ ভাইসকল, মূৰ দাঙি খাদ্য গ্ৰহণ কৰা আৰু তোমালোকৰ ৰব্বৰ ওপৰত ভৰসা কৰা।” তেওঁলোকে মূৰ দাঙিলে, চকু চকুপানীৰে ভৰি আছিল। তেওঁলোকে খাদ্য খালে।

তেতিয়া সূৰ্যাস্ত হৈছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে বহি কথা পাতিলে, আলোচনা কৰিলে আৰু পৰস্পৰক স্মৰণ কৰাই দিলে। তেওঁলোক সেই অৱস্থাত থাকোঁতেই আল্লাহে গুহাত তেওঁলোকৰ কাণত নিদ্ৰা দি দিলে। তেওঁলোকৰ কুকুৰটো গুহাৰ দুৱাৰত আগঠেং দুটা মেলি শুই আছিল; মুমিন আৰু দৃঢ়বিশ্বাসী কুকুৰটোৰো তেওঁলোকৰ দৰে একেই অৱস্থা হ’ল। তেওঁলোকৰ খৰচৰ ধন মূৰৰ ওচৰত আছিল।

পিছদিনা দাকিয়ানুছে তেওঁলোকক নেদেখি বিচাৰিবলৈ ধৰিলে, কিন্তু বিচাৰি নাপালে। তেওঁ কিছুমান লোকক ক’লে: “পলাই যোৱা এই যুৱকসকলৰ বিষয়টোৱে মোক দুখ দিছে। তেওঁলোকে অজ্ঞানতাৰ বাবে ভাবিছে যে মই তেওঁলোকৰ ওপৰত খং কৰিছোঁ। তেওঁলোকে যদি অনুতপ্ত হৈ মোৰ দেৱতাসকলৰ ইবাদত কৰে, তেন্তে মই তেওঁলোকক শাস্তি নিদিলোঁহেঁতেন।”

নগৰৰ নেতাসকলে ক’লে: “এই দুষ্ট, বিদ্ৰোহী আৰু অবাধ্য লোকসকলক দয়া কৰাৰ যোগ্য তুমি নহয়। তুমি তেওঁলোকক সময়সীমা দিছিলা। সেই সময়ৰ ভিতৰত তেওঁলোকে উভতি আহিব পাৰিলেহেঁতেন, কিন্তু তেওঁলোকে তাওবা নকৰিলে।” এই কথা শুনি ৰজা অতি খঙাল হ’ল।

তেওঁ তেওঁলোকৰ পিতৃসকলক মাতি আনি সুধিলে: “মোক অমান্য কৰা তোমালোকৰ বিদ্ৰোহী পুত্ৰসকলৰ বিষয়ে মোক কোৱা।” তেওঁলোকে ক’লে: “আমি তোমাক অমান্য কৰা নাই। পলাই যোৱা বিদ্ৰোহীসকলৰ কাৰণে আমাক কিয় হত্যা কৰিবা? তেওঁলোকে আমাৰ ধন লৈ নগৰৰ বজাৰত খৰচ কৰি তাৰ পিছত ‘বাখলুছ’ নামৰ পৰ্বতলৈ উঠি গৈছে।”

এই কথা শুনি ৰজাই তেওঁলোকক এৰি দিলে। তেওঁ সেই যুৱকসকলৰ সৈতে কি কৰিব, বুজি নাপালে। আল্লাহে তেওঁৰ অন্তৰত এই ভাব দিলে যে গুহাৰ মুখ বন্ধ কৰি দিয়া হওক। আল্লাহে তেওঁলোকক সন্মানিত কৰিব বিচাৰিছিল আৰু তেওঁলোকৰ পিছত অহা এটা সম্প্ৰদায়ৰ বাবে তেওঁলোকক নিদৰ্শন কৰিব বিচাৰিছিল।

তেওঁ লোকসকলক স্পষ্ট কৰি দিব বিচাৰিছিল যে কিয়ামত আহিবই—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই—আৰু আল্লাহে কবৰৰ পৰা মৃতসকলক পুনৰুত্থিত কৰিব। দাকিয়ানুছে গুহাটো বন্ধ কৰি দিবলৈ আদেশ দিলে আৰু ক’লে: “তেওঁলোকক গুহাত যিদৰে আছে, তেনেকৈয়ে এৰি দিয়া। ভোক আৰু পিয়াহত তেওঁলোকৰ মৃত্যু হওক; তেওঁলোকে বাছি লোৱা গুহাটোৱেই তেওঁলোকৰ কবৰ হওক।” তেওঁ ভাবিছিল যে তেওঁলোক সাৰে আছে আৰু তেওঁলোকৰ সৈতে কি কৰা হৈছে, সেই বিষয়ে জানে।

কিন্তু আল্লাহে তেওঁলোকৰ আত্মাক নিদ্ৰাৰ অৱস্থাত উঠাই লৈছিল। তেওঁলোকৰ কুকুৰটো গুহাৰ দুৱাৰত আগঠেং দুটা মেলি আছিল; তেওঁলোকৰ ওপৰত যি অৱস্থা আহিছিল, কুকুৰটোৰো সেই অৱস্থা হৈছিল। তেওঁলোকক সোঁ আৰু বাওঁফালে কাত কৰা হৈছিল।

তাৰ পিছত ৰজা দাকিয়ানুছৰ ৰাজপ্ৰাসাদত থকা দুজন মুমিন লোকে নিজৰ ঈমান গোপন কৰি ৰাখিছিল। এজনৰ নাম ‘য়ান্দৰুছ’ আৰু আনজনৰ নাম ‘ৰুনাছ’। তেওঁলোকে যুৱকসকলৰ ঘটনা, বংশ আৰু নামবোৰ সীহৰ ফলিত লিখি তামৰ বাকচত থৈ গুহাৰ নিৰ্মাণৰ ভিতৰত গাঁথি দিলে। তেওঁলোকে ক’লে: “সম্ভৱতঃ কিয়ামতৰ আগতে আল্লাহে এই যুৱকসকলৰ বিষয়ে জানিব পৰা মুমিন লোকসকলক প্ৰকাশ কৰিব।

যিয়ে তেওঁলোকক বিচাৰি পাব, তেওঁ এই লিখনি পঢ়ি তেওঁলোকৰ বিষয়ে জানিব।” তেওঁলোকে এইদৰেই কৰিলে। দাকিয়ানুছ আৰু তেওঁৰ সম্প্ৰদায়ৰ মৃত্যু হ’ল, আৰু তেওঁলোকৰ পিছত বহু যুগ পাৰ হ’ল; তাৰ পিছত এজনৰ পিছত আনজন ৰজা আহিল।

উবাইদ ইবন উমাইৰে কৈছে: গুহাবাসীসকল আছিল ডিঙিত হাৰ আৰু হাতত বালা পিন্ধা, দীঘল চুলি থকা যুৱক। তেওঁলোকৰ সৈতে চিকাৰ কৰা কুকুৰটোও আছিল। তেওঁলোকে এটা ডাঙৰ উৎসৱলৈ আড়ম্বৰপূৰ্ণ পোছাক আৰু শোভাযাত্ৰাৰে ওলাইছিল; তেওঁলোকে পূজা কৰা দেৱতাসকলকো লগত লৈ গৈছিল। আল্লাহে তেওঁলোকৰ অন্তৰত ঈমান দি দিছিল।

