Duwá para sa awa at patnubay

Tafsir ni Shaykh Abdurrahman as-Sa’di

Pagkatapos ay binanggit Niya ang kanilang kuwento sa pangkalahatan, at isinalaysay Niya ito nang mas detalyado pagkaraan. Sinabi Niya: «Nang sumilong ang mga kabataan» — ibig sabihin, ang mga binata — «sa yungib», upang doon magkubli at mag-ingat laban sa pagsubok ng kanilang mga kababayan sa kanila. «Kaya sinabi nila: Panginoon namin, ipagkaloob Mo sa amin mula sa Iyo ang awa» — ibig sabihin, awa na magpapatatag sa amin, mag-iingat sa amin laban sa kasamaan at magkakaloob sa amin ng tagumpay sa paggawa ng mabuti.

«At ihanda Mo para sa amin, sa aming gawain, ang tamang landas» — ibig sabihin, padaliin Mo para sa amin ang bawat paraang magdadala sa tamang patnubay, at isaayos Mo para sa amin ang mga gawain namin sa relihiyon at sa makamundong buhay. Pinagsama nila ang pagkilos at pagtakas mula sa tukso patungo sa lugar na maaari nilang pagtaguan, at ang mapagpakumbabang pagsusumamo at paghiling sa Allah na padaliin ang kanilang mga gawain. Hindi sila umasa sa kanilang sarili o sa mga tao; kaya tinugon ng Allah ang kanilang panalangin.

Tafsir ni Imam Ibn Kathir

Tungkol sa sinabi Niya: «Nang sumilong ang mga kabataan sa yungib at nagsabi sila: Panginoon namin, ipagkaloob Mo sa amin mula sa Iyo ang awa at ihanda Mo para sa amin, sa aming gawain, ang tamang landas» (18:10), ipinababatid ng Allah, pagkataas-taas Niya, ang tungkol sa mga kabataang iyon na tumakas dahil sa kanilang pananampalataya mula sa kanilang mga kababayan, upang hindi nila sila mailigaw palayo rito. Tumakas sila at sumilong sa isang yungib sa bundok upang makapagtago sa kanilang mga kababayan.

Nang pumasok sila roon, humingi sila sa Allah, pagkataas-taas Niya, ng awa at kabutihang-loob para sa kanila, at nagsabi: «Panginoon namin, ipagkaloob Mo sa amin mula sa Iyo ang awa» — ibig sabihin, pagkalooban Mo kami mula sa Iyo ng awa na gagamitin Mong kahabagan kami at ikukubli kami mula sa aming mga kababayan. «At ihanda Mo para sa amin, sa aming gawain, ang tamang landas» — ibig sabihin, itakda Mo para sa amin sa gawaing ito ang tamang landas; gawin Mong mabuti ang kahihinatnan nito, gaya ng nasa hadith: «Anuman ang itinakda Mo para sa amin, gawin Mong mabuti ang kahihinatnan nito.»

Sa Musnad, mula sa salaysay ni Busr ibn Abi Artat, naiparating na ang Sugo ng Allah ﷺ ay dumadalangin: «O Allah, gawing mabuti Mo ang aming kahihinatnan sa lahat ng bagay, at iligtas Mo kami sa kahihiyan sa mundong ito at sa kaparusahan sa Kabilang-buhay.»

Tafsir ni al-Baghawi

Pagkatapos ay binanggit ng Allah ang kuwento ng mga Kasamahan ng Yungib. Sinabi Niya: «Nang sumilong ang mga kabataan sa yungib» — ibig sabihin, nagtungo sila roon. Nagkaroon ng magkakaibang salaysay tungkol sa dahilan ng kanilang pagtungo sa yungib.

Sinabi ni Muhammad ibn Ishaq ibn Yasar: Nagulo ang mga tao ng Ebanghelyo, dumami sa kanila ang mga kasalanan, at nagmalabis ang kanilang mga pinuno hanggang sa sumamba sila sa mga diyus-diyosan at mag-alay ng mga hayop sa mga huwad na diyos. Gayunman, may ilan pa sa kanila na nanatili sa relihiyon ni Kristo, matatag sa pagsamba sa Allah at sa pagtatangi sa Kanya sa pagsamba. Kabilang sa mga gumawa nito ang isang pinuno nila mula sa mga Romano na tinatawag na «Daqyanus». Sumamba siya sa mga diyus-diyosan, nag-alay ng mga hayop sa mga huwad na diyos, at pumatay sa sinumang kumalaban sa kanya.

Dumadalaw siya sa mga pamayanan ng mga Romano at hindi niya iniiwan ang sinuman sa pamayanang pinuntahan niya nang hindi sinusubok: inuutusan niya silang sumamba sa mga diyus-diyosan at mag-alay sa mga huwad na diyos, o kaya’y pinapatay niya sila. Pagdating niya sa lungsod ng mga Kasamahan ng Yungib, na tinatawag na «Afesus», naging mabigat ito para sa mga mananampalataya roon. Nagtago sila sa kanya at nagsitakas sa iba’t ibang direksiyon.

Nang dumating si «Daqyanus» sa lungsod, iniutos niyang hanapin at tipunin sa kanya ang mga mananampalataya. Bumuo siya ng pangkat ng mga kawal mula sa mga di-sumasampalataya roon, na susubaybay sa mga mananampalataya sa kanilang mga kinaroroonan at magdadala sa kanila kay «Daqyanus». Pagpipilian niya sila: papatayin ba sila, o sasamba sa mga diyus-diyosan at mag-aalay sa mga huwad na diyos? May ilan sa kanila na piniling mabuhay, samantalang tumanggi naman ang iba na sumamba sa iba maliban sa Allah, kaya pinatay sila.

Nang makita ng mga matatag sa pananampalataya sa Allah ang nangyayari, kusang-loob nilang hinarap ang pagpapahirap at kamatayan. Pinapatay sila at pinuputol-putol ang kanilang mga katawan. Pagkatapos ay itinatali ang mga bahagi ng kanilang katawan sa mga pader ng lungsod, sa iba’t ibang panig nito at sa bawat pintuan, hanggang sa naging napakatindi ng pagsubok.

