Молитва за милост и упатство

Тефсир на шејх Абдуррахман ас-Саади

Потоа накратко ја спомена нивната приказна, а потоа подетално ја изложи, велејќи: „Кога момчињата се засолнија“ — односно младите — „во пештерата“, сакајќи така да се заштитат и да се спасат од искушението што нивниот народ им го наметнувал. „Тогаш рекоа: Господару наш, подари ни милост од Себе“ — односно милост со која ќе нè зацврстиш, ќе нè заштитиш од злото и ќе ни овозможиш да го постигнеме доброто. „И подготви ни исправно решение за нашата работа“ — односно олесни ни ги сите причини што водат до исправност и подобри ја состојбата на нашата вера и на нашиот овоземен живот.

Така ги споиле вложувањето на трудот и бегството од искушението на место каде што можеле да се сокријат, со понизното обраќање и молењето кон Аллах да им ги олесни работите. Не се потпреле врз самите себе ниту врз луѓето; затоа Аллах ја услишал нивната молитва.

Тефсир на имамот Ибн Касир

За зборовите на Возвишениот: „Кога момчињата се засолнија во пештерата и рекоа: Господару наш, подари ни милост од Себе и подготви ни исправно решение за нашата работа“, Возвишениот известува за тие момчиња кои избегале од својот народ заради својата вера, за да не ги наведат да се откажат од неа. Побегнале од нив и се засолниле во една пештера во планина, за да се сокријат од својот народ. Кога влегле, го замолиле Возвишениот Аллах да им подари милост и благост: „Господару наш, подари ни милост од Себе“, односно подари ни милост од Тебе со која ќе нè помилуваш и ќе нè скриеш од нашиот народ.

„И подготви ни исправно решение за нашата работа“, односно одреди за оваа наша работа исправен исход; направи нашиот крај да биде исправен. Така е наведено и во хадисот: „И за секоја одредба што ќе ни ја одредиш, направи нејзиниот исход да биде исправен.“ Во „Муснад“ се наведува хадис од Буср ибн Аби Артаа, од Божјиот Пратеник, саллаллаху алејхи ве селлем, дека тој се молел: „Аллаху, подобри го нашиот исход во сите работи и заштити нè од срамот на овој свет и од казната на Ахиретот.“

Тефсир на ал-Багави

Потоа Аллах ја спомнал приказната за жителите на пештерата: „Кога момчињата се засолнија во пештерата“, односно отишле таму. Различно се раскажува за причината поради која отишле во пештерата. Мухаммад ибн Исхак ибн Јасар рекол: „Следбениците на Евангелието се расипале, гревовите меѓу нив се зголемиле, а владетелите станале насилни, сè додека не почнале да обожаваат идоли и да принесуваат жртви на лажните божества. Меѓу нив имало и такви што останале на верата на Месијата, приврзани кон обожавањето на Аллах и Неговото едноштво.

Меѓу владетелите кои го правеле тоа бил и еден римски цар по име Дакјанус. Тој ги обожавал идолите, им принесувал жртви на лажните божества и ги убивал оние што му се противеле. Одил во римските населби и не оставал ниту еден жител во населбата во која ќе пристигнел, а да не го изложи на искушение: да ги обожава идолите и да им принесува жртви на лажните божества, или да биде убиен. Најпосле стигнал во градот на жителите на пештерата, наречен Ефес.

Неговото пристигнување тешко им паднало на верниците, па се сокриле и избегале на сите страни. Кога Дакјанус пристигнал, наредил да ги бараат верниците и да ги доведат пред него. Од неверниците во градот избрал стражари, кои ги следеле верниците до нивните скривалишта и ги носеле кај Дакјанус. Тој им давал да изберат: или смрт, или обожавање на идолите и принесување жртви на лажните божества.

Некои избирале да останат живи, а други одбивале да обожаваат нешто освен Аллах, па биле убивани. Кога верниците со цврста вера го виделе тоа, почнале да се изложуваат на мачење и смрт: ги убивале, им ги отсекувале деловите од телата, а потоа ги обесувале отсечените делови на градскиот ѕид и околу сите градски порти. Така искушението станало страшно. Кога момчињата го виделе тоа, многу се нажалиле.