তেওঁলোকৰ এজন ৰজাৰ মন্ত্ৰী আছিল। তেওঁলোকে ঈমান আনিলে, কিন্তু প্ৰত্যেকে নিজৰ ঈমান গোপন কৰি ৰাখিলে। তেওঁলোকে নিজৰ মাজতে ক’লে: “এই লোকসকলৰ মাজত থাকিলে তেওঁলোকৰ অপৰাধৰ বাবে আমিও শাস্তি পাম; সেয়ে আমি তেওঁলোকৰ মাজৰ পৰা ওলাই যাওঁ।” তেওঁলোকৰ মাজৰ এজন যুৱক ওলাই গৈ এজোপা গছৰ ছাঁত বহিল।

তাৰ পিছত আন এজন ওলাই আহি তাক অকলে বহি থকা দেখিলে। সি প্ৰকাশ নকৰাকৈ আশা কৰিলে যে এইজনো হয়তো তাৰ দৰে একে পথৰ লোক। তাৰ পিছত আন এজনো ওলাই আহিল আৰু তেওঁলোক একে ঠাইত গোট খালে। তেওঁলোকৰ এজনে আনজনক সুধিলে: “তোমালোক ইয়াত কিয় গোট খাইছা?”

প্ৰত্যেকেই নিজৰ ঈমানৰ কথা আনৰ পৰা গোপন কৰি ৰাখিছিল, কাৰণ তেওঁলোকে নিজৰ প্ৰাণৰ আশংকা কৰিছিল। তাৰ পিছত তেওঁলোকে ক’লে: “প্ৰত্যেক যুৱকে নিজৰ এজন সঙ্গীৰ সৈতে অকলে গৈ নিজৰ গোপন কথা প্ৰকাশ কৰক।” তেওঁলোকে তেনেকৈ কৰিলে আৰু দেখিলে যে তেওঁলোক সকলোৱেই ঈমানৰ ওপৰত আছে। তেওঁলোকৰ ওচৰৰ পৰ্বতত এটা গুহা আছিল।

তেওঁলোকৰ এজনে ক’লে: “গুহাত আশ্ৰয় লওঁ; তোমালোকৰ ৰব্বে তোমালোকৰ বাবে তেওঁৰ ৰহমত বিস্তাৰ কৰিব।” তেওঁলোকে চিকাৰী কুকুৰটোৰ সৈতে গুহাত প্ৰৱেশ কৰিলে আৰু তাত তিনিশ বছৰ থাকিল; তাৰ লগত আৰু ন বছৰ যোগ হ’ল। তেওঁলোকৰ সম্প্ৰদায়ে তেওঁলোকক বিচাৰিলে, কিন্তু আল্লাহে তেওঁলোকৰ খোজ আৰু গুহাৰ সন্ধান তেওঁলোকৰ পৰা গোপন কৰি ৰাখিলে। তেওঁলোকে এখন ফলিত নাম আৰু বংশ লিখিলে: “আমাৰ ৰজা-সকলৰ পুত্ৰ অমুক, অমুক আৰু অমুক—অমুক ৰজাৰ শাসনকালৰ অমুক বছৰৰ অমুক মাহত নোহোৱা হ’ল।”

তেওঁলোকে ফলিখন ৰজাৰ ভঁৰালত থ’লে আৰু ক’লে: “ইয়াৰ নিশ্চয় এটা তাৎপৰ্য থাকিব।” সেই ৰজাৰ মৃত্যু হ’ল আৰু তাৰ পিছত যুগৰ পিছত যুগ আহিল।

ৱাহব ইবন মুনাব্বিহে কৈছে: ঈছা (আঃ)-ৰ এজন হাৱাৰীয়ে গুহাবাসীসকলৰ নগৰলৈ আহিল। তেওঁ নগৰত প্ৰৱেশ কৰিব বিচাৰিলে, কিন্তু তেওঁক কোৱা হ’ল: “নগৰৰ দুৱাৰত এটা মূৰ্তি আছে; যিয়ে নগৰত প্ৰৱেশ কৰিব, সি মূৰ্তিটোৰ আগত ছেজদা কৰিব লাগিব।” তেওঁ ছেজদা কৰিবলৈ অনিচ্ছুক হ’ল, সেয়ে নগৰৰ ওচৰৰ এটা গা ধোৱা ঘৰত গ’ল। তেওঁ গা ধোৱা ঘৰৰ মালিকৰ অধীনত মজুৰি কৰি কাম কৰিবলৈ ধৰিলে।

মালিকে তেওঁৰ কামত বৰকত দেখিলে আৰু তেওঁক ভাল পাবলৈ ধৰিলে। নগৰৰ কেইজনমান যুৱকো তেওঁৰ সৈতে বন্ধুত্ব কৰিলে। তেওঁ তেওঁলোকক আকাশ-পৃথিৱীৰ কথা আৰু আখিৰাতৰ কথা জনাইছিল, যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকে ঈমান নানিলে আৰু তেওঁক সত্য বুলি মানি নল’লে। তেওঁ গা ধোৱা ঘৰৰ মালিকৰ সৈতে এই চৰ্ত কৰিছিল যে ৰাতিখিনি তেওঁৰ নিজৰ বাবে থাকিব; মালিকে তেওঁ আৰু নামাজৰ মাজত বাধা দিব নোৱাৰিব।

এইদৰে চলি থাকিল। এদিন ৰজাৰ পুত্ৰ এজনী মহিলাক লৈ গা ধোৱা ঘৰত সোমাল। হাৱাৰীয়ে তাক ভৰ্ৎসনা কৰি ক’লে: “তুমি ৰজাৰ পুত্ৰ হৈ এই মহিলাৰ সৈতে ইয়াত সোমাইছা?” সি লাজ পাই গুচি গ’ল। আন এদিন আকৌ আহিল; হাৱাৰীয়ে তাক একেই কথা ক’লে। সি তেওঁক গালি পাৰিলে আৰু ধমক দিলে, কিন্তু তেওঁ গুৰুত্ব নিদিলে।

অৱশেষত দুয়ো গা ধোৱা ঘৰত সোমাই মৃত্যু হ’ল। ৰজাৰ ওচৰলৈ খবৰ গ’ল যে গা ধোৱা ঘৰৰ মালিকে তেওঁৰ পুত্ৰক হত্যা কৰিছে। ৰজাই সেই মানুহজনক বিচাৰিলে, কিন্তু তেওঁক নাপালে; তেওঁ পলাই গ’ল। ৰজাই সুধিলে: “তেওঁৰ সঙ্গী কোন আছিল?” তেওঁলোকে যুৱকসকলৰ নাম ক’লে।

তেওঁলোকক বিচাৰিবলৈ ধৰাত তেওঁলোকে নগৰৰ পৰা পলাই গ’ল। বাটত তেওঁলোকে নিজৰ ধৰ্মৰ এজন সঙ্গীক লগ পালে। তেওঁ কুকুৰটোৰ সৈতে তেওঁলোকৰ লগত গ’ল। ৰাতি হোৱাত তেওঁলোকে গুহাত আশ্ৰয় ল’লে আৰু ক’লে: “ইনশ্বা আল্লাহ, ৰাতিপুৱা উঠি কি কৰা উচিত, আলোচনা কৰিম।”

আল্লাহে তেওঁলোকৰ কাণত নিদ্ৰা দিলে। ৰজাই নিজৰ লোকসকলৰ সৈতে তেওঁলোকক বিচাৰি গৈ গুহাত পালে। তেওঁলোকৰ মাজৰ এজন গুহাত সোমাব বিচাৰোঁতেই ভয়ত আক্ৰান্ত হ’ল আৰু কোনেও ভিতৰলৈ যাব নোৱাৰিলে। তেওঁলোকৰ এজনে ক’লে: “তুমি যদি তেওঁলোকক ধৰিব পাৰিলাহেঁতেন, তেন্তে হত্যা কৰিলাহেঁতেননে?”