Nang makita ito ng mga kabataan, labis silang nalungkot. Tumindig sila at nagpakasigasig sa pagdarasal, pag-aayuno, pagkakawanggawa, pagluwalhati sa Allah at pananalangin. Kabilang sila sa mga mararangal na Romano at walo sila. Umiyak sila at nagsumamo sa Allah.

Sinasabi nila: «Ang Panginoon namin ay ang Panginoon ng mga langit at lupa. Hinding-hindi kami dadalangin sa iba pa sa Kanya bilang diyos. Kung sasamba kami sa iba pa sa Kanya, tunay na nagsalita kami ng isang bagay na labis na mali. Alisin Mo sa Iyong mga mananampalatayang lingkod ang pagsubok na ito at alisin Mo sa kanila ang kapighatiang ito, upang malaya nilang maipahayag ang pagsamba sa Iyo.»

Habang gayon ang ginagawa nila at nasa isang lugar sila ng pagdarasal, dumating ang mga kawal at natagpuan silang nakadapa, umiiyak at nagsusumamo sa Allah. Tinanong sila ng mga kawal: «Bakit hindi ninyo sinunod ang utos ng hari? Sumama kayo sa kanya.» Pagkatapos ay inilabas nila ang mga kabataan at iniulat ang nangyari kay «Daqyanus»: «Tinipon mo ang mga tao upang mag-alay sa iyong mga diyos, ngunit ang mga kabataang ito, na mula sa sarili mong angkan, ay kinukutya ka at sumusuway sa utos mo!»

Nang marinig niya ito, ipinatawag niya sila. Dinala sila sa kanya na nag-uumapaw sa luha ang kanilang mga mata at nababahiran ng alikabok ang kanilang mga mukha. Sinabi niya sa kanila: «Ano ang pumigil sa inyo na makibahagi sa paghahandog sa aming mga diyos na sinasamba sa lupa, at maging tulad ng mga pinuno ng inyong lungsod? Pumili kayo: mag-alay kayo sa aming mga diyos o papatayin ko kayo.»

Sinabi ni Maksalmina, na pinakamatanda sa kanila: «Mayroon kaming Diyos na ang kadakilaan ay pumupuno sa mga langit at lupa. Hinding-hindi kami dadalangin sa iba pa sa Kanya bilang diyos. Sa Kanya ang papuri, pagdakila at pagluluwalhati na nagmumula sa aming mga puso, nang taos-puso at magpakailanman. Siya lamang ang sinasamba namin at sa Kanya lamang kami humihingi ng kaligtasan at kabutihan.

Hindi namin sasambahin kailanman ang mga huwad na diyos. Gawin mo sa amin ang nais mo.» Ganoon din ang sinabi ng mga kasamahan ni Maksalmina kay Daqyanus.

Nang sabihin nila iyon, iniutos ni Daqyanus na alisin sa kanila ang mga kasuotang sagisag ng kanilang marangal na katayuan. Pagkatapos ay sinabi niya: «Aasikasuhin ko kayo at tutuparin ko ang ipinangako kong parusa. Ang pumipigil lamang sa akin na gawin iyon kaagad ay nakikita kong mga kabataan pa kayo, at ayaw kong puksain kayo hangga’t hindi ko kayo binibigyan ng panahong makapag-isip at makabalik sa inyong katinuan.» Iniutos din niyang alisin sa kanila ang mga palamuting ginto at pilak, at saka sila pinaalis sa kanyang harapan.

Pumunta si Daqyanus sa isang lungsod na malapit sa kanila para asikasuhin ang ilang bagay. Nang makita ng mga kabataan na nakaalis siya, nagmadali silang kumilos bago siya bumalik. Natakot sila na baka maalala niya sila pagbalik niya sa lungsod. Nag-usap-usap sila at nagpasyang bawat isa ay kukuha ng kaunting salapi mula sa tahanan ng kanyang ama; magbibigay sila ng kawanggawa mula sa isang bahagi nito at itatabi ang natitira bilang panustos.

Pagkatapos ay pupunta sila sa isang yungib na malapit sa lungsod, sa isang bundok na tinatawag na Bakhlus, at mananatili roon upang sumamba sa Allah. Kapag dumating si Daqyanus, haharap sila sa kanya at hahayaan siyang gawin sa kanila ang naisin niya.

Nang sabihin ito ng ilan sa kanila sa iba, pumasok ang bawat kabataan sa bahay ng kanyang ama, kumuha ng panustos at nagbigay ng bahagi nito bilang kawanggawa. Pagkatapos ay umalis sila dala ang natira. Sinundan sila ng aso nila hanggang makarating sila sa yungib at manatili roon. Sinabi ni Ka‘b al-Ahbar: May nadaanan silang aso na sumunod sa kanila.

Itinaboy nila ito nang ilang ulit. Sinabi ng aso: «O mga tao, ano ang gusto ninyo sa akin? Huwag kayong matakot sa akin. Minamahal ko ang mga minamahal ng Allah. Matulog kayo at babantayan ko kayo.» Sinabi naman ni Ibn Abbas: Tumakas sila sa gabi mula kay Daqyanus.

Pito sila. Nadaanan nila ang isang pastol na may kasamang aso. Sumunod sa kanila ang pastol dahil sa iisang pananampalataya nila, at sumunod din ang aso nito. Umalis sila sa lungsod at nagtungo sa yungib na malapit doon.

Sinabi ni Ibn Ishaq: Nanatili sila roon at wala silang ibang ginagawa kundi magdasal, mag-ayuno, magluwalhati sa Allah, magdakila sa Kanya at magpuri sa Kanya, bilang paghahangad sa ikalulugod ng Allah. Ipinagkatiwala nila sa isa sa kanila, na tinatawag na Tamlikha, ang kanilang salapi para sa mga pangangailangan. Siya ang pinakamalakas at pinakamatiis sa kanila. Kapag pumapasok siya sa lungsod, hinuhubad niya ang magagandang damit na suot niya at nagsusuot ng mga damit na gaya ng suot ng mga pulubing namamalimos.

Pagkatapos ay kinukuha niya ang kanilang salapi at pumupunta sa lungsod upang bumili ng pagkain at inumin para sa kanila. Palihim din siyang nagtatanong kung may narinig na balita tungkol sa kanya at sa mga kasamahan niya. Pagkatapos ay bumabalik siya sa mga kasamahan niya.