Се посветиле на молитва, пост, милостиња, славење на Аллах и дови. Тие биле од угледните Римјани, осуммина на број. Плачеле и понизно Му се обраќале на Аллах, велејќи: ‘Господару наш, Господару на небесата и Земјата! Ние никогаш нема да повикаме друго божество покрај Него; ако го сториме тоа, навистина би изговориле нешто претерано.

Отстрани го ова искушение од Твоите верни слуги и тргни ја од нив оваа неволја, за да можат јавно да Ти служат.’ Додека тие биле така, влегле во своето место за молитва, а стражарите ги затекнале како ничкум лежат, плачат и Му се молат на Аллах. Им рекле: ‘Што ве спречи да ја исполните наредбата на царот? Одете кај него!’

Потоа излегле и стражарите го известиле Дакјанус: ‘Ги собираш луѓето за да ги жртвуваат на твоите божества, а овие момчиња, од твоето семејство, ти се потсмеваат и не ти се покоруваат!’ Кога го чул тоа, ги повикал. Тие дошле со очи полни солзи и лица извалкани со земја. Им рекол: ‘Што ве спречи да присуствувате на принесувањето жртви на нашите божества, кои се обожаваат на Земјата, и да бидете пример за угледните луѓе на вашиот град?

Изберете: или ќе им принесете жртва на нашите божества, или ќе ве убијам.’ Макслимина, најстариот меѓу нив, рекол: ‘Ние имаме Бог чија величественост ги исполнува небесата и Земјата. Никогаш нема да повикаме друго божество освен Него. Нему Му припаѓаат благодарноста, величањето и славењето, искрено од нашите души, засекогаш.

Само Него Го обожаваме и само од Него бараме спасение и добро. Лажните божества никогаш нема да ги обожаваме. Прави со нас што сакаш.’ Сопружниците на Макслимина му рекле на Дакјанус исто што и Макслимина. Кога го кажале тоа, наредил да им ја соблечат облеката на нивните достоинственици, а потоа рекол: ‘Ќе се позанимавам со вас и ќе ја извршам казната со која ви се заканив.

Единствено тоа што ме спречува веднаш да го сторам е што гледам дека сте млади, па не сакам да ве уништам пред да ви дадам рок во кој ќе размислите и ќе се вразумите.’ Потоа наредил да им ги одземат златните и сребрените украси што ги носеле, па ги пуштил да си одат. Дакјанус отишол во град близу нивниот, поради некои свои работи. Кога момчињата виделе дека заминал, побрзале пред неговото враќање.

Се исплашиле дека штом ќе се врати во градот, повторно ќе се сети на нив. Се договориле секој од нив да земе пари од домот на својот татко, да даде дел како милостиња, а со остатокот да се снабдат за пат. Потоа ќе отидат во една пештера близу градот, на планината наречена Бахлус, ќе останат таму и ќе Му служат на Аллах. Кога Дакјанус ќе се врати, ќе отидат пред него и ќе му дозволат да прави со нив што сака.

Кога се договориле така, секој од нив отишол во домот на татко си, зел пари, дал дел како милостиња, а со остатокот тргнале. По нив тргнало и кучето што го имале. Така стигнале до пештерата и останале таму.“ К’аб ал-Ахбар рекол: „На патот сретнале куче што тргнало по нив.

Го избркале, но тоа се враќало повторно и повторно. Тогаш кучето им рекло: ‘Луѓе, што сакате од мене? Не плашете се од мене; ги сакам оние што Аллах ги сака. Спијте, а јас ќе ве чувам.’“ Ибн Аббас рекол: „Ноќе избегале од Дакјанус.

Биле седуммина. Сретнале овчар со куче, кој им се придружил поради истата вера, а со нив тргнало и неговото куче. Излегле од градот и стигнале до пештерата, која била близу до градот.“ Ибн Исхак рекол: „Таму останале, а нивната единствена работа била молитвата, постот, славењето на Аллах, величањето и благодарењето Нему, барајќи го Неговото задоволство.

За нивните потреби се грижел еден од момчињата по име Тамлиха. Тој им ги купувал намирниците во градот, тајно. Бил најсилен и најиздржлив меѓу нив. Кога одел во градот, ја соблекувал убавата облека што ја носел и облекувал облека како онаа на сиромасите што просат.