ৰজাই ক’লে: “হয়।” তেওঁ ক’লে: “তেন্তে গুহাৰ দুৱাৰ বন্ধ কৰি তেওঁলোকক তাতেই এৰি দিয়া।” পিছত বৰষুণত এজন ৰখীয়া গুহাৰ ওচৰত আশ্ৰয় ল’লে। সি ক’লে: “এই গুহাটো খুলি দিলে বৰষুণৰ পৰা মোৰ ভেড়াবোৰক ভিতৰত ৰাখিব পাৰিলোঁহেঁতেন।” সি চেষ্টা কৰি গুহাটো খুলি দিলে। পিছদিনা ৰাতিপুৱা আল্লাহে তেওঁলোকৰ আত্মা উভতাই দিলে।

মুহাম্মদ ইবন ইছহাকে কৈছে: তাৰ পিছত সেই দেশৰ এজন সৎ ৰজা ‘বীদৰুছ’ সিংহাসনত বহিল। তেওঁ ৬৮ বছৰ ৰাজত্ব কৰাৰ পিছত তেওঁৰ ৰাজত্বত মানুহৰ মাজত বিভিন্ন দল গঠন হ’ল। কিছুমানে আল্লাহৰ ওপৰত ঈমান আনিছিল আৰু কিয়ামত সত্য বুলি জানিছিল; আন কিছুমানে তাক অস্বীকাৰ কৰিছিল। সৎ ৰজাৰ বাবে এই কথা অতি কষ্টকৰ হ’ল।

তেওঁ কান্দি আল্লাহৰ ওচৰত বিনয় কৰিলে, কাৰণ তেওঁ দেখিছিল যে বাতিলপন্থীসকলৰ সংখ্যা আৰু প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পাইছে আৰু তেওঁলোকে সত্যপন্থীসকলৰ ওপৰত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে। তেওঁলোকে কৈছিল: “পাৰ্থিৱ জীৱনৰ বাহিৰে আন কোনো জীৱন নাই। কেৱল আত্মাবোৰক পুনৰ জীৱিত কৰা হ’ব, দেহবোৰক নহয়।” ‘বীদৰুছে’ মানুহৰ মাজত সৎ বুলি ভবা আৰু তেওঁলোকৰ নেতা হোৱা লোকসকলৰ ওচৰলৈ দূত পঠিয়ালে।

কিন্তু তেওঁলোকেও কিয়ামত অস্বীকাৰ কৰিলে; অতি সোনকালেই তেওঁলোকে মানুহক সত্য আৰু হাৱাৰীয়াসকলৰ ধৰ্মৰ পৰা আঁতৰাই দিলেহেঁতেন। এই অৱস্থা দেখি সৎ ৰজাই নিজৰ ঘৰলৈ সোমাই দুৱাৰ বন্ধ কৰিলে। তেওঁ ছালৰ চোলা পিন্ধি তাৰ তলত ছাই পাৰি বহিল। বহু সময় ধৰি দিনে-ৰাতিয়ে আল্লাহৰ ওচৰত বিনয় কৰি কান্দি ক’লে: “হে মোৰ ৰব্ব, তুমি তেওঁলোকৰ মতভেদ দেখিছা।

তেওঁলোকৰ বাবে এনে এটা নিদৰ্শন পঠোৱা, যাৰ দ্বাৰা সত্য স্পষ্ট হয়।” দয়াময় আৰু পৰম কৰুণাময় আল্লাহে তেওঁৰ বান্দাসকলৰ ধ্বংস নিবিচাৰিছিল। সেয়ে তেওঁ গুহাবাসী যুৱকসকলক প্ৰকাশ কৰি তেওঁলোকৰ অৱস্থা মানুহৰ আগত স্পষ্ট কৰিব বিচাৰিলে আৰু তেওঁলোকক নিদৰ্শন কৰিব বিচাৰিলে, যাতে মানুহে জানে যে কিয়ামত আহিবই—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। তেওঁ তেওঁৰ সৎ বান্দা বীদৰুছৰ দুআ কবুল কৰি তেওঁৰ ওপৰত নিয়ামত পূৰ্ণ কৰিব বিচাৰিলে আৰু সিঁচৰতি হৈ পৰা মুমিনসকলক একত্ৰিত কৰিব বিচাৰিলে।

সেয়ে গুহাটো থকা দেশৰ এজন লোকৰ অন্তৰত আল্লাহে এই ভাব দিলে যে গুহাৰ মুখত থকা নিৰ্মাণটো ভাঙি তাৰ শিলবোৰেৰে ভেড়াৰ গোহালি সাজিব। সেই মানুহজনৰ নাম আছিল ‘আওলিয়ানুছ’। তেওঁ দুজন যুৱকক মজুৰিত ৰাখিলে। তেওঁলোকে শিলবোৰ আঁতৰাই গোহালিটো সাজিবলৈ ধৰিলে, যেতিয়ালৈকে গুহাৰ মুখৰ শিলবোৰ আঁতৰাই গুহাৰ দুৱাৰ খুলি নিদিলে।

আল্লাহে মানুহৰ অন্তৰত ভয় সৃষ্টি কৰি তেওঁলোকক মানুহৰ পৰা গোপন কৰি ৰাখিলে। গুহাৰ দুৱাৰ খোলাৰ পিছত মহাশক্তি আৰু সাৰ্বভৌম ক্ষমতাৰ অধিকাৰী, মৃতকক জীৱিত কৰা আল্লাহে যুৱকসকলক গুহাৰ ভিতৰত বহিবলৈ অনুমতি দিলে। তেওঁলোক আনন্দিত হৈ বহিল; তেওঁলোকৰ মুখ উজ্জ্বল আৰু মন প্ৰফুল্ল আছিল। তেওঁলোকে পৰস্পৰে ছালাম কৰিলে, যেন তেওঁলোকে ৰাতিৰ পৰা ৰাতিপুৱা হ’লে যি সময়ত সাৰ পাইছিল, ঠিক সেই সময়তে সাৰ পাইছে।