Nagpatuloy sila nang ganoon sa loob ng ilang panahon. Pagkatapos ay dumating si Daqyanus sa lungsod at iniutos sa mga pinuno nito na mag-alay sa mga huwad na diyos. Nabahala dahil dito ang mga mananampalataya. Nasa lungsod noon si Tamlikha upang bumili ng pagkain para sa kanyang mga kasamahan.

Bumalik siya sa kanila na umiiyak, may dalang kaunting pagkain, at ibinalita sa kanila na nakapasok na sa lungsod ang malupit na pinuno, na naipagtanong na ang tungkol sa kanila at hinanap na sila kasama ng mga pinuno ng lungsod. Natakot sila at nagpatirapa, dumadalangin at nagsusumamo sa Allah, at humihiling ng kanlungan laban sa tukso.

Pagkatapos ay sinabi ni Tamlikha sa kanila: «O mga kapatid ko, iangat ninyo ang inyong mga ulo, kumain kayo at magtiwala sa inyong Panginoon.» Iniangat nila ang kanilang mga ulo; nag-uumapaw sa luha ang kanilang mga mata. Kumain sila nang papalubog na ang araw. Pagkatapos ay naupo sila, nag-usap, nag-aral at nagpapaalalahanan sa isa’t isa.

Habang gayon sila, pinatulog sila ng Allah sa yungib. Nakaunat naman ang aso nila sa bungad ng yungib; nangyari rin dito ang nangyari sa kanila. Sila ay mga mananampalatayang nananalig nang lubos, at nasa ulunan nila ang kanilang panustos.

Kinabukasan, nang hindi makita ni Daqyanus ang mga kabataan, ipinahanap niya sila ngunit hindi niya sila natagpuan. Sinabi niya sa ilan sa mga kasamahan niya: «Nalungkot ako sa ginawa ng mga kabataang ito na umalis. Marahil inakala nilang galit ako sa kanila dahil hindi nila alam ang hindi ko alam tungkol sa sarili kong kalooban. Hindi ko naman sila parurusahan kung magsisisi sila at sasamba sa aking mga diyos.»

Sinabi ng mga pinuno ng lungsod: «Hindi ka dapat mahabag sa mga suwail at mapaghimagsik na taong iyon. Binigyan mo sila ng takdang panahon; kung nais nila, maaari sana silang bumalik sa panahong iyon, ngunit hindi sila nagsisi.» Nang marinig niya iyon, nagalit siya nang husto. Ipinatawag niya ang mga ama ng mga kabataan at tinanong tungkol sa kanila: «Sabihin ninyo sa akin ang tungkol sa inyong mga suwail na anak na sumuway sa akin.»

Sumagot sila: «Hindi kami sumuway sa iyo. Bakit mo kami papatayin dahil sa mga suwail na kabataang umalis, gumastos ng aming salapi sa mga pamilihan ng lungsod at pagkatapos ay umakyat sa bundok na tinatawag na Bakhlus?» Nang sabihin nila iyon, pinalaya niya sila.

Hindi alam ni Daqyanus kung ano ang gagawin sa mga kabataan. Kaya ipinahiwatig ng Allah sa kanya na ipasara ang bungad ng yungib sa pamamagitan ng pagtatakip dito. Nais naman ng Allah na parangalan ang mga kabataan, gawin silang isang tanda para sa pamayanang susunod sa kanila, at ipakita sa mga tao na walang alinlangan na darating ang Huling Oras at bubuhayin ng Allah ang mga nasa libingan. Iniutos ni Daqyanus na isara ang yungib sa ibabaw nila.

Sinabi niya: «Iwan ninyo sila roon upang mamatay sa gutom at uhaw. Maging libingan nila ang yungib na pinili nila.» Akala niya ay gising sila at alam nila ang ginagawa niya sa kanila, ngunit kinuha na ng Allah ang kanilang mga kaluluwa sa paraang gaya ng pagtulog. Nakaunat ang aso nila sa bungad ng yungib.

Nangyari sa kanila ang itinakda ng Allah, at nagpapalipat-lipat sila sa kanang tagiliran at sa kaliwa.

Pagkatapos, dalawang mananampalataya sa sambahayan ni Haring Daqyanus ang naglihim ng kanilang pananampalataya. Ang pangalan ng isa ay «Yandarus» at ang isa naman ay «Runas». Nagkasundo silang isulat sa isang tapyas na tingga ang kuwento ng mga kabataan, ang kanilang mga angkan, mga pangalan at salaysay. Ilalagay nila ito sa isang sisidlang tanso at pagkatapos ay isisilid ang sisidlan sa pader ng gusali.

Sinabi nila: «Marahil ay magpapakita ang Allah, bago ang Araw ng Pagkabuhay, ng mga mananampalatayang makasusumpong sa mga kabataang ito. Kapag nabasa nila ang kasulatang ito, malalaman nila ang nangyari.» Ginawa nila ito at itinayo ang gusali sa ibabaw nito. Namahala si Daqyanus sa loob ng panahong itinakda sa kanya, pagkatapos ay namatay siya kasama ng kanyang mga kababayan.

Maraming salinlahi ang dumaan at sunod-sunod na naghari ang mga hari.

Sinabi ni Ubayd ibn Umayr: Ang mga Kasamahan ng Yungib ay mga kabataang may mga palamuting kwelyo at pulseras at may mahahabang tirintas. Kasama nila ang aso nilang pangaso. Lumabas sila sa isang dakilang pagdiriwang, nakasuot ng mararangyang kasuotan, kasabay ng isang malaking prusisyon. Dinala rin nila ang mga diyos na sinasamba nila.

Ngunit inilagay na ng Allah ang pananampalataya sa mga puso ng mga kabataang iyon. Isa sa kanila ang tagapayo ng hari. Naniwala sila at bawat isa ay naglihim ng kanyang pananampalataya. Sinabi nila sa kanilang sarili: «Lumayo tayo sa mga taong ito upang hindi tayo maparusahan dahil sa kanilang kasalanan.»

Umalis ang isang kabataan at umupo sa lilim ng isang puno. Pagkatapos ay lumabas ang isa pa at nakita siyang nag-iisa. Inasahan niyang kapareho niya ito ng kalagayan, ngunit hindi niya iyon ipinahayag. Pagkatapos ay lumabas ang isa pa at nagtipon silang lahat sa isang lugar.