Потоа ги земал парите, одел во градот, им купувал храна и пијалак и дознавал вести: дали некој се распрашувал за него и неговите другари. Потоа се враќал кај нив. Така останале извесно време. Потоа Дакјанус пристигнал во градот и им наредил на угледниците да принесуваат жртви на лажните божества.

Верниците се исплашиле. Тамлиха бил во градот, каде што им купувал храна на другарите. Се вратил плачејќи, со малку храна, и им кажал дека тиранинот влегол во градот, дека се распрашувале за нив и дека ги бараат заедно со угледниците на градот. Тие се уплашиле, паднале ничкум и Му се молеле на Аллах, барајќи заштита од искушението.

Потоа Тамлиха им рекол: ‘Браќа мои, кренете ги главите, јадете и потпрете се врз вашиот Господар.’ Тие ги кренале главите, а очите им биле полни со солзи. Јаделе при зајдисонце, а потоа седнале да разговараат, да учат и да се потсетуваат еден со друг. Додека биле така, Аллах ги успал во пештерата.

Нивното куче ги испружило предните нозе на влезот од пештерата, и го снашло истото што и нив. Тие биле верници, цврсто уверени, а нивните намирници биле покрај нивните глави. Следниот ден Дакјанус забележал дека ги нема и ги барал, но не ги нашол. На некои им рекол: ‘Ме растажи тоа што овие момчиња заминале.

Сигурно мислеле дека сум лут на нив, затоа што не знаеле како стојат работите. Не би ги казнил кога би се покајале и би ги обожавале моите божества.’ Угледниците на градот рекле: ‘Не треба да ги сожалуваш луѓето што се расипани, бунтовни и непокорни. Им даде рок; да сакаа, ќе се вратеа во тој рок, но не се покајаа.’

Кога го чул тоа, силно се разгневил, па ги повикал нивните татковци и ги прашал за нив: ‘Кажете ми за вашите непокорни синови што ми се спротивставија.’ Тие му рекле: ‘Ние не ти се спротивставивме, па зошто да нè убиваш поради бунтовните момчиња кои заминале со наши пари, ги потрошиле на градските пазари, па се искачиле на планината по име Бахлус?’ Кога го чул тоа, ги пуштил. Не знаел што да прави со момчињата.

Тогаш Аллах му вдахнал да нареди пештерата да биде затворена. Аллах сакал да им укаже почест, да ги направи знамение за народот што ќе дојде по нив и да им покаже дека Часот ќе настапи, без сомнение, и дека Аллах ќе ги воскресне оние што се во гробовите. Дакјанус наредил да ја затворат пештерата и рекол: ‘Оставете ги таму, нека умрат од глад и жед; пештерата што ја избрале нека им биде гроб.’ Тој мислел дека се будни и знаат што им прават, но Аллах им ги усмртил душите со смртта на сонот.

Кучето имало испружени предни нозе на влезот од пештерата, а нив ги снашло она што ги снашло; се превртувале на десната и на левата страна. Потоа двајца верници во домот на царот Дакјанус, кои ја криеле својата вера, по име Јандрус и Ронас, се договориле да ги запишат приказната, родословијата, имињата и настаните поврзани со момчињата на оловна плочка, да ги стават во бакарен сандак и да го заѕидаат сандакот. Рекле: ‘Можеби Аллах, пред Судниот ден, ќе им ги покаже овие момчиња на верници, кои ќе знаат што се случило кога ќе го прочитаат ова писмо.’ Така и направиле, и го заѕидале.

Дакјанус живеел уште извесно време, а потоа умрел, а со него умреле и неговите луѓе. Поминале многу поколенија, а царевите се сменувале. Убајд ибн Умајр рекол: ‘Жителите на пештерата биле млади благородници, украсени со ѓердани и нараквици, со долги коси. Со нив било и нивното ловечко куче.

Излегле за големиот празник, облечени во раскошна облека, во свечена поворка, носејќи ги и своите божества што ги обожавале. Аллах им ја вдахнал верата во срцата на момчињата. Еден од нив бил везир на царот. Тие поверувале, а секој поединечно ја криел својата вера.

Си рекле: „Да се оддалечиме од овие луѓе, за да не нè снајде казна поради нивните гревови.“ Едно момче излегло и седнало под сенката на едно дрво. Потоа излегло друго, го видело како седи само и се надевало дека е на истата вера, но не го покажало тоа. Потоа излегло уште едно, па се собрале на едно место.