তাৰ পিছত তেওঁলোকে নামাজৰ বাবে উঠিল আৰু আগৰ দৰে নামাজ পঢ়িলে। তেওঁলোকৰ মুখমণ্ডল আৰু ৰঙত কোনো পৰিৱৰ্তন দেখা নগ’ল; শোৱাৰ আগৰ অৱস্থাৰ দৰেই আছিল। তেওঁলোকে ভাবিছিল যে দাকিয়ানুছ এতিয়াও তেওঁলোকক বিচাৰি আছে। নামাজ শেষ কৰি তেওঁলোকে নিজৰ খাদ্য কিনি অনা মীলিখাক ক’লে: “কালি সন্ধিয়া এই অত্যাচাৰীৰ ওচৰত মানুহে আমাৰ বিষয়ে কি কৈছিল, আমাক জনোৱা।”

তেওঁলোকে ভাবিছিল যে তেওঁলোকে আগৰ দৰে অলপ সময়হে শুইছিল। কিন্তু তেওঁলোকক ভাবিবলৈ বাধ্য কৰোৱা হৈছিল যে তেওঁলোকে সাধাৰণতকৈ বেছি সময় শুইছিল; সেয়ে তেওঁলোকে পৰস্পৰে সুধিলে: “আমি কিমান সময় শুই আছিলোঁ?” তেওঁলোকে ক’লে: “এদিন বা দিনটোৰ কিছু অংশ।” তাৰ পিছত ক’লে: “আমি কিমান সময় আছিলোঁ, সেয়া আমাৰ ৰব্বেহে ভালকৈ জানে।”

তেওঁলোকৰ বাবে এই সময় অতি কম যেন লাগিছিল। মীলিখাই তেওঁলোকক ক’লে: “নগৰত তোমালোকক বিচাৰিছিল, কিন্তু পোৱা নগ’ল। আজি তোমালোকক লৈ গৈ মিছা উপাস্যসকলৰ উদ্দেশ্যে বলি দিব, নহ’লে হত্যা কৰিব। তাৰ পিছত আল্লাহে যি ইচ্ছা কৰিব।” মাক্সালমীনাই ক’লে: “হে মোৰ ভাইসকল, মনত ৰাখিবা, তোমালোকে আল্লাহৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰিবা।

আল্লাহৰ শত্ৰুৱে তোমালোকক মাতিলে ঈমানৰ পিছত কুফৰী নকৰিবা।” তাৰ পিছত তেওঁলোকে মীলিখাক ক’লে: “নগৰলৈ গৈ শুনা, মানুহে আমাৰ বিষয়ে কি কৈছে আৰু দাকিয়ানুছৰ বিষয়ে কি আলোচনা কৰিছে। সাৱধানে থাকিবা, যাতে কোনেও তোমাক চিনিব নোৱাৰে। আমাৰ বাবে খাদ্য কিনি লৈ আহিবা।

আগৰবাৰ অনা খাদ্যতকৈ বেছি আনিবা, কাৰণ আমি ভোকত আছোঁ।” মীলিখাই আগৰ দৰে কৰিলে। তেওঁ নিজৰ কাপোৰ সলাই ছদ্মবেশৰ কাপোৰ পিন্ধিলে আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰা লৈ গ’ল। গুহাৰ দুৱাৰৰ কাষেৰে যাওঁতে শিলবোৰ আঁতৰোৱা দেখি আচৰিত হ’ল, কিন্তু সেই বিষয়ে চিন্তা নকৰি আগবাঢ়িল।

নগৰৰ দুৱাৰত তেওঁ নিজকে লুকুৱাই ৰাখিলে, যাতে নগৰৰ কোনোবাই তেওঁক চিনি নাপায়। তেওঁ জনা নাছিল যে দাকিয়ানুছ আৰু তেওঁৰ লোকসকল তিনিশ বছৰৰ আগতেই মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। নগৰৰ দুৱাৰত উপস্থিত হৈ তেওঁ ওপৰলৈ চাই বিশ্বাসীসকলৰ ঈমান প্ৰকাশ্য হ’লে দুৱাৰৰ ওপৰত লগোৱা চিনটো দেখিলে। তেওঁ আচৰিত হৈ লুকাই লুকাই সেইটো চাবলৈ ধৰিলে, ইফালে-সিফালে চালে আৰু তাৰ পিছত আন এটা দুৱাৰলৈ গ’ল।

তাতো একে চিন দেখিলে। নগৰখন তেওঁৰ চিনাকি নগৰখন নহয় যেন লাগিল। তেওঁ বহু নতুন মানুহ দেখিলে, যিসকলক আগতে কেতিয়াও দেখা নাছিল। তেওঁ বিস্ময় আৰু বিভ্ৰান্তিৰে খোজ কাঢ়ি আকৌ আগৰ দুৱাৰখনলৈ উভতি আহিল। তেওঁ মনতে ক’লে: “মই কি দেখিছোঁ?

কালি সন্ধিয়াও মুমিনসকলে এই চিনটো লুকুৱাই ৰাখিছিল, কিন্তু আজি এইটো প্ৰকাশ্য। হয়তো মই শুই আছোঁ?” কিন্তু তেওঁ নিজকে সাৰে থকা বুলি অনুভৱ কৰিলে। তেওঁ নিজৰ চাদৰখন মূৰত লৈ নগৰত সোমাল। বজাৰৰ মাজেৰে গৈ তেওঁ মানুহক ঈছা ইবন মৰিয়মৰ নামত শপত খোৱা শুনিলে।

তেওঁ আৰু অধিক ভয় আৰু বিস্ময়ত পৰিল। নগৰৰ এখন দেৱালত পিঠি দি তেওঁ ক’লে: “আল্লাহৰ শপত, মই নাজানো এয়া কি। কালি সন্ধিয়া পৃথিৱীৰ পিঠিত ঈছা ইবন মৰিয়মৰ নাম উল্লেখ কৰা কোনো মানুহ থাকিলে তাক হত্যা কৰা হৈছিল; কিন্তু আজি ৰাতিপুৱা সকলোকে তেওঁৰ নাম উল্লেখ কৰা শুনিছোঁ আৰু কোনেও ভয় কৰা নাই। হয়তো এইখন মই জনা নগৰ নহয়।

আমাৰ নগৰৰ ওচৰত আন কোনো নগৰ আছে বুলি মই নাজানো।” তেওঁ বিভ্ৰান্ত হৈ থিয় হৈ থাকিল। তাৰ পিছত এজন যুৱকক লগ পাই সুধিলে: “হে যুৱক, এই নগৰৰ নাম কি?” সি ক’লে: “এইখনৰ নাম আফছুছ।” তেওঁ মনতে ক’লে: “হয়তো মোৰ মগজুত কিবা হৈছে বা মই উন্মাদ হৈছোঁ।

এই নগৰত অপমানিত বা বিপদগ্ৰস্ত হোৱাৰ আগতেই ইয়াৰ পৰা গুচি যোৱাই ভাল।” তাৰ পিছত তেওঁ নিজকে সামলাই ক’লে: “মানুহে মোক চিনি পোৱাৰ আগতেই নগৰৰ পৰা ওলাই যোৱাটোৱেই সহজ হ’ব।” তেওঁ খাদ্য বিক্ৰী কৰা লোকসকলৰ ওচৰলৈ গৈ নিজৰ ৰূপৰ মুদ্ৰা উলিয়াই এজনক দিলে আৰু ক’লে: “এই মুদ্ৰাৰে মোক খাদ্য বিক্ৰী কৰা।” মানুহজনে মুদ্ৰাটো লৈ তাৰ আকৃতি আৰু নক্সা চাই আচৰিত হ’ল।