Tinanong ng isa ang iba: «Ano ang nagdala sa inyo rito?» Bawat isa ay naglihim ng kanyang pananampalataya sa iba dahil natatakot siya para sa sarili. Pagkatapos ay sinabi nila: «Lumabas ang bawat kabataan at makipag-usap nang sarilinan sa isang kasama niya; saka sabihin ng isa sa kanyang kasama ang lihim niya.» Ginawa nila iyon, at natuklasan nilang pare-pareho silang sumasampalataya.

May isang yungib sa bundok na malapit sa kanila. Sinabi ng ilan sa kanila sa iba: «Sumilong tayo sa yungib; ipagkakaloob sa inyo ng inyong Panginoon ang bahagi ng Kanyang awa.» Pumasok sila sa yungib kasama ang aso nilang pangaso. Natulog sila roon nang tatlong daang taon, at dinagdagan pa ng siyam.

Hindi na sila makita ng kanilang mga kababayan, kaya hinanap nila ang mga ito, ngunit ikinubli ng Allah sa kanila ang mga bakas ng mga kabataan at ang yungib. Isinulat nila sa isang tapyas ang mga pangalan at angkan ng mga ito: «Sina ganito at ganito, mga anak ng aming mga hari, ay nawala sa amin noong ganito at ganitong buwan, sa ganito at ganitong taon, sa paghahari ni ganito, anak ni ganito.» Inilagay nila ang tapyas sa kabang-yaman ng hari at sinabi: «Tiyak na may mahalagang mangyayari sa bagay na ito.» Namatay ang haring iyon at dumaan ang sunod-sunod na mga salinlahi.

Sinabi ni Wahb ibn Munabbih: Dumating ang isa sa mga alagad ni Hesus, sumakanya ang kapayapaan, sa lungsod ng mga Kasamahan ng Yungib at nais pumasok dito. Sinabi sa kanya na may diyus-diyosan sa tarangkahan nito at walang sinumang makapapasok nang hindi nagpapatirapa rito. Ayaw niyang pumasok, kaya nagtungo siya sa isang paliguan malapit sa lungsod. Nagpaupa siya ng sarili sa may-ari ng paliguan at nagtrabaho roon.

Nakita ng may-ari ng paliguan ang pagpapala sa kanya at minahal siya ng mga kabataan sa lungsod. Isinasalaysay niya sa kanila ang tungkol sa langit at lupa at sa Kabilang-buhay, hanggang sa sumampalataya sila at naniwala sa kanya. Nakipagkasundo siya sa may-ari ng paliguan na sa kanya ang gabi, at walang sinumang hahadlang sa kanya o sa kanyang pagdarasal. Nagpatuloy iyon hanggang sa isang araw ay pumasok sa paliguan ang anak ng hari kasama ang isang babae.

Sinaway siya ng alagad at sinabi: «Ikaw ang anak ng hari, ngunit pumapasok ka rito kasama ang babaeng ito?» Nahiya ang anak ng hari at umalis. Bumalik siya minsan pa, at ganoon din ang sinabi sa kanya ng alagad. Nilait at pinagbantaan niya ang alagad, ngunit hindi ito nagpaapekto. Pumasok silang dalawa sa paliguan at namatay roon.

Dumating ang hari at sinabihan: «Pinatay ng may-ari ng paliguan ang iyong anak.» Ipinahanap niya ang alagad ngunit hindi ito natagpuan; tumakas siya. Tinanong ng hari: «Sino ang mga kasama niya?» Binanggit sa kanya ang mga kabataan, kaya ipinahanap din ang mga ito.

Umalis sila sa lungsod at nadaanan ang isang kaibigan nilang kapareho nila ng pananampalataya. Sumama ito sa kanila, kasama ang aso nito. Nang abutan sila ng gabi, nakarating sila sa yungib at pumasok doon. Sinabi nila: «Dito muna tayo hanggang umaga, kung loloobin ng Allah.

Pagkatapos ay magpasya kayo.» Pinatulog sila ng Allah. Lumabas ang hari kasama ang kanyang mga tauhan upang hanapin sila. Nang matagpuan nila ang mga kabataan at may nagtangkang pumasok sa yungib, natakot ito at hindi nakapasok ang sinuman.

Sinabi ng isa sa mga tauhan: «Kung makuha mo sila, hindi ba papatayin mo sila?» Sumagot ang hari: «Oo.» Sinabi ng tauhan: «Kung gayon, itayo mo ang pader sa bungad ng yungib at isara sila roon.» Kaya ipinatayo nila ang pader.

Pagkaraan, inabutan ng ulan ang isang pastol malapit sa yungib. Sinabi niya: «Mabuti sana kung mabuksan ang yungib na ito upang maipasok ko roon ang mga tupa ko laban sa ulan.» Hindi siya tumigil sa paggawa hanggang mabuksan niya ito. Kinabukasan, nang umaga, ibinalik ng Allah sa mga kabataan ang kanilang mga kaluluwa.

Sinabi ni Muhammad ibn Ishaq: Pagkatapos ay naging hari ng lupaing iyon ang isang matuwid na lalaki na tinatawag na «Baidarus». Nanatili siya sa paghahari nang animnapu’t walong taon. Nagkabaha-bahagi ang mga tao sa panahon ng kanyang paghahari. May ilan sa kanila na sumasampalataya sa Allah at nakaaalam na totoo ang Huling Oras, at may iba namang nagtatatwa rito.

Lubhang nabahala ang matuwid na hari dahil dito. Umiyak siya, nagsumamo sa Allah at nagdalamhati nang husto nang makita niyang dumarami at nangingibabaw ang mga taong nasa kamalian laban sa mga taong nasa katotohanan. Sinasabi ng mga ito: «Walang buhay maliban sa buhay sa mundong ito. Ang mga kaluluwa lamang ang bubuhaying muli, hindi ang mga katawan.»

Nagpapatawag si Baidarus sa mga taong inaakala niyang mabubuti at mga pinuno ng mga tao, ngunit itinatatwa nila ang Huling Oras, hanggang sa muntik na nilang ilihis ang mga tao mula sa katotohanan at sa relihiyon ng mga alagad ni Hesus. Nang makita iyon ng matuwid na hari, pumasok siya sa kanyang bahay at isinara ito. Nagsuot siya ng magaspang na damit na yari sa balahibo, naglatag ng abo sa ilalim niya at doon naupo. Nagpatuloy siyang magdasal at umiyak sa harap ng Allah, pagkataas-taas Niya, gabi at araw sa loob ng mahabang panahon.