Едниот го прашал другиот: „Што ве собра?“ Секој ја криел верата од другите, плашејќи се за себе. Потоа рекле: „Нека секое момче оди насамо со својот другар, па едниот нека му ја открие својата тајна на другиот.“ Така направиле и дознале дека сите се верници.

Во близина имало пештера во планината, па некои им рекле на другите: „Засолнете се во пештерата; вашиот Господар ќе ви ја рашири Својата милост.“ Влегле во пештерата со своето ловечко куче и заспале триста години, на кои им се додале уште девет. Нивниот народ ги изгубил и ги барал, но Аллах ги сокрил нивните траги и пештерата од нив. Луѓето ги запишале нивните имиња и родословија на плочка: ‘Тие и тие, синови на нашите цареви, исчезнаа во тој и тој месец, во таа и таа година, за време на владеењето на тој и тој цар.’

Ја ставиле плочката во царската ризница и рекле: ‘Оваа работа сигурно ќе има свој исход.’ Потоа умрел тој цар и доаѓале поколенија едно по друго. Вахб ибн Мунаббих рекол: ‘Еден од апостолите на Иса, алејхи селам, дошол во градот на жителите на пештерата и сакал да влезе. Му рекле: „На портата има идол и никој не влегува во градот без да му се поклони.“

Не сакал да влезе, па отишол во една бања близу градот. Се вработил кај бањџијата и работел таму. Бањџијата забележал благослов во својата бања и го засакал. Неколку млади луѓе од градот се приврзале кон него. Тој им ја раскажувал веста за небесата и Земјата, како и за Ахиретот, сè додека не поверувале и не го потврдиле неговото кажување.

Со сопственикот на бањата се договорил дека ноќта ќе му припаѓа нему и никој нема да му пречи ниту на тоа ниту на молитвата. Така продолжило сè додека синот на царот не дошол во бањата со една жена. Апостолот го прекорил: ‘Ти си син на царот, а влегуваш со оваа жена?’ Синот се засрамил и си заминал.

Другпат повторно дошол, а апостолот му го рекол истото. Тој го навредил и му се заканувал, но не се откажал и влегле заедно; таму двајцата умреле. Царот бил известен дека сопственикот на бањата го убил неговиот син. Го барале, но не можеле да го најдат, па избегал.

Царот прашал: ‘Со кого се дружеше?’ Му ги именувале момчињата и почнале да ги бараат. Тие излегле од градот и наишле на свој другар што ја имал истата вера. Тој тргнал со нив, со своето куче. Кога ги фатила ноќта, стигнале до пештерата, влегле и рекле: ‘Ќе дочекаме утро, ако Аллах даде, па ќе видиме што ќе правиме.’

Аллах ги успал. Царот тргнал со своите луѓе да ги бара и ги нашол. Влегле во пештерата, но човекот што сакал да влезе бил преплашен, па никој не можел да влезе. Еден од нив рекол: ‘Зарем не би ги убил ако можеше да ги фатиш?’

Тој одговорил: ‘Би ги убил.’ Тогаш рекол: ‘Заѕидај го влезот на пештерата и остави ги таму.’ Потоа еден овчар го фатил дожд покрај пештерата и рекол: ‘Би било добро да ја отворам пештерава и да ги внесам овците за да се засолнат од дождот.’ Работел на тоа сè додека не ја отворил.

Следниот ден Аллах им ги вратил душите.’ Мухаммад ибн Исхак рекол: ‘Потоа над таа земја завладеал праведен владетел по име Бидрус. Владеел шеесет и осум години, а потоа народот во неговото царство се поделил на групи. Некои верувале во Аллах и знаеле дека Часот е вистина, а други го негирале.

Праведниот цар бил длабоко вознемирен. Плачел и Му се молел на Аллах, бидејќи гледал како приврзаниците на лажното се множат и надвладуваат над приврзаниците на вистината, велејќи: „Нема живот освен животот на овој свет; ќе воскреснат само душите, а не телата.“ Бидрус испраќал луѓе кај оние за кои мислел дека се добри и дека се верски водачи, но и тие го негирале Часот, речиси одвраќајќи ги луѓето од вистината и верата на апостолите.