তাৰ পিছত সি মুদ্ৰাটো আন এজন সঙ্গীৰ হাতত দিলে। তেওঁও চালে। তেওঁলোকে মুদ্ৰাটো এজনৰ পৰা আনজনৰ হাতলৈ ঘূৰাই দি আচৰিত হ’বলৈ ধৰিলে। তাৰ পিছত তেওঁলোকে পৰস্পৰে পৰামৰ্শ কৰি ক’বলৈ ধৰিলে: “এইজন মানুহে বহু যুগ আগতে মাটিত পুতি থোৱা এটা গুপ্তধন পাইছে।”

মীলিখাই তেওঁলোকক নিজৰ বিষয়ে আলোচনা কৰি থকা দেখি অতি ভয় খালে আৰু কঁপিবলৈ ধৰিলে। তেওঁ ভাবিলে যে তেওঁলোকে তেওঁক চিনি পাইছে আৰু তেওঁক ৰজা দাকিয়ানুছৰ ওচৰলৈ লৈ যাব বিচাৰিছে। আন কিছুমান মানুহো আহি তেওঁক চিনি পাবলৈ চেষ্টা কৰিলে। তেওঁ ভয়ত ক’লে: “অনুগ্ৰহ কৰি মোৰ সৈতে ভাল ব্যৱহাৰ কৰক।

তোমালোকে মোৰ মুদ্ৰাবোৰ লৈছা, সেইবোৰ তোমালোকে ৰাখা; মোৰ খাদ্যৰ প্ৰয়োজন নাই।” তেওঁলোকে ক’লে: “হে যুৱক, তুমি কোন? তোমাৰ বিষয়টো কি? আল্লাহৰ শপত, তুমি পুৰণি যুগৰ গুপ্তধন পাইছা আৰু আমাৰ পৰা লুকুৱাব খুজিছা। আমাৰ লগত বলা, সেই ঠাই দেখুওৱা আৰু তাৰ অংশ আমাক দিয়া।

তেতিয়া তোমাৰ প্ৰতি দয়া কৰিম। যদি নকৰা, তেন্তে তোমাক শাসকৰ ওচৰলৈ লৈ গৈ সমৰ্পণ কৰিম; তেওঁ তোমাক হত্যা কৰিব।” তেওঁলোকৰ কথা শুনি মীলিখাই মনতে ক’লে: “মই যি বিপদৰ পৰা ভয় কৰিছিলোঁ, সেয়া আহি পৰিল।” তেওঁলোকে ক’লে: “হে যুৱক, তুমি পোৱা বস্তুটো লুকুৱাব নোৱাৰিবা।”

মীলিখাই কি ক’ব বা কেনেকৈ উত্তৰ দিব, বুজি নাপালে; তেওঁ ইমানেই ভয় খাইছিল যে একো ক’ব নোৱাৰিলে। তেওঁলোকে তাক কথা নকোৱা দেখি তাৰ চাদৰখন ডিঙিত পেলাই নগৰৰ গলিবোৰেৰে টানি নিবলৈ ধৰিলে। নগৰৰ মানুহে শুনিলে যে এই মানুহজনৰ ওচৰত গুপ্তধন আছে। সৰু-বৰ সকলোৱে তাৰ ওচৰত গোট খালে, তাক চাবলৈ ধৰিলে আৰু ক’বলৈ ধৰিলে: “আল্লাহৰ শপত, এই যুৱকজন এই নগৰৰ নহয়।

আমি তাক কেতিয়াও দেখা নাই আৰু চিনি নাপাওঁ।” মীলিখাই তেওঁলোকক কি ক’ব, বুজি নাপালে। তেওঁ নিশ্চয়কৈ জানিছিল যে তেওঁৰ পিতৃ আৰু ভাইসকল নগৰত আছে, আৰু তেওঁ নগৰৰ সম্ভ্ৰান্ত পৰিয়ালৰ সন্তান; তেওঁৰ ঘৰৰ মানুহে খবৰ পালে তেওঁক উদ্ধাৰ কৰিবলৈ আহিব। তেওঁ বিভ্ৰান্ত হৈ থিয় হৈ নিজৰ পৰিয়ালৰ কোনোবাই আহি তেওঁক তেওঁলোকৰ হাতৰ পৰা মুক্ত কৰালৈ অপেক্ষা কৰি আছিল।

তেতিয়া তেওঁলোকে তাক নগৰৰ দুজন শাসক আৰু পৰিচালকৰ ওচৰলৈ লৈ গ’ল। তেওঁলোক দুজন সৎ লোক আছিল; এজনৰ নাম ‘আৰিয়ুছ’ আৰু আনজনৰ নাম ‘তানতিয়ুছ’। মীলিখাই তেওঁলোকে তাক দাকিয়ানুছ নামৰ অত্যাচাৰী ৰজাৰ ওচৰলৈ লৈ গৈছে বুলি ভাবি সোঁ-বাওঁফালে চাবলৈ ধৰিলে। মানুহে তাক উন্মাদৰ দৰে উপহাস কৰিছিল।

মীলিখাই কান্দিবলৈ ধৰিলে। তাৰ পিছত আকাশলৈ মূৰ তুলি মনতে ক’লে: “হে আকাশ আৰু পৃথিৱীৰ ইলাহ, আজি মোক ধৈৰ্য দিয়া আৰু তোমাৰ তৰফৰ পৰা মোৰ লগত এনে এক সহায়ক আত্মা প্ৰেৰণ কৰা, যাৰ দ্বাৰা এই অত্যাচাৰীৰ ওচৰত তুমি মোক শক্তি দিবা।” তেওঁ কান্দি কান্দি মনতে ক’লে: “মোক মোৰ ভাইসকলৰ পৰা পৃথক কৰা হ’ল। আহা, তেওঁলোকে যদি জানিলেহেঁতেন মই কি বিপদত পৰিছোঁ!

তেওঁলোকে জানিলে মোৰ ওচৰলৈ আহিলহেঁতেন আৰু আমি সকলোৱে এই অত্যাচাৰীৰ সন্মুখত একেলগে থিয় দিলোঁহেঁতেন। আমি একেলগে থাকিবলৈ আৰু আল্লাহক অস্বীকাৰ নকৰিবলৈ তথা তেওঁৰ সৈতে কাকো অংশীদাৰ নকৰিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰিছিলোঁ। মোক তেওঁলোকৰ পৰা পৃথক কৰা হ’ল; মই তেওঁলোকক আৰু কেতিয়াও দেখা নাপাম।” মীলিখাই নিজৰ সঙ্গীসকলৰ ওচৰলৈ উভতি আহি তেওঁলোকক এই ঘটনাৰ বিৱৰণ দিয়াৰ সময়ত নিজৰ মনত চলি থকা কথাবোৰো কৈছিল।

তেওঁক অৱশেষত সেই দুজন সৎ লোক, ‘আৰিয়ুছ’ আৰু ‘তানতিয়ুছ’ৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা হ’ল। মীলিখাই বুজি পালে যে তেওঁক দাকিয়ানুছৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা হোৱা নাই; তেতিয়া তেওঁৰ কান্দোন বন্ধ হ’ল আৰু তেওঁ সুস্থিৰ হ’ল। আৰিয়ুছে মুদ্ৰাবোৰ লৈ তেওঁ আৰু তানতিয়ুছে চাই আচৰিত হ’ল। তেওঁলোকৰ এজনে সুধিলে: “হে যুৱক, তুমি ক’ত গুপ্তধন পাইছা?”