Sinasabi niya: «O Panginoon, nakikita Mo ang pagkakahati-hati ng mga taong ito. Magpadala Ka sa kanila ng isang tanda na maglilinaw sa katotohanan.»

Pagkatapos ay ninais ng Maawain at Mahabagin na Allah, na ayaw mapahamak ang Kanyang mga lingkod, na ilitaw ang mga kabataang Kasamahan ng Yungib, ipakita sa mga tao ang kanilang kuwento, at gawin silang tanda at katibayan para sa kanila upang malaman nilang walang alinlangan na darating ang Huling Oras. Nais din Niyang tugunin ang Kanyang matuwid na lingkod na si Baidarus at lubusin ang Kanyang pagpapala sa kanya, at tipunin ang mga mananampalatayang nagkawatak-watak.

Kaya inilagay ng Allah sa puso ng isang lalaki mula sa bayang kinaroroonan ng yungib, na ang pangalan ay «Ulyanus», ang hangaring gibain ang gusaling nasa bungad nito at gamitin ang mga bato sa paggawa ng kulungan para sa kanyang mga tupa. Umupa siya ng dalawang kabataang lalaki. Nagsimula silang mag-alis ng mga bato at magtayo ng kulungan hanggang maalis nila ang nakaharang sa bungad ng yungib at mabuksan ang pasukan. Ikinubli ng Allah ang mga kabataan mula sa mga tao sa pamamagitan ng takot.

Nang mabuksan ang pasukan ng yungib, pinahintulutan ng Allah, ang Makapangyarihan at May Kapangyarihan, na Tagapagbigay-buhay sa mga patay, na umupo ang mga kabataan sa loob ng yungib. Umupo sila nang masaya, nagliliwanag ang kanilang mga mukha at magaan ang kanilang kalooban. Nagbatian sila sa isa’t isa na para bang kagigising lamang nila sa oras na karaniwan nilang paggising tuwing umaga. Pagkatapos ay tumindig sila upang magdasal at nagdasal gaya ng nakasanayan nila.

Walang anumang kakaiba sa kanilang mga mukha o kulay ng balat; gaya sila noong mahimbing silang natulog. Akala pa rin nila ay hinahanap sila ni Daqyanus.

Nang matapos silang magdasal, sinabi nila kay Yamlika, na namamahala sa kanilang panustos: «Sabihin mo sa amin kung ano ang sinabi ng mga tao tungkol sa amin kahapon ng gabi sa harap ng malupit na pinunong ito.» Akala nila ay natulog lamang sila gaya ng dati, bagaman tila mas matagal ang kanilang tulog kaysa karaniwan. Nagtanungan sila kung gaano katagal silang natulog. Sinabi ng ilan: «Isang araw o bahagi ng isang araw.»

Pagkatapos ay sinabi nila: «Ang inyong Panginoon ang higit na nakaaalam kung gaano katagal kayo nanatili.» Para sa kanila, hindi naman gaanong mahalaga ang tagal na iyon.

Sinabi sa kanila ni Yamlika: «Hinahanap kayo sa lungsod ngunit hindi kayo matagpuan. Nais kayong dalhin ngayon sa pinuno upang ihandog sa mga huwad na diyos o kaya’y patayin. Pagkatapos niyon, mangyayari ang naisin ng Allah.» Sinabi sa kanya ni Maksalmina: «O mga kapatid ko, alamin ninyo na makakaharap ninyo ang Allah.

Huwag kayong tumalikod sa pananampalataya pagkatapos ninyong sumampalataya kapag tinawag kayo ng kaaway ng Allah.» Pagkatapos ay sinabi nila kay Yamlika: «Pumunta ka sa lungsod, pakinggan mo kung ano ang sinasabi tungkol sa amin at kung ano ang binabanggit kay Daqyanus. Mag-ingat ka at huwag mong ipaalam sa sinuman ang tungkol sa iyo. Bumili ka rin ng pagkain at dalhin mo rito.

Dagdagan mo ang pagkaing dinala mo dahil nagugutom na kami.»

Ginawa ni Yamlika ang dati niyang ginagawa. Hinubad niya ang kanyang mga damit, isinuot ang mga damit na ipinangtatago niya, kinuha ang salapi at umalis. Nang dumaan siya sa bungad ng yungib, nakita niyang naalis ang mga batong nakaharang dito. Nagtaka siya ngunit nagpatuloy sa paglalakad.

Palihim siyang nagtungo sa tarangkahan ng lungsod, nangangambang makilala siya ng sinuman, at hindi niya alam na namatay na si Daqyanus at ang kanyang mga tauhan tatlong daang taon na ang nakalilipas.

Nang makarating si Yamlika sa tarangkahan ng lungsod at tumingin sa itaas, nakita niya sa ibabaw nito ang sagisag ng mga mananampalataya, na inilalagay kapag nangingibabaw ang pananampalataya. Nagtaka siya nang makita iyon at palihim niya itong tinitigan; tumingin siya sa kanan at kaliwa. Iniwan niya ang tarangkahang iyon at nagpunta sa isa pang tarangkahan ng lungsod, ngunit nakita niya rin doon ang gayon. Inakala niyang hindi iyon ang lungsod na kilala niya.

Nakakita siya ng maraming tao na hindi pa niya nakita noon. Naglakad siya habang nagtataka at tila nalilito. Pagkatapos ay bumalik siya sa unang tarangkahan at nag-isip: «Ano kaya ito? Kahapon ng gabi, itinatago ng mga mananampalataya ang sagisag na ito at palihim nila itong ginagamit.

Ngayon ay lantad na ito. Baka natutulog pa ako?» Ngunit naisip din niyang hindi siya natutulog. Hinila niya ang balabal niya sa ibabaw ng ulo at pumasok sa lungsod.