Кога праведниот цар го видел тоа, влегол во својата куќа, ја заклучил, облекол груба волнена облека, ставил пепел под себе, седнал врз него и долго време, ноќе и дење, се трудел во обожавањето, понизно Му се молел на Возвишениот Аллах и плачел: „Господару, Ти го гледаш разидувањето на овие луѓе; испрати им знамение што ќе им ја разјасни вистината.“ Тогаш Милостивиот, Кој не сака пропаст на Своите робови, сакал да ги открие момчињата, жителите на пештерата, да им го покаже нивниот случај на луѓето и да ги направи знамение и доказ за нив, за да знаат дека Часот ќе настапи, без сомнение.

Аллах сакал да му одговори на Својот праведен роб Бидрус и да му ја доврши благодатта, а исто така да ги собере верниците што биле расеани. На еден човек од градот во кој се наоѓала пештерата, по име Улијанус, Аллах му вдахнал да го урне ѕидот на влезот од пештерата и да ги искористи камењата за да изгради трло за своите овци. Тој најмил двајца момчиња, кои ги отстранувале камењата и го граделе трлото. Така го отстраниле она што го затворало влезот и ја отвориле пештерата.

Аллах ги скрил од луѓето со страв. Кога ја отвориле пештерата, Аллах, Семоќниот Владетел и Оживувачот на мртвите, им наредил на момчињата да седнат во пештерата. Тие седнале весели, со озарени лица и спокојни души, се поздравиле еден со друг, како штотуку да се разбудиле во часот во кој обично се буделе наутро. Потоа станале и се помолиле, како што правеле и порано.

На лицата и бојата на кожата не им се забележувало ништо необично; изгледале исто како кога заспале. Мислеле дека Дакјанус сè уште ги бара. Кога ја завршиле молитвата, му рекле на Јамлиха, кој ги снабдувал: ‘Кажи ни што зборувале луѓето вчера вечер за нас, кога биле кај овој тиранин.’ Мислеле дека спиеле само како вообичаено и им се чинело дека спиеле подолго од обично, па се прашале меѓу себе: ‘Колку долго спиевте?’

Некои рекле: ‘Еден ден или дел од денот.’ Потоа рекле: ‘Вашиот Господар најдобро знае колку сте останале.’ И на нив им се чинело дека тоа било кратко време. Јамлиха им рекол: ‘Ве бараа во градот, но не ве најдоа. Денес сакале да ве доведат, за да ве жртвуваат на лажните божества или да ве убијат; потоа ќе се случи што Аллах ќе одреди.’

Макслимина им рекол: ‘Браќа мои, знајте дека ќе Го сретнете Аллах. Не откажувајте се од верата откако сте поверувале, ако ве повика непријателот на Аллах.’ Потоа му рекле на Јамлиха: ‘Оди во градот, слушни што зборуваат за нас и што се кажува кај Дакјанус. Биди внимателен и не дозволувај никој да те забележи.

Купи ни храна и донеси ни ја. Додај уште малку на храната што ја донесе, зашто сме огладнеле.’ Јамлиха постапил како што правел и порано: ја соблекол својата облека, облекол облека за прикривање и зел пари. Кога поминал покрај пештерата, видел дека камењата се отстранети од нејзиниот влез.

Се зачудил, но продолжил и потајно се упатил кон градската порта, плашејќи се дека некој ќе го препознае. Не знаел дека Дакјанус и неговите луѓе умреле пред триста години. Кога стигнал до градската порта, погледнал нагоре и над портата видел знак што го користеле верниците кога верата била надвладеала. Се зачудил и скришно го набљудувал, гледајќи наоколу.

Потоа ја напуштил таа порта и отишол до друга; и таму видел ист таков знак. Му се чинело дека градот не е градот што го познавал. Видел многу непознати луѓе и одел зачудено, како збунет. Потоа се вратил на портата од која дошол, прашувајќи се во себе: ‘Што е ова?

Вчера вечер верниците го криеја овој знак и тајно го употребуваа, а денес е јавно изложен. Можеби спијам?’ Сфатил дека не спие, ја ставил наметката врз главата и влегол во градот. Додека одел низ пазарот, слушал луѓе како се колнат во името на Иса, синот на Мерјем.