মীলিখাই ক’লে: “মই কোনো গুপ্তধন পোৱা নাই। এইবোৰ মোৰ পিতৃসকলৰ মুদ্ৰা। ইয়াৰ নক্সা আৰু আকৃতি এই নগৰৰেই। কিন্তু আল্লাহৰ শপত, মোৰ কি হৈছে আৰু তোমালোকক কি ক’ম, মই নাজানো।” তেওঁলোকৰ এজনে সুধিলে: “তেন্তে তুমি কোন?” মীলিখাই ক’লে: “মই ভাবিছিলোঁ যে মই এই নগৰৰ মানুহ।”

তেওঁলোকে সুধিলে: “তোমাৰ পিতৃ কোন? নগৰত কোনে তোমাক চিনি পায়?” তেওঁ তেওঁলোকক নিজৰ পিতৃৰ নাম জনালে, কিন্তু তেওঁলোকে তাক বা তাৰ পিতৃক চিনি পোৱা কোনো মানুহ নাপালে। তেওঁলোকৰ এজনে ক’লে: “তুমি মিছলীয়া; সত্য কথা কোৱা।” মীলিখাই কি ক’ব নাজানি মূৰ তল কৰিলে।

তেওঁৰ ওচৰত থকা কিছুমানে ক’লে: “এই মানুহজন উন্মাদ।” আন কিছুমানে ক’লে: “সি উন্মাদ নহয়; তোমালোকৰ হাতৰ পৰা পলাবলৈ ইচ্ছাকৃতভাৱে নিজকে মূৰ্খ সজাইছে।” তেওঁলোকৰ এজনে তীক্ষ্ণ দৃষ্টিৰে চাই ক’লে: “তুমি ভাবিছা নেকি যে আমি তোমাক বিশ্বাস কৰিম—এই ধন তোমাৰ পিতৃৰ আৰু এই মুদ্ৰাৰ নক্সা তিনিশ বছৰতকৈও পুৰণি—যেতিয়া তুমি নিজে এজন যুৱক? তুমি ভাবিছা নেকি যে আমাৰ দৰে বগা চুলিৰ বৃদ্ধসকলক, তোমাৰ চাৰিওফালে থকা নগৰৰ নেতাসকলক, আৰু নগৰৰ ভঁৰাল হাতত থকা আমাক তুমি প্ৰতাৰণা বা উপহাস কৰিব পাৰিবা?

এই ধৰণৰ এটা মুদ্ৰাও আমাৰ ওচৰত নাই। মই ভাবিছোঁ, তোমাক কঠিন শাস্তি দি বন্দী কৰিম, যাতে তুমি পোৱা গুপ্তধনৰ কথা স্বীকাৰ কৰা।” এই কথা শুনি মীলিখাই ক’লে: “মই তোমালোকক এটা কথা সুধিম। যদি তোমালোকে উত্তৰ দিয়া, তেন্তে মই মোৰ বিষয়ে তোমালোকক সঁচা কথা ক’ম।”

তেওঁলোকে ক’লে: “সোধা; আমি একো গোপন নকৰোঁ।” তেওঁ সুধিলে: “ৰজা দাকিয়ানুছৰ কি হ’ল?” তেওঁলোকে ক’লে: “আজি পৃথিৱীত দাকিয়ানুছ নামৰ কোনো ৰজা আছে বুলি আমি নাজানো। তেওঁ বহু যুগ আগতে মৃত্যুবৰণ কৰা এজন ৰজা আছিল; তেওঁৰ পিছত বহু যুগ পাৰ হৈ গৈছে।”

মীলিখাই ক’লে: “তেন্তে মই নিশ্চয় বিভ্ৰান্ত। মানুহে মোৰ কথা বিশ্বাস নকৰিব। আমি কেইজনমান যুৱক আছিলোঁ আৰু ৰজাই আমাক মূৰ্তি পূজা কৰিবলৈ আৰু মিছা উপাস্যসকলৰ উদ্দেশ্যে বলি দিবলৈ বাধ্য কৰিছিল। কালি সন্ধিয়া আমি তাৰ পৰা পলাই গৈ শুইছিলোঁ।

সাৰ পাই মই তেওঁলোকৰ বাবে খাদ্য কিনিবলৈ আৰু খবৰ জানিবলৈ ওলাই আহিলোঁ; এতিয়া তোমালোকে মোৰ অৱস্থা দেখিছা। ‘বাঞ্জালুছ’ পৰ্বতৰ গুহাটোলৈ মোৰ সৈতে বলা, মই তোমালোকক মোৰ সঙ্গীসকলক দেখুৱাম।” মীলিখাৰ কথা শুনি আৰিয়ুছে ক’লে: “হে লোকসকল, হয়তো আল্লাহে এই যুৱকৰ জৰিয়তে তোমালোকক তেওঁৰ নিদৰ্শনসমূহৰ এটা দেখুৱাইছে। আহা, আমি তেওঁৰ সৈতে গৈ তেওঁৰ সঙ্গীসকলক চাওঁ।”

আৰিয়ুছ, ‘আস্তিয়ুছ’ আৰু নগৰৰ সৰু-বৰ সকলো মানুহ তেওঁৰ সৈতে গুহাবাসীসকলক চাবলৈ গ’ল। মীলিখা খাদ্য লৈ অহাত পলম হোৱাত গুহাৰ যুৱকসকলে ভাবিলে যে হয়তো তাক ধৰি তেওঁলোকৰ দাকিয়ানুছ ৰজাৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা হৈছে। তেওঁলোকে ভয় খাই ছেজদাত পৰি নামাজ পঢ়িলে আৰু পৰস্পৰক উপদেশ দিলে। তেওঁলোকে ক’লে: “আহা, আমাৰ ভাই মীলিখাক আনিবলৈ যাওঁ।

এতিয়া তেওঁ অত্যাচাৰী ৰজাৰ সন্মুখত আছে আৰু আমাৰ অপেক্ষা কৰি আছে।” তেওঁলোকে এইদৰে কৈ গুহাৰ ভিতৰত বহি আছিল। তেওঁলোকে কেৱল আৰিয়ুছ আৰু তেওঁৰ সঙ্গীসকলক গুহাৰ দুৱাৰত থিয় হৈ থকা দেখিলে। মীলিখাই তেওঁলোকৰ আগতেই গুহাত সোমাল; সি কান্দি আছিল।

তেওঁলোকে তাক কান্দি থকা দেখি তাৰ সৈতে কান্দিবলৈ ধৰিলে আৰু তাৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে সুধিলে। সি সকলো কথা বিৱৰি ক’লে। তেতিয়া তেওঁলোকে বুজিলে যে আল্লাহৰ আদেশত তেওঁলোকে সেই গোটেই সময়ছোৱা শুই আছিল আৰু তেওঁলোকক মানুহৰ বাবে নিদৰ্শন তথা পুনৰুত্থানৰ সত্যতাৰ প্ৰমাণ কৰিবলৈ সাৰ কৰোৱা হৈছে, যাতে মানুহে জানে যে কিয়ামত আহিবই—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই।