Naglakad siya sa pamilihan at narinig ang mga taong sumusumpa sa pangalan ni Hesus, anak ni Maria. Lalo siyang nagtaka at nalito. Sumandal siya sa pader ng lungsod at sinabi sa sarili: «Sumpa man sa Allah, hindi ko alam kung ano ito. Kahapon ng gabi, walang sinuman sa ibabaw ng lupa ang bumabanggit sa pangalan ni Hesus, anak ni Maria, nang hindi pinapatay.

Ngunit ngayong umaga, naririnig ko silang lahat na bumabanggit sa pangalan ni Hesus at walang sinumang natatakot. Baka hindi ito ang lungsod na kilala ko. Wala akong alam na ibang lungsod na malapit sa aming lungsod.» Tumayo siyang parang nalilito.

Pagkatapos ay nakasalubong niya ang isang kabataan at tinanong: «Ano ang pangalan ng lungsod na ito, binata?» Sumagot ito: «Afesus.» Sinabi niya sa sarili: «Marahil ay may nangyari sa akin o may sakit ako kaya nawala ang katinuan ko. Dapat akong umalis agad dito bago ako mapahiya o mapahamak.»

Pagkatapos ay natauhan siya at nagsabi: «Mas mabuti sigurong umalis agad ako sa lungsod bago ako mapansin.»

Lumapit siya sa mga nagtitinda ng pagkain at inilabas ang salaping dala niya. Inabot niya ito sa isa sa kanila at sinabi: «Ipagbili mo sa akin ng pagkain ang perang ito.» Kinuha ng lalaki ang salapi at tiningnan ang pagkakagawa at ukit nito. Nagtaka siya at ipinasa ito sa isa niyang kasama.

Tiningnan din iyon ng kasama niya. Ipinasa-pasa nila ito sa isa’t isa, nagtataka. Pagkatapos ay nag-usap-usap sila at sinabi ng ilan: «Tiyak na nakakita ang taong ito ng nakatagong kayamanan mula pa noong unang panahon.» Nang makita silang nag-uusap-usap tungkol sa kanya, labis na natakot si Yamlika.

Naisip niyang nakilala nila siya at dadalhin siya sa harap ng haring si Daqyanus. May mga taong lumapit pa upang kilalanin siya. Sinabi niya sa kanila, habang nanginginig sa takot: «Maawa kayo sa akin. Kinuha na ninyo ang aking pera at hawakan ninyo iyon. Hindi ko na kailangan ang inyong pagkain.»

Tinanong nila siya: «Sino ka, binata, at ano ang nangyari sa iyo? Sumpa man sa Allah, nakakita ka ng kayamanan mula pa noong unang panahon at nais mong itago ito sa amin. Sumama ka sa amin at ipakita mo iyon; makikibahagi kami at hindi ka namin sasaktan. Kung hindi mo gagawin iyon, dadalhin ka namin sa pinuno at ibibigay sa kanya, at papatayin ka niya.»

Nang marinig niya ang mga sinabi nila, naisip niya: «Nangyari na sa akin ang lahat ng bagay na kinatatakutan ko.» Sinabi nila: «O binata, sumpa man sa Allah, hindi mo maitatago sa amin ang natagpuan mo.» Hindi alam ni Yamlika ang isasagot sa kanila; sa tindi ng takot niya, hindi siya makapagsalita. Nang makita nilang hindi siya nagsasalita, hinawakan nila ang kanyang balabal at itinali iyon sa kanyang leeg.

Pagkatapos ay kinaladkad nila siya sa mga lansangan ng lungsod hanggang sa marinig siya ng lahat. Sinabi ng mga tao: «May isang lalaking may dalang kayamanan.» Nagtitipon ang mga taga-lungsod, bata man o matanda, at tinitingnan siya. Sinasabi nila: «Sumpa man sa Allah, hindi taga-lungsod na ito ang binatang ito.

Hindi pa namin siya nakita rito at hindi namin siya kilala.» Hindi alam ni Yamlika ang isasagot sa kanila.

Nang magtipon ang mga tao sa paligid niya, natakot siya at nanahimik. Katiyakang naniniwala siyang naroon sa lungsod ang kanyang ama at mga kapatid, at kabilang sa mga mararangal na pamilya ng lungsod ang kanyang angkan at lahi. Inakala niyang pupunta sila sa kanya kapag nabalitaan nila ang tungkol sa kanya. Habang nakatayo siyang litung-lito at naghihintay na may dumating mula sa kanyang pamilya upang iligtas siya, bigla siyang inagaw ng mga tao at dinala sa dalawang pinuno at tagapamahala ng lungsod, na namamahala sa mga gawain nito.

Sila ay dalawang matuwid na lalaki: ang isa ay «Arius» at ang isa naman ay «Tantiyus».

Nang dalhin siya sa kanila, inakala ni Yamlika na dinadala siya kay Daqyanus, ang malupit na hari. Kaya palinga-linga siya sa kanan at kaliwa. Pinagtatawanan siya ng mga tao na para bang baliw siya. Umiiyak si Yamlika. Itinaas niya ang kanyang ulo sa langit at sinabi sa sarili: «O Allah, Panginoon ng langit at lupa, pagkalooban Mo ako ngayon ng pagtitiis at maglagay Ka sa akin ng espiritung mula sa Iyo upang palakasin Mo ako sa harap ng malupit na pinunong ito.»

Umiiyak siya at sinasabi sa sarili: «Inihiwalay ako sa mga kapatid ko. Sana’y malaman nila ang nangyari sa akin at puntahan nila ako upang sama-sama kaming tumayo sa harap ng malupit na pinunong ito. Nangako kaming magkakasama kami at hindi tatalikod sa Allah ni magtatambal sa Kanya. Inihiwalay ako sa kanila; hindi na nila ako makikita at hindi ko na sila makikita kailanman.

Nangako kaming hindi maghihiwalay sa buhay man o sa kamatayan.» Isinasalaysay ito ni Yamlika sa kanyang sarili, ayon sa sinabi niya sa mga kasamahan niya nang makabalik siya sa kanila, hanggang sa makarating siya kina Arius at Tantiyus.

Nang makita ni Yamlika na hindi siya dinadala kay Daqyanus, natauhan siya at tumigil sa pag-iyak. Kinuha ni Arius ang salapi at tiningnan nila ito; nagtaka sila. Tinanong siya ng isa sa kanila: «Nasaan ang kayamanang natagpuan mo, binata?» Sumagot si Yamlika: «Wala akong nakitang kayamanan.