Тоа уште повеќе го исплашило. Застанал, потпрен со грбот на градскиот ѕид, и си рекол: ‘Аллах ми е сведок, не знам што се случува. Вчера вечер на лицето на Земјата немаше човек што го спомнува Иса, синот на Мерјем, а да не биде убиен; а утрово ги слушам сите како го спомнуваат неговото име, без никој да се плаши. Можеби ова не е градот што го познавам; не познавам друг град близу нашиот.’

Збунет, прашал едно момче: ‘Како се вика овој град?’ Тоа одговорило: ‘Ефес.’ Си рекол: ‘Можеби нешто ме снашло или ми се случило нешто што ми го одзело разумот. Треба брзо да излезам одовде, пред да се посрамотам или да ме снајде зло и да загинам.’

Потоа дошол при продавачите на храна, ги извадил парите што ги имал и му рекол на еден од нив: ‘Продај ми храна за овие пари.’ Продавачот ги зел парите, ги погледнал нивниот изглед и втиснатиот знак, се зачудил, па му ги подал на другарот. И тој ги погледнал, па почнале да ги предаваат од рака на рака, чудејќи им се. Потоа се советувале и си велеле: ‘Овој човек пронашол старо скриено богатство во земјата.’

Кога Јамлиха ги видел како се советуваат за него, многу се исплашил и почнал да се тресе, мислејќи дека го препознале и дека сакаат да го одведат кај својот цар Дакјанус. Други луѓе му приоѓале за да го прашаат кој е. Тој, силно исплашен, им рекол: ‘Ве молам, вратете ми ги парите. Задржете ги; не ми треба храната.’

Му рекле: ‘Момче, кој си ти и што ти се случило? Сигурно си пронашол богатство од старите времиња и сакаш да го скриеш од нас. Појди со нас, покажи ни го и подели го со нас; нема да ти наштетиме. Ако не го сториш тоа, ќе те одведеме кај владетелот и тој ќе те убие.’

Кога ги чул тие зборови, си рекол: ‘Се најдов во сè она од што се плашев.’ Му рекле: ‘Момче, не можеш да го скриеш тоа што си го нашол.’ Јамлиха не знаел што да им каже, бил толку исплашен што не можел ништо да им објасни. Кога виделе дека не зборува, му ја фатиле наметката, му ја префрлиле околу вратот и го воделе по градските улици.

Веста стигнала до сите жители: ‘Овој човек има богатство.’ Се собрале луѓе од градот, мали и големи, го гледале и велеле: ‘Аллах ни е сведок, ова момче не е од нашиот град. Никогаш не сме го виделе ниту го познаваме.’ Јамлиха не знаел што да им каже.

Кога луѓето се собрале околу него, од страв замолкнал. Бил уверен дека татко му и браќата му се во градот и дека неговото семејство и родословие се меѓу угледните жители; се надевал дека ќе дојдат штом ќе чујат за него и ќе го ослободат. Додека стоел збунет и чекал некој од семејството да дојде и да го спаси, го одвеле кај двајца градски старешини и управители, праведни луѓе, по име Аријус и Тантус. Јамлиха мислел дека го водат кај тиранинот Дакјанус.

Се вртел на сите страни, а луѓето му се потсмевале како на луд човек. Тој плачел, ја кренал главата кон небото и си рекол: ‘Господару на небесата и Земјата, денес подари ми трпение и влеј во мене дух од Себе, со кој ќе ме зајакнеш пред овој тиранин.’ Плачел и си мислел: ‘Ме разделија од моите браќа! Кога би знаеле што ми се случи, би дошле кај мене и сите заедно би застанале пред овој тиранин.

Се заколнавме дека ќе останеме заедно и дека нема да Му припишуваме здруженик на Аллах. Се разделив од нив; никогаш повеќе нема да се видиме. Се заколнавме дека никогаш нема да се разделиме, ни во животот ни во смртта.’ Така си зборувал во себе, а потоа им раскажал на другарите кога се вратил кај нив.

Најпосле стигнал до праведните луѓе Аријус и Тантус. Кога видел дека не го водат кај Дакјанус, се смирил и престанал да плаче. Аријус ги зел парите, ги погледнале и се зачудиле. Еден од нив го прашал: ‘Каде е богатството што си го нашол, момче?’

Јамлиха одговорил: ‘Не најдов богатство. Ова се парите на моите предци, со печатот и изгледот на овој град. Но, Аллах ми е сведок, не знам што ми се случило ниту што да ви кажам.’ Едниот го прашал: ‘Кој си ти?’ Јамлиха одговорил: ‘Мислев дека сум жител на овој град.’