মীলিখাৰ পিছত আৰিয়ুছ গুহাত সোমাই সীহৰ ফলিখন থকা তামৰ বাকচটো দেখিলে। গুহাৰ দুৱাৰত থিয় হৈ তেওঁ নগৰৰ এজন নেতাক মাতি বাকচটো খুলিলে। তাত দুখন সীহৰ ফলি পালে, য’ত লিখা আছিল: “মাক্সালমীনা, মাখছালমীনা, মীলিখা, মৰতুনুছ, কাশতুনুছ, ইয়ব্ৰুনুছ, দীমুছ, বতীউছ আৰু হালুছ নামৰ যুৱকসকলে তেওঁলোকৰ ধৰ্মৰ পৰা তেওঁলোকক ফিতনাত পেলোৱাৰ আশংকাত নিজৰ অত্যাচাৰী ৰজা দাকিয়ানুছৰ পৰা পলাই এই গুহাত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেওঁলোকৰ অৱস্থানৰ কথা শুনি ৰজাই গুহাটো শিলেৰে বন্ধ কৰি দিবলৈ আদেশ দিছিল।

তেওঁলোকৰ পিছত যিসকলে তেওঁলোকক বিচাৰি পাব, তেওঁলোকে যাতে জানে, সেই উদ্দেশ্যে আমি তেওঁলোকৰ কাহিনী লিখি থৈছোঁ।” ফলিখন পঢ়ি তেওঁলোকে আচৰিত হ’ল আৰু আল্লাহৰ প্ৰশংসা কৰিলে, যিজনে তেওঁলোকৰ মাজত পুনৰুত্থানৰ নিদৰ্শন দেখুৱাইছিল। তেওঁলোকে উচ্চস্বৰে আল্লাহৰ প্ৰশংসা আৰু পৱিত্ৰতা বৰ্ণনা কৰিলে, তাৰ পিছত গুহাৰ ভিতৰত যুৱকসকলৰ ওচৰলৈ গ’ল। তেওঁলোকে যুৱকসকলক বহি থকা অৱস্থাত পালে; তেওঁলোকৰ মুখ উজ্জ্বল আছিল আৰু কাপোৰবোৰ জীৰ্ণ হোৱা নাছিল।

আৰিয়ুছ আৰু তেওঁৰ সঙ্গীসকলে ছেজদাত পৰি তেওঁলোকক আল্লাহৰ নিদৰ্শন দেখুওৱাৰ বাবে তেওঁৰ প্ৰশংসা কৰিলে। তেওঁলোকে পৰস্পৰে কথা পাতিলে আৰু যুৱকসকলে তেওঁলোকক ৰজা দাকিয়ানুছৰ সৈতে হোৱা ঘটনাবোৰ জনালে। তাৰ পিছত আৰিয়ুছ আৰু তেওঁৰ সঙ্গীসকলে সৎ ৰজা বীদৰুছৰ ওচৰলৈ এজন দূত পঠিয়াই ক’লে: “সোনকালে আমাৰ ওচৰলৈ আহা। হয়তো তুমি আল্লাহৰ নিদৰ্শনসমূহৰ এটা চাবা; আল্লাহে তোমাৰ ৰাজ্যত এই নিদৰ্শন ৰাখিছে আৰু সমগ্ৰ বিশ্বৰ বাবে প্ৰমাণ কৰি দিছে, যাতে ই মানুহৰ বাবে পোহৰ, জ্যোতি আৰু পুনৰুত্থানৰ সত্যতাৰ প্ৰমাণ হয়।

সোনকালে আহা; আল্লাহে সেই যুৱকসকলক সাৰ কৰাইছে, যিসকলক তেওঁ තුশ বছৰতকৈও অধিক আগতে নিদ্ৰাৰ দৰে মৃত্যু দিছিল।” খবৰ পোৱাৰ পিছত ৰজাৰ চিন্তা দূৰ হ’ল আৰু তেওঁ ক’লে: “হে আকাশমণ্ডল আৰু পৃথিৱীৰ ৰব্ব, মই তোমাৰ প্ৰশংসা কৰোঁ, তোমাৰ ইবাদত কৰোঁ আৰু তোমাৰ পৱিত্ৰতা বৰ্ণনা কৰোঁ। তুমি মোৰ ওপৰত অনুগ্ৰহ কৰিছা আৰু মোৰ প্ৰতি দয়া কৰিছা। মোৰ পূৰ্বপুৰুষৰ বাবে তুমি স্থাপন কৰা সেই পোহৰ—সৎ ৰজা ‘আস্তানতীনুছ’ৰ পোহৰ—তুমি নুমুৱাই দিয়া নাই।”

নগৰৰ লোকসকলে খবৰ পোৱাৰ পিছত ৰজাৰ সৈতে ঘোঁৰাত উঠি আফছুছ নগৰলৈ গ’ল। নগৰৰ লোকসকলে তেওঁলোকক আদৰি ল’লে আৰু ৰজাৰ সৈতে গুহাৰ ফালে উঠি গ’ল। যুৱকসকলে বীদৰুছক দেখি আনন্দিত হ’ল আৰু তেওঁৰ সন্মুখত মুখেৰে ছেজদা কৰিলে। বীদৰুছে তেওঁলোকক আলিংগন কৰি কান্দিলে।

তেওঁলোকে মাটিত বহি আল্লাহৰ তছবীহ আৰু প্ৰশংসা কৰি আছিল। তাৰ পিছত যুৱকসকলে বীদৰুছক ক’লে: “আমি তোমাক আল্লাহৰ জিম্মাত দিছোঁ। তোমাৰ ওপৰত ছালাম আৰু আল্লাহৰ ৰহমত বৰ্ষিত হওক। আল্লাহে তোমাক আৰু তোমাৰ ৰাজ্যক ৰক্ষা কৰক। মানুহ আৰু জিনৰ অনিষ্টৰ পৰা আমি তোমাৰ বাবে আল্লাহৰ আশ্ৰয় বিচাৰোঁ।”

ৰজা থিয় হৈ থকা অৱস্থাতেই তেওঁলোকে নিজৰ শয়নস্থানলৈ উভতি গ’ল আৰু শুই পৰিল। আল্লাহে তেওঁলোকৰ আত্মা উঠাই ল’লে। ৰজাই তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ গৈ তেওঁলোকৰ গাত কাপোৰ পিন্ধাই দিলে আৰু প্ৰত্যেককে সোণৰ কফিনত ৰাখিবলৈ আদেশ দিলে। সন্ধিয়া ৰজাই শুই পৰাৰ পিছত তেওঁলোকে সপোনত আহি ক’লে: “আমাক সোণ বা ৰূপৰ পৰা সৃষ্টি কৰা হোৱা নাই; আমি মাটিৰ পৰা সৃষ্টি হৈছোঁ আৰু মাটিলৈ উভতি যাম।