Salapi ito ng aking mga ninuno; nakatatak dito ang sagisag at tatak ng lungsod na ito. Ngunit sumpa man sa Allah, hindi ko alam kung ano ang nangyayari sa akin at kung ano ang sasabihin ko sa inyo.» Tinanong siya ng isa: «Kung gayon, sino ka?» Sumagot siya: «Akala ko ay taga-lungsod na ito ako.»

Tinanong nila siya: «Sino ang iyong ama, at sino ang nakakakilala sa iyo rito?» Binanggit niya ang pangalan ng kanyang ama, ngunit walang nakakilala sa kanya o sa kanyang ama. Sinabi sa kanya ng isa sa kanila: «Sinungaling ka; hindi mo sinasabi sa amin ang katotohanan.» Hindi alam ni Yamlika ang isasagot, kaya ibinaba lamang niya ang kanyang ulo.

Sinabi ng ilan sa mga nakapaligid sa kanila: «Baliw ang taong ito.» Sinabi naman ng iba: «Hindi siya baliw; sadyang nagkukunwari lamang siyang baliw upang makatakas sa inyo.» Tinitigan siya nang mabuti ng isa sa mga pinuno at sinabi: «Akala mo ba palalayain ka namin at paniniwalaan ka namin na ito ang salapi ng iyong ama at ito ang tatak at marka nito, gayong mahigit tatlong daang taon na ang tanda ng salaping ito at isa ka pa lamang binatang kabataan? Akala mo ba malilinlang at matatawanan mo kami, gayong matanda na kami at narito ang mga pinuno ng lungsod at ang mga tagapamahala nito?

Nasa mga kamay namin ang mga kabang-yaman ng bayang ito, ngunit wala kaming kahit isang dirham o dinar na ganito ang anyo. Sa palagay ko, ipag-uutos kong pahirapan ka nang husto hanggang aminin mo ang tungkol sa kayamanang natagpuan mo.»

Nang sabihin nila iyon, sinabi ni Yamlika: «May itatanong ako sa inyo. Kung sasagutin ninyo ito, sasabihin ko sa inyo ang nalalaman ko.» Sinabi nila: «Magtanong ka; wala kaming itatago sa iyo.» Tinanong niya sila: «Ano ang nangyari sa haring si Daqyanus?»

Sumagot sila: «Wala kaming alam na hari sa ibabaw ng lupa ngayon na nagngangalang Daqyanus. Matagal nang namatay ang haring iyon, at maraming salinlahi na ang namatay pagkaraan niya.» Sinabi ni Yamlika: «Kung gayon, tunay na nalilito ako, at walang sinumang maniniwala sa sinasabi ko. Mga kabataan kami, at pinilit kami ng hari na sumamba sa mga diyus-diyosan at mag-alay sa mga huwad na diyos.

Tumakas kami sa kanya kahapon ng gabi at natulog. Nang magising ako, umalis ako upang bumili ng pagkain para sa kanila at alamin ang balita. At ngayo’y nakikita ninyo ako sa ganitong kalagayan. Sumama kayo sa akin sa yungib sa bundok ng Banajlus; ipapakita ko sa inyo ang mga kasamahan ko.»

Nang marinig ni Arius ang sinabi ni Yamlika, sinabi niya: «O mga tao, marahil ay isa ito sa mga tanda ng Allah na ipinakita ng Allah sa pamamagitan ng binatang ito. Sumama tayo sa kanya upang ipakita niya sa atin ang kanyang mga kasamahan.»

Sumama kay Yamlika sina Arius at Astiyus. Sumunod din sa kanila ang mga taga-lungsod, bata man o matanda, upang makita ang mga Kasamahan ng Yungib. Nang mapansin ng mga kabataan na hindi bumabalik si Yamlika dala ang pagkain at inumin sa daming nakasanayan niyang dalhin, inakala nilang nahuli siya at dinala kay Haring Daqyanus. Habang nag-aalala sila, narinig nila ang mga tinig at ingay ng mga kabayong papalapit sa kanila.

Inakala nilang mga sugo iyon ng malupit na si Daqyanus, na ipinadala upang dalhin sila sa kanya. Tumindig sila upang magdasal, nagbatian at nagbilinan sa isa’t isa. Sinabi nila: «Puntahan natin ang kapatid nating si Yamlika; ngayo’y nasa harap na siya ng malupit na pinuno at naghihintay sa atin.» Habang sinasabi nila iyon, nakaupo sila sa loob ng yungib at ang nakita lamang nila ay si Arius at ang mga kasama niya na nakatayo sa bungad ng yungib.

Nauna si Yamlika at pumasok sa kanila na umiiyak. Nang makita nila siyang umiiyak, umiyak din sila. Tinanong nila siya tungkol sa nangyari, at isinalaysay niya sa kanila ang buong kuwento. Noon nila nalaman na pinatulog sila ng Allah sa buong panahong iyon sa pamamagitan ng Kanyang utos, at ginising lamang sila upang maging tanda para sa mga tao at patunay sa pagkabuhay-muli, at upang malaman nilang walang alinlangan na darating ang Huling Oras.

Pagkatapos ni Yamlika, pumasok si Arius. Nakakita siya ng isang sisidlang tanso na selyado ng pilak na tatak. Tumayo siya sa bungad ng yungib at tumawag ng isang marangal na pinuno ng lungsod. Binuksan nila ang sisidlan sa harap ng mga tao at natagpuan nila roon ang dalawang tapyas na tingga.

Nakasulat doon: «Sina Maksalmina, Makhsalmina, Yamlika, Martunus, Kashtunus, Yabrunus, Dimas, Batius at Halush ay mga kabataang tumakas mula sa kanilang hari, ang malupit na si Daqyanus, dahil natakot silang iligaw niya sila palayo sa kanilang relihiyon. Pumasok sila sa yungib na ito. Nang malaman niya kung nasaan sila, iniutos niyang isara ang yungib sa pamamagitan ng mga bato. Isinulat namin ang kanilang kuwento at salaysay upang malaman ito ng mga susunod sa amin kung matagpuan nila sila.»