Тие прашале: ‘Кој е татко ти и кој те познава тука?’ Тој им го кажал името на татка си, но никој не го познавал ниту него ниту татка му. Едниот му рекол: ‘Ти си лажливец; не ни ја кажуваш вистината.’ Јамлиха не знаел што да им одговори и ја наведнал главата.

Некои од присутните рекле: ‘Овој човек е луд.’ Други рекле: ‘Не е луд, туку намерно се прави глупав за да ви избега.’ Едниот го погледнал остро и му рекол: ‘Мислиш дека ќе те пуштиме и ќе ти поверуваме дека овие пари се на татка ти? Нивниот печат и изработка се стари повеќе од триста години, а ти си младо момче!

Мислиш дека можеш да нè измамиш и да ни се потсмеваш, нас, старите луѓе, додека околу тебе стојат угледниците и управителите на градот и во наши раце се градските ризници? Кај нас нема ниту еден дирхем или динар со ваква изработка. Мислам дека ќе наредам да те мачат жестоко, а потоа да те врзат, сè додека не признаеш каде е богатството што си го нашол.’ Јамлиха им рекол: ‘Дозволете да ве прашам нешто.

Ако одговорите, ќе ви кажам што знам.’ Тие рекле: ‘Прашај; ништо нема да скриеме.’ Тој прашал: ‘Што се случи со царот Дакјанус?’ Тие одговориле: ‘Не знаеме за цар на Земјата што денес се вика Дакјанус. Тој бил цар многу одамна; умрел, а по него поминале многу поколенија.’

Јамлиха рекол: ‘Значи, навистина сум збунет, а никој нема да ми поверува во она што го кажувам! Ние бевме момчиња и царот нè принудуваше да ги обожаваме идолите и да им принесуваме жртви на лажните божества. Вчера вечер избегавме од него и заспавме. Кога се разбудив, излегов да им купам храна и да дознаам вести, а сега сум како што ме гледате.

Одете со мене до пештерата на планината Бенглус; ќе ви ги покажам другарите.’ Кога Аријус го слушнал тоа, рекол: ‘Луѓе, можеби ова е едно од знаменијата на Аллах што Аллах ви го покажал преку ова момче. Ајде да одиме со него, за да ни ги покаже другарите.’ Така Аријус и Астијус тргнале со него, а со нив и жителите на градот, големи и мали, кон жителите на пештерата.

Кога момчињата во пештерата виделе дека Јамлиха доцни со храната и пијалакот повеќе од вообичаено, помислиле дека бил фатен и одведен кај нивниот цар Дакјанус. Додека така се плашеле, слушнале гласови и тропот од коњи како се приближуваат. Помислиле дека тоа се гласници испратени од тиранинот Дакјанус за да ги одведат. Станале да се молат, се поздравиле и си оставиле опомени еден на друг.

Рекле: ‘Ајде да одиме кај нашиот брат Јамлиха; тој сега е пред тиранинот и чека да дојдеме.’ Додека тоа го зборувале, седеле во пештерата и не виделе никого освен Аријус и неговите другари, кои стоеле на влезот. Јамлиха ги претекнал и влегол кај нив плачејќи. Кога го виделе како плаче, и тие заплакале.

Го прашале што се случило, а тој им го раскажал целиот настан. Тогаш сфатиле дека по Аллахова наредба спиеле целото тоа време и дека биле разбудени за да бидат знамение за луѓето, потврда на воскресението и доказ дека Часот ќе настапи, без сомнение. По Јамлиха влегол Аријус и видел бакарен сандак, запечатен со сребрен печат. Застанал на влезот и повикал еден од угледниците на градот.

Го отвориле сандакот пред присутните и нашле две оловни плочки на кои пишувало: ‘Макслимина, Махслимина, Јамлиха, Мартунус, Кастунус, Јабрунус, Димус, Батиус и Халуш биле момчиња што избегале од својот цар, тиранинот Дакјанус, плашејќи се тој да не ги одврати од верата. Влегле во оваа пештера. Кога се дознало каде се, царот наредил пештерата да биде затворена со камења. Ние ја запишавме нивната приказна за да ја дознае оној што ќе ги открие по нас.’