আমাক গুহাত মাটিৰ ওপৰত আগৰ দৰে এৰি দিয়া, যাতে আল্লাহে তাৰ পৰা আমাক পুনৰুত্থিত কৰে।” তেতিয়া ৰজাই চেগুন কাঠৰ কফিনৰ আদেশ দিলে আৰু তেওঁলোকক তাত ৰখা হ’ল। তেওঁলোকৰ ওচৰৰ পৰা বাহিৰলৈ অহাৰ সময়ত আল্লাহে মানুহৰ অন্তৰত ভয় সৃষ্টি কৰি তেওঁলোকক মানুহৰ পৰা আড়াল কৰি ৰাখিলে, যাতে কোনেও তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ যাব নোৱাৰে। ৰজাই গুহাৰ দুৱাৰত এটা মছজিদ সাজিবলৈ, তাত নামাজ পঢ়িবলৈ আৰু তেওঁলোকৰ স্মৃতিত এটা ডাঙৰ উৎসৱ পালন কৰিবলৈ আদেশ দিলে; প্ৰতি বছৰে সেই উপলক্ষে অনুষ্ঠান কৰিবলৈও আদেশ দিলে।

আন এটা বৰ্ণনা অনুসৰি, মীলিখাক যেতিয়া সৎ ৰজাৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা হ’ল, ৰজাই তাক সুধিলে: “তুমি কোন?” সি ক’লে: “মই এই নগৰৰ মানুহ।” সি ক’লে যে সি কালি বা কেইদিনমান আগতে নগৰৰ পৰা ওলাই গৈছিল আৰু এনে এটা ঘৰ আৰু এনে কিছুমান লোকৰ কথা ক’লে, যিসকলক কোনেও চিনি নাপালে। ৰজাই আগতে শুনিছিল যে বহু আগৰ যুগত কিছুমান যুৱক নোহোৱা হৈছিল আৰু তেওঁলোকৰ নাম ৰাজভঁৰালৰ ফলিত লিখা আছিল।

তেওঁ ফলিখন আনিবলৈ ক’লে আৰু তাত থকা নামবোৰ চালে। মীলিখা সেই লোকসকলৰেই এজন আছিল। ৰজাই আন যুৱকসকলৰ নাম উল্লেখ কৰাত মীলিখাই ক’লে: “তেওঁলোক মোৰ সঙ্গী।” এই কথা শুনি ৰজা আৰু তেওঁৰ লগৰীয়াসকলে ঘোঁৰাত উঠি গ’ল। গুহাৰ দুৱাৰত উপস্থিত হৈ মীলিখাই ক’লে: “মোক মোৰ সঙ্গীসকলৰ ওচৰলৈ অকলে যাবলৈ দিয়া, যাতে মই তেওঁলোকক আনন্দৰ খবৰ দিব পাৰোঁ।

যদি তেওঁলোকে তোমালোকক মোৰ সৈতে দেখে, তেন্তে ভয় খাব।” সি ভিতৰলৈ গৈ তেওঁলোকক খবৰ দিলে। তাৰ পিছত আল্লাহে তেওঁলোকৰ আত্মা উঠাই ল’লে আৰু তেওঁলোকৰ অৱস্থান মানুহৰ পৰা গোপন কৰি দিলে, ফলত ৰজাৰ লোকসকলে তেওঁলোকৰ ওচৰ পোৱাৰ পথ বিচাৰি নাপালে। আল্লাহৰ এই বাণী: “যেতিয়া যুৱকসকলে গুহাত আশ্ৰয় ল’লে”—অৰ্থাৎ, তেওঁলোকে গুহালৈ গ’ল।

আৰবী ভাষাত কোৱা হয়: “অমুক ব্যক্তিয়ে অমুক ঠাইত আশ্ৰয় ল’লে”, অৰ্থাৎ, সেই ঠাইক বাসস্থান হিচাপে গ্ৰহণ কৰিলে। গুহাটো ‘বাঞ্জালুছ’ পৰ্বতৰ এটা গহ্বৰ আছিল আৰু গুহাটোৰ নাম আছিল ‘খাইৰাম’। “তেতিয়া তেওঁলোকে ক’লে: ‘হে আমাৰ ৰব্ব! তোমাৰ ওচৰৰ পৰা আমাক অনুগ্ৰহ দান কৰা’”—ইয়াত ‘ৰহমত’ৰ অৰ্থ হৈছে ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত হিদায়ত।

আন এক মত অনুসৰি, ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে জীৱিকা। “আৰু আমাৰ বাবে ব্যৱস্থা কৰি দিয়া”—অৰ্থাৎ, আমাৰ বাবে সহজ কৰি দিয়া। “আমাৰ কামৰ পৰা সৎপথ”—অৰ্থাৎ, তুমি যি কামত সন্তুষ্ট হোৱা আৰু যিটোত আমাৰ মংগল আছে। ইবন আব্বাছে কৈছে: ‘ৰশদ’ৰ অৰ্থ হৈছে নিৰাপদে গুহাৰ পৰা ওলাই অহাৰ পথ।

আৰু তেওঁলোকক শাস্তি দিয়া হ’ব; তেওঁলোকক হত্যাৰ ভাবুকি দিয়া হৈছিল; তেওঁলোকৰ বিষয়ে খবৰ দিয়া হৈছিল; তেওঁলোকে ৰাতিলৈকে তাত থাকিবলৈ ভাবিছিল; তেওঁলোকক তাত ভোক আৰু পিয়াহত মৰিবলৈ এৰি দিয়া হৈছিল—আৰু সেয়াই কৰা হৈছিল। ৱাহবে কৈছে: যুগৰ পিছত যুগ পাৰ হ’ল। তেওঁলোকৰ পথ আৰু বিশ্বাসৰ বাতিলতা স্পষ্ট হ’ল। তেওঁলোকৰ সৈতে থকা খৰচৰ ধন আৰু দাকিয়ানুছৰ মোহৰ মৰা মুদ্ৰাবোৰো আছিল; সেই মুদ্ৰাবোৰ এক চতুৰ্থাংশ দিৰহামৰ জোতাৰ তলিৰ দৰে ডাঙৰ আছিল।

তাৰ পিছত মীলিখা গুহাৰ পৰা বাহিৰলৈ ওলাই গ’ল; মানুহে তাক চিনি নাপালে। মানুহে তাক সুধিলে: “খবৰ কি?” সৰু-বৰ সকলো মানুহে সুধিলে। ‘তানতিয়ুছ’ৰ কথাও উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ দৃষ্টি তললৈ নমাই ৰাখিছিল। তেওঁলোকৰ ঈমান আছিল একেটা ধৰ্মৰ—ইছলামৰ ওপৰত; তেওঁলোকে মূৰ্তি পূজা আৰু মিছা উপাস্যসকলৰ উদ্দেশ্যে বলি দিবলৈ বাধ্য কৰোৱা হৈছিল, কিন্তু নিজৰ ঈমান ৰজাৰ পৰা গোপন ৰাখিছিল আৰু গুহালৈ পলাই গৈছিল। তোমালোকে ঈমান আৰু তোমালোকৰ কৰ্মৰ শেষ পৰিণামৰ বিষয়ে সাৱধান হোৱা।