Nang mabasa nila iyon at mamangha, nagpuri sila sa Allah na nagpakita sa kanila ng tanda ng pagkabuhay-muli sa pamamagitan ng mga kabataan. Itinaas nila ang kanilang mga tinig sa pagpupuri at pagluluwalhati sa Allah. Pagkatapos ay pumasok sila sa yungib at natagpuan ang mga kabataang nakaupo sa loob nito, nagliliwanag ang kanilang mga mukha at hindi nasira ang kanilang mga damit. Nagpatirapa sina Arius at ang kanyang mga kasamahan at nagpuri sa Allah na nagpakita sa kanila ng isa sa Kanyang mga tanda.

Nag-usap ang mga kabataan at isinalaysay nila sa mga tao ang ginawa sa kanila ni Daqyanus.

Pagkatapos ay nagpadala sina Arius at ang kanyang mga kasamahan ng sugo sa kanilang matuwid na hari na si Baidarus: «Bilisan mong pumunta rito; baka makita mo ang isa sa mga tanda ng Allah na inilagay Niya sa iyong kaharian at ginawa Niyang tanda para sa mga sanlibutan, upang maging liwanag at katibayan para sa kanila sa pagkabuhay-muli. Magmadali kang pumunta sa mga kabataang binuhay ng Allah, matapos silang mamatay nang mahigit tatlong daang taon.» Nang makarating ang balita sa hari, bumalik ang kanyang katinuan at nawala ang kanyang pag-aalala.

Sinabi niya: «Nagpupuri ako sa Iyo, Allah, Panginoon ng mga langit at lupa. Sumasamba ako sa Iyo at lumuluwalhati sa Iyo. Nagpakita Ka sa akin ng kabutihang-loob at nahabag Ka sa akin; hindi Mo pinawi ang liwanag na inilagay Mo para sa aking mga ninuno, para sa matuwid na lingkod na si Haring Asṭanṭinus.»

Nang mabalitaan ito ng mga taga-lungsod, sumakay sila at naglakbay kasama ng hari hanggang makarating sila sa Afesus. Sinalubong sila ng mga taga-lungsod at nagpatuloy silang kasama ng hari paakyat sa yungib. Nang makita ng mga kabataan si Baidarus, nagalak sila at nagpatirapa. Tumindig si Baidarus, niyakap sila at umiyak.

Naupo ang mga kabataan sa lupa sa harap niya, nagluluwalhati at nagpupuri sa Allah. Pagkatapos ay sinabi nila kay Baidarus: «Ipinagkakatiwala ka namin sa Allah. Paalam sa iyo at sumaiyo nawa ang awa ng Allah. Ingatan ka nawa ng Allah at ang iyong kaharian, at hinihiling namin sa Allah na kanlungin ka mula sa kasamaan ng mga tao at ng mga jinn.»

Habang nakatayo pa ang hari, bumalik sila sa kanilang mga higaan at natulog. Kinuha ng Allah, pagkataas-taas Niya, ang kanilang mga kaluluwa. Tinakpan ng hari ang bawat isa sa kanila ng kanyang damit at iniutos na ilagay ang bawat isa sa isang kabaong na yari sa ginto. Nang sumapit ang gabi at nakatulog siya, nagpakita sila sa kanya sa panaginip at nagsabi: «Hindi kami nilikha mula sa ginto o pilak; nilikha kami mula sa lupa at sa lupa kami babalik.

Iwan mo kami sa yungib gaya ng dati, sa ibabaw ng lupa, hanggang buhayin kami ng Allah mula rito.» Kaya iniutos ng hari na gumawa ng kabaong na yari sa kahoy ng teak at doon sila inilagay. Paglabas ng mga tao mula sa yungib, binalot sila ng Allah ng takot kaya walang sinumang makapasok sa kinaroroonan nila. Iniutos ng hari na magtayo ng masjid sa bungad ng yungib upang pagdausan ng pagdarasal.

Nagtakda rin siya ng isang dakilang pagdiriwang para sa kanila at iniutos na idaos ito bawat taon.

May nagsabi rin na nang dalhin si Yamlika sa matuwid na hari, tinanong siya ng hari: «Sino ka?» Sumagot siya: «Isa akong taga-lungsod na ito.» Isinalaysay niya na umalis siya kahapon o ilang araw pa lamang ang nakalilipas, at binanggit niya ang kanyang tahanan at mga kamag-anak na walang nakakakilala. Nabalitaan na ng hari na may mga kabataang nawala noong unang panahon at nakasulat ang mga pangalan nila sa isang tapyas sa kabang-yaman.

Ipinatawag niya ang tapyas at tiningnan ang mga pangalan. Nakita niyang kabilang doon si Yamlika at binanggit niya ang mga pangalan ng iba pa. Sinabi ni Yamlika: «Mga kasamahan ko sila.» Nang marinig iyon ng hari, sumakay siya kasama ng mga tao.

Nang makarating sila sa bungad ng yungib, sinabi ni Yamlika: «Hayaan ninyo akong pumasok muna sa aking mga kasamahan upang ibalita sa kanila ang tungkol sa inyo. Kung makita nila kayong kasama ko, matatakot sila.» Pumasok siya at ibinalita iyon sa kanila. Pagkatapos ay kinuha ng Allah ang kanilang mga kaluluwa at ikinubli ang kanilang mga bakas, kaya hindi nila sila matagpuan.

Iyan ang sinabi ng Allah, pagkataas-taas Niya: «Nang sumilong ang mga kabataan sa yungib» — ibig sabihin, nagtungo sila sa yungib. Sinasabi: «Sumilong si ganito sa ganitong lugar» kapag ginawa niya itong tirahan. Ang yungib ay isang kuweba sa bundok ng Banajlus, at «Khayram» ang pangalan ng kuweba.

«Kaya sinabi nila: Panginoon namin, ipagkaloob Mo sa amin mula sa Iyo ang awa» — ang ibig sabihin ng awa rito ay patnubay sa relihiyon. May nagsabi rin na ang ibig sabihin ay panustos. «At ihanda Mo para sa amin» — ibig sabihin, padaliin Mo para sa amin. «Sa aming gawain, ang tamang landas» — ibig sabihin, ang bagay na hinahanap namin na nagbibigay-lugod sa Iyo at nagdadala sa amin sa tamang landas.

Sinabi ni Ibn Abbas: «Tamang landas» ay nangangahulugang makalabas mula sa yungib nang ligtas.