Кога го прочитале тоа, се зачудиле и Му заблагодариле на Аллах што им го покажал знамението на воскресението преку нив. Ги кренале гласовите, славејќи и величајќи Го Аллах. Потоа влегле кај момчињата во пештерата и ги нашле седнати меѓу нив, со озарени лица и неоштетена облека. Аријус и неговите другари паднале ничкум и Му заблагодариле на Аллах што им покажал едно од Своите знаменија.

Потоа разговарале, а момчињата им раскажале што им сторил царот Дакјанус. Аријус и неговите другари испратиле гласник кај својот праведен цар Бидрус: ‘Побрзај да дојдеш кај нас; можеби ќе видиш едно од знаменијата на Аллах во твоето царство, знамение за сите светови, што ќе им биде светлина и доказ за воскресението. Побрзај кон момчињата што Аллах ги оживеа, откако ги усмртил пред повеќе од триста години.’ Кога веста стигнала до царот, му се вратил разумот и исчезнала неговата загриженост.

Тој рекол: ‘Тебе Ти благодарам, Аллаху, Господару на небесата и Земјата! Тебе Ти служам и Те славам. Ми подари благодат и ми се смилува; не ја угаси светлината што им ја подари на моите предци — праведниот цар Стантиниус.’ Кога жителите на градот ја дознале веста, се качиле на коњи и тргнале со него до Ефес.

Жителите на градот ги пречекале и сите заедно се упатиле кон пештерата. Кога момчињата го виделе Бидрус, се израдувале и паднале ничкум. Бидрус станал, ги прегрнал и заплакал, а тие седеле пред него на земјата, славејќи Го и заблагодарувајќи Му на Аллах. Потоа момчињата му рекле на Бидрус: ‘Те доверуваме на Аллах.

Мир со тебе и Аллаховата милост! Аллах нека те чува тебе и твоето царство и бараме од Аллах да те заштити од злото на луѓето и џините.’ Додека царот сè уште стоел, тие се вратиле на своите лежишта, заспале и Аллах им ги зел душите. Царот им ја покрил облеката, а потоа наредил секој од нив да биде положен во златен ковчег.

Кога вечерта заспал, тие му дошле во сон и му рекле: ‘Не сме создадени од злато или сребро; создадени сме од земја и во земја ќе се вратиме. Остави нè како што бевме во пештерата, на земјата, сè додека Аллах не нè воскресне.’ Тогаш царот наредил да се направи ковчег од тиково дрво и ги положиле во него. Кога излегувале од кај нив, Аллах ги исполнил со страв, па никој не можел да им пријде.

Царот наредил на влезот од пештерата да се изгради џамија за молитва, им одредил голем празник и наредил да се одбележува секоја година. Се раскажува и дека кога Јамлиха бил одведен кај праведниот цар, царот го прашал: ‘Кој си ти?’ Тој одговорил: ‘Јас сум жител на овој град.’ Раскажал дека заминал вчера или пред неколку дена и го спомнал својот дом и луѓето, но никој не ги познавал.

Царот слушнал дека во старо време исчезнале момчиња и дека нивните имиња се запишани на плочка во ризницата. Ја побарал плочката и ги видел имињата. Кога ги спомнал другите, Јамлиха рекол: ‘Тие се моите другари.’ Кога го чул тоа, царот тргнал со луѓето.

Кога стигнале до влезот на пештерата, Јамлиха рекол: ‘Пуштете ме да влезам кај другарите и да им ја донесам радосната вест. Ако ве видат со мене, ќе се уплашат.’ Влегол и им ја соопштил веста; Аллах им ги зел душите и ги сокрил нивните траги, па луѓето не можеле да ги најдат. Тоа се зборовите на Возвишениот: „Кога момчињата се засолнија во пештерата“ — односно отишле во неа.

Се вели: ‘Таков-и-таков се засолнил на некое место’, односно го избрал за живеалиште. Пештерата е отвор во планината Бенглус, а името на пештерата е Хајрам. „И рекоа: Господару наш, подари ни милост од Себе“ — милоста значи упатство во верата; се вели и дека значи опскрба. „И подготви ни“ — олесни ни.

„Исправно решение за нашата работа“ — она што го бараме од Твоето задоволство и она што води кон нашата исправност. Ибн Аббас рекол: „Исправно решение“ значи излез од пештерата во сигурност.“